വ്യാസ ഉവാച
ഇതി ബ്രുവാണം സംസ്തൂയ മുനീനാം ദീര്ഘസത്രിണാമ് ।
വൃദ്ധഃ കുലപതിഃ സൂതം ബഹ്വൃചഃ ശൌനകോഽബ്രവീത് ॥ ൧ ॥
ഇതി ബ്രുവാണം സംസ്തൂയ മുനീനാം ദീര്ഘസത്രിണാമ് ।
വൃദ്ധഃ കുലപതിഃ സൂതം ബഹ്വൃചഃ ശൌനകോഽബ്രവീത് ॥ ൧ ॥
ശൌനക ഉവാച
സൂത സൂത മഹാഭാഗ വദ നോ വദതാം വര ।
കഥാം ഭാഗവതീം പുണ്യാം യദാഹ ഭഗവാഞ്ഛുകഃ ॥ ൨ ॥
സൂത സൂത മഹാഭാഗ വദ നോ വദതാം വര ।
കഥാം ഭാഗവതീം പുണ്യാം യദാഹ ഭഗവാഞ്ഛുകഃ ॥ ൨ ॥
കസ്മിന് യുഗേ പ്രവൃത്തേയം സ്ഥാനേ വാ കേന ഹേതുനാ ।
കുതഃ സഞ്ചോദിതഃ കൃഷ്ണഃ കൃതവാന് സംഹിതാം മുനിഃ ॥ ൩ ॥
കുതഃ സഞ്ചോദിതഃ കൃഷ്ണഃ കൃതവാന് സംഹിതാം മുനിഃ ॥ ൩ ॥
തസ്യ പുത്രോ മഹായോഗീ സമദൃങ്നിര്വികല്പകഃ ।
ഏകാന്തമതിരുന്നിദ്രോ ഗൂഢോ മൂഢ ഇവേയതേ ॥ ൪ ॥
ഏകാന്തമതിരുന്നിദ്രോ ഗൂഢോ മൂഢ ഇവേയതേ ॥ ൪ ॥
ദൃഷ്ട്വാനുയാന്തമൃഷിമാത്മജമപ്യനഗ്നം
ദേവ്യോ ഹ്രിയാ പരിദധുര്ന സുതസ്യ ചിത്രമ് ।
തദ്വീക്ഷ്യ പൃച്ഛതി മുനൌ ജഗദുസ്തവാസ്തി
സ്ത്രീപുമ്ഭിദാ ന തു സുതസ്യ വിവിക്തദൃഷ്ടേഃ ॥ ൫ ॥
ദേവ്യോ ഹ്രിയാ പരിദധുര്ന സുതസ്യ ചിത്രമ് ।
തദ്വീക്ഷ്യ പൃച്ഛതി മുനൌ ജഗദുസ്തവാസ്തി
സ്ത്രീപുമ്ഭിദാ ന തു സുതസ്യ വിവിക്തദൃഷ്ടേഃ ॥ ൫ ॥
കഥമാലക്ഷിതഃ പൌരൈഃ സമ്പ്രാപ്തഃ കുരുജാങ്ഗലാന് ।
ഉന്മത്തമൂകജഡവദ്വിചരന് ഗജസാഹ്വയേ ॥ ൬ ॥
ഉന്മത്തമൂകജഡവദ്വിചരന് ഗജസാഹ്വയേ ॥ ൬ ॥
കഥം വാ പാണ്ഡവേയസ്യ രാജര്ഷേര്മുനിനാ സഹ ।
സംവാദഃ സമഭൂത്താത യത്രൈഷാ സാത്വതീ ശ്രുതിഃ ॥ ൭ ॥
സംവാദഃ സമഭൂത്താത യത്രൈഷാ സാത്വതീ ശ്രുതിഃ ॥ ൭ ॥
സ ഗോദോഹനമാത്രം ഹി ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനാമ് ।
അവേക്ഷതേ മഹാഭാഗസ്തീര്ഥീകുര്വംസ്തദാശ്രമമ് ॥ ൮ ॥
അവേക്ഷതേ മഹാഭാഗസ്തീര്ഥീകുര്വംസ്തദാശ്രമമ് ॥ ൮ ॥
അഭിമന്യുസുതം സൂത പ്രാഹുര്ഭാഗവതോത്തമമ് ।
തസ്യ ജന്മ മഹാശ്ചര്യം കര്മാണി ച ഗൃണീഹി നഃ ॥ ൯ ॥
തസ്യ ജന്മ മഹാശ്ചര്യം കര്മാണി ച ഗൃണീഹി നഃ ॥ ൯ ॥
സ സമ്രാട് കസ്യ വാ ഹേതോഃ പാണ്ഡൂനാം മാനവര്ധനഃ ।
പ്രായോപവിഷ്ടോ ഗങ്ഗായാമനാദൃത്യാധിരാട്ശ്രിയമ് ॥ ൧൦ ॥
പ്രായോപവിഷ്ടോ ഗങ്ഗായാമനാദൃത്യാധിരാട്ശ്രിയമ് ॥ ൧൦ ॥
നമന്തി യത്പാദനികേതമാത്മനഃ
ശിവായഹാനീയ ധനാനി ശത്രവഃ ।
കഥം സ വീരഃ ശ്രിയമങ്ഗ ദുസ്ത്യജാം
യുവൈഷതോത്സ്രഷ്ടുമഹോ സഹാസുഭിഃ ॥ ൧൧ ॥
ശിവായഹാനീയ ധനാനി ശത്രവഃ ।
കഥം സ വീരഃ ശ്രിയമങ്ഗ ദുസ്ത്യജാം
യുവൈഷതോത്സ്രഷ്ടുമഹോ സഹാസുഭിഃ ॥ ൧൧ ॥
ശിവായ ലോകസ്യ ഭവായ ഭൂതയേ
യ ഉത്തമശ്ലോകപരായണാ ജനാഃ ।
ജീവന്തി നാത്മാര്ഥമസൌ പരാശ്രയം
മുമോച നിര്വിദ്യ കുതഃ കലേവരമ് ॥ ൧൨ ॥
യ ഉത്തമശ്ലോകപരായണാ ജനാഃ ।
ജീവന്തി നാത്മാര്ഥമസൌ പരാശ്രയം
മുമോച നിര്വിദ്യ കുതഃ കലേവരമ് ॥ ൧൨ ॥
തത്സര്വം നഃ സമാചക്ഷ്വ പൃഷ്ടോ യദിഹ കിഞ്ചന ।
മന്യേ ത്വാം വിഷയേ വാചാം സ്നാതമന്യത്ര ഛാന്ദസാത് ॥ ൧൩ ॥
മന്യേ ത്വാം വിഷയേ വാചാം സ്നാതമന്യത്ര ഛാന്ദസാത് ॥ ൧൩ ॥
സൂത ഉവാച
ദ്വാപരേ സമനുപ്രാപ്തേ തൃതീയേ യുഗപര്യയേ ।
ജാതഃ പരാശരാദ്യോഗീ വാസവ്യാം കലയാ ഹരേഃ ॥ ൧൪ ॥
ദ്വാപരേ സമനുപ്രാപ്തേ തൃതീയേ യുഗപര്യയേ ।
ജാതഃ പരാശരാദ്യോഗീ വാസവ്യാം കലയാ ഹരേഃ ॥ ൧൪ ॥
സ കദാചിത്സരസ്വത്യാ ഉപസ്പൃശ്യ ജലം ശുചിഃ ।
വിവിക്ത ഏക ആസീന ഉദിതേ രവിമണ്ഡലേ ॥ ൧൫ ॥
വിവിക്ത ഏക ആസീന ഉദിതേ രവിമണ്ഡലേ ॥ ൧൫ ॥
പരാവരജ്ഞഃ സ ഋഷിഃ കാലേനാവ്യക്തരംഹസാ ।
യുഗധര്മവ്യതികരം പ്രാപ്തം ഭുവി യുഗേ യുഗേ ॥ ൧൬ ॥
യുഗധര്മവ്യതികരം പ്രാപ്തം ഭുവി യുഗേ യുഗേ ॥ ൧൬ ॥
ഭൌതികാനാം ച ഭാവാനാം ശക്തിഹ്രാസം ച തത്കൃതമ് ।
അശ്രദ്ദധാനാന്നിഃസത്ത്വാന്ദുര്മേധാന് ഹ്രസിതായുഷഃ ॥ ൧൭ ॥
അശ്രദ്ദധാനാന്നിഃസത്ത്വാന്ദുര്മേധാന് ഹ്രസിതായുഷഃ ॥ ൧൭ ॥
ദുര്ഭഗാംശ്ച ജനാന് വീക്ഷ്യ മുനിര്ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ ।
സര്വവര്ണാശ്രമാണാം യദ്ദധ്യൌ ഹിതമമോഘദൃക് ॥ ൧൮ ॥
സര്വവര്ണാശ്രമാണാം യദ്ദധ്യൌ ഹിതമമോഘദൃക് ॥ ൧൮ ॥
ചാതുര്ഹോത്രം കര്മ ശുദ്ധം പ്രജാനാം വീക്ഷ്യ വൈദികമ് ।
വ്യദധാദ്യജ്ഞസന്തത്യൈ വേദമേകം ചതുര്വിധമ് ॥ ൧൯ ॥
വ്യദധാദ്യജ്ഞസന്തത്യൈ വേദമേകം ചതുര്വിധമ് ॥ ൧൯ ॥
ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വാഖ്യാ വേദാശ്ചത്വാര ഉദ്ധൃതാഃ ।
ഇതിഹാസപുരാണം ച പഞ്ചമോ വേദ ഉച്യതേ ॥ ൨൦ ॥
ഇതിഹാസപുരാണം ച പഞ്ചമോ വേദ ഉച്യതേ ॥ ൨൦ ॥
തത്രര്ഗ്വേദധരഃ പൈലഃ സാമഗോ ജൈമിനിഃ കവിഃ ।
വൈശമ്പായന ഏവൈകോ നിഷ്ണാതോ യജുഷാമുത ॥ ൨൧ ॥
വൈശമ്പായന ഏവൈകോ നിഷ്ണാതോ യജുഷാമുത ॥ ൨൧ ॥
അഥര്വാങ്ഗിരസാമാസീത്സുമന്തുര്ദാരുണോ മുനിഃ ।
ഇതിഹാസപുരാണാനാം പിതാ മേ രോമഹര്ഷണഃ ॥ ൨൨ ॥
ഇതിഹാസപുരാണാനാം പിതാ മേ രോമഹര്ഷണഃ ॥ ൨൨ ॥
ത ഏത ഋഷയോ വേദം സ്വം സ്വം വ്യസ്യന്നനേകധാ ।
ശിഷ്യൈഃ പ്രശിഷ്യൈസ്തച്ഛിഷ്യൈര്വേദാസ്തേ ശാഖിനോഽഭവന് ॥ ൨൩ ॥
ശിഷ്യൈഃ പ്രശിഷ്യൈസ്തച്ഛിഷ്യൈര്വേദാസ്തേ ശാഖിനോഽഭവന് ॥ ൨൩ ॥
ത ഏവ വേദാ ദുര്മേധൈര്ധാര്യന്തേ പുരുഷൈര്യഥാ ।
ഏവം ചകാര ഭഗവാന് വ്യാസഃ കൃപണവത്സലഃ ॥ ൨൪ ॥
ഏവം ചകാര ഭഗവാന് വ്യാസഃ കൃപണവത്സലഃ ॥ ൨൪ ॥
സ്ത്രീശൂദ്രദ്വിജബന്ധൂനാം ത്രയീ ന ശ്രുതിഗോചരാ ।
കര്മശ്രേയസി മൂഢാനാം ശ്രേയ ഏവം ഭവേദിഹ ।
ഇതി ഭാരതമാഖ്യാനം കൃപയാ മുനിനാ കൃതമ് ॥ ൨൫ ॥
കര്മശ്രേയസി മൂഢാനാം ശ്രേയ ഏവം ഭവേദിഹ ।
ഇതി ഭാരതമാഖ്യാനം കൃപയാ മുനിനാ കൃതമ് ॥ ൨൫ ॥
ഏവം പ്രവൃത്തസ്യ സദാ ഭൂതാനാം ശ്രേയസി ദ്വിജാഃ ।
സര്വാത്മകേനാപി യദാ നാതുഷ്യദ്ധൃദയം തതഃ ॥ ൨൬ ॥
സര്വാത്മകേനാപി യദാ നാതുഷ്യദ്ധൃദയം തതഃ ॥ ൨൬ ॥
നാതിപ്രസീദദ്ധൃദയഃ സരസ്വത്യാസ്തടേ ശുചൌ ।
വിതര്കയന് വിവിക്തസ്ഥ ഇദം ചോവാച ധര്മവിത് ॥ ൨൭ ॥
വിതര്കയന് വിവിക്തസ്ഥ ഇദം ചോവാച ധര്മവിത് ॥ ൨൭ ॥
ധൃതവ്രതേന ഹി മയാ ഛന്ദാംസി ഗുരവോഽഗ്നയഃ ।
മാനിതാ നിര്വ്യലീകേന ഗൃഹീതം ചാനുശാസനമ് ॥ ൨൮ ॥
മാനിതാ നിര്വ്യലീകേന ഗൃഹീതം ചാനുശാസനമ് ॥ ൨൮ ॥
ഭാരതവ്യപദേശേന ഹ്യാമ്നായാര്ഥശ്ച പ്രദര്ശിതഃ ।
ദൃശ്യതേ യത്ര ധര്മാദി സ്ത്രീശൂദ്രാദിഭിരപ്യുത ॥ ൨൯ ॥
ദൃശ്യതേ യത്ര ധര്മാദി സ്ത്രീശൂദ്രാദിഭിരപ്യുത ॥ ൨൯ ॥
തഥാപി ബത മേ ദൈഹ്യോ ഹ്യാത്മാ ചൈവാത്മനാ വിഭുഃ ।
അസമ്പന്ന ഇവാഭാതി ബ്രഹ്മവര്ചസ്യ സത്തമഃ ॥ ൩൦ ॥
അസമ്പന്ന ഇവാഭാതി ബ്രഹ്മവര്ചസ്യ സത്തമഃ ॥ ൩൦ ॥
കിം വാ ഭാഗവതാ ധര്മാ ന പ്രായേണ നിരൂപിതാഃ ।
പ്രിയാഃ പരമഹംസാനാം ത ഏവ ഹ്യച്യുതപ്രിയാഃ ॥ ൩൧ ॥
പ്രിയാഃ പരമഹംസാനാം ത ഏവ ഹ്യച്യുതപ്രിയാഃ ॥ ൩൧ ॥
തസ്യൈവം ഖിലമാത്മാനം മന്യമാനസ്യ ഖിദ്യതഃ ।
കൃഷ്ണസ്യ നാരദോഽഭ്യാഗാദാശ്രമം പ്രാഗുദാഹൃതമ് ॥ ൩൨ ॥
കൃഷ്ണസ്യ നാരദോഽഭ്യാഗാദാശ്രമം പ്രാഗുദാഹൃതമ് ॥ ൩൨ ॥
തമഭിജ്ഞായ സഹസാ പ്രത്യുത്ഥായാഗതം മുനിഃ ।
പൂജയാമാസ വിധിവന്നാരദം സുരപൂജിതമ് ॥ ൩൩ ॥
പൂജയാമാസ വിധിവന്നാരദം സുരപൂജിതമ് ॥ ൩൩ ॥