ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ସଂସ୍ତୂଯ ମୁନୀନାଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣାମ୍ ।
ଵୃଦ୍ଧଃ କୁଲପତିଃ ସୂତଂ ବହ୍ଵୃଚଃ ଶୌନକୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧ ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ସଂସ୍ତୂଯ ମୁନୀନାଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣାମ୍ ।
ଵୃଦ୍ଧଃ କୁଲପତିଃ ସୂତଂ ବହ୍ଵୃଚଃ ଶୌନକୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧ ॥
ଶୌନକ ଉଵାଚ
ସୂତ ସୂତ ମହାଭାଗ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର ।
କଥାଂ ଭାଗଵତୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଯଦାହ ଭଗଵାଞ୍ଛୁକଃ ॥ ୨ ॥
ସୂତ ସୂତ ମହାଭାଗ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର ।
କଥାଂ ଭାଗଵତୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଯଦାହ ଭଗଵାଞ୍ଛୁକଃ ॥ ୨ ॥
କସ୍ମିନ୍ ଯୁଗେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ସ୍ଥାନେ ଵା କେନ ହେତୁନା ।
କୁତଃ ସଞ୍ଚୋଦିତଃ କୃଷ୍ଣଃ କୃତଵାନ୍ ସଂହିତାଂ ମୁନିଃ ॥ ୩ ॥
କୁତଃ ସଞ୍ଚୋଦିତଃ କୃଷ୍ଣଃ କୃତଵାନ୍ ସଂହିତାଂ ମୁନିଃ ॥ ୩ ॥
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାଯୋଗୀ ସମଦୃଙ୍ନିର୍ଵିକଲ୍ପକଃ ।
ଏକାନ୍ତମତିରୁନ୍ନିଦ୍ରୋ ଗୂଢୋ ମୂଢ ଇଵେଯତେ ॥ ୪ ॥
ଏକାନ୍ତମତିରୁନ୍ନିଦ୍ରୋ ଗୂଢୋ ମୂଢ ଇଵେଯତେ ॥ ୪ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଯାନ୍ତମୃଷିମାତ୍ମଜମପ୍ଯନଗ୍ନଂ
ଦେଵ୍ଯୋ ହ୍ରିଯା ପରିଦଧୁର୍ନ ସୁତସ୍ଯ ଚିତ୍ରମ୍ ।
ତଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୃଚ୍ଛତି ମୁନୌ ଜଗଦୁସ୍ତଵାସ୍ତି
ସ୍ତ୍ରୀପୁମ୍ଭିଦା ନ ତୁ ସୁତସ୍ଯ ଵିଵିକ୍ତଦୃଷ୍ଟେଃ ॥ ୫ ॥
ଦେଵ୍ଯୋ ହ୍ରିଯା ପରିଦଧୁର୍ନ ସୁତସ୍ଯ ଚିତ୍ରମ୍ ।
ତଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୃଚ୍ଛତି ମୁନୌ ଜଗଦୁସ୍ତଵାସ୍ତି
ସ୍ତ୍ରୀପୁମ୍ଭିଦା ନ ତୁ ସୁତସ୍ଯ ଵିଵିକ୍ତଦୃଷ୍ଟେଃ ॥ ୫ ॥
କଥମାଲକ୍ଷିତଃ ପୌରୈଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲାନ୍ ।
ଉନ୍ମତ୍ତମୂକଜଡଵଦ୍ଵିଚରନ୍ ଗଜସାହ୍ଵଯେ ॥ ୬ ॥
ଉନ୍ମତ୍ତମୂକଜଡଵଦ୍ଵିଚରନ୍ ଗଜସାହ୍ଵଯେ ॥ ୬ ॥
କଥଂ ଵା ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ମୁନିନା ସହ ।
ସଂଵାଦଃ ସମଭୂତ୍ତାତ ଯତ୍ରୈଷା ସାତ୍ଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୭ ॥
ସଂଵାଦଃ ସମଭୂତ୍ତାତ ଯତ୍ରୈଷା ସାତ୍ଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୭ ॥
ସ ଗୋଦୋହନମାତ୍ରଂ ହି ଗୃହେଷୁ ଗୃହମେଧିନାମ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷତେ ମହାଭାଗସ୍ତୀର୍ଥୀକୁର୍ଵଂସ୍ତଦାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୮ ॥
ଅଵେକ୍ଷତେ ମହାଭାଗସ୍ତୀର୍ଥୀକୁର୍ଵଂସ୍ତଦାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୮ ॥
ଅଭିମନ୍ଯୁସୁତଂ ସୂତ ପ୍ରାହୁର୍ଭାଗଵତୋତ୍ତମମ୍ ।
ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ମହାଶ୍ଚର୍ଯଂ କର୍ମାଣି ଚ ଗୃଣୀହି ନଃ ॥ ୯ ॥
ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ମହାଶ୍ଚର୍ଯଂ କର୍ମାଣି ଚ ଗୃଣୀହି ନଃ ॥ ୯ ॥
ସ ସମ୍ରାଟ୍ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋଃ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ମାନଵର୍ଧନଃ ।
ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟୋ ଗଙ୍ଗାଯାମନାଦୃତ୍ଯାଧିରାଟ୍ଶ୍ରିଯମ୍ ॥ ୧୦ ॥
ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟୋ ଗଙ୍ଗାଯାମନାଦୃତ୍ଯାଧିରାଟ୍ଶ୍ରିଯମ୍ ॥ ୧୦ ॥
ନମନ୍ତି ଯତ୍ପାଦନିକେତମାତ୍ମନଃ
ଶିଵାଯହାନୀଯ ଧନାନି ଶତ୍ରଵଃ ।
କଥଂ ସ ଵୀରଃ ଶ୍ରିଯମଙ୍ଗ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାଂ
ଯୁଵୈଷତୋତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମହୋ ସହାସୁଭିଃ ॥ ୧୧ ॥
ଶିଵାଯହାନୀଯ ଧନାନି ଶତ୍ରଵଃ ।
କଥଂ ସ ଵୀରଃ ଶ୍ରିଯମଙ୍ଗ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାଂ
ଯୁଵୈଷତୋତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମହୋ ସହାସୁଭିଃ ॥ ୧୧ ॥
ଶିଵାଯ ଲୋକସ୍ଯ ଭଵାଯ ଭୂତଯେ
ଯ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକପରାଯଣା ଜନାଃ ।
ଜୀଵନ୍ତି ନାତ୍ମାର୍ଥମସୌ ପରାଶ୍ରଯଂ
ମୁମୋଚ ନିର୍ଵିଦ୍ଯ କୁତଃ କଲେଵରମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଯ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକପରାଯଣା ଜନାଃ ।
ଜୀଵନ୍ତି ନାତ୍ମାର୍ଥମସୌ ପରାଶ୍ରଯଂ
ମୁମୋଚ ନିର୍ଵିଦ୍ଯ କୁତଃ କଲେଵରମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନଃ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଷ୍ଟୋ ଯଦିହ କିଞ୍ଚନ ।
ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଵିଷଯେ ଵାଚାଂ ସ୍ନାତମନ୍ଯତ୍ର ଛାନ୍ଦସାତ୍ ॥ ୧୩ ॥
ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଵିଷଯେ ଵାଚାଂ ସ୍ନାତମନ୍ଯତ୍ର ଛାନ୍ଦସାତ୍ ॥ ୧୩ ॥
ସୂତ ଉଵାଚ
ଦ୍ଵାପରେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ତୃତୀଯେ ଯୁଗପର୍ଯଯେ ।
ଜାତଃ ପରାଶରାଦ୍ଯୋଗୀ ଵାସଵ୍ଯାଂ କଲଯା ହରେଃ ॥ ୧୪ ॥
ଦ୍ଵାପରେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ତୃତୀଯେ ଯୁଗପର୍ଯଯେ ।
ଜାତଃ ପରାଶରାଦ୍ଯୋଗୀ ଵାସଵ୍ଯାଂ କଲଯା ହରେଃ ॥ ୧୪ ॥
ସ କଦାଚିତ୍ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଜଲଂ ଶୁଚିଃ ।
ଵିଵିକ୍ତ ଏକ ଆସୀନ ଉଦିତେ ରଵିମଣ୍ଡଲେ ॥ ୧୫ ॥
ଵିଵିକ୍ତ ଏକ ଆସୀନ ଉଦିତେ ରଵିମଣ୍ଡଲେ ॥ ୧୫ ॥
ପରାଵରଜ୍ଞଃ ସ ଋଷିଃ କାଲେନାଵ୍ଯକ୍ତରଂହସା ।
ଯୁଗଧର୍ମଵ୍ଯତିକରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭୁଵି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ॥ ୧୬ ॥
ଯୁଗଧର୍ମଵ୍ଯତିକରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭୁଵି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ॥ ୧୬ ॥
ଭୌତିକାନାଂ ଚ ଭାଵାନାଂ ଶକ୍ତିହ୍ରାସଂ ଚ ତତ୍କୃତମ୍ ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାନ୍ନିଃସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଦୁର୍ମେଧାନ୍ ହ୍ରସିତାଯୁଷଃ ॥ ୧୭ ॥
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାନ୍ନିଃସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଦୁର୍ମେଧାନ୍ ହ୍ରସିତାଯୁଷଃ ॥ ୧୭ ॥
ଦୁର୍ଭଗାଂଶ୍ଚ ଜନାନ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନିର୍ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଯଦ୍ଦଧ୍ଯୌ ହିତମମୋଘଦୃକ୍ ॥ ୧୮ ॥
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଯଦ୍ଦଧ୍ଯୌ ହିତମମୋଘଦୃକ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରଂ କର୍ମ ଶୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦିକମ୍ ।
ଵ୍ଯଦଧାଦ୍ଯଜ୍ଞସନ୍ତତ୍ଯୈ ଵେଦମେକଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଵ୍ଯଦଧାଦ୍ଯଜ୍ଞସନ୍ତତ୍ଯୈ ଵେଦମେକଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମାଥର୍ଵାଖ୍ଯା ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଉଦ୍ଧୃତାଃ ।
ଇତିହାସପୁରାଣଂ ଚ ପଞ୍ଚମୋ ଵେଦ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୨୦ ॥
ଇତିହାସପୁରାଣଂ ଚ ପଞ୍ଚମୋ ଵେଦ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୨୦ ॥
ତତ୍ରର୍ଗ୍ଵେଦଧରଃ ପୈଲଃ ସାମଗୋ ଜୈମିନିଃ କଵିଃ ।
ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଏଵୈକୋ ନିଷ୍ଣାତୋ ଯଜୁଷାମୁତ ॥ ୨୧ ॥
ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଏଵୈକୋ ନିଷ୍ଣାତୋ ଯଜୁଷାମୁତ ॥ ୨୧ ॥
ଅଥର୍ଵାଙ୍ଗିରସାମାସୀତ୍ସୁମନ୍ତୁର୍ଦାରୁଣୋ ମୁନିଃ ।
ଇତିହାସପୁରାଣାନାଂ ପିତା ମେ ରୋମହର୍ଷଣଃ ॥ ୨୨ ॥
ଇତିହାସପୁରାଣାନାଂ ପିତା ମେ ରୋମହର୍ଷଣଃ ॥ ୨୨ ॥
ତ ଏତ ଋଷଯୋ ଵେଦଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଵ୍ଯସ୍ଯନ୍ନନେକଧା ।
ଶିଷ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶିଷ୍ଯୈସ୍ତଚ୍ଛିଷ୍ଯୈର୍ଵେଦାସ୍ତେ ଶାଖିନୋଽଭଵନ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଶିଷ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶିଷ୍ଯୈସ୍ତଚ୍ଛିଷ୍ଯୈର୍ଵେଦାସ୍ତେ ଶାଖିନୋଽଭଵନ୍ ॥ ୨୩ ॥
ତ ଏଵ ଵେଦା ଦୁର୍ମେଧୈର୍ଧାର୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷୈର୍ଯଥା ।
ଏଵଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ କୃପଣଵତ୍ସଲଃ ॥ ୨୪ ॥
ଏଵଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ କୃପଣଵତ୍ସଲଃ ॥ ୨୪ ॥
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରଦ୍ଵିଜବନ୍ଧୂନାଂ ତ୍ରଯୀ ନ ଶ୍ରୁତିଗୋଚରା ।
କର୍ମଶ୍ରେଯସି ମୂଢାନାଂ ଶ୍ରେଯ ଏଵଂ ଭଵେଦିହ ।
ଇତି ଭାରତମାଖ୍ଯାନଂ କୃପଯା ମୁନିନା କୃତମ୍ ॥ ୨୫ ॥
କର୍ମଶ୍ରେଯସି ମୂଢାନାଂ ଶ୍ରେଯ ଏଵଂ ଭଵେଦିହ ।
ଇତି ଭାରତମାଖ୍ଯାନଂ କୃପଯା ମୁନିନା କୃତମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ସଦା ଭୂତାନାଂ ଶ୍ରେଯସି ଦ୍ଵିଜାଃ ।
ସର୍ଵାତ୍ମକେନାପି ଯଦା ନାତୁଷ୍ଯଦ୍ଧୃଦଯଂ ତତଃ ॥ ୨୬ ॥
ସର୍ଵାତ୍ମକେନାପି ଯଦା ନାତୁଷ୍ଯଦ୍ଧୃଦଯଂ ତତଃ ॥ ୨୬ ॥
ନାତିପ୍ରସୀଦଦ୍ଧୃଦଯଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଚୌ ।
ଵିତର୍କଯନ୍ ଵିଵିକ୍ତସ୍ଥ ଇଦଂ ଚୋଵାଚ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଵିତର୍କଯନ୍ ଵିଵିକ୍ତସ୍ଥ ଇଦଂ ଚୋଵାଚ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଧୃତଵ୍ରତେନ ହି ମଯା ଛନ୍ଦାଂସି ଗୁରଵୋଽଗ୍ନଯଃ ।
ମାନିତା ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକେନ ଗୃହୀତଂ ଚାନୁଶାସନମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ମାନିତା ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକେନ ଗୃହୀତଂ ଚାନୁଶାସନମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଭାରତଵ୍ଯପଦେଶେନ ହ୍ଯାମ୍ନାଯାର୍ଥଶ୍ଚ ପ୍ରଦର୍ଶିତଃ ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଧର୍ମାଦି ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଦିଭିରପ୍ଯୁତ ॥ ୨୯ ॥
ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଧର୍ମାଦି ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଦିଭିରପ୍ଯୁତ ॥ ୨୯ ॥
ତଥାପି ବତ ମେ ଦୈହ୍ଯୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଚୈଵାତ୍ମନା ଵିଭୁଃ ।
ଅସମ୍ପନ୍ନ ଇଵାଭାତି ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯ ସତ୍ତମଃ ॥ ୩୦ ॥
ଅସମ୍ପନ୍ନ ଇଵାଭାତି ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯ ସତ୍ତମଃ ॥ ୩୦ ॥
କିଂ ଵା ଭାଗଵତା ଧର୍ମା ନ ପ୍ରାଯେଣ ନିରୂପିତାଃ ।
ପ୍ରିଯାଃ ପରମହଂସାନାଂ ତ ଏଵ ହ୍ଯଚ୍ଯୁତପ୍ରିଯାଃ ॥ ୩୧ ॥
ପ୍ରିଯାଃ ପରମହଂସାନାଂ ତ ଏଵ ହ୍ଯଚ୍ଯୁତପ୍ରିଯାଃ ॥ ୩୧ ॥
ତସ୍ଯୈଵଂ ଖିଲମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯମାନସ୍ଯ ଖିଦ୍ଯତଃ ।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନାରଦୋଽଭ୍ଯାଗାଦାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଗୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୩୨ ॥
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନାରଦୋଽଭ୍ଯାଗାଦାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଗୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ତମଭିଜ୍ଞାଯ ସହସା ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯାଗତଂ ମୁନିଃ ।
ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵନ୍ନାରଦଂ ସୁରପୂଜିତମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵନ୍ନାରଦଂ ସୁରପୂଜିତମ୍ ॥ ୩୩ ॥