സൂത ഉവാച
ഏവം നിശമ്യ ഭഗവാന്ദേവര്ഷേര്ജന്മ കര്മ ച ।
ഭൂയഃ പപ്രച്ഛ തം ബ്രഹ്മന് വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ ॥ ൧ ॥
ഏവം നിശമ്യ ഭഗവാന്ദേവര്ഷേര്ജന്മ കര്മ ച ।
ഭൂയഃ പപ്രച്ഛ തം ബ്രഹ്മന് വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ ॥ ൧ ॥
വ്യാസ ഉവാച
ഭിക്ഷുഭിര്വിപ്രവസിതേ വിജ്ഞാനാദേഷ്ടൃഭിസ്തവ ।
വര്തമാനോ വയസ്യാദ്യേ തതഃ കിമകരോദ്ഭവാന് ॥ ൨ ॥
ഭിക്ഷുഭിര്വിപ്രവസിതേ വിജ്ഞാനാദേഷ്ടൃഭിസ്തവ ।
വര്തമാനോ വയസ്യാദ്യേ തതഃ കിമകരോദ്ഭവാന് ॥ ൨ ॥
സ്വായമ്ഭുവ കയാ വൃത്ത്യാ വര്തിതം തേ പരം വയഃ ।
കഥം ചേദമുദസ്രാക്ഷീഃ കാലേ പ്രാപ്തേ കലേവരമ് ॥ ൩ ॥
കഥം ചേദമുദസ്രാക്ഷീഃ കാലേ പ്രാപ്തേ കലേവരമ് ॥ ൩ ॥
പ്രാക്കല്പവിഷയാമേതാം സ്മൃതിം തേ മുനിസത്തമ ।
ന ഹ്യേഷ വ്യവധാത്കാല ഏഷ സര്വനിരാകൃതിഃ ॥ ൪ ॥
ന ഹ്യേഷ വ്യവധാത്കാല ഏഷ സര്വനിരാകൃതിഃ ॥ ൪ ॥
നാരദ ഉവാച
ഭിക്ഷുഭിര്വിപ്രവസിതേ വിജ്ഞാനാദേഷ്ടൃഭിര്മമ ।
വര്തമാനോ വയസ്യാദ്യേ തത ഏതദകാരഷമ് ॥ ൫ ॥
ഭിക്ഷുഭിര്വിപ്രവസിതേ വിജ്ഞാനാദേഷ്ടൃഭിര്മമ ।
വര്തമാനോ വയസ്യാദ്യേ തത ഏതദകാരഷമ് ॥ ൫ ॥
ഏകാത്മജാ മേ ജനനീ യോഷിന്മൂഢാ ച കിങ്കരീ ।
മയ്യാത്മജേഽനന്യഗതൌ ചക്രേ സ്നേഹാനുബന്ധനമ് ॥ ൬ ॥
മയ്യാത്മജേഽനന്യഗതൌ ചക്രേ സ്നേഹാനുബന്ധനമ് ॥ ൬ ॥
സാസ്വതന്ത്രാ ന കല്പാസീദ്യോഗക്ഷേമം മമേച്ഛതീ ।
ഈശസ്യ ഹി വശേ ലോകോ യോഷാ ദാരുമയീ യഥാ ॥ ൭ ॥
ഈശസ്യ ഹി വശേ ലോകോ യോഷാ ദാരുമയീ യഥാ ॥ ൭ ॥
അഹം ച തദ്ബ്രഹ്മകുലേ ഊഷിവാംസ്തദുപേക്ഷയാ ।
ദിഗ്ദേശകാലാവ്യുത്പന്നോ ബാലകഃ പഞ്ചഹായനഃ ॥ ൮ ॥
ദിഗ്ദേശകാലാവ്യുത്പന്നോ ബാലകഃ പഞ്ചഹായനഃ ॥ ൮ ॥
ഏകദാ നിര്ഗതാം ഗേഹാദ്ദുഹന്തീം നിശി ഗാം പഥി ।
സര്പോഽദശത്പദാ സ്പൃഷ്ടഃ കൃപണാം കാലചോദിതഃ ॥ ൯ ॥
സര്പോഽദശത്പദാ സ്പൃഷ്ടഃ കൃപണാം കാലചോദിതഃ ॥ ൯ ॥
തദാ തദഹമീശസ്യ ഭക്താനാം ശമഭീപ്സതഃ ।
അനുഗ്രഹം മന്യമാനഃ പ്രാതിഷ്ഠം ദിശമുത്തരാമ് ॥ ൧൦ ॥
അനുഗ്രഹം മന്യമാനഃ പ്രാതിഷ്ഠം ദിശമുത്തരാമ് ॥ ൧൦ ॥
സ്ഫീതാഞ്ജനപദാംസ്തത്ര പുരഗ്രാമവ്രജാകരാന് ।
ഖേടഖര്വടവാടീശ്ച വനാന്യുപവനാനി ച ॥ ൧൧ ॥
ഖേടഖര്വടവാടീശ്ച വനാന്യുപവനാനി ച ॥ ൧൧ ॥
ചിത്രധാതുവിചിത്രാദ്രീനിഭഭഗ്നഭുജദ്രുമാന് ।
ജലാശയാഞ്ഛിവജലാന്നലിനീഃ സുരസേവിതാഃ ।
ചിത്രസ്വനൈഃ പത്രരഥൈര്വിഭ്രമദ്ഭ്രമരശ്രിയഃ ॥ ൧൨ ॥
ജലാശയാഞ്ഛിവജലാന്നലിനീഃ സുരസേവിതാഃ ।
ചിത്രസ്വനൈഃ പത്രരഥൈര്വിഭ്രമദ്ഭ്രമരശ്രിയഃ ॥ ൧൨ ॥
നലവേണുശരസ്തന്ബകുശകീചകഗഹ്വരമ് ।
ഏക ഏവാതിയാതോഽഹമദ്രാക്ഷം വിപിനം മഹത് ।
ഘോരം പ്രതിഭയാകാരം വ്യാലോലൂകശിവാജിരമ് ॥ ൧൩ ॥
ഏക ഏവാതിയാതോഽഹമദ്രാക്ഷം വിപിനം മഹത് ।
ഘോരം പ്രതിഭയാകാരം വ്യാലോലൂകശിവാജിരമ് ॥ ൧൩ ॥
പരിശ്രാന്തേന്ദ്രിയാത്മാഹം തൃട്പരീതോ ബുഭുക്ഷിതഃ ।
സ്നാത്വാ പീത്വാ ഹ്രദേ നദ്യാ ഉപസ്പൃഷ്ടോ ഗതശ്രമഃ ॥ ൧൪ ॥
സ്നാത്വാ പീത്വാ ഹ്രദേ നദ്യാ ഉപസ്പൃഷ്ടോ ഗതശ്രമഃ ॥ ൧൪ ॥
തസ്മിന്നിര്മനുജേഽരണ്യേ പിപ്പലോപസ്ഥ ആശ്രിതഃ ।
ആത്മനാത്മാനമാത്മസ്ഥം യഥാശ്രുതമചിന്തയമ് ॥ ൧൫ ॥
ആത്മനാത്മാനമാത്മസ്ഥം യഥാശ്രുതമചിന്തയമ് ॥ ൧൫ ॥
ധ്യായതശ്ചരണാമ്ഭോജം ഭാവനിര്ജിതചേതസാ ।
ഔത്കണ്ഠ്യാശ്രുകലാക്ഷസ്യ ഹൃദ്യാസീന്മേ ശനൈര്ഹരിഃ ॥ ൧൬ ॥
ഔത്കണ്ഠ്യാശ്രുകലാക്ഷസ്യ ഹൃദ്യാസീന്മേ ശനൈര്ഹരിഃ ॥ ൧൬ ॥
പ്രേമാതിഭരനിര്ഭിന്നപുലകാങ്ഗോഽതിനിര്വൃതഃ ।
ആനന്ദസമ്പ്ലവേ ലീനോ നാപശ്യമുഭയം മുനേ ॥ ൧൭ ॥
ആനന്ദസമ്പ്ലവേ ലീനോ നാപശ്യമുഭയം മുനേ ॥ ൧൭ ॥
രൂപം ഭഗവതോ യത്തന്മനഃകാന്തം ശുചാപഹമ് ।
അപശ്യന് സഹസോത്തസ്ഥേ വൈക്ലവ്യാദ്ദുര്മനാ ഇവ ॥ ൧൮ ॥
അപശ്യന് സഹസോത്തസ്ഥേ വൈക്ലവ്യാദ്ദുര്മനാ ഇവ ॥ ൧൮ ॥
ദിദൃക്ഷുസ്തദഹം ഭൂയഃ പ്രണിധായ മനോ ഹൃദി ।
വീക്ഷമാണോഽപി നാപശ്യമവിതൃപ്ത ഇവാതുരഃ ॥ ൧൯ ॥
വീക്ഷമാണോഽപി നാപശ്യമവിതൃപ്ത ഇവാതുരഃ ॥ ൧൯ ॥
ഏവം യതന്തം വിജനേ മാമാഹാഗോചരോ ഗിരാമ് ।
ഗമ്ഭീരശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ ശുചഃ പ്രശമയന്നിവ ॥ ൨൦ ॥
ഗമ്ഭീരശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ ശുചഃ പ്രശമയന്നിവ ॥ ൨൦ ॥
ഹന്താസ്മിഞ്ജന്മനി ഭവാന്മാ മാം ദ്രഷ്ടുമിഹാര്ഹതി ।
അവിപക്വകഷായാണാം ദുര്ദര്ശോഽഹം കുയോഗിനാമ് ॥ ൨൧ ॥
അവിപക്വകഷായാണാം ദുര്ദര്ശോഽഹം കുയോഗിനാമ് ॥ ൨൧ ॥
സകൃദ് യദ്ദര്ശിതം രൂപമേതത്കാമായ തേഽനഘ ।
മത്കാമഃ ശനകൈഃ സാധു സര്വാന്മുഞ്ചതി ഹൃച്ഛയാന് ॥ ൨൨ ॥
മത്കാമഃ ശനകൈഃ സാധു സര്വാന്മുഞ്ചതി ഹൃച്ഛയാന് ॥ ൨൨ ॥
സത്സേവയാദീര്ഘയാപി ജാതാ മയി ദൃഢാ മതിഃ ।
ഹിത്വാവദ്യമിമം ലോകം ഗന്താ മജ്ജനതാമസി ॥ ൨൩ ॥
ഹിത്വാവദ്യമിമം ലോകം ഗന്താ മജ്ജനതാമസി ॥ ൨൩ ॥
മതിര്മയി നിബദ്ധേയം ന വിപദ്യേത കര്ഹിചിത് ।
പ്രജാസര്ഗനിരോധേഽപി സ്മൃതിശ്ച മദനുഗ്രഹാത് ॥ ൨൪ ॥
പ്രജാസര്ഗനിരോധേഽപി സ്മൃതിശ്ച മദനുഗ്രഹാത് ॥ ൨൪ ॥
ഏതാവദുക്ത്വോപരരാമ തന്മഹദ്
ഭൂതം നഭോലിങ്ഗമലിങ്ഗമീശ്വരമ് ।
അഹം ച തസ്മൈ മഹതാം മഹീയസേ
ശീര്ഷ്ണാവനാമം വിദധേഽനുകമ്പിതഃ ॥ ൨൫ ॥
ഭൂതം നഭോലിങ്ഗമലിങ്ഗമീശ്വരമ് ।
അഹം ച തസ്മൈ മഹതാം മഹീയസേ
ശീര്ഷ്ണാവനാമം വിദധേഽനുകമ്പിതഃ ॥ ൨൫ ॥
നാമാന്യനന്തസ്യ ഹതത്രപഃ പഠന്
ഗുഹ്യാനി ഭദ്രാണി കൃതാനി ച സ്മരന് ।
ഗാം പര്യടംസ്തുഷ്ടമനാ ഗതസ്പൃഹഃ
കാലം പ്രതീക്ഷന് വിമദോ വിമത്സരഃ ॥ ൨൬ ॥
ഗുഹ്യാനി ഭദ്രാണി കൃതാനി ച സ്മരന് ।
ഗാം പര്യടംസ്തുഷ്ടമനാ ഗതസ്പൃഹഃ
കാലം പ്രതീക്ഷന് വിമദോ വിമത്സരഃ ॥ ൨൬ ॥
ഏവം കൃഷ്ണമതേര്ബ്രഹ്മന്നാസക്തസ്യാമലാത്മനഃ ।
കാലഃ പ്രാദുരഭൂത്കാലേ തഡിത്സൌദാമനീ യഥാ ॥ ൨൭ ॥
കാലഃ പ്രാദുരഭൂത്കാലേ തഡിത്സൌദാമനീ യഥാ ॥ ൨൭ ॥
പ്രയുജ്യമാനേ മയി താം ശുദ്ധാം ഭാഗവതീം തനുമ് ।
ആരബ്ധകര്മനിര്വാണോ ന്യപതത് പാഞ്ചഭൌതികഃ ॥ ൨൮ ॥
ആരബ്ധകര്മനിര്വാണോ ന്യപതത് പാഞ്ചഭൌതികഃ ॥ ൨൮ ॥
കല്പാന്ത ഇദമാദായ ശയാനേഽമ്ഭസ്യുദന്വതഃ ।
ശിശയിഷോരനുപ്രാണം വിവിശേഽന്തരഹം വിഭോഃ ॥ ൨൯ ॥
ശിശയിഷോരനുപ്രാണം വിവിശേഽന്തരഹം വിഭോഃ ॥ ൨൯ ॥
സഹസ്രയുഗപര്യന്തേ ഉത്ഥായേദം സിസൃക്ഷതഃ ।
മരീചിമിശ്രാ ഋഷയഃ പ്രാണേഭ്യോഽഹം ച ജജ്ഞിരേ ॥ ൩൦ ॥
മരീചിമിശ്രാ ഋഷയഃ പ്രാണേഭ്യോഽഹം ച ജജ്ഞിരേ ॥ ൩൦ ॥
അന്തര്ബഹിശ്ച ലോകാംസ്ത്രീന് പര്യേമ്യസ്കന്ദിതവ്രതഃ ।
അനുഗ്രഹാന്മഹാവിഷ്ണോരവിഘാതഗതിഃ ക്വചിത് ॥ ൩൧ ॥
അനുഗ്രഹാന്മഹാവിഷ്ണോരവിഘാതഗതിഃ ക്വചിത് ॥ ൩൧ ॥
ദേവദത്താമിമാം വീണാം സ്വരബ്രഹ്മവിഭൂഷിതാമ് ।
മൂര്ച്ഛയിത്വാ ഹരികഥാം ഗായമാനശ്ചരാമ്യഹമ് ॥ ൩൨ ॥
മൂര്ച്ഛയിത്വാ ഹരികഥാം ഗായമാനശ്ചരാമ്യഹമ് ॥ ൩൨ ॥
പ്രഗായതഃ സ്വവീര്യാണി തീര്ഥപാദഃ പ്രിയശ്രവാഃ ।
ആഹൂത ഇവ മേ ശീഘ്രം ദര്ശനം യാതി ചേതസി ॥ ൩൩ ॥
ആഹൂത ഇവ മേ ശീഘ്രം ദര്ശനം യാതി ചേതസി ॥ ൩൩ ॥
ഏതദ്ധ്യാതുരചിത്താനാം മാത്രാസ്പര്ശേച്ഛയാ മുഹുഃ ।
ഭവസിന്ധുപ്ലവോ ദൃഷ്ടോ ഹരിചര്യാനുവര്ണനമ് ॥ ൩൪ ॥
ഭവസിന്ധുപ്ലവോ ദൃഷ്ടോ ഹരിചര്യാനുവര്ണനമ് ॥ ൩൪ ॥
യമാദിഭിര്യോഗപഥൈഃ കാമലോഭഹതോ മുഹുഃ ।
മുകുന്ദസേവയാ യദ്വത്തഥാത്മാദ്ധാ ന ശാമ്യതി ॥ ൩൫ ॥
മുകുന്ദസേവയാ യദ്വത്തഥാത്മാദ്ധാ ന ശാമ്യതി ॥ ൩൫ ॥
സര്വം തദിദമാഖ്യാതം യത്പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാനഘ ।
ജന്മകര്മരഹസ്യം മേ ഭവതശ്ചാത്മതോഷണമ് ॥ ൩൬ ॥
ജന്മകര്മരഹസ്യം മേ ഭവതശ്ചാത്മതോഷണമ് ॥ ൩൬ ॥
സൂത ഉവാച
ഏവം സമ്ഭാഷ്യ ഭഗവാന്നാരദോ വാസവീസുതമ് ।
ആമന്ത്ര്യ വീണാം രണയന് യയൌ യാദൃച്ഛികോ മുനിഃ ॥ ൩൭ ॥
ഏവം സമ്ഭാഷ്യ ഭഗവാന്നാരദോ വാസവീസുതമ് ।
ആമന്ത്ര്യ വീണാം രണയന് യയൌ യാദൃച്ഛികോ മുനിഃ ॥ ൩൭ ॥
അഹോ ദേവര്ഷിര്ധന്യോഽയം യത്കീര്തിം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ ।
ഗായന്മാദ്യന്നിദം തന്ത്ര്യാ രമയത്യാതുരം ജഗത് ॥ ൩൮ ॥
ഗായന്മാദ്യന്നിദം തന്ത്ര്യാ രമയത്യാതുരം ജഗത് ॥ ൩൮ ॥