શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
ક્રિયાયોગં સમાચક્ષ્વ ભવદારાધનં પ્રભો ।
યસ્માત્ત્વાં યે યથાર્ચન્તિ સાત્વતાઃ સાત્વતર્ષભ ॥ ૧ ॥
ક્રિયાયોગં સમાચક્ષ્વ ભવદારાધનં પ્રભો ।
યસ્માત્ત્વાં યે યથાર્ચન્તિ સાત્વતાઃ સાત્વતર્ષભ ॥ ૧ ॥
એતદ્ વદન્તિ મુનયો મુહુર્નિઃશ્રેયસં નૃણામ્ ।
નારદો ભગવાન્ વ્યાસ આચાર્યોઽઙ્ગિરસઃ સુતઃ ॥ ૨ ॥
નારદો ભગવાન્ વ્યાસ આચાર્યોઽઙ્ગિરસઃ સુતઃ ॥ ૨ ॥
નિઃસૃતં તે મુખામ્ભોજાદ્ યદાહ ભગવાનજઃ ।
પુત્રેભ્યો ભૃગુમુખ્યેભ્યો દેવ્યૈ ચ ભગવાન્ ભવઃ ॥ ૩ ॥
પુત્રેભ્યો ભૃગુમુખ્યેભ્યો દેવ્યૈ ચ ભગવાન્ ભવઃ ॥ ૩ ॥
એતદ્ વૈ સર્વવર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ સમ્મતમ્ ।
શ્રેયસામુત્તમં મન્યે સ્ત્રીશૂદ્રાણાં ચ માનદ ॥ ૪ ॥
શ્રેયસામુત્તમં મન્યે સ્ત્રીશૂદ્રાણાં ચ માનદ ॥ ૪ ॥
એતત્ કમલપત્રાક્ષ કર્મબન્ધવિમોચનમ્ ।
ભક્તાય ચાનુરક્તાય બ્રૂહિ વિશ્વેશ્વરેશ્વર ॥ ૫ ॥
ભક્તાય ચાનુરક્તાય બ્રૂહિ વિશ્વેશ્વરેશ્વર ॥ ૫ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ન હ્યન્તોઽનન્તપારસ્ય કર્મકાણ્ડસ્ય ચોદ્ધવ ।
સઙ્ક્ષિપ્તં વર્ણયિષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥ ૬ ॥
ન હ્યન્તોઽનન્તપારસ્ય કર્મકાણ્ડસ્ય ચોદ્ધવ ।
સઙ્ક્ષિપ્તં વર્ણયિષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥ ૬ ॥
વૈદિકસ્તાન્ત્રિકો મિશ્ર ઇતિ મે ત્રિવિધો મખઃ ।
ત્રયાણામીપ્સિતેનૈવ વિધિના માં સમર્ચરેત્ ॥ ૭ ॥
ત્રયાણામીપ્સિતેનૈવ વિધિના માં સમર્ચરેત્ ॥ ૭ ॥
યદા સ્વનિગમેનોક્તં દ્વિજત્વં પ્રાપ્ય પૂરુષઃ ।
યથા યજેત માં ભક્ત્યા શ્રદ્ધયા તન્નિબોધ મે ॥ ૮ ॥
યથા યજેત માં ભક્ત્યા શ્રદ્ધયા તન્નિબોધ મે ॥ ૮ ॥
અર્ચાયાં સ્થણ્ડિલેઽગ્નૌ વા સૂર્યે વાપ્સુ હૃદિ દ્વિજઃ ।
દ્રવ્યેણ ભક્તિયુક્તોઽર્ચેત્ સ્વગુરું મામમાયયા ॥ ૯ ॥
દ્રવ્યેણ ભક્તિયુક્તોઽર્ચેત્ સ્વગુરું મામમાયયા ॥ ૯ ॥
પૂર્વં સ્નાનં પ્રકુર્વીત ધૌતદન્તોઽઙ્ગશુદ્ધયે ।
ઉભયૈરપિ ચ સ્નાનં મન્ત્રૈર્મૃદ્ગ્રહણાદિના ॥ ૧૦ ॥
ઉભયૈરપિ ચ સ્નાનં મન્ત્રૈર્મૃદ્ગ્રહણાદિના ॥ ૧૦ ॥
સન્ધ્યોપાસ્ત્યાદિકર્માણિ વેદેનાચોદિતાનિ મે ।
પૂજાં તૈઃ કલ્પયેત્ સમ્યક્ સઙ્કલ્પઃ કર્મપાવનીમ્ ॥ ૧૧ ॥
પૂજાં તૈઃ કલ્પયેત્ સમ્યક્ સઙ્કલ્પઃ કર્મપાવનીમ્ ॥ ૧૧ ॥
શૈલી દારુમયી લૌહી લેપ્યા લેખ્યા ચ સૈકતી ।
મનોમયી મણિમયી પ્રતિમાષ્ટવિધા સ્મૃતા ॥ ૧૨ ॥
મનોમયી મણિમયી પ્રતિમાષ્ટવિધા સ્મૃતા ॥ ૧૨ ॥
ચલાચલેતિ દ્વિવિધા પ્રતિષ્ઠા જીવમન્દિરમ્ ।
ઉદ્વાસાવાહને ન સ્તઃ સ્થિરાયામુદ્ધવાર્ચને ॥ ૧૩ ॥
ઉદ્વાસાવાહને ન સ્તઃ સ્થિરાયામુદ્ધવાર્ચને ॥ ૧૩ ॥
અસ્થિરાયાં વિકલ્પઃ સ્યાત્ સ્થણ્ડિલે તુ ભવેદ્ દ્વયમ્ ।
સ્નપનં ત્વવિલેપ્યાયામન્યત્ર પરિમાર્જનમ્ ॥ ૧૪ ॥
સ્નપનં ત્વવિલેપ્યાયામન્યત્ર પરિમાર્જનમ્ ॥ ૧૪ ॥
દ્રવ્યૈઃ પ્રસિદ્ધૈર્મદ્યાગઃ પ્રતિમાદિષ્વમાયિનઃ ।
ભક્તસ્ય ચ યથાલબ્ધૈર્હૃદિ ભાવેન ચૈવ હિ ॥ ૧૫ ॥
ભક્તસ્ય ચ યથાલબ્ધૈર્હૃદિ ભાવેન ચૈવ હિ ॥ ૧૫ ॥
સ્નાનાલઙ્કરણં પ્રેષ્ઠમર્ચાયામેવ તૂદ્ધવ ।
સ્થણ્ડિલે તત્ત્વવિન્યાસો વહ્નાવાજ્યપ્લુતં હવિઃ ॥ ૧૬ ॥
સ્થણ્ડિલે તત્ત્વવિન્યાસો વહ્નાવાજ્યપ્લુતં હવિઃ ॥ ૧૬ ॥
સૂર્યે ચાભ્યર્હણં પ્રેષ્ઠં સલિલે સલિલાદિભિઃ ।
શ્રદ્ધયોપાહૃતં પ્રેષ્ઠં ભક્તેન મમ વાર્યપિ ॥ ૧૭ ॥
શ્રદ્ધયોપાહૃતં પ્રેષ્ઠં ભક્તેન મમ વાર્યપિ ॥ ૧૭ ॥
ભૂર્યપ્યભક્તોપાહૃતં ન મે તોષાય કલ્પતે ।
ગન્ધો ધૂપઃ સુમનસો દીપોઽન્નાદ્યં ચ કિં પુનઃ ॥ ૧૮ ॥
ગન્ધો ધૂપઃ સુમનસો દીપોઽન્નાદ્યં ચ કિં પુનઃ ॥ ૧૮ ॥
શુચિઃ સમ્ભૃતસમ્ભારઃ પ્રાગ્દર્ભૈઃ કલ્પિતાસનઃ ।
આસીનઃ પ્રાગુદગ્ વાર્ચેદર્ચાયાં ત્વથ સમ્મુખઃ ॥ ૧૯ ॥
આસીનઃ પ્રાગુદગ્ વાર્ચેદર્ચાયાં ત્વથ સમ્મુખઃ ॥ ૧૯ ॥
કૃતન્યાસઃ કૃતન્યાસાં મદર્ચાં પાણિના મૃજેત્ ।
કલશં પ્રોક્ષણીયં ચ યથાવદુપસાધયેત્ ॥ ૨૦ ॥
કલશં પ્રોક્ષણીયં ચ યથાવદુપસાધયેત્ ॥ ૨૦ ॥
તદદ્ભિર્દેવયજનં દ્રવ્યાણ્યાત્માનમેવ ચ ।
પ્રોક્ષ્ય પાત્રાણિ ત્રીણ્યદ્ભિસ્તૈસ્તૈર્દ્રવ્યૈશ્ચ સાધયેત્ ॥ ૨૧ ॥
પ્રોક્ષ્ય પાત્રાણિ ત્રીણ્યદ્ભિસ્તૈસ્તૈર્દ્રવ્યૈશ્ચ સાધયેત્ ॥ ૨૧ ॥
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાર્થં ત્રીણિ પાત્રાણિ દેશિકઃ ।
હૃદા શીર્ષ્ણાથ શિખયા ગાયત્ર્યા ચાભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૨૨ ॥
હૃદા શીર્ષ્ણાથ શિખયા ગાયત્ર્યા ચાભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૨૨ ॥
પિણ્ડે વાય્વગ્નિસંશુદ્ધે હૃત્પદ્મસ્થાં પરાં મમ ।
અણ્વીં જીવકલાં ધ્યાયેન્નાદાન્તે સિદ્ધભાવિતામ્ ॥ ૨૩ ॥
અણ્વીં જીવકલાં ધ્યાયેન્નાદાન્તે સિદ્ધભાવિતામ્ ॥ ૨૩ ॥
તયાત્મભૂતયા પિણ્ડે વ્યાપ્તે સમ્પૂજ્ય તન્મયઃ ।
આવાહ્યાર્ચાદિષુ સ્થાપ્ય ન્યસ્તાઙ્ગં માં પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨૪ ॥
આવાહ્યાર્ચાદિષુ સ્થાપ્ય ન્યસ્તાઙ્ગં માં પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨૪ ॥
પાદ્યોપસ્પર્શાર્હણાદીનુપચારાન્ પ્રકલ્પયેત્ ।
ધર્માદિભિશ્ચ નવભિઃ કલ્પયિત્વાસનં મમ ॥ ૨૫ ॥
ધર્માદિભિશ્ચ નવભિઃ કલ્પયિત્વાસનં મમ ॥ ૨૫ ॥
પદ્મમષ્ટદલં તત્ર કર્ણિકાકેસરોજ્જ્વલમ્ ।
ઉભાભ્યાં વેદતન્ત્રાભ્યાં મહ્યં તૂભયસિદ્ધયે ॥ ૨૬ ॥
ઉભાભ્યાં વેદતન્ત્રાભ્યાં મહ્યં તૂભયસિદ્ધયે ॥ ૨૬ ॥
સુદર્શનં પાઞ્ચજન્યં ગદાસીષુધનુર્હલાન્ ।
મુષલં કૌસ્તુભં માલાં શ્રીવત્સં ચાનુપૂજયેત્ ॥ ૨૭ ॥
મુષલં કૌસ્તુભં માલાં શ્રીવત્સં ચાનુપૂજયેત્ ॥ ૨૭ ॥
નન્દં સુનન્દં ગરુડં પ્રચણ્ડં ચણ્ડમેવ ચ ।
મહાબલં બલં ચૈવ કુમુદં કમુદેક્ષણમ્ ॥ ૨૮ ॥
મહાબલં બલં ચૈવ કુમુદં કમુદેક્ષણમ્ ॥ ૨૮ ॥
દુર્ગાં વિનાયકં વ્યાસં વિષ્વક્સેનં ગુરૂન્સુરાન્ ।
સ્વે સ્વે સ્થાને ત્વભિમુખાન્ પૂજયેત્ પ્રોક્ષણાદિભિઃ ॥ ૨૯ ॥
સ્વે સ્વે સ્થાને ત્વભિમુખાન્ પૂજયેત્ પ્રોક્ષણાદિભિઃ ॥ ૨૯ ॥
ચન્દનોશીરકર્પૂરકુઙ્કુમાગુરુવાસિતૈઃ ।
સલિલૈઃ સ્નાપયેન્મન્ત્રૈર્નિત્યદા વિભવે સતિ ॥ ૩૦ ॥
સલિલૈઃ સ્નાપયેન્મન્ત્રૈર્નિત્યદા વિભવે સતિ ॥ ૩૦ ॥
સ્વર્ણઘર્માનુવાકેન મહાપુરુષવિદ્યયા ।
પૌરુષેણાપિ સૂક્તેન સામભી રાજનાદિભિઃ ॥ ૩૧ ॥
પૌરુષેણાપિ સૂક્તેન સામભી રાજનાદિભિઃ ॥ ૩૧ ॥
વસ્ત્રોપવીતાભરણપત્રસ્રગ્ગન્ધલેપનૈઃ ।
અલઙ્કુર્વીત સપ્રેમ મદ્ભક્તો માં યથોચિતમ્ ॥ ૩૨ ॥
અલઙ્કુર્વીત સપ્રેમ મદ્ભક્તો માં યથોચિતમ્ ॥ ૩૨ ॥
પાદ્યમાચમનીયં ચ ગન્ધં સુમનસોઽક્ષતાન્ ।
ધૂપદીપોપહાર્યાણિ દદ્યાન્મે શ્રદ્ધયાર્ચકઃ ॥ ૩૩ ॥
ધૂપદીપોપહાર્યાણિ દદ્યાન્મે શ્રદ્ધયાર્ચકઃ ॥ ૩૩ ॥
ગુડપાયસસર્પીંષિ શષ્કુલ્યાપૂપમોદકાન્ ।
સંયાવદધિસૂપાંશ્ચ નૈવેદ્યં સતિ કલ્પયેત્ ॥ ૩૪ ॥
સંયાવદધિસૂપાંશ્ચ નૈવેદ્યં સતિ કલ્પયેત્ ॥ ૩૪ ॥
અભ્યઙ્ગોન્મર્દનાદર્શદન્તધાવાભિષેચનમ્ ।
અન્નાદ્યગીતનૃત્યાનિ પર્વણિ સ્યુરુતાન્વહમ્ ॥ ૩૫ ॥
અન્નાદ્યગીતનૃત્યાનિ પર્વણિ સ્યુરુતાન્વહમ્ ॥ ૩૫ ॥
વિધિના વિહિતે કુણ્ડે મેખલાગર્તવેદિભિઃ ।
અગ્નિમાધાય પરિતઃ સમૂહેત્ પાણિનોદિતમ્ ॥ ૩૬ ॥
અગ્નિમાધાય પરિતઃ સમૂહેત્ પાણિનોદિતમ્ ॥ ૩૬ ॥
પરિસ્તીર્યાથ પર્યુક્ષેદન્વાધાય યથાવિધિ ।
પ્રોક્ષણ્યાસાદ્ય દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષ્યાગ્નૌ ભાવયેત મામ્ ॥ ૩૭ ॥
પ્રોક્ષણ્યાસાદ્ય દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષ્યાગ્નૌ ભાવયેત મામ્ ॥ ૩૭ ॥
તપ્તજામ્બૂનદપ્રખ્યં શઙ્ખચક્રગદામ્બુજૈઃ ।
લસચ્ચતુર્ભુજં શાન્તં પદ્મકિઞ્જલ્કવાસસમ્ ॥ ૩૮ ॥
લસચ્ચતુર્ભુજં શાન્તં પદ્મકિઞ્જલ્કવાસસમ્ ॥ ૩૮ ॥
સ્ફુરત્કિરીટકટકકટિસૂત્રવરાઙ્ગદમ્ ।
શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્ ॥ ૩૯ ॥
શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્ ॥ ૩૯ ॥
ધ્યાયન્નભ્યર્ચ્ય દારૂણિ હવિષાભિઘૃતાનિ ચ ।
પ્રાસ્યાજ્યભાગાવાઘારૌ દત્ત્વા ચાજ્યપ્લુતં હવિઃ ॥ ૪૦ ॥
પ્રાસ્યાજ્યભાગાવાઘારૌ દત્ત્વા ચાજ્યપ્લુતં હવિઃ ॥ ૪૦ ॥
જુહુયાન્મૂલમન્ત્રેણ ષોડશર્ચાવદાનતઃ ।
ધર્માદિભ્યો યથાન્યાયં મન્ત્રૈઃ સ્વિષ્ટિકૃતં બુધઃ ॥ ૪૧ ॥
ધર્માદિભ્યો યથાન્યાયં મન્ત્રૈઃ સ્વિષ્ટિકૃતં બુધઃ ॥ ૪૧ ॥
અભ્યર્ચ્યાથ નમસ્કૃત્ય પાર્ષદેભ્યો બલિં હરેત્ ।
મૂલમન્ત્રં જપેદ્ બ્રહ્મ સ્મરન્નારાયણાત્મકમ્ ॥ ૪૨ ॥
મૂલમન્ત્રં જપેદ્ બ્રહ્મ સ્મરન્નારાયણાત્મકમ્ ॥ ૪૨ ॥
દત્ત્વાચમનમુચ્છેષં વિષ્વક્સેનાય કલ્પયેત્ ।
મુખવાસં સુરભિમત્ તામ્બૂલાદ્યમથાર્હયેત્ ॥ ૪૩ ॥
મુખવાસં સુરભિમત્ તામ્બૂલાદ્યમથાર્હયેત્ ॥ ૪૩ ॥
ઉપગાયન્ ગૃણન્ નૃત્યન્ કર્માણ્યભિનયન્ મમ ।
મત્કથાઃ શ્રાવયન્ શૃણ્વન્ મુહૂર્તં ક્ષણિકો ભવેત્ ॥ ૪૪ ॥
મત્કથાઃ શ્રાવયન્ શૃણ્વન્ મુહૂર્તં ક્ષણિકો ભવેત્ ॥ ૪૪ ॥
સ્તવૈરુચ્ચાવચૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૌરાણૈઃ પ્રાકૃતૈરપિ ।
સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્નિતિ વન્દેત દણ્ડવત્ ॥ ૪૫ ॥
સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્નિતિ વન્દેત દણ્ડવત્ ॥ ૪૫ ॥
શિરો મત્પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્ ।
પ્રપન્નં પાહિ મામીશ ભીતં મૃત્યુગ્રહાર્ણવાત્ ॥ ૪૬ ॥
પ્રપન્નં પાહિ મામીશ ભીતં મૃત્યુગ્રહાર્ણવાત્ ॥ ૪૬ ॥
ઇતિ શેષાં મયા દત્તાં શિરસ્યાધાય સાદરમ્ ।
ઉદ્વાસયેચ્ચેદુદ્વાસ્યં જ્યોતિર્જ્યોતિષિ તત્ પુનઃ ॥ ૪૭ ॥
ઉદ્વાસયેચ્ચેદુદ્વાસ્યં જ્યોતિર્જ્યોતિષિ તત્ પુનઃ ॥ ૪૭ ॥
અર્ચાદિષુ યદા યત્ર શ્રદ્ધા માં તત્ર ચાર્ચયેત્ ।
સર્વભૂતેષ્વાત્મનિ ચ સર્વાત્માહમવસ્થિતઃ ॥ ૪૮ ॥
સર્વભૂતેષ્વાત્મનિ ચ સર્વાત્માહમવસ્થિતઃ ॥ ૪૮ ॥
એવં ક્રિયાયોગપથૈઃ પુમાન્ વૈદિકતાન્ત્રિકૈઃ ।
અર્ચન્નુભયતઃ સિદ્ધિં મત્તો વિન્દત્યભીપ્સિતામ્ ॥ ૪૯ ॥
અર્ચન્નુભયતઃ સિદ્ધિં મત્તો વિન્દત્યભીપ્સિતામ્ ॥ ૪૯ ॥
મદર્ચાં સમ્પ્રતિષ્ઠાપ્ય મન્દિરં કારયેદ્ દૃઢમ્ ।
પુષ્પોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ પૂજાયાત્રોત્સવાશ્રિતાન્ ॥ ૫૦ ॥
પુષ્પોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ પૂજાયાત્રોત્સવાશ્રિતાન્ ॥ ૫૦ ॥
પૂજાદીનાં પ્રવાહાર્થં મહાપર્વસ્વથાન્વહમ્ ।
ક્ષેત્રાપણપુરગ્રામાન્ દત્ત્વા મત્સાર્ષ્ટિતામિયાત્ ॥ ૫૧ ॥
ક્ષેત્રાપણપુરગ્રામાન્ દત્ત્વા મત્સાર્ષ્ટિતામિયાત્ ॥ ૫૧ ॥
પ્રતિષ્ઠયા સાર્વભૌમં સદ્મના ભુવનત્રયમ્ ।
પૂજાદિના બ્રહ્મલોકં ત્રિભિર્મત્સામ્યતામિયાત્ ॥ ૫૨ ॥
પૂજાદિના બ્રહ્મલોકં ત્રિભિર્મત્સામ્યતામિયાત્ ॥ ૫૨ ॥
મામેવ નૈરપેક્ષ્યેણ ભક્તિયોગેન વિન્દતિ ।
ભક્તિયોગં સ લભત એવં યઃ પૂજયેત મામ્ ॥ ૫૩ ॥
ભક્તિયોગં સ લભત એવં યઃ પૂજયેત મામ્ ॥ ૫૩ ॥
યઃ સ્વદત્તાં પરૈર્દત્તાં હરેત સુરવિપ્રયોઃ ।
વૃત્તિં સ જાયતે વિડ્ભુગ્ વર્ષાણામયુતાયુતમ્ ॥ ૫૪ ॥
વૃત્તિં સ જાયતે વિડ્ભુગ્ વર્ષાણામયુતાયુતમ્ ॥ ૫૪ ॥
કર્તુશ્ચ સારથેર્હેતોરનુમોદિતુરેવ ચ ।
કર્મણાં ભાગિનઃ પ્રેત્ય ભૂયો ભૂયસિ તત્ ફલમ્ ॥ ૫૫ ॥
કર્મણાં ભાગિનઃ પ્રેત્ય ભૂયો ભૂયસિ તત્ ફલમ્ ॥ ૫૫ ॥