સૂત ઉવાચ
સંસ્તુતો ભગવાનિત્થં માર્કણ્ડેયેન ધીમતા ।
નારાયણો નરસખઃ પ્રીત આહ ભૃગૂદ્વહમ્ ॥ ૧ ॥
સંસ્તુતો ભગવાનિત્થં માર્કણ્ડેયેન ધીમતા ।
નારાયણો નરસખઃ પ્રીત આહ ભૃગૂદ્વહમ્ ॥ ૧ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ભો ભો બ્રહ્મર્ષિવર્યોઽસિ સિદ્ધ આત્મસમાધિના ।
મયિ ભક્ત્યાનપાયિન્યા તપઃસ્વાધ્યાયસંયમૈઃ ॥ ૨ ॥
ભો ભો બ્રહ્મર્ષિવર્યોઽસિ સિદ્ધ આત્મસમાધિના ।
મયિ ભક્ત્યાનપાયિન્યા તપઃસ્વાધ્યાયસંયમૈઃ ॥ ૨ ॥
વયં તે પરિતુષ્ટાઃ સ્મ ત્વદ્ બૃહદ્વ્રતચર્યયા ।
વરં પ્રતીચ્છ ભદ્રં તે વરદોઽસ્મિ ત્વદીપ્સિતમ્ ॥ ૩ ॥
વરં પ્રતીચ્છ ભદ્રં તે વરદોઽસ્મિ ત્વદીપ્સિતમ્ ॥ ૩ ॥
શ્રીઋષિરુવાચ
જિતં તે દેવદેવેશ પ્રપન્નાર્તિહરાચ્યુત ।
વરેણૈતાવતાલં નો યદ્ ભવાન્ સમદૃશ્યત ॥ ૪ ॥
જિતં તે દેવદેવેશ પ્રપન્નાર્તિહરાચ્યુત ।
વરેણૈતાવતાલં નો યદ્ ભવાન્ સમદૃશ્યત ॥ ૪ ॥
ગૃહીત્વાજાદયો યસ્ય શ્રીમત્પાદાબ્જદર્શનમ્ ।
મનસા યોગપક્વેન સ ભવાન્ મેઽક્ષિગોચરઃ ॥ ૫ ॥
મનસા યોગપક્વેન સ ભવાન્ મેઽક્ષિગોચરઃ ॥ ૫ ॥
અથાપ્યમ્બુજપત્રાક્ષ પુણ્યશ્લોકશિખામણે ।
દ્રક્ષ્યે માયાં યયા લોકઃ સપાલો વેદ સદ્ભિદામ્ ॥ ૬ ॥
દ્રક્ષ્યે માયાં યયા લોકઃ સપાલો વેદ સદ્ભિદામ્ ॥ ૬ ॥
સૂત ઉવાચ
ઇતીડિતોઽર્ચિતઃ કામમૃષિણા ભગવાન્ મુને ।
તથેતિ સ સ્મયન્ પ્રાગાદ્ બદર્યાશ્રમમીશ્વરઃ ॥ ૭ ॥
ઇતીડિતોઽર્ચિતઃ કામમૃષિણા ભગવાન્ મુને ।
તથેતિ સ સ્મયન્ પ્રાગાદ્ બદર્યાશ્રમમીશ્વરઃ ॥ ૭ ॥
તમેવ ચિન્તયન્નર્થમૃષિઃ સ્વાશ્રમ એવ સઃ ।
વસન્નગ્ન્યર્કસોમામ્બુભૂવાયુવિયદાત્મસુ ॥ ૮ ॥
વસન્નગ્ન્યર્કસોમામ્બુભૂવાયુવિયદાત્મસુ ॥ ૮ ॥
ધ્યાયન્ સર્વત્ર ચ હરિં ભાવદ્રવ્યૈરપૂજયત્ ।
ક્વચિત્ પૂજાં વિસસ્માર પ્રેમપ્રસરસમ્પ્લુતઃ ॥ ૯ ॥
ક્વચિત્ પૂજાં વિસસ્માર પ્રેમપ્રસરસમ્પ્લુતઃ ॥ ૯ ॥
તસ્યૈકદા ભૃગુશ્રેષ્ઠ પુષ્પભદ્રાતટે મુનેઃ ।
ઉપાસીનસ્ય સન્ધ્યાયાં બ્રહ્મન્ વાયુરભૂન્મહાન્ ॥ ૧૦ ॥
ઉપાસીનસ્ય સન્ધ્યાયાં બ્રહ્મન્ વાયુરભૂન્મહાન્ ॥ ૧૦ ॥
તં ચણ્ડશબ્દં સમુદીરયન્તં
બલાહકા અન્વભવન્ કરાલાઃ ।
અક્ષસ્થવિષ્ઠા મુમુચુસ્તડિદ્ભિઃ
સ્વનન્ત ઉચ્ચૈરભિવર્ષધારાઃ ॥ ૧૧ ॥
બલાહકા અન્વભવન્ કરાલાઃ ।
અક્ષસ્થવિષ્ઠા મુમુચુસ્તડિદ્ભિઃ
સ્વનન્ત ઉચ્ચૈરભિવર્ષધારાઃ ॥ ૧૧ ॥
તતો વ્યદૃશ્યન્ત ચતુઃસમુદ્રાઃ
સમન્તતઃ ક્ષ્માતલમાગ્રસન્તઃ ।
સમીરવેગોર્મિભિરુગ્રનક્ર-
મહાભયાવર્તગભીરઘોષાઃ ॥ ૧૨ ॥
સમન્તતઃ ક્ષ્માતલમાગ્રસન્તઃ ।
સમીરવેગોર્મિભિરુગ્રનક્ર-
મહાભયાવર્તગભીરઘોષાઃ ॥ ૧૨ ॥
અન્તર્બહિશ્ચાદ્ભિરતિદ્યુભિઃ ખરૈઃ
શતહ્રદાભિરુપતાપિતં જગત્ ।
ચતુર્વિધં વીક્ષ્ય સહાત્મના મુનિ-
ર્જલાપ્લુતાં ક્ષ્માં વિમનાઃ સમત્રસત્ ॥ ૧૩ ॥
શતહ્રદાભિરુપતાપિતં જગત્ ।
ચતુર્વિધં વીક્ષ્ય સહાત્મના મુનિ-
ર્જલાપ્લુતાં ક્ષ્માં વિમનાઃ સમત્રસત્ ॥ ૧૩ ॥
તસ્યૈવમુદ્વીક્ષત ઊર્મિભીષણઃ
પ્રભઞ્જનાઘૂર્ણિતવાર્મહાર્ણવઃ ।
આપૂર્યમાણો વરષદ્ભિરમ્બુદૈઃ
ક્ષ્મામપ્યધાદ્ દ્વીપવર્ષાદ્રિભિઃ સમમ્ ॥ ૧૪ ॥
પ્રભઞ્જનાઘૂર્ણિતવાર્મહાર્ણવઃ ।
આપૂર્યમાણો વરષદ્ભિરમ્બુદૈઃ
ક્ષ્મામપ્યધાદ્ દ્વીપવર્ષાદ્રિભિઃ સમમ્ ॥ ૧૪ ॥
સક્ષ્માન્તરિક્ષં સદિવં સભાગણં
ત્રૈલોક્યમાસીત્ સહ દિગ્ભિરાપ્લુતમ્ ।
સ એક એવોર્વરિતો મહામુનિ-
ર્બભ્રામ વિક્ષિપ્ય જટા જડાન્ધવત્ ॥ ૧૫ ॥
ત્રૈલોક્યમાસીત્ સહ દિગ્ભિરાપ્લુતમ્ ।
સ એક એવોર્વરિતો મહામુનિ-
ર્બભ્રામ વિક્ષિપ્ય જટા જડાન્ધવત્ ॥ ૧૫ ॥
ક્ષુત્તૃટ્પરીતો મકરૈસ્તિમિઙ્ગિલૈ-
રુપદ્રુતો વીચિનભસ્વતા હતઃ ।
તમસ્યપારે પતિતો ભ્રમન્ દિશો
ન વેદ ખં ગાં ચ પરિશ્રમેષિતઃ ॥ ૧૬ ॥
રુપદ્રુતો વીચિનભસ્વતા હતઃ ।
તમસ્યપારે પતિતો ભ્રમન્ દિશો
ન વેદ ખં ગાં ચ પરિશ્રમેષિતઃ ॥ ૧૬ ॥
ક્વચિન્મગ્નો મહાવર્તે તરલૈસ્તાડિતઃ ક્વચિત્ ।
યાદોભિર્ભક્ષ્યતે ક્વાપિ સ્વયમન્યોન્યઘાતિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
યાદોભિર્ભક્ષ્યતે ક્વાપિ સ્વયમન્યોન્યઘાતિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
ક્વચિચ્છોકં ક્વચિન્મોહં ક્વચિદ્દુઃખં સુખં ભયમ્ ।
ક્વચિન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ વ્યાધ્યાદિભિરુતાર્દિતઃ ॥ ૧૮ ॥
ક્વચિન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ વ્યાધ્યાદિભિરુતાર્દિતઃ ॥ ૧૮ ॥
અયુતાયુતવર્ષાણાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।
વ્યતીયુર્ભ્રમતસ્તસ્મિન્ વિષ્ણુમાયાવૃતાત્મનઃ ॥ ૧૯ ॥
વ્યતીયુર્ભ્રમતસ્તસ્મિન્ વિષ્ણુમાયાવૃતાત્મનઃ ॥ ૧૯ ॥
સ કદાચિદ્ ભ્રમંસ્તસ્મિન્ પૃથિવ્યાઃ કકુદિ દ્વિજઃ ।
ન્યાગ્રોધપોતં દદૃશે ફલપલ્લવશોભિતમ્ ॥ ૨૦ ॥
ન્યાગ્રોધપોતં દદૃશે ફલપલ્લવશોભિતમ્ ॥ ૨૦ ॥
પ્રાગુત્તરસ્યાં શાખાયાં તસ્યાપિ દદૃશે શિશુમ્ ।
શયાનં પર્ણપુટકે ગ્રસન્તં પ્રભયા તમઃ ॥ ૨૧ ॥
શયાનં પર્ણપુટકે ગ્રસન્તં પ્રભયા તમઃ ॥ ૨૧ ॥
મહામરકતશ્યામં શ્રીમદ્વદનપઙ્કજમ્ ।
કમ્બુગ્રીવં મહોરસ્કં સુનસં સુન્દરભ્રુવમ્ ॥ ૨૨ ॥
કમ્બુગ્રીવં મહોરસ્કં સુનસં સુન્દરભ્રુવમ્ ॥ ૨૨ ॥
શ્વાસૈજદલકાભાતં કમ્બુશ્રીકર્ણદાડિમમ્ ।
વિદ્રુમાધરભાસેષચ્છોણાયિતસુધાસ્મિતમ્ ॥ ૨૩ ॥
વિદ્રુમાધરભાસેષચ્છોણાયિતસુધાસ્મિતમ્ ॥ ૨૩ ॥
પદ્મગર્ભારુણાપાઙ્ગં હૃદ્યહાસાવલોકનમ્ ।
શ્વાસૈજદ્વલિસંવિગ્નનિમ્નનાભિદલોદરમ્ ॥ ૨૪ ॥
શ્વાસૈજદ્વલિસંવિગ્નનિમ્નનાભિદલોદરમ્ ॥ ૨૪ ॥
ચાર્વઙ્ગુલિભ્યાં પાણિભ્યામુન્નીય ચરણામ્બુજમ્ ।
મુખે નિધાય વિપ્રેન્દ્રો ધયન્તં વીક્ષ્ય વિસ્મિતઃ ॥ ૨૫ ॥
મુખે નિધાય વિપ્રેન્દ્રો ધયન્તં વીક્ષ્ય વિસ્મિતઃ ॥ ૨૫ ॥
તદ્દર્શનાદ્ વીતપરિશ્રમો મુદા
પ્રોત્ફુલ્લહૃત્પદ્મવિલોચનામ્બુજઃ ।
પ્રહૃષ્ટરોમાદ્ભુતભાવશઙ્કિતઃ
પ્રષ્ટું પુરસ્તં પ્રસસાર બાલકમ્ ॥ ૨૬ ॥
પ્રોત્ફુલ્લહૃત્પદ્મવિલોચનામ્બુજઃ ।
પ્રહૃષ્ટરોમાદ્ભુતભાવશઙ્કિતઃ
પ્રષ્ટું પુરસ્તં પ્રસસાર બાલકમ્ ॥ ૨૬ ॥
તાવચ્છિશોર્વૈ શ્વસિતેન ભાર્ગવઃ
સોઽન્તઃ શરીરં મશકો યથાવિશત્ ।
તત્રાપ્યદો ન્યસ્તમચષ્ટ કૃત્સ્નશો
યથા પુરામુહ્યદતીવ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૭ ॥
સોઽન્તઃ શરીરં મશકો યથાવિશત્ ।
તત્રાપ્યદો ન્યસ્તમચષ્ટ કૃત્સ્નશો
યથા પુરામુહ્યદતીવ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૭ ॥
ખં રોદસી ભાગણાનદ્રિસાગરાન્
દ્વીપાન્ સવર્ષાન્ કકુભઃ સુરાસુરાન્ ।
વનાનિ દેશાન્ સરિતઃ પુરાકરાન્
ખેટાન્ વ્રજાનાશ્રમવર્ણવૃત્તયઃ ॥ ૨૮ ॥
દ્વીપાન્ સવર્ષાન્ કકુભઃ સુરાસુરાન્ ।
વનાનિ દેશાન્ સરિતઃ પુરાકરાન્
ખેટાન્ વ્રજાનાશ્રમવર્ણવૃત્તયઃ ॥ ૨૮ ॥
મહાન્તિ ભૂતાન્યથ ભૌતિકાન્યસૌ
કાલં ચ નાનાયુગકલ્પકલ્પનમ્ ।
યત્ કિઞ્ચિદન્યદ્ વ્યવહારકારણં
દદર્શ વિશ્વં સદિવાવભાસિતમ્ ॥ ૨૯ ॥
કાલં ચ નાનાયુગકલ્પકલ્પનમ્ ।
યત્ કિઞ્ચિદન્યદ્ વ્યવહારકારણં
દદર્શ વિશ્વં સદિવાવભાસિતમ્ ॥ ૨૯ ॥
હિમાલયં પુષ્પવહાં ચ તાં નદીં
નિજાશ્રમં યત્ર ઋષી અપશ્યત ।
વિશ્વં વિપશ્યઞ્છ્વસિતાચ્છિશોર્વૈ
બહિર્નિરસ્તો ન્યપતલ્લયાબ્ધૌ ॥ ૩૦ ॥
નિજાશ્રમં યત્ર ઋષી અપશ્યત ।
વિશ્વં વિપશ્યઞ્છ્વસિતાચ્છિશોર્વૈ
બહિર્નિરસ્તો ન્યપતલ્લયાબ્ધૌ ॥ ૩૦ ॥
તસ્મિન્ પૃથિવ્યાઃ કકુદિ પ્રરૂઢં
વટં ચ તત્પર્ણપુટે શયાનમ્ ।
તોકં ચ તત્પ્રેમસુધાસ્મિતેન
નિરીક્ષિતોઽપાઙ્ગનિરીક્ષણેન ॥ ૩૧ ॥
વટં ચ તત્પર્ણપુટે શયાનમ્ ।
તોકં ચ તત્પ્રેમસુધાસ્મિતેન
નિરીક્ષિતોઽપાઙ્ગનિરીક્ષણેન ॥ ૩૧ ॥
અથ તં બાલકં વીક્ષ્ય નેત્રાભ્યાં ધિષ્ઠિતં હૃદિ ।
અભ્યયાદતિસઙ્ક્લિષ્ટઃ પરિષ્વક્તુમધોક્ષજમ્ ॥ ૩૨ ॥
અભ્યયાદતિસઙ્ક્લિષ્ટઃ પરિષ્વક્તુમધોક્ષજમ્ ॥ ૩૨ ॥
તાવત્ સ ભગવાન્ સાક્ષાદ્ યોગાધીશો ગુહાશયઃ ।
અન્તર્દધ ઋષેઃ સદ્યો યથેહાનીશનિર્મિતા ॥ ૩૩ ॥
અન્તર્દધ ઋષેઃ સદ્યો યથેહાનીશનિર્મિતા ॥ ૩૩ ॥
તમન્વથ વટો બ્રહ્મન્ સલિલં લોકસમ્પ્લવઃ ।
તિરોધાયિ ક્ષણાદસ્ય સ્વાશ્રમે પૂર્વવત્સ્થિતઃ ॥ ૩૪ ॥
તિરોધાયિ ક્ષણાદસ્ય સ્વાશ્રમે પૂર્વવત્સ્થિતઃ ॥ ૩૪ ॥