મૈત્રેય ઉવાચ
નિશમ્યાત્મભુવા ગીતં કારણં શઙ્કયોજ્ઝિતાઃ ।
તતઃ સર્વે ન્યવર્તન્ત ત્રિદિવાય દિવૌકસઃ ॥ ૧ ॥
નિશમ્યાત્મભુવા ગીતં કારણં શઙ્કયોજ્ઝિતાઃ ।
તતઃ સર્વે ન્યવર્તન્ત ત્રિદિવાય દિવૌકસઃ ॥ ૧ ॥
દિતિસ્તુ ભર્તુરાદેશાદપત્યપરિશઙ્કિની ।
પૂર્ણે
વર્ષશતે સાધ્વી પુત્રૌ પ્રસુષુવે યમૌ ॥ ૨ ॥
પૂર્ણે
વર્ષશતે સાધ્વી પુત્રૌ પ્રસુષુવે યમૌ ॥ ૨ ॥
ઉત્પાતા બહવસ્તત્ર નિપેતુર્જાયમાનયોઃ ।
દિવિ
ભુવ્યન્તરિક્ષે ચ લોકસ્યોરુભયાવહાઃ ॥ ૩ ॥
દિવિ
ભુવ્યન્તરિક્ષે ચ લોકસ્યોરુભયાવહાઃ ॥ ૩ ॥
સહાચલા ભુવશ્ચેલુર્દિશઃ સર્વાઃ
પ્રજજ્વલુઃ ।
સોલ્કાશ્ચાશનયઃ પેતુઃ કેતવશ્ચાર્તિહેતવઃ ॥ ૪ ॥
પ્રજજ્વલુઃ ।
સોલ્કાશ્ચાશનયઃ પેતુઃ કેતવશ્ચાર્તિહેતવઃ ॥ ૪ ॥
વવૌ વાયુઃ સુદુઃસ્પર્શઃ ફૂત્કારાનીરયન્મુહુઃ ।
ઉન્મૂલયન્નગપતીન્વાત્યાનીકો રજોધ્વજઃ ॥ ૫ ॥
ઉન્મૂલયન્નગપતીન્વાત્યાનીકો રજોધ્વજઃ ॥ ૫ ॥
ઉદ્ધસત્તડિદમ્ભોદઘટયા નષ્ટભાગણે ।
વ્યોમ્નિ પ્રવિષ્ટતમસા ન સ્મ વ્યાદૃશ્યતે પદમ્ ॥ ૬ ॥
વ્યોમ્નિ પ્રવિષ્ટતમસા ન સ્મ વ્યાદૃશ્યતે પદમ્ ॥ ૬ ॥
ચુક્રોશ વિમના વાર્ધિરુદૂર્મિઃ ક્ષુભિતોદરઃ ।
સોદપાનાશ્ચ સરિતશ્ચુક્ષુભુઃ શુષ્કપઙ્કજાઃ ॥ ૭ ॥
સોદપાનાશ્ચ સરિતશ્ચુક્ષુભુઃ શુષ્કપઙ્કજાઃ ॥ ૭ ॥
મુહુઃ પરિધયોઽભૂવન્ સરાહ્વોઃ શશિસૂર્યયોઃ ।
નિર્ઘાતા રથનિર્હ્રાદા વિવરેભ્યઃ પ્રજજ્ઞિરે ॥ ૮ ॥
નિર્ઘાતા રથનિર્હ્રાદા વિવરેભ્યઃ પ્રજજ્ઞિરે ॥ ૮ ॥
અન્તર્ગ્રામેષુ મુખતો વમન્ત્યો વહ્નિમુલ્બણમ્ ।
સૃગાલોલૂકટઙ્કારૈઃ પ્રણેદુરશિવં શિવાઃ ॥ ૯ ॥
સૃગાલોલૂકટઙ્કારૈઃ પ્રણેદુરશિવં શિવાઃ ॥ ૯ ॥
સઙ્ગીતવદ્રોદનવદુન્નમય્ય શિરોધરામ્ ।
વ્યમુઞ્ચન્ વિવિધા વાચો ગ્રામસિંહાસ્તતસ્તતઃ ॥ ૧૦ ॥
વ્યમુઞ્ચન્ વિવિધા વાચો ગ્રામસિંહાસ્તતસ્તતઃ ॥ ૧૦ ॥
ખરાશ્ચ કર્કશૈઃ ક્ષત્તઃ ખુરૈર્ઘ્નન્તો ધરાતલમ્ ।
ખાર્કારરભસા મત્તાઃ પર્યધાવન્ વરૂથશઃ ॥ ૧૧ ॥
ખાર્કારરભસા મત્તાઃ પર્યધાવન્ વરૂથશઃ ॥ ૧૧ ॥
રુદન્તો રાસભત્રસ્તા નીડાદુદપતન્ ખગાઃ ।
ઘોષેઽરણ્યે ચ પશવઃ શકૃન્મૂત્રમકુર્વત ॥ ૧૨ ॥
ઘોષેઽરણ્યે ચ પશવઃ શકૃન્મૂત્રમકુર્વત ॥ ૧૨ ॥
ગાવોઽત્રસન્નસૃગ્દોહાસ્તોયદાઃ પૂયવર્ષિણઃ ।
વ્યરુદન્દેવલિઙ્ગાનિ દ્રુમાઃ પેતુર્વિનાનિલમ્ ॥ ૧૩ ॥
વ્યરુદન્દેવલિઙ્ગાનિ દ્રુમાઃ પેતુર્વિનાનિલમ્ ॥ ૧૩ ॥
ગ્રહાન્ પુણ્યતમાનન્યે ભગણાંશ્ચાપિ દીપિતાઃ ।
અતિચેરુર્વક્રગત્યા યુયુધુશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥ ૧૪ ॥
અતિચેરુર્વક્રગત્યા યુયુધુશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥ ૧૪ ॥
દૃષ્ટ્વાન્યાંશ્ચ મહોત્પાતાનતત્તત્ત્વવિદઃ પ્રજાઃ ।
બ્રહ્મપુત્રાનૃતે ભીતા મેનિરે વિશ્વસમ્પ્લવમ્ ॥ ૧૫ ॥
બ્રહ્મપુત્રાનૃતે ભીતા મેનિરે વિશ્વસમ્પ્લવમ્ ॥ ૧૫ ॥
તાવાદિદૈત્યૌ સહસા વ્યજ્યમાનાત્મપૌરુષૌ ।
વવૃધાતેઽશ્મસારેણ કાયેનાદ્રિપતી ઇવ ॥ ૧૬ ॥
વવૃધાતેઽશ્મસારેણ કાયેનાદ્રિપતી ઇવ ॥ ૧૬ ॥
દિવિસ્પૃશૌ હેમકિરીટકોટિભિ-
ર્નિરુદ્ધકાષ્ઠૌ સ્ફુરદઙ્ગદાભુજૌ ।
ગાં કમ્પયન્તૌ ચરણૈઃ પદે પદે
કટ્યા સુકાઞ્ચ્યાર્કમતીત્ય તસ્થતુઃ ॥ ૧૭ ॥
ર્નિરુદ્ધકાષ્ઠૌ સ્ફુરદઙ્ગદાભુજૌ ।
ગાં કમ્પયન્તૌ ચરણૈઃ પદે પદે
કટ્યા સુકાઞ્ચ્યાર્કમતીત્ય તસ્થતુઃ ॥ ૧૭ ॥
પ્રજાપતિર્નામ તયોરકાર્ષીદ્
યઃ પ્રાક્ સ્વદેહાદ્યમયોરજાયત ।
તં વૈ હિરણ્યકશિપું વિદુઃ પ્રજા
યં તં હિરણ્યાક્ષમસૂત સાગ્રતઃ ॥ ૧૮ ॥
યઃ પ્રાક્ સ્વદેહાદ્યમયોરજાયત ।
તં વૈ હિરણ્યકશિપું વિદુઃ પ્રજા
યં તં હિરણ્યાક્ષમસૂત સાગ્રતઃ ॥ ૧૮ ॥
ચક્રે હિરણ્યકશિપુર્દોર્ભ્યાં બ્રહ્મવરેણ ચ ।
વશે સપાલાઁલ્લોકાંસ્ત્રીનકુતોમૃત્યુરુદ્ધતઃ ॥ ૧૯ ॥
વશે સપાલાઁલ્લોકાંસ્ત્રીનકુતોમૃત્યુરુદ્ધતઃ ॥ ૧૯ ॥
હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તસ્ય પ્રિયઃ પ્રીતિકૃદન્વહમ્ ।
ગદાપાણિર્દિવં યાતો યુયુત્સુર્મૃગયન્ રણમ્ ॥ ૨૦ ॥
ગદાપાણિર્દિવં યાતો યુયુત્સુર્મૃગયન્ રણમ્ ॥ ૨૦ ॥
તં વીક્ષ્ય દુઃસહજવં રણત્કાઞ્ચનનૂપુરમ્ ।
વૈજયન્ત્યા સ્રજા જુષ્ટમંસન્યસ્તમહાગદમ્ ॥ ૨૧ ॥
વૈજયન્ત્યા સ્રજા જુષ્ટમંસન્યસ્તમહાગદમ્ ॥ ૨૧ ॥
મનોવીર્યવરોત્સિક્તમસૃણ્યમકુતોભયમ્ ।
ભીતા નિલિલ્યિરે દેવાસ્તાર્ક્ષ્યત્રસ્તા ઇવાહયઃ ॥ ૨૨ ॥
ભીતા નિલિલ્યિરે દેવાસ્તાર્ક્ષ્યત્રસ્તા ઇવાહયઃ ॥ ૨૨ ॥
સ વૈ તિરોહિતાન્ દૃષ્ટ્વા મહસા સ્વેન દૈત્યરાટ્ ।
સેન્દ્રાન્દેવગણાન્ ક્ષીબાનપશ્યન્ વ્યનદદ્ ભૃશમ્ ॥ ૨૩ ॥
સેન્દ્રાન્દેવગણાન્ ક્ષીબાનપશ્યન્ વ્યનદદ્ ભૃશમ્ ॥ ૨૩ ॥
તતો નિવૃત્તઃ ક્રીડિષ્યન્ ગમ્ભીરં ભીમનિસ્વનમ્ ।
વિજગાહે મહાસત્ત્વો વાર્ધિં મત્ત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૨૪ ॥
વિજગાહે મહાસત્ત્વો વાર્ધિં મત્ત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૨૪ ॥
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે વરુણસ્ય સૈનિકા
યાદોગણાઃ સન્નધિયઃ સસાધ્વસાઃ ।
અહન્યમાના અપિ તસ્ય વર્ચસા
પ્રધર્ષિતા દૂરતરં પ્રદુદ્રુવુઃ ॥ ૨૫ ॥
યાદોગણાઃ સન્નધિયઃ સસાધ્વસાઃ ।
અહન્યમાના અપિ તસ્ય વર્ચસા
પ્રધર્ષિતા દૂરતરં પ્રદુદ્રુવુઃ ॥ ૨૫ ॥
સ વર્ષપૂગાનુદધૌ મહાબલ-
શ્ચરન્મહોર્મીઞ્છ્વસનેરિતાન્મુહુઃ ।
મૌર્વ્યાભિજઘ્ને ગદયા વિભાવરી-
માસેદિવાંસ્તાત પુરીં પ્રચેતસઃ ॥ ૨૬ ॥
શ્ચરન્મહોર્મીઞ્છ્વસનેરિતાન્મુહુઃ ।
મૌર્વ્યાભિજઘ્ને ગદયા વિભાવરી-
માસેદિવાંસ્તાત પુરીં પ્રચેતસઃ ॥ ૨૬ ॥
તત્રોપલભ્યાસુરલોકપાલકં
યાદોગણાનામૃષભં પ્રચેતસમ્ ।
સ્મયન્ પ્રલબ્ધું પ્રણિપત્ય નીચવ-
જ્જગાદ મે દેહ્યધિરાજ સંયુગમ ॥ ૨૭ ॥
યાદોગણાનામૃષભં પ્રચેતસમ્ ।
સ્મયન્ પ્રલબ્ધું પ્રણિપત્ય નીચવ-
જ્જગાદ મે દેહ્યધિરાજ સંયુગમ ॥ ૨૭ ॥
ત્વં લોકપાલોઽધિપતિર્બૃહચ્છ્રવા
વીર્યાપહો દુર્મદવીરમાનિનામ્ ।
વિજિત્ય લોકેઽખિલદૈત્યદાનવાન્
યદ્રાજસૂયેન પુરાયજત્પ્રભો ॥ ૨૮ ॥
વીર્યાપહો દુર્મદવીરમાનિનામ્ ।
વિજિત્ય લોકેઽખિલદૈત્યદાનવાન્
યદ્રાજસૂયેન પુરાયજત્પ્રભો ॥ ૨૮ ॥
સ એવમુત્સિક્તમદેન વિદ્વિષા
દૃઢં પ્રલબ્ધો ભગવાનપાં પતિઃ ।
રોષં સમુત્થં શમયન્ સ્વયા ધિયા
વ્યવોચદઙ્ગોપશમં ગતા વયમ્ ॥ ૨૯ ॥
દૃઢં પ્રલબ્ધો ભગવાનપાં પતિઃ ।
રોષં સમુત્થં શમયન્ સ્વયા ધિયા
વ્યવોચદઙ્ગોપશમં ગતા વયમ્ ॥ ૨૯ ॥
પશ્યામિ નાન્યં પુરુષાત્પુરાતનાદ્
યઃ સંયુગે ત્વાં રણમાર્ગકોવિદમ્ ।
આરાધયિષ્યત્યસુરર્ષભેહિ તં
મનસ્વિનો યં ગૃણતે ભવાદૃશાઃ ॥ ૩૦ ॥
યઃ સંયુગે ત્વાં રણમાર્ગકોવિદમ્ ।
આરાધયિષ્યત્યસુરર્ષભેહિ તં
મનસ્વિનો યં ગૃણતે ભવાદૃશાઃ ॥ ૩૦ ॥
તં વીરમારાદભિપદ્ય વિસ્મયઃ
શયિષ્યસે વીરશયે શ્વભિર્વૃતઃ ।
યસ્ત્વદ્વિધાનામસતાં પ્રશાન્તયે
રૂપાણિ ધત્તે સદનુગ્રહેચ્છયા ॥ ૩૧ ॥
શયિષ્યસે વીરશયે શ્વભિર્વૃતઃ ।
યસ્ત્વદ્વિધાનામસતાં પ્રશાન્તયે
રૂપાણિ ધત્તે સદનુગ્રહેચ્છયા ॥ ૩૧ ॥