శౌనక ఉవాచ
మహీం ప్రతిష్ఠామధ్యస్య సౌతే స్వాయమ్భువో మనుః ।
కాన్యన్వతిష్ఠద్ ద్వారాణి మార్గాయావరజన్మనామ్ ॥ ౧ ॥
మహీం ప్రతిష్ఠామధ్యస్య సౌతే స్వాయమ్భువో మనుః ।
కాన్యన్వతిష్ఠద్ ద్వారాణి మార్గాయావరజన్మనామ్ ॥ ౧ ॥
క్షత్తా మహాభాగవతః కృష్ణస్యైకాన్తికః సుహృత్ ।
యస్తత్యాజాగ్రజం కృష్ణే సాపత్యమఘవానితి ॥ ౨ ॥
యస్తత్యాజాగ్రజం కృష్ణే సాపత్యమఘవానితి ॥ ౨ ॥
ద్వైపాయనాదనవరో మహిత్వే తస్య దేహజః ।
సర్వాత్మనా శ్రితః కృష్ణం తత్పరాంశ్చాప్యనువ్రతః ॥ ౩ ॥
సర్వాత్మనా శ్రితః కృష్ణం తత్పరాంశ్చాప్యనువ్రతః ॥ ౩ ॥
కిమన్వపృచ్ఛన్మైత్రేయం విరజాస్తీర్థసేవయా ।
ఉపగమ్య కుశావర్త ఆసీనం తత్త్వవిత్తమమ్ ॥ ౪ ॥
ఉపగమ్య కుశావర్త ఆసీనం తత్త్వవిత్తమమ్ ॥ ౪ ॥
తయోః సంవదతోః సూత ప్రవృత్తా హ్యమలాః కథాః ।
ఆపో గాఙ్గా ఇవాఘఘ్నీర్హరేః పాదామ్బుజాశ్రయాః ॥ ౫ ॥
ఆపో గాఙ్గా ఇవాఘఘ్నీర్హరేః పాదామ్బుజాశ్రయాః ॥ ౫ ॥
తా నః కీర్తయ భద్రం తే కీర్తన్యోదారకర్మణః ।
రసజ్ఞః కో ను తృప్యేత హరిలీలామృతం పిబన్ ॥ ౬ ॥
రసజ్ఞః కో ను తృప్యేత హరిలీలామృతం పిబన్ ॥ ౬ ॥
ఏవముగ్రశ్రవాః పృష్ట ఋషిభిర్నైమిషాయనైః ।
భగవత్యర్పితాధ్యాత్మస్తానాహ శ్రూయతామితి ॥ ౭ ॥
భగవత్యర్పితాధ్యాత్మస్తానాహ శ్రూయతామితి ॥ ౭ ॥
సూత ఉవాచ
హరేర్ధృతక్రోడతనోః స్వమాయయా
నిశమ్య గోరుద్ధరణం రసాతలాత్ ।
లీలాం హిరణ్యాక్షమవజ్ఞయా హతం
సఞ్జాతహర్షో మునిమాహ భారతః ॥ ౮ ॥
హరేర్ధృతక్రోడతనోః స్వమాయయా
నిశమ్య గోరుద్ధరణం రసాతలాత్ ।
లీలాం హిరణ్యాక్షమవజ్ఞయా హతం
సఞ్జాతహర్షో మునిమాహ భారతః ॥ ౮ ॥
విదుర ఉవాచ
ప్రజాపతిపతిః సృష్ట్వా ప్రజాసర్గే ప్రజాపతీన్ ।
కిమారభత మే బ్రహ్మన్ ప్రబ్రూహ్యవ్యక్తమార్గవిత్ ॥ ౯ ॥
ప్రజాపతిపతిః సృష్ట్వా ప్రజాసర్గే ప్రజాపతీన్ ।
కిమారభత మే బ్రహ్మన్ ప్రబ్రూహ్యవ్యక్తమార్గవిత్ ॥ ౯ ॥
యే మరీచ్యాదయో విప్రా యస్తు స్వాయమ్భువో మనుః ।
తే వై బ్రహ్మణ ఆదేశాత్కథమేతదభావయన్ ॥ ౧౦ ॥
తే వై బ్రహ్మణ ఆదేశాత్కథమేతదభావయన్ ॥ ౧౦ ॥
సద్వితీయాః కిమసృజన్ స్వతన్త్రా ఉత కర్మసు ।
ఆహోస్విత్సంహతాః సర్వ ఇదం స్మ సమకల్పయన్ ॥ ౧౧ ॥
ఆహోస్విత్సంహతాః సర్వ ఇదం స్మ సమకల్పయన్ ॥ ౧౧ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
దైవేన దుర్వితర్క్యేణ పరేణానిమిషేణ చ ।
జాతక్షోభాద్భగవతో మహానాసీద్ గుణత్రయాత్ ॥ ౧౨ ॥
దైవేన దుర్వితర్క్యేణ పరేణానిమిషేణ చ ।
జాతక్షోభాద్భగవతో మహానాసీద్ గుణత్రయాత్ ॥ ౧౨ ॥
రజఃప్రధానాన్మహతస్త్రిలిఙ్గో దైవచోదితాత్ ।
జాతః ససర్జ భూతాదిర్వియదాదీని పఞ్చశః ॥ ౧౩ ॥
జాతః ససర్జ భూతాదిర్వియదాదీని పఞ్చశః ॥ ౧౩ ॥
తాని చైకైకశః స్రష్టుమసమర్థాని భౌతికమ్ ।
సంహత్య దైవయోగేన హైమమణ్డమవాసృజన్ ॥ ౧౪ ॥
సంహత్య దైవయోగేన హైమమణ్డమవాసృజన్ ॥ ౧౪ ॥
సోఽశయిష్టాబ్ధిసలిలే ఆణ్డకోశో నిరాత్మకః ।
సాగ్రం వై వర్షసాహస్రమన్వవాత్సీత్తమీశ్వరః ॥ ౧౫ ॥
సాగ్రం వై వర్షసాహస్రమన్వవాత్సీత్తమీశ్వరః ॥ ౧౫ ॥
తస్య నాభేరభూత్పద్మం సహస్రార్కోరుదీధితి ।
సర్వజీవనికాయౌకో యత్ర స్వయమభూత్స్వరాట్ ॥ ౧౬ ॥
సర్వజీవనికాయౌకో యత్ర స్వయమభూత్స్వరాట్ ॥ ౧౬ ॥
సోఽనువిష్టో భగవతా యః శేతే సలిలాశయే ।
లోకసంస్థాం యథాపూర్వం నిర్మమే సంస్థయా స్వయా ॥ ౧౭ ॥
లోకసంస్థాం యథాపూర్వం నిర్మమే సంస్థయా స్వయా ॥ ౧౭ ॥
ససర్జ చ్ఛాయయావిద్యాం పఞ్చపర్వాణమగ్రతః ।
తామిస్రమన్ధతామిస్రం తమో మోహో మహాతమః ॥ ౧౮ ॥
తామిస్రమన్ధతామిస్రం తమో మోహో మహాతమః ॥ ౧౮ ॥
విససర్జాత్మనః కాయం నాభినన్దంస్తమోమయమ్ ।
జగృహుర్యక్షరక్షాంసి రాత్రిం క్షుత్తృట్సముద్భవామ్ ॥ ౧౯ ॥
జగృహుర్యక్షరక్షాంసి రాత్రిం క్షుత్తృట్సముద్భవామ్ ॥ ౧౯ ॥
క్షుత్తృడ్భ్యాముపసృష్టాస్తే తం జగ్ధుమభిదుద్రువుః ।
మా రక్షతైనం జక్షధ్వమిత్యూచుః క్షుత్తృడర్దితాః ॥ ౨౦ ॥
మా రక్షతైనం జక్షధ్వమిత్యూచుః క్షుత్తృడర్దితాః ॥ ౨౦ ॥
దేవస్తానాహ సంవిగ్నో మా మాం జక్షత రక్షత ।
అహో మే యక్షరక్షాంసి ప్రజా యూయం బభూవిథ ॥ ౨౧ ॥
అహో మే యక్షరక్షాంసి ప్రజా యూయం బభూవిథ ॥ ౨౧ ॥
దేవతాః ప్రభయా యా యా దీవ్యన్ ప్రముఖతోఽసృజత్ ।
తే అహార్షుర్దేవయన్తో విసృష్టాం తాం ప్రభామహః ॥ ౨౨ ॥
తే అహార్షుర్దేవయన్తో విసృష్టాం తాం ప్రభామహః ॥ ౨౨ ॥
దేవోఽదేవాఞ్జఘనతః సృజతి స్మాతిలోలుపాన్ ।
త
ఏనం లోలుపతయా మైథునాయాభిపేదిరే ॥ ౨౩ ॥
త
ఏనం లోలుపతయా మైథునాయాభిపేదిరే ॥ ౨౩ ॥
తతో హసన్ స
భగవానసురైర్నిరపత్రపైః ।
అన్వీయమానస్తరసా క్రుద్ధో భీతః పరాపతత్ ॥ ౨౪ ॥
భగవానసురైర్నిరపత్రపైః ।
అన్వీయమానస్తరసా క్రుద్ధో భీతః పరాపతత్ ॥ ౨౪ ॥
స ఉపవ్రజ్య వరదం ప్రపన్నార్తిహరం హరిమ్ ।
అనుగ్రహాయ భక్తానామనురూపాత్మదర్శనమ్ ॥ ౨౫ ॥
అనుగ్రహాయ భక్తానామనురూపాత్మదర్శనమ్ ॥ ౨౫ ॥
పాహి మాం పరమాత్మంస్తే ప్రేషణేనాసృజం
ప్రజాః ।
తా ఇమా యభితుం పాపా ఉపాక్రామన్తి మాం ప్రభో ॥ ౨౬ ॥
ప్రజాః ।
తా ఇమా యభితుం పాపా ఉపాక్రామన్తి మాం ప్రభో ॥ ౨౬ ॥
త్వమేకః కిల లోకానాం క్లిష్టానాం
క్లేశనాశనః ।
త్వమేకః క్లేశదస్తేషామనాసన్నపదాం తవ ॥ ౨౭ ॥
క్లేశనాశనః ।
త్వమేకః క్లేశదస్తేషామనాసన్నపదాం తవ ॥ ౨౭ ॥
సోఽవధార్యాస్య కార్పణ్యం వివిక్తాధ్యాత్మదర్శనః ।
విముఞ్చాత్మతనుం ఘోరామిత్యుక్తో విముమోచ హ ॥ ౨౮ ॥
విముఞ్చాత్మతనుం ఘోరామిత్యుక్తో విముమోచ హ ॥ ౨౮ ॥
తాం క్వణచ్చరణామ్భోజాం మదవిహ్వలలోచనామ్ ।
కాఞ్చీకలాపవిలసద్దుకూలచ్ఛన్నరోధసమ్ ॥ ౨౯ ॥
కాఞ్చీకలాపవిలసద్దుకూలచ్ఛన్నరోధసమ్ ॥ ౨౯ ॥
అన్యోన్యశ్లేషయోత్తుఙ్గనిరన్తరపయోధరామ్ ।
సునాసాం సుద్విజాం స్నిగ్ధహాసలీలావలోకనామ్ ॥ ౩౦ ॥
సునాసాం సుద్విజాం స్నిగ్ధహాసలీలావలోకనామ్ ॥ ౩౦ ॥
గూహన్తీం వ్రీడయాత్మానం నీలాలకవరూథినీమ్ ।
ఉపలభ్యాసురా ధర్మ సర్వే సమ్ముముహుః స్త్రియమ్ ॥ ౩౧ ॥
ఉపలభ్యాసురా ధర్మ సర్వే సమ్ముముహుః స్త్రియమ్ ॥ ౩౧ ॥
అహో రూపమహో ధైర్యమహో అస్యా నవం వయః ।
మధ్యే కామయమానానామకామేవ విసర్పతి ॥ ౩౨ ॥
మధ్యే కామయమానానామకామేవ విసర్పతి ॥ ౩౨ ॥
వితర్కయన్తో బహుధా తాం సన్ధ్యాం
ప్రమదాకృతిమ్ ।
అభిసమ్భావ్య విశ్రమ్భాత్పర్యపృచ్ఛన్ కుమేధసః ॥ ౩౩ ॥
ప్రమదాకృతిమ్ ।
అభిసమ్భావ్య విశ్రమ్భాత్పర్యపృచ్ఛన్ కుమేధసః ॥ ౩౩ ॥
కాసి కస్యాసి రమ్భోరు కో వార్థస్తేఽత్ర
భామిని ।
రూపద్రవిణపణ్యేన దుర్భగాన్నో విబాధసే ॥ ౩౪ ॥
భామిని ।
రూపద్రవిణపణ్యేన దుర్భగాన్నో విబాధసే ॥ ౩౪ ॥
యా వా కాచిత్త్వమబలే దిష్టయా సన్దర్శనం తవ ।
ఉత్సునోషీక్షమాణానాం కన్దుకక్రీడయా మనః ॥ ౩౫ ॥
ఉత్సునోషీక్షమాణానాం కన్దుకక్రీడయా మనః ॥ ౩౫ ॥
నైకత్ర తే జయతి శాలిని పాదపద్మం
ఘ్నన్త్యా ముహుః కరతలేన పతత్పతఙ్గమ్ ।
మధ్యం విషీదతి బృహత్స్తనభారభీతం
శాన్తేవ దృష్టిరమలా సుశిఖాసమూహః ॥ ౩౬ ॥
ఘ్నన్త్యా ముహుః కరతలేన పతత్పతఙ్గమ్ ।
మధ్యం విషీదతి బృహత్స్తనభారభీతం
శాన్తేవ దృష్టిరమలా సుశిఖాసమూహః ॥ ౩౬ ॥
ఇతి సాయన్తనీం సన్ధ్యామసురాః ప్రమదాయతీమ్ ।
ప్రలోభయన్తీం జగృహుర్మత్వా మూఢధియః స్త్రియమ్ ॥ ౩౭ ॥
ప్రలోభయన్తీం జగృహుర్మత్వా మూఢధియః స్త్రియమ్ ॥ ౩౭ ॥
ప్రహస్య భావగమ్భీరం జిఘ్రన్త్యాత్మానమాత్మనా ।
కాన్త్యా ససర్జ భగవాన్ గన్ధర్వాప్సరసాం గణాన్ ॥ ౩౮ ॥
కాన్త్యా ససర్జ భగవాన్ గన్ధర్వాప్సరసాం గణాన్ ॥ ౩౮ ॥
విససర్జ తనుం తాం వైజ్యోత్స్నాం కాన్తిమతీం ప్రియామ్ ।
త ఏవ చాదదుః ప్రీత్యా విశ్వావసుపురోగమాః ॥ ౩౯ ॥
త ఏవ చాదదుః ప్రీత్యా విశ్వావసుపురోగమాః ॥ ౩౯ ॥
సృష్ట్వా భూతపిశాచాంశ్చ భగవానాత్మతన్ద్రిణా ।
దిగ్వాససో ముక్తకేశాన్ వీక్ష్య చామీలయద్ దృశౌ ॥ ౪౦ ॥
దిగ్వాససో ముక్తకేశాన్ వీక్ష్య చామీలయద్ దృశౌ ॥ ౪౦ ॥
జగృహుస్తద్విసృష్టాం తాం జృమ్భణాఖ్యాం తనుం ప్రభోః ।
నిద్రామిన్ద్రియవిక్లేదో యయా భూతేషు దృశ్యతే ।
యేనోచ్ఛిష్టాన్ధర్షయన్తి తమున్మాదం ప్రచక్షతే ॥ ౪౧ ॥
నిద్రామిన్ద్రియవిక్లేదో యయా భూతేషు దృశ్యతే ।
యేనోచ్ఛిష్టాన్ధర్షయన్తి తమున్మాదం ప్రచక్షతే ॥ ౪౧ ॥
ఊర్జస్వన్తం మన్యమాన ఆత్మానం భగవానజః ।
సాధ్యాన్ గణాన్ పితృగణాన్ పరోక్షేణాసృజత్ప్రభుః ॥ ౪౨ ॥
సాధ్యాన్ గణాన్ పితృగణాన్ పరోక్షేణాసృజత్ప్రభుః ॥ ౪౨ ॥
త ఆత్మసర్గం తం కాయం పితరః ప్రతిపేదిరే ।
సాధ్యేభ్యశ్చ పితృభ్యశ్చ కవయో యద్వితన్వతే ॥ ౪౩ ॥
సాధ్యేభ్యశ్చ పితృభ్యశ్చ కవయో యద్వితన్వతే ॥ ౪౩ ॥
సిద్ధాన్ విద్యాధరాంశ్చైవ తిరోధానేన సోఽసృజత్ ।
తేభ్యోఽదదాత్తమాత్మానమన్తర్ధానాఖ్యమద్భుతమ్ ॥ ౪౪ ॥
తేభ్యోఽదదాత్తమాత్మానమన్తర్ధానాఖ్యమద్భుతమ్ ॥ ౪౪ ॥
స కిన్నరాన కిమ్పురుషాన్ ప్రత్యాత్మ్యేనాసృజత్ప్రభుః ।
మానయన్నాత్మనాత్మానమాత్మాభాసం విలోకయన్ ॥ ౪౫ ॥
మానయన్నాత్మనాత్మానమాత్మాభాసం విలోకయన్ ॥ ౪౫ ॥
తే తు తజ్జగృహూ రూపం త్యక్తం యత్పరమేష్ఠినా ।
మిథునీభూయ గాయన్తస్తమేవోషసి కర్మభిః ॥ ౪౬ ॥
మిథునీభూయ గాయన్తస్తమేవోషసి కర్మభిః ॥ ౪౬ ॥
దేహేన వై భోగవతా శయానో బహుచిన్తయా ।
సర్గేఽనుపచితే క్రోధాదుత్ససర్జ హ తద్వపుః ॥ ౪౭ ॥
సర్గేఽనుపచితే క్రోధాదుత్ససర్జ హ తద్వపుః ॥ ౪౭ ॥
యేఽహీయన్తాముతః కేశా అహయస్తేఽఙ్గ జజ్ఞిరే ।
సర్పాః ప్రసర్పతః క్రూరా నాగా భోగోరుకన్ధరాః ॥ ౪౮ ॥
సర్పాః ప్రసర్పతః క్రూరా నాగా భోగోరుకన్ధరాః ॥ ౪౮ ॥
స ఆత్మాన్ మన్యమానః కృతకృత్యమివాత్మభూః ।
తదా మనూన్ ససర్జాన్తే మనసా లోకభావనాన్ ॥ ౪౯ ॥
తదా మనూన్ ససర్జాన్తే మనసా లోకభావనాన్ ॥ ౪౯ ॥
తేభ్యః సోఽసృజత్స్వీయం పురం పురుషమాత్మవాన్ ।
తాన్ దృష్ట్వా యే పురా సృష్టాః ప్రశశంసుః ప్రజాపతిమ్ ॥ ౫౦ ॥
తాన్ దృష్ట్వా యే పురా సృష్టాః ప్రశశంసుః ప్రజాపతిమ్ ॥ ౫౦ ॥
అహో ఏతజ్జగత్స్రష్టః సుకృతం బత తే కృతమ్ ।
ప్రతిష్ఠితాః క్రియా యస్మిన్ సాకమన్నమదామహే ॥ ౫౧ ॥
ప్రతిష్ఠితాః క్రియా యస్మిన్ సాకమన్నమదామహే ॥ ౫౧ ॥
తపసా విద్యయా యుక్తో యోగేన సుసమాధినా ।
ఋషీనృషిర్హృషీకేశః ససర్జాభిమతాః ప్రజాః ॥ ౫౨ ॥
ఋషీనృషిర్హృషీకేశః ససర్జాభిమతాః ప్రజాః ॥ ౫౨ ॥
తేభ్యశ్చైకైకశః స్వస్య దేహస్యాంశమదాదజః ।
యత్తత్సమాధియోగర్ద్ధితపోవిద్యావిరక్తిమత్ ॥ ౫౩ ॥
యత్తత్సమాధియోగర్ద్ధితపోవిద్యావిరక్తిమత్ ॥ ౫౩ ॥