മൈത്രേയ ഉവാച
സത്സേവനീയോ ബത പൂരുവംശോ
യല്ലോകപാലോ ഭഗവത്പ്രധാനഃ ।
ബഭൂവിഥേഹാജിതകീര്തിമാലാം
പദേ പദേ നൂതനയസ്യഭീക്ഷ്ണമ് ॥ ൧ ॥
സത്സേവനീയോ ബത പൂരുവംശോ
യല്ലോകപാലോ ഭഗവത്പ്രധാനഃ ।
ബഭൂവിഥേഹാജിതകീര്തിമാലാം
പദേ പദേ നൂതനയസ്യഭീക്ഷ്ണമ് ॥ ൧ ॥
സോഽഹം നൃണാം ക്ഷുല്ലസുഖായ ദുഃഖം
മഹദ്ഗതാനാം വിരമായ തസ്യ ।
പ്രവര്തയേ ഭാഗവതം പുരാണം
യദാഹ സാക്ഷാദ്ഭഗവാനൃഷിഭ്യഃ ॥ ൨ ॥
മഹദ്ഗതാനാം വിരമായ തസ്യ ।
പ്രവര്തയേ ഭാഗവതം പുരാണം
യദാഹ സാക്ഷാദ്ഭഗവാനൃഷിഭ്യഃ ॥ ൨ ॥
ആസീനമുര്വ്യാം ഭഗവന്തമാദ്യം
സങ്കര്ഷണം ദേവമകുണ്ഠസത്ത്വമ് ।
വിവിത്സവസ്തത്ത്വമതഃ പരസ്യ
കുമാരമുഖ്യാ മുനയോഽന്വപൃച്ഛന് ॥ ൩ ॥
സങ്കര്ഷണം ദേവമകുണ്ഠസത്ത്വമ് ।
വിവിത്സവസ്തത്ത്വമതഃ പരസ്യ
കുമാരമുഖ്യാ മുനയോഽന്വപൃച്ഛന് ॥ ൩ ॥
സ്വമേവ ധിഷ്ണ്യം ബഹു മാനയന്തം
യദ്വാസുദേവാഭിധമാമനന്തി ।
പ്രത്യഗ്ധൃതാക്ഷാമ്ബുജകോശമീഷ-
ദുന്മീലയന്തം വിബുധോദയായ ॥ ൪ ॥
യദ്വാസുദേവാഭിധമാമനന്തി ।
പ്രത്യഗ്ധൃതാക്ഷാമ്ബുജകോശമീഷ-
ദുന്മീലയന്തം വിബുധോദയായ ॥ ൪ ॥
സ്വര്ധുന്യുദാര്ദ്രൈഃ സ്വജടാകലാപൈ-
രുപസ്പൃശന്തശ്ചരണോപധാനമ് ।
പദ്മം യദര്ചന്ത്യഹിരാജകന്യാഃ
സപ്രേമനാനാബലിഭിര്വരാര്ഥാഃ ॥ ൫ ॥
രുപസ്പൃശന്തശ്ചരണോപധാനമ് ।
പദ്മം യദര്ചന്ത്യഹിരാജകന്യാഃ
സപ്രേമനാനാബലിഭിര്വരാര്ഥാഃ ॥ ൫ ॥
മുഹുര്ഗൃണന്തോ വചസാനുരാഗ-
സ്ഖലത്പദേനാസ്യ കൃതാനി തജ്ജ്ഞാഃ ।
കിരീടസാഹസ്രമണിപ്രവേക-
പ്രദ്യോതിതോദ്ദാമഫണാസഹസ്രമ് ॥ ൬ ॥
സ്ഖലത്പദേനാസ്യ കൃതാനി തജ്ജ്ഞാഃ ।
കിരീടസാഹസ്രമണിപ്രവേക-
പ്രദ്യോതിതോദ്ദാമഫണാസഹസ്രമ് ॥ ൬ ॥
പ്രോക്തം കിലൈതദ്ഭഗവത്തമേന
നിവൃത്തിധര്മാഭിരതായ തേന ।
സനത്കുമാരായ സ ചാഹ പൃഷ്ടഃ
സാംഖ്യായനായാങ്ഗ ധൃതവ്രതായ ॥ ൭ ॥
നിവൃത്തിധര്മാഭിരതായ തേന ।
സനത്കുമാരായ സ ചാഹ പൃഷ്ടഃ
സാംഖ്യായനായാങ്ഗ ധൃതവ്രതായ ॥ ൭ ॥
സാംഖ്യായനഃ പാരമഹംസ്യമുഖ്യോ
വിവക്ഷമാണോ ഭഗവദ്വിഭൂതീഃ ।
ജഗാദ സോഽസ്മദ്ഗുരവേഽന്വിതായ
പരാശരായാഥ ബൃഹസ്പതേശ്ച ॥ ൮ ॥
വിവക്ഷമാണോ ഭഗവദ്വിഭൂതീഃ ।
ജഗാദ സോഽസ്മദ്ഗുരവേഽന്വിതായ
പരാശരായാഥ ബൃഹസ്പതേശ്ച ॥ ൮ ॥
പ്രോവാച മഹ്യം സ ദയാലുരുക്തോ
മുനിഃ പുലസ്ത്യേന പുരാണമാദ്യമ് ।
സോഽഹം തവൈതത്കഥയാമി വത്സ
ശ്രദ്ധാലവേ നിത്യമനുവ്രതായ ॥ ൯ ॥
മുനിഃ പുലസ്ത്യേന പുരാണമാദ്യമ് ।
സോഽഹം തവൈതത്കഥയാമി വത്സ
ശ്രദ്ധാലവേ നിത്യമനുവ്രതായ ॥ ൯ ॥
ഉദാപ്ലുതം വിശ്വമിദം തദാസീദ്
യന്നിദ്രയാമീലിതദൃങ് ന്യമീലയത് ।
അഹീന്ദ്രതല്പേഽധിശയാന ഏകഃ
കൃതക്ഷണഃ സ്വാത്മരതൌ നിരീഹഃ ॥ ൧൦ ॥
യന്നിദ്രയാമീലിതദൃങ് ന്യമീലയത് ।
അഹീന്ദ്രതല്പേഽധിശയാന ഏകഃ
കൃതക്ഷണഃ സ്വാത്മരതൌ നിരീഹഃ ॥ ൧൦ ॥
സോഽന്തഃശരീരേഽര്പിതഭൂതസൂക്ഷ്മഃ
കാലാത്മികാം ശക്തിമുദീരയാണഃ ।
ഉവാസ തസ്മിന് സലിലേ പദേ സ്വേ
യഥാനലോ ദാരുണി രുദ്ധവീര്യഃ ॥ ൧൧ ॥
കാലാത്മികാം ശക്തിമുദീരയാണഃ ।
ഉവാസ തസ്മിന് സലിലേ പദേ സ്വേ
യഥാനലോ ദാരുണി രുദ്ധവീര്യഃ ॥ ൧൧ ॥
ചതുര്യുഗാനാം ച സഹസ്രമപ്സു
സ്വപന് സ്വയോദീരിതയാ സ്വശക്ത്യാ ।
കാലാഖ്യയാസാദിതകര്മതന്ത്രോ
ലോകാനപീതാന്ദദൃശേ സ്വദേഹേ ॥ ൧൨ ॥
സ്വപന് സ്വയോദീരിതയാ സ്വശക്ത്യാ ।
കാലാഖ്യയാസാദിതകര്മതന്ത്രോ
ലോകാനപീതാന്ദദൃശേ സ്വദേഹേ ॥ ൧൨ ॥
തസ്യാര്ഥസൂക്ഷ്മാഭിനിവിഷ്ടദൃഷ്ടേ-
രന്തര്ഗതോഽര്ഥോ രജസാ തനീയാന് ।
ഗുണേന കാലാനുഗതേന വിദ്ധഃ
സൂഷ്യംസ്തദാഭിദ്യത നാഭിദേശാത് ॥ ൧൩ ॥
രന്തര്ഗതോഽര്ഥോ രജസാ തനീയാന് ।
ഗുണേന കാലാനുഗതേന വിദ്ധഃ
സൂഷ്യംസ്തദാഭിദ്യത നാഭിദേശാത് ॥ ൧൩ ॥
സ പദ്മകോശഃ സഹസോദതിഷ്ഠത്
കാലേന കര്മപ്രതിബോധനേന ।
സ്വരോചിഷാ തത്സലിലം വിശാലം
വിദ്യോതയന്നര്ക ഇവാത്മയോനിഃ ॥ ൧൪ ॥
കാലേന കര്മപ്രതിബോധനേന ।
സ്വരോചിഷാ തത്സലിലം വിശാലം
വിദ്യോതയന്നര്ക ഇവാത്മയോനിഃ ॥ ൧൪ ॥
തല്ലോകപദ്മം സ ഉ ഏവ വിഷ്ണുഃ
പ്രാവീവിശത്സര്വഗുണാവഭാസമ് ।
തസ്മിന് സ്വയം വേദമയോ വിധാതാ
സ്വയമ്ഭുവം യം സ്മ വദന്തി സോഽഭൂത് ॥ ൧൫ ॥
പ്രാവീവിശത്സര്വഗുണാവഭാസമ് ।
തസ്മിന് സ്വയം വേദമയോ വിധാതാ
സ്വയമ്ഭുവം യം സ്മ വദന്തി സോഽഭൂത് ॥ ൧൫ ॥
തസ്യാം സ ചാമ്ഭോരുഹകര്ണികായാ-
മവസ്ഥിതോ ലോകമപശ്യമാനഃ ।
പരിക്രമന് വ്യോമ്നി വിവൃത്തനേത്ര-
ശ്ചത്വാരി ലേഭേഽനുദിശം മുഖാനി ॥ ൧൬ ॥
മവസ്ഥിതോ ലോകമപശ്യമാനഃ ।
പരിക്രമന് വ്യോമ്നി വിവൃത്തനേത്ര-
ശ്ചത്വാരി ലേഭേഽനുദിശം മുഖാനി ॥ ൧൬ ॥
തസ്മാദ്യുഗാന്തശ്വസനാവഘൂര്ണ-
ജലോര്മിചക്രാത്സലിലാദ്വിരൂഢമ് ।
ഉപാശ്രിതഃ കഞ്ജമു ലോകതത്ത്വം
നാത്മാനമദ്ധാവിദദാദിദേവഃ ॥ ൧൭ ॥
ജലോര്മിചക്രാത്സലിലാദ്വിരൂഢമ് ।
ഉപാശ്രിതഃ കഞ്ജമു ലോകതത്ത്വം
നാത്മാനമദ്ധാവിദദാദിദേവഃ ॥ ൧൭ ॥
ക ഏഷ യോഽസാവഹമബ്ജപൃഷ്ഠ
ഏതത്കുതോ വാബ്ജമനന്യദപ്സു ।
അസ്തി ഹ്യധസ്താദിഹ കിഞ്ചനൈത-
ദധിഷ്ഠിതം യത്ര സതാ നു ഭാവ്യമ് ॥ ൧൮ ॥
ഏതത്കുതോ വാബ്ജമനന്യദപ്സു ।
അസ്തി ഹ്യധസ്താദിഹ കിഞ്ചനൈത-
ദധിഷ്ഠിതം യത്ര സതാ നു ഭാവ്യമ് ॥ ൧൮ ॥
സ ഇത്ഥമുദ്വീക്ഷ്യ തദബ്ജനാല-
നാഡീഭിരന്തര്ജലമാവിവേശ ।
നാര്വാഗ്ഗതസ്തത്ഖരനാലനാല-
നാഭിം വിചിന്വംസ്തദവിന്ദതാജഃ ॥ ൧൯ ॥
നാഡീഭിരന്തര്ജലമാവിവേശ ।
നാര്വാഗ്ഗതസ്തത്ഖരനാലനാല-
നാഭിം വിചിന്വംസ്തദവിന്ദതാജഃ ॥ ൧൯ ॥
തമസ്യപാരേ വിദുരാത്മസര്ഗം
വിചിന്വതോഽഭൂത്സുമഹാംസ്ത്രിണേമിഃ ।
യോ ദേഹഭാജാം ഭയമീരയാണഃ
പരിക്ഷിണോത്യായുരജസ്യ ഹേതിഃ ॥ ൨൦ ॥
വിചിന്വതോഽഭൂത്സുമഹാംസ്ത്രിണേമിഃ ।
യോ ദേഹഭാജാം ഭയമീരയാണഃ
പരിക്ഷിണോത്യായുരജസ്യ ഹേതിഃ ॥ ൨൦ ॥
തതോ നിവൃത്തോഽപ്രതിലബ്ധകാമഃ
സ്വധിഷ്ണ്യമാസാദ്യ പുനഃ സ ദേവഃ ।
ശനൈര്ജിതശ്വാസനിവൃത്തചിത്തോ
ന്യഷീദദാരൂഢസമാധിയോഗഃ ॥ ൨൧ ॥
സ്വധിഷ്ണ്യമാസാദ്യ പുനഃ സ ദേവഃ ।
ശനൈര്ജിതശ്വാസനിവൃത്തചിത്തോ
ന്യഷീദദാരൂഢസമാധിയോഗഃ ॥ ൨൧ ॥
കാലേന സോഽജഃ പുരുഷായുഷാഭി-
പ്രവൃത്തയോഗേന വിരൂഢബോധഃ ।
സ്വയം തദന്തര്ഹൃദയേഽവഭാത-
മപശ്യതാപശ്യത യന്ന പൂര്വമ് ॥ ൨൨ ॥
പ്രവൃത്തയോഗേന വിരൂഢബോധഃ ।
സ്വയം തദന്തര്ഹൃദയേഽവഭാത-
മപശ്യതാപശ്യത യന്ന പൂര്വമ് ॥ ൨൨ ॥
മൃണാലഗൌരായതശേഷഭോഗ-
പര്യങ്ക ഏകം പുരുഷം ശയാനമ് ।
ഫണാതപത്രായുതമൂര്ധരത്ന-
ദ്യുഭിര്ഹതധ്വാന്തയുഗാന്തതോയേ ॥ ൨൩ ॥
പര്യങ്ക ഏകം പുരുഷം ശയാനമ് ।
ഫണാതപത്രായുതമൂര്ധരത്ന-
ദ്യുഭിര്ഹതധ്വാന്തയുഗാന്തതോയേ ॥ ൨൩ ॥
പ്രേക്ഷാം ക്ഷിപന്തം ഹരിതോപലാദ്രേഃ
സന്ധ്യാഭ്രനീവേരുരുരുക്മമൂര്ധ്നഃ ।
രത്നോദധാരൌഷധിസൌമനസ്യ
വനസ്രജോ വേണുഭുജാങ്ഘ്രി പാങ്ഘ്രേഃ ॥ ൨൪ ॥
സന്ധ്യാഭ്രനീവേരുരുരുക്മമൂര്ധ്നഃ ।
രത്നോദധാരൌഷധിസൌമനസ്യ
വനസ്രജോ വേണുഭുജാങ്ഘ്രി പാങ്ഘ്രേഃ ॥ ൨൪ ॥
ആയാമതോ വിസ്തരതഃ സ്വമാന-
ദേഹേന ലോകത്രയസംഗ്രഹേണ ।
വിചിത്രദിവ്യാഭരണാംശുകാനാം
കൃതശ്രിയാപാശ്രിതവേഷദേഹമ് ॥ ൨൫ ॥
ദേഹേന ലോകത്രയസംഗ്രഹേണ ।
വിചിത്രദിവ്യാഭരണാംശുകാനാം
കൃതശ്രിയാപാശ്രിതവേഷദേഹമ് ॥ ൨൫ ॥
പുംസാം സ്വകാമായ വിവിക്തമാര്ഗൈ-
രഭ്യര്ചതാം കാമുദുഘാങ്ഘ്രി പദ്മമ് ।
പ്രദര്ശയന്തം കൃപയാ നഖേന്ദു-
മയൂഖഭിന്നാങ്ഗുലിചാരുപത്രമ് ॥ ൨൬ ॥
രഭ്യര്ചതാം കാമുദുഘാങ്ഘ്രി പദ്മമ് ।
പ്രദര്ശയന്തം കൃപയാ നഖേന്ദു-
മയൂഖഭിന്നാങ്ഗുലിചാരുപത്രമ് ॥ ൨൬ ॥
മുഖേന ലോകാര്തിഹരസ്മിതേന
പരിസ്ഫുരത്കുണ്ഡലമണ്ഡിതേന ।
ശോണായിതേനാധരബിമ്ബഭാസാ
പ്രത്യര്ഹയന്തം സുനസേന സുഭ്ര്വാ ॥ ൨൭ ॥
പരിസ്ഫുരത്കുണ്ഡലമണ്ഡിതേന ।
ശോണായിതേനാധരബിമ്ബഭാസാ
പ്രത്യര്ഹയന്തം സുനസേന സുഭ്ര്വാ ॥ ൨൭ ॥
കദമ്ബകിഞ്ജല്കപിശങ്ഗവാസസാ
സ്വലംകൃതം മേഖലയാ നിതമ്ബേ ।
ഹാരേണ ചാനന്തധനേന വത്സ
ശ്രീവത്സവക്ഷഃസ്ഥലവല്ലഭേന ॥ ൨൮ ॥
സ്വലംകൃതം മേഖലയാ നിതമ്ബേ ।
ഹാരേണ ചാനന്തധനേന വത്സ
ശ്രീവത്സവക്ഷഃസ്ഥലവല്ലഭേന ॥ ൨൮ ॥
പരാര്ധ്യകേയൂരമണിപ്രവേക-
പര്യസ്തദോര്ദണ്ഡസഹസ്രശാഖമ് ।
അവ്യക്തമൂലം ഭുവനാങ്ഘ്രി പേന്ദ്ര-
മഹീന്ദ്രഭോഗൈരധിവീതവല്ശമ് ॥ ൨൯ ॥
പര്യസ്തദോര്ദണ്ഡസഹസ്രശാഖമ് ।
അവ്യക്തമൂലം ഭുവനാങ്ഘ്രി പേന്ദ്ര-
മഹീന്ദ്രഭോഗൈരധിവീതവല്ശമ് ॥ ൨൯ ॥
ചരാചരൌകോ ഭഗവന്മഹീധ്ര-
മഹീന്ദ്രബന്ധും സലിലോപഗൂഢമ് ।
കിരീടസാഹസ്രഹിരണ്യശൃങ്ഗ-
മാവിര്ഭവത്കൌസ്തുഭരത്നഗര്ഭമ് ॥ ൩൦ ॥
മഹീന്ദ്രബന്ധും സലിലോപഗൂഢമ് ।
കിരീടസാഹസ്രഹിരണ്യശൃങ്ഗ-
മാവിര്ഭവത്കൌസ്തുഭരത്നഗര്ഭമ് ॥ ൩൦ ॥
നിവീതമാമ്നായമധുവ്രതശ്രിയാ
സ്വകീര്തിമയ്യാ വനമാലയാ ഹരിമ് ।
സൂര്യേന്ദുവായ്വഗ്ന്യഗമം ത്രിധാമഭിഃ
പരിക്രമത്പ്രാധനികൈര്ദുരാസദമ് ॥ ൩൧ ॥
സ്വകീര്തിമയ്യാ വനമാലയാ ഹരിമ് ।
സൂര്യേന്ദുവായ്വഗ്ന്യഗമം ത്രിധാമഭിഃ
പരിക്രമത്പ്രാധനികൈര്ദുരാസദമ് ॥ ൩൧ ॥
തര്ഹ്യേവ തന്നാഭിസരഃസരോജ-
മാത്മാമമ്ഭഃ ശ്വസനം വിയച്ച ।
ദദര്ശ ദേവോ ജഗതോ വിധാതാ
നാതഃ പരം ലോകവിസര്ഗദൃഷ്ടിഃ ॥ ൩൨ ॥
മാത്മാമമ്ഭഃ ശ്വസനം വിയച്ച ।
ദദര്ശ ദേവോ ജഗതോ വിധാതാ
നാതഃ പരം ലോകവിസര്ഗദൃഷ്ടിഃ ॥ ൩൨ ॥
സ കര്മബീജം രജസോപരക്തഃ
പ്രജാഃ സിസൃക്ഷന്നിയദേവ ദൃഷ്ട്വാ ।
അസ്തൌദ്വിസര്ഗാഭിമുഖസ്തമീഡ്യ-
മവ്യക്തവര്ത്മന്യഭിവേശിതാത്മാ ॥ ൩൩ ॥
പ്രജാഃ സിസൃക്ഷന്നിയദേവ ദൃഷ്ട്വാ ।
അസ്തൌദ്വിസര്ഗാഭിമുഖസ്തമീഡ്യ-
മവ്യക്തവര്ത്മന്യഭിവേശിതാത്മാ ॥ ൩൩ ॥