വിദുര ഉവാച
യേ ത്വയാഭിഹിതാ ബ്രഹ്മന് സുതാഃ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ ।
തേ രുദ്രഗീതേന ഹരിം സിദ്ധിമാപുഃ പ്രതോഷ്യ കാമ് ॥ ൧ ॥
യേ ത്വയാഭിഹിതാ ബ്രഹ്മന് സുതാഃ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ ।
തേ രുദ്രഗീതേന ഹരിം സിദ്ധിമാപുഃ പ്രതോഷ്യ കാമ് ॥ ൧ ॥
കിം ബാര്ഹസ്പത്യേഹ പരത്ര വാഥ
കൈവല്യനാഥപ്രിയപാര്ശ്വവര്തിനഃ ।
ആസാദ്യ ദേവം ഗിരിശം യദൃച്ഛയാ
പ്രാപുഃ പരം നൂനമഥ പ്രചേതസഃ ॥ ൨ ॥
കൈവല്യനാഥപ്രിയപാര്ശ്വവര്തിനഃ ।
ആസാദ്യ ദേവം ഗിരിശം യദൃച്ഛയാ
പ്രാപുഃ പരം നൂനമഥ പ്രചേതസഃ ॥ ൨ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
പ്രചേതസോഽന്തരുദധൌ പിതുരാദേശകാരിണഃ ।
ജപയജ്ഞേന തപസാ പുരഞ്ജനമതോഷയന് ॥ ൩ ॥
പ്രചേതസോഽന്തരുദധൌ പിതുരാദേശകാരിണഃ ।
ജപയജ്ഞേന തപസാ പുരഞ്ജനമതോഷയന് ॥ ൩ ॥
ദശവര്ഷസഹസ്രാന്തേ പുരുഷസ്തു സനാതനഃ ।
തേഷാമാവിരഭൂത്കൃച്ഛ്രം ശാന്തേന ശമയന് രുചാ ॥ ൪ ॥
തേഷാമാവിരഭൂത്കൃച്ഛ്രം ശാന്തേന ശമയന് രുചാ ॥ ൪ ॥
സുപര്ണസ്കന്ധമാരൂഢോ മേരുശൃങ്ഗമിവാമ്ബുദഃ ।
പീതവാസാ മണിഗ്രീവഃ കുര്വന്വിതിമിരാ ദിശഃ ॥ ൫ ॥
പീതവാസാ മണിഗ്രീവഃ കുര്വന്വിതിമിരാ ദിശഃ ॥ ൫ ॥
കാശിഷ്ണുനാ കനകവര്ണവിഭൂഷണേന
ഭ്രാജത്കപോലവദനോ വിലസത്കിരീടഃ ।
അഷ്ടായുധൈരനുചരൈര്മുനിഭിഃ സുരേന്ദ്രൈ-
രാസേവിതോ ഗരുഡകിന്നരഗീതകീര്തിഃ ॥ ൬ ॥
ഭ്രാജത്കപോലവദനോ വിലസത്കിരീടഃ ।
അഷ്ടായുധൈരനുചരൈര്മുനിഭിഃ സുരേന്ദ്രൈ-
രാസേവിതോ ഗരുഡകിന്നരഗീതകീര്തിഃ ॥ ൬ ॥
പീനായതാഷ്ടഭുജമണ്ഡലമധ്യലക്ഷ്മ്യാ
സ്പര്ധച്ഛ്രിയാ പരിവൃതോ വനമാലയാദ്യഃ ।
ബര്ഹിഷ്മതഃ പുരുഷ ആഹ സുതാന് പ്രപന്നാന്
പര്ജന്യനാദരുതയാ സഘൃണാവലോകഃ ॥ ൭ ॥
സ്പര്ധച്ഛ്രിയാ പരിവൃതോ വനമാലയാദ്യഃ ।
ബര്ഹിഷ്മതഃ പുരുഷ ആഹ സുതാന് പ്രപന്നാന്
പര്ജന്യനാദരുതയാ സഘൃണാവലോകഃ ॥ ൭ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
വരം വൃണീധ്വം ഭദ്രം വോ യൂയം മേ നൃപനന്ദനാഃ ।
സൌഹാര്ദേനാപൃഥഗ്ധര്മാസ്തുഷ്ടോഽഹം സൌഹൃദേന വഃ ॥ ൮ ॥
വരം വൃണീധ്വം ഭദ്രം വോ യൂയം മേ നൃപനന്ദനാഃ ।
സൌഹാര്ദേനാപൃഥഗ്ധര്മാസ്തുഷ്ടോഽഹം സൌഹൃദേന വഃ ॥ ൮ ॥
യോഽനുസ്മരതി സന്ധ്യായാം യുഷ്മാനനുദിനം നരഃ ।
തസ്യ ഭ്രാതൃഷ്വാത്മസാമ്യം തഥാ ഭൂതേഷു സൌഹൃദമ് ॥ ൯ ॥
തസ്യ ഭ്രാതൃഷ്വാത്മസാമ്യം തഥാ ഭൂതേഷു സൌഹൃദമ് ॥ ൯ ॥
യേ തു മാം രുദ്രഗീതേന സായം പ്രാതഃ സമാഹിതാഃ ।
സ്തുവന്ത്യഹം കാമവരാന്ദാസ്യേ പ്രജ്ഞാം ച ശോഭനാമ് ॥ ൧൦ ॥
സ്തുവന്ത്യഹം കാമവരാന്ദാസ്യേ പ്രജ്ഞാം ച ശോഭനാമ് ॥ ൧൦ ॥
യദ്യൂയം പിതുരാദേശമഗ്രഹീഷ്ട മുദാന്വിതാഃ ।
അഥോ വ ഉശതീ കീര്തിര്ലോകാനനു ഭവിഷ്യതി ॥ ൧൧ ॥
അഥോ വ ഉശതീ കീര്തിര്ലോകാനനു ഭവിഷ്യതി ॥ ൧൧ ॥
ഭവിതാ വിശ്രുതഃ പുത്രോഽനവമോ ബ്രഹ്മണോ ഗുണൈഃ ।
യ ഏതാമാത്മവീര്യേണ ത്രിലോകീം പൂരയിഷ്യതി ॥ ൧൨ ॥
യ ഏതാമാത്മവീര്യേണ ത്രിലോകീം പൂരയിഷ്യതി ॥ ൧൨ ॥
കണ്ഡോഃ പ്രമ്ലോചയാ ലബ്ധാ കന്യാ കമലലോചനാ ।
താം ചാപവിദ്ധാം ജഗൃഹുര്ഭൂരുഹാ നൃപനന്ദനാഃ ॥ ൧൩ ॥
താം ചാപവിദ്ധാം ജഗൃഹുര്ഭൂരുഹാ നൃപനന്ദനാഃ ॥ ൧൩ ॥
ക്ഷുത്ക്ഷാമായാ മുഖേ രാജാ സോമഃ പീയൂഷവര്ഷിണീമ് ।
ദേശിനീം രോദമാനായാ നിദധേ സ ദയാന്വിതഃ ॥ ൧൪ ॥
ദേശിനീം രോദമാനായാ നിദധേ സ ദയാന്വിതഃ ॥ ൧൪ ॥
പ്രജാവിസര്ഗ ആദിഷ്ടാഃ പിത്രാ മാമനുവര്തതാ ।
തത്ര കന്യാം വരാരോഹാം താമുദ്വഹത മാ ചിരമ് ॥ ൧൫ ॥
തത്ര കന്യാം വരാരോഹാം താമുദ്വഹത മാ ചിരമ് ॥ ൧൫ ॥
അപൃഥഗ്ധര്മശീലാനാം സര്വേഷാം വഃ സുമധ്യമാ ।
അപൃഥഗ്ധര്മശീലേയം ഭൂയാത്പത്ന്യര്പിതാശയാ ॥ ൧൬ ॥
അപൃഥഗ്ധര്മശീലേയം ഭൂയാത്പത്ന്യര്പിതാശയാ ॥ ൧൬ ॥
ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രാണാം സഹസ്രമഹതൌജസഃ ।
ഭൌമാന് ഭോക്ഷ്യഥ ഭോഗാന് വൈ ദിവ്യാംശ്ചാനുഗ്രഹാന്മമ ॥ ൧൭ ॥
ഭൌമാന് ഭോക്ഷ്യഥ ഭോഗാന് വൈ ദിവ്യാംശ്ചാനുഗ്രഹാന്മമ ॥ ൧൭ ॥
അഥ മയ്യനപായിന്യാ ഭക്ത്യാ പക്വഗുണാശയാഃ ।
ഉപയാസ്യഥ മദ്ധാമ നിര്വിദ്യ നിരയാദതഃ ॥ ൧൮ ॥
ഉപയാസ്യഥ മദ്ധാമ നിര്വിദ്യ നിരയാദതഃ ॥ ൧൮ ॥
ഗൃഹേഷ്വാവിശതാം ചാപി പുംസാം കുശലകര്മണാമ് ।
മദ്വാര്തായാതയാമാനാം ന ബന്ധായ ഗൃഹാ മതാഃ ॥ ൧൯ ॥
മദ്വാര്തായാതയാമാനാം ന ബന്ധായ ഗൃഹാ മതാഃ ॥ ൧൯ ॥
നവ്യവദ്ധൃദയേ യജ്ജ്ഞോ ബ്രഹ്മൈതദ്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ।
ന മുഹ്യന്തി ന ശോചന്തി ന ഹൃഷ്യന്തി യതോ ഗതാഃ ॥ ൨൦ ॥
ന മുഹ്യന്തി ന ശോചന്തി ന ഹൃഷ്യന്തി യതോ ഗതാഃ ॥ ൨൦ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഏവം ബ്രുവാണം പുരുഷാര്ഥഭാജനം
ജനാര്ദനം പ്രാഞ്ജലയഃ പ്രചേതസഃ ।
തദ്ദര്ശനധ്വസ്തതമോരജോമലാ
ഗിരാഗൃണന് ഗദ്ഗദയാ സുഹൃത്തമമ് ॥ ൨൧ ॥
ഏവം ബ്രുവാണം പുരുഷാര്ഥഭാജനം
ജനാര്ദനം പ്രാഞ്ജലയഃ പ്രചേതസഃ ।
തദ്ദര്ശനധ്വസ്തതമോരജോമലാ
ഗിരാഗൃണന് ഗദ്ഗദയാ സുഹൃത്തമമ് ॥ ൨൧ ॥
പ്രചേതസ ഊചുഃ ।
നമോ നമഃ ക്ലേശവിനാശനായ
നിരൂപിതോദാരഗുണാഹ്വയായ ।
മനോവചോവേഗപുരോജവായ
സര്വാക്ഷമാര്ഗൈരഗതാധ്വനേ നമഃ
നമോ നമഃ ക്ലേശവിനാശനായ
നിരൂപിതോദാരഗുണാഹ്വയായ ।
മനോവചോവേഗപുരോജവായ
സര്വാക്ഷമാര്ഗൈരഗതാധ്വനേ നമഃ
ശുദ്ധായ ശാന്തായ നമഃ സ്വനിഷ്ഠയാ
മനസ്യപാര്ഥം വിലസദ്ദ്വയായ ।
നമോ ജഗത്സ്ഥാനലയോദയേഷു
ഗൃഹീതമായാഗുണവിഗ്രഹായ ॥ ൨൩ ॥
മനസ്യപാര്ഥം വിലസദ്ദ്വയായ ।
നമോ ജഗത്സ്ഥാനലയോദയേഷു
ഗൃഹീതമായാഗുണവിഗ്രഹായ ॥ ൨൩ ॥
നമോ വിശുദ്ധസത്ത്വായ ഹരയേ ഹരിമേധസേ ।
വാസുദേവായ കൃഷ്ണായ പ്രഭവേ സര്വസാത്വതാമ് ॥ ൨൪ ॥
വാസുദേവായ കൃഷ്ണായ പ്രഭവേ സര്വസാത്വതാമ് ॥ ൨൪ ॥
നമഃ കമലനാഭായ നമഃ കമലമാലിനേ ।
നമഃ കമലപാദായ നമസ്തേ കമലേക്ഷണ ॥ ൨൫ ॥
നമഃ കമലപാദായ നമസ്തേ കമലേക്ഷണ ॥ ൨൫ ॥
നമഃ കമലകിഞ്ജല്കപിശങ്ഗാമലവാസസേ ।
സര്വഭൂതനിവാസായ നമോഽയുങ്ക്ഷ്മഹി സാക്ഷിണേ ॥ ൨൬ ॥
സര്വഭൂതനിവാസായ നമോഽയുങ്ക്ഷ്മഹി സാക്ഷിണേ ॥ ൨൬ ॥
രൂപം ഭഗവതാ ത്വേതദശേഷക്ലേശസങ്ക്ഷയമ് ।
ആവിഷ്കൃതം നഃ ക്ലിഷ്ടാനാം കിമന്യദനുകമ്പിതമ് ॥ ൨൭ ॥
ആവിഷ്കൃതം നഃ ക്ലിഷ്ടാനാം കിമന്യദനുകമ്പിതമ് ॥ ൨൭ ॥
ഏതാവത്ത്വം ഹി വിഭുഭിര്ഭാവ്യം ദീനേഷു വത്സലൈഃ ।
യദനുസ്മര്യതേ കാലേ സ്വബുദ്ധ്യാഭദ്രരന്ധന ॥ ൨൮ ॥
യദനുസ്മര്യതേ കാലേ സ്വബുദ്ധ്യാഭദ്രരന്ധന ॥ ൨൮ ॥
യേനോപശാന്തിര്ഭൂതാനാം ക്ഷുല്ലകാനാമപീഹതാമ് । അന്തര്ഹിതോഽന്തര്ഹൃദയേ കസ്മാന്നോ വേദ നാശിഷഃ ॥ ൨൯ ॥
അസാവേവ വരോഽസ്മാകമീപ്സിതോ ജഗതഃ പതേ ।
പ്രസന്നോ ഭഗവാന് യേഷാമപവര്ഗഗുരുര്ഗതിഃ ॥ ൩൦ ॥
പ്രസന്നോ ഭഗവാന് യേഷാമപവര്ഗഗുരുര്ഗതിഃ ॥ ൩൦ ॥
വരം വൃണീമഹേഽഥാപി നാഥ ത്വത്പരതഃ പരാത് ।
ന ഹ്യന്തസ്ത്വദ്വിഭൂതീനാം സോഽനന്ത ഇതി ഗീയസേ ॥ ൩൧ ॥
ന ഹ്യന്തസ്ത്വദ്വിഭൂതീനാം സോഽനന്ത ഇതി ഗീയസേ ॥ ൩൧ ॥
പാരിജാതേഽഞ്ജസാ ലബ്ധേ സാരങ്ഗോഽന്യന്ന സേവതേ ।
ത്വദങ്ഘ്രിമൂലമാസാദ്യ സാക്ഷാത്കിം കിം വൃണീമഹി ॥ ൩൨ ॥
ത്വദങ്ഘ്രിമൂലമാസാദ്യ സാക്ഷാത്കിം കിം വൃണീമഹി ॥ ൩൨ ॥
യാവത്തേ മായയാ സ്പൃഷ്ടാ ഭ്രമാമ ഇഹ കര്മഭിഃ ।
താവദ്ഭവത്പ്രസങ്ഗാനാം സങ്ഗഃ സ്യാന്നോ ഭവേ ഭവേ ॥ ൩൩ ॥
താവദ്ഭവത്പ്രസങ്ഗാനാം സങ്ഗഃ സ്യാന്നോ ഭവേ ഭവേ ॥ ൩൩ ॥
തുലയാമ ലവേനാപി ന സ്വര്ഗം നാപുനര്ഭവമ് ।
ഭഗവത്സങ്ഗിസങ്ഗസ്യ മര്ത്യാനാം കിമുതാശിഷഃ ॥ ൩൪ ॥
ഭഗവത്സങ്ഗിസങ്ഗസ്യ മര്ത്യാനാം കിമുതാശിഷഃ ॥ ൩൪ ॥
യത്രേഡ്യന്തേ കഥാ മൃഷ്ടാസ്തൃഷ്ണായാഃ പ്രശമോ യതഃ ।
നിര്വൈരം യത്ര ഭൂതേഷു നോദ്വേഗോ യത്ര കശ്ചന ॥ ൩൫ ॥
നിര്വൈരം യത്ര ഭൂതേഷു നോദ്വേഗോ യത്ര കശ്ചന ॥ ൩൫ ॥
യത്ര നാരായണഃ സാക്ഷാദ്ഭഗവാന്ന്യാസിനാം ഗതിഃ ।
സംസ്തൂയതേ സത്കഥാസു മുക്തസങ്ഗൈഃ പുനഃ പുനഃ ॥ ൩൬ ॥
സംസ്തൂയതേ സത്കഥാസു മുക്തസങ്ഗൈഃ പുനഃ പുനഃ ॥ ൩൬ ॥
തേഷാം വിചരതാം പദ്ഭ്യാം തീര്ഥാനാം പാവനേച്ഛയാ ।
ഭീതസ്യ കിം ന രോചേത താവകാനാം സമാഗമഃ ॥ ൩൭ ॥
ഭീതസ്യ കിം ന രോചേത താവകാനാം സമാഗമഃ ॥ ൩൭ ॥
വയം തു സാക്ഷാദ്ഭഗവന് ഭവസ്യ
പ്രിയസ്യ സഖ്യുഃ ക്ഷണസങ്ഗമേന ।
സുദുശ്ചികിത്സ്യസ്യ ഭവസ്യ മൃത്യോ-
ര്ഭിഷക്തമം ത്വാദ്യ ഗതിം ഗതാഃ സ്മ ॥ ൩൮ ॥
പ്രിയസ്യ സഖ്യുഃ ക്ഷണസങ്ഗമേന ।
സുദുശ്ചികിത്സ്യസ്യ ഭവസ്യ മൃത്യോ-
ര്ഭിഷക്തമം ത്വാദ്യ ഗതിം ഗതാഃ സ്മ ॥ ൩൮ ॥
യന്നഃ സ്വധീതം ഗുരവഃ പ്രസാദിതാ
വിപ്രാശ്ച വൃദ്ധാശ്ച സദാനുവൃത്ത്യാ ।
ആര്യാ നതാഃ സുഹൃദോ ഭ്രാതരശ്ച
സര്വാണി ഭൂതാന്യനസൂയയൈവ ॥ ൩൯ ॥
വിപ്രാശ്ച വൃദ്ധാശ്ച സദാനുവൃത്ത്യാ ।
ആര്യാ നതാഃ സുഹൃദോ ഭ്രാതരശ്ച
സര്വാണി ഭൂതാന്യനസൂയയൈവ ॥ ൩൯ ॥
യന്നഃ സുതപ്തം തപ ഏതദീശ
നിരന്ധസാം കാലമദഭ്രമപ്സു ।
സര്വം തദേതത്പുരുഷസ്യ ഭൂമ്നോ
വൃണീമഹേ തേ പരിതോഷണായ ॥ ൪൦ ॥
നിരന്ധസാം കാലമദഭ്രമപ്സു ।
സര്വം തദേതത്പുരുഷസ്യ ഭൂമ്നോ
വൃണീമഹേ തേ പരിതോഷണായ ॥ ൪൦ ॥
മനുഃ സ്വയമ്ഭൂര്ഭഗവാന് ഭവശ്ച
യേഽന്യേ തപോജ്ഞാനവിശുദ്ധസത്ത്വാഃ ।
അദൃഷ്ടപാരാ അപി യന്മഹിമ്നഃ
സ്തുവന്ത്യഥോ ത്വാത്മസമം ഗൃണീമഃ ॥ ൪൧ ॥
യേഽന്യേ തപോജ്ഞാനവിശുദ്ധസത്ത്വാഃ ।
അദൃഷ്ടപാരാ അപി യന്മഹിമ്നഃ
സ്തുവന്ത്യഥോ ത്വാത്മസമം ഗൃണീമഃ ॥ ൪൧ ॥
നമഃ സമായ ശുദ്ധായ പുരുഷായ പരായ ച ।
വാസുദേവായ സത്ത്വായ തുഭ്യം ഭഗവതേ നമഃ ॥ ൪൨ ॥
വാസുദേവായ സത്ത്വായ തുഭ്യം ഭഗവതേ നമഃ ॥ ൪൨ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഇതി പ്രചേതോഭിരഭിഷ്ടുതോ ഹരിഃ
പ്രീതസ്തഥേത്യാഹ ശരണ്യവത്സലഃ ।
അനിച്ഛതാം യാനമതൃപ്തചക്ഷുഷാം
യയൌ സ്വധാമാനപവര്ഗവീര്യഃ ॥ ൪൩ ॥
ഇതി പ്രചേതോഭിരഭിഷ്ടുതോ ഹരിഃ
പ്രീതസ്തഥേത്യാഹ ശരണ്യവത്സലഃ ।
അനിച്ഛതാം യാനമതൃപ്തചക്ഷുഷാം
യയൌ സ്വധാമാനപവര്ഗവീര്യഃ ॥ ൪൩ ॥
അഥ നിര്യായ സലിലാത്പ്രചേതസ ഉദന്വതഃ ।
വീക്ഷ്യാകുപ്യന്ദ്രുമൈശ്ഛന്നാം ഗാം ഗാം രോദ്ധുമിവോച്ഛ്രിതൈഃ ॥ ൪൪ ॥
വീക്ഷ്യാകുപ്യന്ദ്രുമൈശ്ഛന്നാം ഗാം ഗാം രോദ്ധുമിവോച്ഛ്രിതൈഃ ॥ ൪൪ ॥
തതോഽഗ്നിമാരുതൌ രാജന്നമുഞ്ചന്മുഖതോ രുഷാ ।
മഹീം നിര്വീരുധം കര്തും സംവര്തക ഇവാത്യയേ ॥ ൪൫ ॥
മഹീം നിര്വീരുധം കര്തും സംവര്തക ഇവാത്യയേ ॥ ൪൫ ॥
ഭസ്മസാത്ക്രിയമാണാംസ്താന് ദ്രുമാന്വീക്ഷ്യ പിതാമഹഃ ।
ആഗതഃ ശമയാമാസ പുത്രാന് ബര്ഹിഷ്മതോ നയൈഃ ॥ ൪൬ ॥
ആഗതഃ ശമയാമാസ പുത്രാന് ബര്ഹിഷ്മതോ നയൈഃ ॥ ൪൬ ॥
തത്രാവശിഷ്ടാ യേ വൃക്ഷാ ഭീതാ ദുഹിതരം തദാ ।
ഉജ്ജഹ്രുസ്തേ പ്രചേതോഭ്യ ഉപദിഷ്ടാഃ സ്വയമ്ഭുവാ ॥ ൪൭ ॥
ഉജ്ജഹ്രുസ്തേ പ്രചേതോഭ്യ ഉപദിഷ്ടാഃ സ്വയമ്ഭുവാ ॥ ൪൭ ॥
തേ ച ബ്രഹ്മണ ആദേശാന്മാരിഷാമുപയേമിരേ ।
യസ്യാം മഹദവജ്ഞാനാദജന്യജനയോനിജഃ ॥ ൪൮ ॥
യസ്യാം മഹദവജ്ഞാനാദജന്യജനയോനിജഃ ॥ ൪൮ ॥
ചാക്ഷുഷേ ത്വന്തരേ പ്രാപ്തേ പ്രാക്സര്ഗേ കാലവിദ്രുതേ ।
യഃ സസര്ജ പ്രജാ ഇഷ്ടാഃ സ ദക്ഷോ ദൈവചോദിതഃ ॥ ൪൯ ॥
യഃ സസര്ജ പ്രജാ ഇഷ്ടാഃ സ ദക്ഷോ ദൈവചോദിതഃ ॥ ൪൯ ॥
യോ ജായമാനഃ സര്വേഷാം തേജസ്തേജസ്വിനാം രുചാ ।
സ്വയോപാദത്ത ദാക്ഷ്യാച്ച കര്മണാം ദക്ഷമബ്രുവന് ॥ ൫൦ ॥
സ്വയോപാദത്ത ദാക്ഷ്യാച്ച കര്മണാം ദക്ഷമബ്രുവന് ॥ ൫൦ ॥
തം പ്രജാസര്ഗരക്ഷായാമനാദിരഭിഷിച്യ ച ।
യുയോജ യുയുജേഽന്യാംശ്ച സ വൈ സര്വപ്രജാപതീന് ॥ ൫൧ ॥
യുയോജ യുയുജേഽന്യാംശ്ച സ വൈ സര്വപ്രജാപതീന് ॥ ൫൧ ॥