મૈત્રેય ઉવાચ
ભવો ભવાન્યા નિધનં પ્રજાપતે-
રસત્કૃતાયા અવગમ્ય નારદાત્ ।
સ્વપાર્ષદસૈન્યં ચ તદધ્વરર્ભુભિ-
ર્વિદ્રાવિતં ક્રોધમપારમાદધે ॥ ૧ ॥
ભવો ભવાન્યા નિધનં પ્રજાપતે-
રસત્કૃતાયા અવગમ્ય નારદાત્ ।
સ્વપાર્ષદસૈન્યં ચ તદધ્વરર્ભુભિ-
ર્વિદ્રાવિતં ક્રોધમપારમાદધે ॥ ૧ ॥
ક્રુદ્ધઃ સુદષ્ટૌષ્ઠપુટઃ સ ધૂર્જટિ-
ર્જટાં તડિદ્વહ્નિસટોગ્રરોચિષમ્ ।
ઉત્કૃત્ય રુદ્રઃ સહસોત્થિતો હસન્
ગમ્ભીરનાદો વિસસર્જ તાં ભુવિ ॥ ૨ ॥
ર્જટાં તડિદ્વહ્નિસટોગ્રરોચિષમ્ ।
ઉત્કૃત્ય રુદ્રઃ સહસોત્થિતો હસન્
ગમ્ભીરનાદો વિસસર્જ તાં ભુવિ ॥ ૨ ॥
તતોઽતિકાયસ્તનુવા સ્પૃશન્દિવં
સહસ્રબાહુર્ઘનરુક્ ત્રિસૂર્યદૃક્ ।
કરાલદંષ્ટ્રો જ્વલદગ્નિમૂર્ધજઃ
કપાલમાલી વિવિધોદ્યતાયુધઃ ॥ ૩ ॥
સહસ્રબાહુર્ઘનરુક્ ત્રિસૂર્યદૃક્ ।
કરાલદંષ્ટ્રો જ્વલદગ્નિમૂર્ધજઃ
કપાલમાલી વિવિધોદ્યતાયુધઃ ॥ ૩ ॥
તં કિં કરોમીતિ ગૃણન્તમાહ
બદ્ધાઞ્જલિં ભગવાન્ ભૂતનાથઃ ।
દક્ષં સયજ્ઞં જહિ મદ્ભટાનાં
ત્વમગ્રણી રુદ્ર ભટાંશકો મે ॥ ૪ ॥
બદ્ધાઞ્જલિં ભગવાન્ ભૂતનાથઃ ।
દક્ષં સયજ્ઞં જહિ મદ્ભટાનાં
ત્વમગ્રણી રુદ્ર ભટાંશકો મે ॥ ૪ ॥
આજ્ઞપ્ત એવં કુપિતેન મન્યુના
સ દેવદેવં પરિચક્રમે વિભુમ્ ।
મેને તદાત્માનમસઙ્ગરંહસા
મહીયસાં તાત સહઃ સહિષ્ણુમ્ ॥ ૫ ॥
સ દેવદેવં પરિચક્રમે વિભુમ્ ।
મેને તદાત્માનમસઙ્ગરંહસા
મહીયસાં તાત સહઃ સહિષ્ણુમ્ ॥ ૫ ॥
અન્વીયમાનઃ સ તુ રુદ્રપાર્ષદૈ-
ર્ભૃશં નદદ્ભિર્વ્યનદત્સુભૈરવમ્ ।
ઉદ્યમ્ય શૂલં જગદન્તકાન્તકં
સમ્પ્રાદ્રવદ્ ઘોષણભૂષણાઙ્ઘ્રિઃ ॥ ૬ ॥
ર્ભૃશં નદદ્ભિર્વ્યનદત્સુભૈરવમ્ ।
ઉદ્યમ્ય શૂલં જગદન્તકાન્તકં
સમ્પ્રાદ્રવદ્ ઘોષણભૂષણાઙ્ઘ્રિઃ ॥ ૬ ॥
અથર્ત્વિજો યજમાનઃ સદસ્યાઃ
કકુભ્યુદીચ્યાં પ્રસમીક્ષ્ય રેણુમ્ ।
તમઃ કિમેતત્કુત એતદ્રજોઽભૂ-
દિતિ દ્વિજા દ્વિજપત્ન્યશ્ચ દધ્યુઃ ॥ ૭ ॥
કકુભ્યુદીચ્યાં પ્રસમીક્ષ્ય રેણુમ્ ।
તમઃ કિમેતત્કુત એતદ્રજોઽભૂ-
દિતિ દ્વિજા દ્વિજપત્ન્યશ્ચ દધ્યુઃ ॥ ૭ ॥
વાતા ન વાન્તિ ન હિ સન્તિ દસ્યવઃ
પ્રાચીનબર્હિર્જીવતિ હોગ્રદણ્ડઃ ।
ગાવો ન કાલ્યન્ત ઇદં કુતો રજો
લોકોઽધુના કિં પ્રલયાય કલ્પતે ॥ ૮ ॥
પ્રાચીનબર્હિર્જીવતિ હોગ્રદણ્ડઃ ।
ગાવો ન કાલ્યન્ત ઇદં કુતો રજો
લોકોઽધુના કિં પ્રલયાય કલ્પતે ॥ ૮ ॥
પ્રસૂતિમિશ્રાઃ સ્ત્રિય ઉદ્વિગ્નચિત્તા
ઊચુર્વિપાકો વૃજિનસ્યૈવ તસ્ય ।
યત્પશ્યન્તીનાં દુહિતૃણાં પ્રજેશઃ
સુતાં સતીમવદધ્યાવનાગામ્ ॥ ૯ ॥
ઊચુર્વિપાકો વૃજિનસ્યૈવ તસ્ય ।
યત્પશ્યન્તીનાં દુહિતૃણાં પ્રજેશઃ
સુતાં સતીમવદધ્યાવનાગામ્ ॥ ૯ ॥
યસ્ત્વન્તકાલે વ્યુપ્તજટાકલાપઃ
સ્વશૂલસૂચ્યર્પિતદિગ્ગજેન્દ્રઃ ।
વિતત્ય નૃત્યત્યુદિતાસ્ત્રદોર્ધ્વજાન્
ઉચ્ચાટ્ટહાસસ્તનયિત્નુભિન્નદિક્ ॥ ૧૦ ॥
સ્વશૂલસૂચ્યર્પિતદિગ્ગજેન્દ્રઃ ।
વિતત્ય નૃત્યત્યુદિતાસ્ત્રદોર્ધ્વજાન્
ઉચ્ચાટ્ટહાસસ્તનયિત્નુભિન્નદિક્ ॥ ૧૦ ॥
અમર્ષયિત્વા તમસહ્યતેજસં
મન્યુપ્લુતં દુર્નિરીક્ષ્યં ભ્રુકુટ્યા ।
કરાલદંષ્ટ્રાભિરુદસ્તભાગણં
સ્યાત્સ્વસ્તિ કિં કોપયતો વિધાતુઃ ॥ ૧૧ ॥
મન્યુપ્લુતં દુર્નિરીક્ષ્યં ભ્રુકુટ્યા ।
કરાલદંષ્ટ્રાભિરુદસ્તભાગણં
સ્યાત્સ્વસ્તિ કિં કોપયતો વિધાતુઃ ॥ ૧૧ ॥
બહ્વેવમુદ્વિગ્નદૃશોચ્યમાને
જનેન દક્ષસ્ય મુહુર્મહાત્મનઃ ।
ઉત્પેતુરુત્પાતતમાઃ સહસ્રશો
ભયાવહા દિવિ ભૂમૌ ચ પર્યક્ ॥ ૧૨ ॥
જનેન દક્ષસ્ય મુહુર્મહાત્મનઃ ।
ઉત્પેતુરુત્પાતતમાઃ સહસ્રશો
ભયાવહા દિવિ ભૂમૌ ચ પર્યક્ ॥ ૧૨ ॥
તાવત્સ રુદ્રાનુચરૈર્મહામખો
નાનાયુધૈર્વામનકૈરુદાયુધૈઃ ।
પિઙ્ગૈઃ પિશઙ્ગૈર્મકરોદરાનનૈઃ
પર્યાદ્રવદ્ભિર્વિદુરાન્વરુધ્યત ॥ ૧૩ ॥
નાનાયુધૈર્વામનકૈરુદાયુધૈઃ ।
પિઙ્ગૈઃ પિશઙ્ગૈર્મકરોદરાનનૈઃ
પર્યાદ્રવદ્ભિર્વિદુરાન્વરુધ્યત ॥ ૧૩ ॥
કેચિદ્બભઞ્જુઃ પ્રાગ્વંશં પત્નીશાલાં તથાપરે ।
સદ આગ્નીધ્રશાલાં ચ તદ્વિહારં મહાનસમ્ ॥ ૧૪ ॥
સદ આગ્નીધ્રશાલાં ચ તદ્વિહારં મહાનસમ્ ॥ ૧૪ ॥
રુરુજુર્યજ્ઞપાત્રાણિ તથૈકેઽગ્નીનનાશયન્ ।
કુણ્ડેષ્વમૂત્રયન્ કેચિદ્બિભિદુર્વેદિમેખલાઃ ॥ ૧૫ ॥
કુણ્ડેષ્વમૂત્રયન્ કેચિદ્બિભિદુર્વેદિમેખલાઃ ॥ ૧૫ ॥
અબાધન્ત મુનીનન્યે એકે પત્નીરતર્જયન્ ।
અપરે જગૃહુર્દેવાન્ પ્રત્યાસન્નાન્ પલાયિતાન્ ॥ ૧૬ ॥
અપરે જગૃહુર્દેવાન્ પ્રત્યાસન્નાન્ પલાયિતાન્ ॥ ૧૬ ॥
ભૃગું બબન્ધ મણિમાન્ વીરભદ્રઃ પ્રજાપતિમ્ ।
ચણ્ડેશઃ પૂષણં દેવં ભગં નન્દીશ્વરોઽગ્રહીત્ ॥ ૧૭ ॥
ચણ્ડેશઃ પૂષણં દેવં ભગં નન્દીશ્વરોઽગ્રહીત્ ॥ ૧૭ ॥
સર્વ એવર્ત્વિજો દૃષ્ટ્વા સદસ્યાઃ સદિવૌકસઃ ।
તૈરર્દ્યમાનાઃ સુભૃશં ગ્રાવભિર્નૈકધાદ્રવન્ ॥ ૧૮ ॥
તૈરર્દ્યમાનાઃ સુભૃશં ગ્રાવભિર્નૈકધાદ્રવન્ ॥ ૧૮ ॥
જુહ્વતઃ સ્રુવહસ્તસ્ય શ્મશ્રૂણિ ભગવાન્ ભવઃ ।
ભૃગોર્લુલુઞ્ચે સદસિ યોઽહસચ્છ્મશ્રુ દર્શયન્ ॥ ૧૯ ॥
ભૃગોર્લુલુઞ્ચે સદસિ યોઽહસચ્છ્મશ્રુ દર્શયન્ ॥ ૧૯ ॥
ભગસ્ય નેત્રે ભગવાન્ પાતિતસ્ય રુષા ભુવિ ।
ઉજ્જહાર સદસ્થોઽક્ષ્ણા યઃ શપન્તમસૂસુચત્ ॥ ૨૦ ॥
ઉજ્જહાર સદસ્થોઽક્ષ્ણા યઃ શપન્તમસૂસુચત્ ॥ ૨૦ ॥
પૂષ્ણો હ્યપાતયદ્દન્તાન્ કાલિઙ્ગસ્ય યથા બલઃ ।
શપ્યમાને ગરિમણિ યોઽહસદ્દર્શયન્દતઃ ॥ ૨૧ ॥
શપ્યમાને ગરિમણિ યોઽહસદ્દર્શયન્દતઃ ॥ ૨૧ ॥
આક્રમ્યોરસિ દક્ષસ્ય શિતધારેણ હેતિના ।
છિન્દન્નપિ તદુદ્ધર્તું નાશક્નોત્ ત્ર્યમ્બકસ્તદા ॥ ૨૨ ॥
છિન્દન્નપિ તદુદ્ધર્તું નાશક્નોત્ ત્ર્યમ્બકસ્તદા ॥ ૨૨ ॥
શસ્ત્રૈરસ્ત્રાન્વિતૈરેવમનિર્ભિન્નત્વચં હરઃ ।
વિસ્મયં પરમાપન્નો દધ્યૌ પશુપતિશ્ચિરમ્ ॥ ૨૩ ॥
વિસ્મયં પરમાપન્નો દધ્યૌ પશુપતિશ્ચિરમ્ ॥ ૨૩ ॥
દૃષ્ટ્વા સંજ્ઞપનં યોગં પશૂનાં સ પતિર્મખે ।
યજમાનપશોઃ કસ્ય કાયાત્તેનાહરચ્છિરઃ ॥ ૨૪ ॥
યજમાનપશોઃ કસ્ય કાયાત્તેનાહરચ્છિરઃ ॥ ૨૪ ॥
સાધુવાદસ્તદા તેષાં કર્મ તત્તસ્ય પશ્યતામ્ ।
ભૂતપ્રેતપિશાચાનાં અન્યેષાં તદ્વિપર્યયઃ ॥ ૨૫ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાનાં અન્યેષાં તદ્વિપર્યયઃ ॥ ૨૫ ॥
જુહાવૈતચ્છિરસ્તસ્મિન્દક્ષિણાગ્નાવમર્ષિતઃ ।
તદ્દેવયજનં દગ્ધ્વા પ્રાતિષ્ઠદ્ ગુહ્યકાલયમ્ ॥ ૨૬ ॥
તદ્દેવયજનં દગ્ધ્વા પ્રાતિષ્ઠદ્ ગુહ્યકાલયમ્ ॥ ૨૬ ॥