ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଭଵୋ ଭଵାନ୍ଯା ନିଧନଂ ପ୍ରଜାପତେ-
ରସତ୍କୃତାଯା ଅଵଗମ୍ଯ ନାରଦାତ୍ ।
ସ୍ଵପାର୍ଷଦସୈନ୍ଯଂ ଚ ତଦଧ୍ଵରର୍ଭୁଭି-
ର୍ଵିଦ୍ରାଵିତଂ କ୍ରୋଧମପାରମାଦଧେ ॥ ୧ ॥
ଭଵୋ ଭଵାନ୍ଯା ନିଧନଂ ପ୍ରଜାପତେ-
ରସତ୍କୃତାଯା ଅଵଗମ୍ଯ ନାରଦାତ୍ ।
ସ୍ଵପାର୍ଷଦସୈନ୍ଯଂ ଚ ତଦଧ୍ଵରର୍ଭୁଭି-
ର୍ଵିଦ୍ରାଵିତଂ କ୍ରୋଧମପାରମାଦଧେ ॥ ୧ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁଦଷ୍ଟୌଷ୍ଠପୁଟଃ ସ ଧୂର୍ଜଟି-
ର୍ଜଟାଂ ତଡିଦ୍ଵହ୍ନିସଟୋଗ୍ରରୋଚିଷମ୍ ।
ଉତ୍କୃତ୍ଯ ରୁଦ୍ରଃ ସହସୋତ୍ଥିତୋ ହସନ୍
ଗମ୍ଭୀରନାଦୋ ଵିସସର୍ଜ ତାଂ ଭୁଵି ॥ ୨ ॥
ର୍ଜଟାଂ ତଡିଦ୍ଵହ୍ନିସଟୋଗ୍ରରୋଚିଷମ୍ ।
ଉତ୍କୃତ୍ଯ ରୁଦ୍ରଃ ସହସୋତ୍ଥିତୋ ହସନ୍
ଗମ୍ଭୀରନାଦୋ ଵିସସର୍ଜ ତାଂ ଭୁଵି ॥ ୨ ॥
ତତୋଽତିକାଯସ୍ତନୁଵା ସ୍ପୃଶନ୍ଦିଵଂ
ସହସ୍ରବାହୁର୍ଘନରୁକ୍ ତ୍ରିସୂର୍ଯଦୃକ୍ ।
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିମୂର୍ଧଜଃ
କପାଲମାଲୀ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ ॥ ୩ ॥
ସହସ୍ରବାହୁର୍ଘନରୁକ୍ ତ୍ରିସୂର୍ଯଦୃକ୍ ।
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିମୂର୍ଧଜଃ
କପାଲମାଲୀ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ ॥ ୩ ॥
ତଂ କିଂ କରୋମୀତି ଗୃଣନ୍ତମାହ
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଂ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତନାଥଃ ।
ଦକ୍ଷଂ ସଯଜ୍ଞଂ ଜହି ମଦ୍ଭଟାନାଂ
ତ୍ଵମଗ୍ରଣୀ ରୁଦ୍ର ଭଟାଂଶକୋ ମେ ॥ ୪ ॥
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଂ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତନାଥଃ ।
ଦକ୍ଷଂ ସଯଜ୍ଞଂ ଜହି ମଦ୍ଭଟାନାଂ
ତ୍ଵମଗ୍ରଣୀ ରୁଦ୍ର ଭଟାଂଶକୋ ମେ ॥ ୪ ॥
ଆଜ୍ଞପ୍ତ ଏଵଂ କୁପିତେନ ମନ୍ଯୁନା
ସ ଦେଵଦେଵଂ ପରିଚକ୍ରମେ ଵିଭୁମ୍ ।
ମେନେ ତଦାତ୍ମାନମସଙ୍ଗରଂହସା
ମହୀଯସାଂ ତାତ ସହଃ ସହିଷ୍ଣୁମ୍ ॥ ୫ ॥
ସ ଦେଵଦେଵଂ ପରିଚକ୍ରମେ ଵିଭୁମ୍ ।
ମେନେ ତଦାତ୍ମାନମସଙ୍ଗରଂହସା
ମହୀଯସାଂ ତାତ ସହଃ ସହିଷ୍ଣୁମ୍ ॥ ୫ ॥
ଅନ୍ଵୀଯମାନଃ ସ ତୁ ରୁଦ୍ରପାର୍ଷଦୈ-
ର୍ଭୃଶଂ ନଦଦ୍ଭିର୍ଵ୍ଯନଦତ୍ସୁଭୈରଵମ୍ ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୂଲଂ ଜଗଦନ୍ତକାନ୍ତକଂ
ସମ୍ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ ଘୋଷଣଭୂଷଣାଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ ୬ ॥
ର୍ଭୃଶଂ ନଦଦ୍ଭିର୍ଵ୍ଯନଦତ୍ସୁଭୈରଵମ୍ ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୂଲଂ ଜଗଦନ୍ତକାନ୍ତକଂ
ସମ୍ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ ଘୋଷଣଭୂଷଣାଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ ୬ ॥
ଅଥର୍ତ୍ଵିଜୋ ଯଜମାନଃ ସଦସ୍ଯାଃ
କକୁଭ୍ଯୁଦୀଚ୍ଯାଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରେଣୁମ୍ ।
ତମଃ କିମେତତ୍କୁତ ଏତଦ୍ରଜୋଽଭୂ-
ଦିତି ଦ୍ଵିଜା ଦ୍ଵିଜପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଦଧ୍ଯୁଃ ॥ ୭ ॥
କକୁଭ୍ଯୁଦୀଚ୍ଯାଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରେଣୁମ୍ ।
ତମଃ କିମେତତ୍କୁତ ଏତଦ୍ରଜୋଽଭୂ-
ଦିତି ଦ୍ଵିଜା ଦ୍ଵିଜପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଦଧ୍ଯୁଃ ॥ ୭ ॥
ଵାତା ନ ଵାନ୍ତି ନ ହି ସନ୍ତି ଦସ୍ଯଵଃ
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର୍ଜୀଵତି ହୋଗ୍ରଦଣ୍ଡଃ ।
ଗାଵୋ ନ କାଲ୍ଯନ୍ତ ଇଦଂ କୁତୋ ରଜୋ
ଲୋକୋଽଧୁନା କିଂ ପ୍ରଲଯାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୮ ॥
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର୍ଜୀଵତି ହୋଗ୍ରଦଣ୍ଡଃ ।
ଗାଵୋ ନ କାଲ୍ଯନ୍ତ ଇଦଂ କୁତୋ ରଜୋ
ଲୋକୋଽଧୁନା କିଂ ପ୍ରଲଯାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୮ ॥
ପ୍ରସୂତିମିଶ୍ରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଚିତ୍ତା
ଊଚୁର୍ଵିପାକୋ ଵୃଜିନସ୍ଯୈଵ ତସ୍ଯ ।
ଯତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତୀନାଂ ଦୁହିତୃଣାଂ ପ୍ରଜେଶଃ
ସୁତାଂ ସତୀମଵଦଧ୍ଯାଵନାଗାମ୍ ॥ ୯ ॥
ଊଚୁର୍ଵିପାକୋ ଵୃଜିନସ୍ଯୈଵ ତସ୍ଯ ।
ଯତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତୀନାଂ ଦୁହିତୃଣାଂ ପ୍ରଜେଶଃ
ସୁତାଂ ସତୀମଵଦଧ୍ଯାଵନାଗାମ୍ ॥ ୯ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ତକାଲେ ଵ୍ଯୁପ୍ତଜଟାକଲାପଃ
ସ୍ଵଶୂଲସୂଚ୍ଯର୍ପିତଦିଗ୍ଗଜେନ୍ଦ୍ରଃ ।
ଵିତତ୍ଯ ନୃତ୍ଯତ୍ଯୁଦିତାସ୍ତ୍ରଦୋର୍ଧ୍ଵଜାନ୍
ଉଚ୍ଚାଟ୍ଟହାସସ୍ତନଯିତ୍ନୁଭିନ୍ନଦିକ୍ ॥ ୧୦ ॥
ସ୍ଵଶୂଲସୂଚ୍ଯର୍ପିତଦିଗ୍ଗଜେନ୍ଦ୍ରଃ ।
ଵିତତ୍ଯ ନୃତ୍ଯତ୍ଯୁଦିତାସ୍ତ୍ରଦୋର୍ଧ୍ଵଜାନ୍
ଉଚ୍ଚାଟ୍ଟହାସସ୍ତନଯିତ୍ନୁଭିନ୍ନଦିକ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଅମର୍ଷଯିତ୍ଵା ତମସହ୍ଯତେଜସଂ
ମନ୍ଯୁପ୍ଲୁତଂ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯଂ ଭ୍ରୁକୁଟ୍ଯା ।
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭିରୁଦସ୍ତଭାଗଣଂ
ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵସ୍ତି କିଂ କୋପଯତୋ ଵିଧାତୁଃ ॥ ୧୧ ॥
ମନ୍ଯୁପ୍ଲୁତଂ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯଂ ଭ୍ରୁକୁଟ୍ଯା ।
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭିରୁଦସ୍ତଭାଗଣଂ
ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵସ୍ତି କିଂ କୋପଯତୋ ଵିଧାତୁଃ ॥ ୧୧ ॥
ବହ୍ଵେଵମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଦୃଶୋଚ୍ଯମାନେ
ଜନେନ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମୁହୁର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
ଉତ୍ପେତୁରୁତ୍ପାତତମାଃ ସହସ୍ରଶୋ
ଭଯାଵହା ଦିଵି ଭୂମୌ ଚ ପର୍ଯକ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଜନେନ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମୁହୁର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
ଉତ୍ପେତୁରୁତ୍ପାତତମାଃ ସହସ୍ରଶୋ
ଭଯାଵହା ଦିଵି ଭୂମୌ ଚ ପର୍ଯକ୍ ॥ ୧୨ ॥
ତାଵତ୍ସ ରୁଦ୍ରାନୁଚରୈର୍ମହାମଖୋ
ନାନାଯୁଧୈର୍ଵାମନକୈରୁଦାଯୁଧୈଃ ।
ପିଙ୍ଗୈଃ ପିଶଙ୍ଗୈର୍ମକରୋଦରାନନୈଃ
ପର୍ଯାଦ୍ରଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦୁରାନ୍ଵରୁଧ୍ଯତ ॥ ୧୩ ॥
ନାନାଯୁଧୈର୍ଵାମନକୈରୁଦାଯୁଧୈଃ ।
ପିଙ୍ଗୈଃ ପିଶଙ୍ଗୈର୍ମକରୋଦରାନନୈଃ
ପର୍ଯାଦ୍ରଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦୁରାନ୍ଵରୁଧ୍ଯତ ॥ ୧୩ ॥
କେଚିଦ୍ବଭଞ୍ଜୁଃ ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶଂ ପତ୍ନୀଶାଲାଂ ତଥାପରେ ।
ସଦ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଶାଲାଂ ଚ ତଦ୍ଵିହାରଂ ମହାନସମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ସଦ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଶାଲାଂ ଚ ତଦ୍ଵିହାରଂ ମହାନସମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ରୁରୁଜୁର୍ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ତଥୈକେଽଗ୍ନୀନନାଶଯନ୍ ।
କୁଣ୍ଡେଷ୍ଵମୂତ୍ରଯନ୍ କେଚିଦ୍ବିଭିଦୁର୍ଵେଦିମେଖଲାଃ ॥ ୧୫ ॥
କୁଣ୍ଡେଷ୍ଵମୂତ୍ରଯନ୍ କେଚିଦ୍ବିଭିଦୁର୍ଵେଦିମେଖଲାଃ ॥ ୧୫ ॥
ଅବାଧନ୍ତ ମୁନୀନନ୍ଯେ ଏକେ ପତ୍ନୀରତର୍ଜଯନ୍ ।
ଅପରେ ଜଗୃହୁର୍ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯାସନ୍ନାନ୍ ପଲାଯିତାନ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଅପରେ ଜଗୃହୁର୍ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯାସନ୍ନାନ୍ ପଲାଯିତାନ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଭୃଗୁଂ ବବନ୍ଧ ମଣିମାନ୍ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ।
ଚଣ୍ଡେଶଃ ପୂଷଣଂ ଦେଵଂ ଭଗଂ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋଽଗ୍ରହୀତ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଚଣ୍ଡେଶଃ ପୂଷଣଂ ଦେଵଂ ଭଗଂ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋଽଗ୍ରହୀତ୍ ॥ ୧୭ ॥
ସର୍ଵ ଏଵର୍ତ୍ଵିଜୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଦସ୍ଯାଃ ସଦିଵୌକସଃ ।
ତୈରର୍ଦ୍ଯମାନାଃ ସୁଭୃଶଂ ଗ୍ରାଵଭିର୍ନୈକଧାଦ୍ରଵନ୍ ॥ ୧୮ ॥
ତୈରର୍ଦ୍ଯମାନାଃ ସୁଭୃଶଂ ଗ୍ରାଵଭିର୍ନୈକଧାଦ୍ରଵନ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଜୁହ୍ଵତଃ ସ୍ରୁଵହସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ମଶ୍ରୂଣି ଭଗଵାନ୍ ଭଵଃ ।
ଭୃଗୋର୍ଲୁଲୁଞ୍ଚେ ସଦସି ଯୋଽହସଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁ ଦର୍ଶଯନ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଭୃଗୋର୍ଲୁଲୁଞ୍ଚେ ସଦସି ଯୋଽହସଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁ ଦର୍ଶଯନ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଭଗସ୍ଯ ନେତ୍ରେ ଭଗଵାନ୍ ପାତିତସ୍ଯ ରୁଷା ଭୁଵି ।
ଉଜ୍ଜହାର ସଦସ୍ଥୋଽକ୍ଷ୍ଣା ଯଃ ଶପନ୍ତମସୂସୁଚତ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଉଜ୍ଜହାର ସଦସ୍ଥୋଽକ୍ଷ୍ଣା ଯଃ ଶପନ୍ତମସୂସୁଚତ୍ ॥ ୨୦ ॥
ପୂଷ୍ଣୋ ହ୍ଯପାତଯଦ୍ଦନ୍ତାନ୍ କାଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଯଥା ବଲଃ ।
ଶପ୍ଯମାନେ ଗରିମଣି ଯୋଽହସଦ୍ଦର୍ଶଯନ୍ଦତଃ ॥ ୨୧ ॥
ଶପ୍ଯମାନେ ଗରିମଣି ଯୋଽହସଦ୍ଦର୍ଶଯନ୍ଦତଃ ॥ ୨୧ ॥
ଆକ୍ରମ୍ଯୋରସି ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଶିତଧାରେଣ ହେତିନା ।
ଛିନ୍ଦନ୍ନପି ତଦୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନାଶକ୍ନୋତ୍ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ତଦା ॥ ୨୨ ॥
ଛିନ୍ଦନ୍ନପି ତଦୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନାଶକ୍ନୋତ୍ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ତଦା ॥ ୨୨ ॥
ଶସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାନ୍ଵିତୈରେଵମନିର୍ଭିନ୍ନତ୍ଵଚଂ ହରଃ ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମାପନ୍ନୋ ଦଧ୍ଯୌ ପଶୁପତିଶ୍ଚିରମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମାପନ୍ନୋ ଦଧ୍ଯୌ ପଶୁପତିଶ୍ଚିରମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜ୍ଞପନଂ ଯୋଗଂ ପଶୂନାଂ ସ ପତିର୍ମଖେ ।
ଯଜମାନପଶୋଃ କସ୍ଯ କାଯାତ୍ତେନାହରଚ୍ଛିରଃ ॥ ୨୪ ॥
ଯଜମାନପଶୋଃ କସ୍ଯ କାଯାତ୍ତେନାହରଚ୍ଛିରଃ ॥ ୨୪ ॥
ସାଧୁଵାଦସ୍ତଦା ତେଷାଂ କର୍ମ ତତ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତାମ୍ ।
ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାନାଂ ଅନ୍ଯେଷାଂ ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ ॥ ୨୫ ॥
ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାନାଂ ଅନ୍ଯେଷାଂ ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ ॥ ୨୫ ॥
ଜୁହାଵୈତଚ୍ଛିରସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନାଵମର୍ଷିତଃ ।
ତଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାତିଷ୍ଠଦ୍ ଗୁହ୍ଯକାଲଯମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ତଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାତିଷ୍ଠଦ୍ ଗୁହ୍ଯକାଲଯମ୍ ॥ ୨୬ ॥