শ্ৰীশুক উৱাচ
এতাৱানেৱ ভূৱলযস্য সন্নিৱেশঃ প্ৰমাণলক্ষণতো ৱ্যাখ্যাতঃ ॥ ১ ॥
এতাৱানেৱ ভূৱলযস্য সন্নিৱেশঃ প্ৰমাণলক্ষণতো ৱ্যাখ্যাতঃ ॥ ১ ॥
এতেন হি দিৱো মণ্ডলমানং তদ্ৱিদ উপদিশন্তি যথা দ্ৱিদলযোৰ্নিষ্পাৱাদীনাং তে অন্তৰেণান্তৰিক্ষং তদুভযসন্ধিতম্ ॥ ২ ॥
যন্মধ্যগতো ভগৱাংস্তপতপতিস্তপন আতপেন ত্ৰিলোকীং প্ৰতপত্যৱভাসযত্যাত্মভাসা স এষ উদগযনদক্ষিণাযনৱৈষুৱতসংজ্ঞাভিৰ্মান্দ্যশৈঘ্য্ৰসমানাভিৰ্গতিভিৰাৰোহণাৱৰোহণসমানস্থানেষু যথাসৱনমভিপদ্যমানো মকৰাদিষু ৰাশিষ্ৱহোৰাত্ৰাণি দীৰ্ঘহ্ৰস্ৱসমানানি ৱিধত্তে ॥ ৩ ॥
যদা মেষতুলযোৰ্ৱৰ্ততে তদাহোৰাত্ৰাণি সমানানি ভৱন্তি যদা ৱৃষভাদিষু পঞ্চসু চ ৰাশিষু চৰতি তদাহান্যেৱ ৱৰ্ধন্তে হ্ৰসতি চ মাসি মাস্যেকৈকা ঘটিকা ৰাত্ৰিষু ॥ ৪ ॥
যদা ৱৃশ্চিকাদিষু পঞ্চসু ৱৰ্ততে তদাহোৰাত্ৰাণি ৱিপৰ্যযাণি ভৱন্তি ॥ ৫ ॥
যাৱদ্দক্ষিণাযনমহানি ৱৰ্ধন্তে যাৱদুদগযনং ৰাত্ৰযঃ ॥ ৬ ॥
এৱং নৱ কোটয একপঞ্চাশল্লক্ষাণি যোজনানাং মানসোত্তৰগিৰিপৰিৱৰ্তনস্যোপদিশন্তি তস্মিন্নৈন্দ্ৰীং পুৰীং পূৰ্ৱস্মান্মেৰোৰ্দেৱধানীং নাম দক্ষিণতো যাম্যাং সংযমনীং নাম পশ্চাদ্ৱাৰুণীং নিম্লোচনীং নাম উত্তৰতঃ সৌম্যাং ৱিভাৱৰীং নাম তাসূদযমধ্যাহ্নাস্তমযনিশীথানীতি ভূতানাং প্ৰৱৃত্তিনিৱৃত্তিনিমিত্তানি সমযৱিশেষেণ মেৰোশ্চতুৰ্দিশম্ ॥ ৭ ॥
তত্ৰত্যানাং দিৱসমধ্যঙ্গত এৱ সদাঽঽদিত্যস্তপতি সৱ্যেনাচলং দক্ষিণেন কৰোতি ॥ ৮ ॥
যত্ৰোদেতি তস্য হ সমানসূত্ৰনিপাতে নিম্লোচতি যত্ৰ ক্ৱচন স্যন্দেনাভিতপতি তস্য হৈষ সমানসূত্ৰনিপাতে প্ৰস্ৱাপযতি তত্ৰ গতং ন পশ্যন্তি যে তং সমনুপশ্যেৰন্ ॥ ৯ ॥
যদা চৈন্দ্য্ৰাঃ পুৰ্যাঃ প্ৰচলতে পঞ্চদশঘটিকাভিৰ্যাম্যাং সপাদকোটিদ্ৱযং যোজনানাং সাৰ্ধদ্ৱাদশলক্ষাণি সাধিকানি চোপযাতি ॥ ১০ ॥
এৱং ততো ৱাৰুণীং সৌম্যামৈন্দ্ৰীং চ পুনস্তথান্যে চ গ্ৰহাঃ সোমাদযো নক্ষত্ৰৈঃ সহ জ্যোতিশ্চক্ৰে সমভ্যুদ্যন্তি সহ ৱা নিম্লোচন্তি ॥ ১১ ॥
এৱং মুহূৰ্তেন চতুস্ত্ৰিংশল্লক্ষযোজনান্যষ্টশতাধিকানি সৌৰো ৰথস্ত্ৰযীমযোঽসৌ চতসৃষু পৰিৱৰ্ততে পুৰীষু ॥ ১২ ॥
যস্যৈকং চক্ৰং দ্ৱাদশাৰং ষণ্নেমি ত্ৰিণাভি সংৱত্সৰাত্মকং সমামনন্তি তস্যাক্ষো মেৰোৰ্মূৰ্ধনি কৃতো মানসোত্তৰে কৃতেতৰভাগো যত্ৰ প্ৰোতং ৰৱিৰথচক্ৰং তৈলযন্ত্ৰচক্ৰৱদ্ ভ্ৰমন্মানসোত্তৰগিৰৌ পৰিভ্ৰমতি ॥ ১৩ ॥
তস্মিন্নক্ষে কৃতমূলো দ্ৱিতীযোঽক্ষস্তুৰ্যমানেন সম্মিতস্তৈলযন্ত্ৰাক্ষৱদ্ ধ্ৰুৱে কৃতোপৰিভাগঃ ॥ ১৪ ॥
ৰথনীডস্তু ষট্ত্ৰিংশল্লক্ষযোজনাযতস্তত্তুৰীযভাগৱিশালস্তাৱান্ ৰৱিৰথযুগো যত্ৰ হযাশ্ছন্দোনামানঃ সপ্তাৰুণযোজিতা ৱহন্তি দেৱমাদিত্যম্ ॥ ১৫ ॥
পুৰস্তাত্সৱিতুৰৰুণঃ পশ্চাচ্চ নিযুক্তঃ সৌত্যে কৰ্মণি কিলাস্তে ॥ ১৬ ॥
তথা ৱালিখিল্যা ঋষযোঽঙ্গুষ্ঠপৰ্ৱমাত্ৰাঃ ষষ্টিসহস্ৰাণি পুৰতঃ সূৰ্যং সূক্তৱাকায নিযুক্তাঃ সংস্তুৱন্তি ॥ ১৭ ॥
তথান্যে চ ঋষযো গন্ধৰ্ৱাপ্সৰসো নাগা গ্ৰামণ্যো যাতুধানা দেৱা ইত্যেকৈকশো গণাঃ সপ্ত চতুৰ্দশ মাসি মাসি ভগৱন্তং সূৰ্যমাত্মানং নানানামানং পৃথঙ্নানানামানঃ পৃথক্কৰ্মভিৰ্দ্ৱন্দ্ৱশ উপাসতে ॥ ১৮ ॥
লক্ষোত্তৰং সাৰ্ধনৱকোটিযোজনপৰিমণ্ডলং ভূৱলযস্য ক্ষণেন সগৱ্যূত্যুত্তৰং দ্ৱিসহস্ৰযোজনানি স ভুঙ্ক্তে ॥ ১৯ ॥