ശ്രീശുക ഉവാച
ഏതാവാനേവ ഭൂവലയസ്യ സന്നിവേശഃ പ്രമാണലക്ഷണതോ വ്യാഖ്യാതഃ ॥ ൧ ॥
ഏതാവാനേവ ഭൂവലയസ്യ സന്നിവേശഃ പ്രമാണലക്ഷണതോ വ്യാഖ്യാതഃ ॥ ൧ ॥
ഏതേന ഹി ദിവോ മണ്ഡലമാനം തദ്വിദ ഉപദിശന്തി യഥാ ദ്വിദലയോര്നിഷ്പാവാദീനാം തേ അന്തരേണാന്തരിക്ഷം തദുഭയസന്ധിതമ് ॥ ൨ ॥
യന്മധ്യഗതോ ഭഗവാംസ്തപതപതിസ്തപന ആതപേന ത്രിലോകീം പ്രതപത്യവഭാസയത്യാത്മഭാസാ സ ഏഷ ഉദഗയനദക്ഷിണായനവൈഷുവതസംജ്ഞാഭിര്മാന്ദ്യശൈഘ്യ്രസമാനാഭിര്ഗതിഭിരാരോഹണാവരോഹണസമാനസ്ഥാനേഷു യഥാസവനമഭിപദ്യമാനോ മകരാദിഷു രാശിഷ്വഹോരാത്രാണി ദീര്ഘഹ്രസ്വസമാനാനി വിധത്തേ ॥ ൩ ॥
യദാ മേഷതുലയോര്വര്തതേ തദാഹോരാത്രാണി സമാനാനി ഭവന്തി യദാ വൃഷഭാദിഷു പഞ്ചസു ച രാശിഷു ചരതി തദാഹാന്യേവ വര്ധന്തേ ഹ്രസതി ച മാസി മാസ്യേകൈകാ ഘടികാ രാത്രിഷു ॥ ൪ ॥
യദാ വൃശ്ചികാദിഷു പഞ്ചസു വര്തതേ തദാഹോരാത്രാണി വിപര്യയാണി ഭവന്തി ॥ ൫ ॥
യാവദ്ദക്ഷിണായനമഹാനി വര്ധന്തേ യാവദുദഗയനം രാത്രയഃ ॥ ൬ ॥
ഏവം നവ കോടയ ഏകപഞ്ചാശല്ലക്ഷാണി യോജനാനാം മാനസോത്തരഗിരിപരിവര്തനസ്യോപദിശന്തി തസ്മിന്നൈന്ദ്രീം പുരീം പൂര്വസ്മാന്മേരോര്ദേവധാനീം നാമ ദക്ഷിണതോ യാമ്യാം സംയമനീം നാമ പശ്ചാദ്വാരുണീം നിമ്ലോചനീം നാമ ഉത്തരതഃ സൌമ്യാം വിഭാവരീം നാമ താസൂദയമധ്യാഹ്നാസ്തമയനിശീഥാനീതി ഭൂതാനാം പ്രവൃത്തിനിവൃത്തിനിമിത്താനി സമയവിശേഷേണ മേരോശ്ചതുര്ദിശമ് ॥ ൭ ॥
തത്രത്യാനാം ദിവസമധ്യങ്ഗത ഏവ സദാഽഽദിത്യസ്തപതി സവ്യേനാചലം ദക്ഷിണേന കരോതി ॥ ൮ ॥
യത്രോദേതി തസ്യ ഹ സമാനസൂത്രനിപാതേ നിമ്ലോചതി യത്ര ക്വചന സ്യന്ദേനാഭിതപതി തസ്യ ഹൈഷ സമാനസൂത്രനിപാതേ പ്രസ്വാപയതി തത്ര ഗതം ന പശ്യന്തി യേ തം സമനുപശ്യേരന് ॥ ൯ ॥
യദാ ചൈന്ദ്യ്രാഃ പുര്യാഃ പ്രചലതേ പഞ്ചദശഘടികാഭിര്യാമ്യാം സപാദകോടിദ്വയം യോജനാനാം സാര്ധദ്വാദശലക്ഷാണി സാധികാനി ചോപയാതി ॥ ൧൦ ॥
ഏവം തതോ വാരുണീം സൌമ്യാമൈന്ദ്രീം ച പുനസ്തഥാന്യേ ച ഗ്രഹാഃ സോമാദയോ നക്ഷത്രൈഃ സഹ ജ്യോതിശ്ചക്രേ സമഭ്യുദ്യന്തി സഹ വാ നിമ്ലോചന്തി ॥ ൧൧ ॥
ഏവം മുഹൂര്തേന ചതുസ്ത്രിംശല്ലക്ഷയോജനാന്യഷ്ടശതാധികാനി സൌരോ രഥസ്ത്രയീമയോഽസൌ ചതസൃഷു പരിവര്തതേ പുരീഷു ॥ ൧൨ ॥
യസ്യൈകം ചക്രം ദ്വാദശാരം ഷണ്നേമി ത്രിണാഭി സംവത്സരാത്മകം സമാമനന്തി തസ്യാക്ഷോ മേരോര്മൂര്ധനി കൃതോ മാനസോത്തരേ കൃതേതരഭാഗോ യത്ര പ്രോതം രവിരഥചക്രം തൈലയന്ത്രചക്രവദ് ഭ്രമന്മാനസോത്തരഗിരൌ പരിഭ്രമതി ॥ ൧൩ ॥
തസ്മിന്നക്ഷേ കൃതമൂലോ ദ്വിതീയോഽക്ഷസ്തുര്യമാനേന സമ്മിതസ്തൈലയന്ത്രാക്ഷവദ് ധ്രുവേ കൃതോപരിഭാഗഃ ॥ ൧൪ ॥
രഥനീഡസ്തു ഷട്ത്രിംശല്ലക്ഷയോജനായതസ്തത്തുരീയഭാഗവിശാലസ്താവാന് രവിരഥയുഗോ യത്ര ഹയാശ്ഛന്ദോനാമാനഃ സപ്താരുണയോജിതാ വഹന്തി ദേവമാദിത്യമ് ॥ ൧൫ ॥
പുരസ്താത്സവിതുരരുണഃ പശ്ചാച്ച നിയുക്തഃ സൌത്യേ കര്മണി കിലാസ്തേ ॥ ൧൬ ॥
തഥാ വാലിഖില്യാ ഋഷയോഽങ്ഗുഷ്ഠപര്വമാത്രാഃ ഷഷ്ടിസഹസ്രാണി പുരതഃ സൂര്യം സൂക്തവാകായ നിയുക്താഃ സംസ്തുവന്തി ॥ ൧൭ ॥
തഥാന്യേ ച ഋഷയോ ഗന്ധര്വാപ്സരസോ നാഗാ ഗ്രാമണ്യോ യാതുധാനാ ദേവാ ഇത്യേകൈകശോ ഗണാഃ സപ്ത ചതുര്ദശ മാസി മാസി ഭഗവന്തം സൂര്യമാത്മാനം നാനാനാമാനം പൃഥങ്നാനാനാമാനഃ പൃഥക്കര്മഭിര്ദ്വന്ദ്വശ ഉപാസതേ ॥ ൧൮ ॥
ലക്ഷോത്തരം സാര്ധനവകോടിയോജനപരിമണ്ഡലം ഭൂവലയസ്യ ക്ഷണേന സഗവ്യൂത്യുത്തരം ദ്വിസഹസ്രയോജനാനി സ ഭുങ്ക്തേ ॥ ൧൯ ॥