શ્રીઋષિરુવાચ
એવં જિહાસુર્નૃપ દેહમાજૌ
મૃત્યું વરં વિજયાન્મન્યમાનઃ ।
શૂલં પ્રગૃહ્યાભ્યપતત્ સુરેન્દ્રં
યથા મહાપુરુષં કૈટભોઽપ્સુ ॥ ૧ ॥
એવં જિહાસુર્નૃપ દેહમાજૌ
મૃત્યું વરં વિજયાન્મન્યમાનઃ ।
શૂલં પ્રગૃહ્યાભ્યપતત્ સુરેન્દ્રં
યથા મહાપુરુષં કૈટભોઽપ્સુ ॥ ૧ ॥
તતો યુગાન્તાગ્નિકઠોરજિહ્વ-
માવિધ્ય શૂલં તરસાસુરેન્દ્રઃ ।
ક્ષિપ્ત્વા મહેન્દ્રાય વિનદ્ય વીરો
હતોઽસિ પાપેતિ રુષા જગાદ ॥ ૨ ॥
માવિધ્ય શૂલં તરસાસુરેન્દ્રઃ ।
ક્ષિપ્ત્વા મહેન્દ્રાય વિનદ્ય વીરો
હતોઽસિ પાપેતિ રુષા જગાદ ॥ ૨ ॥
ખ આપતત્તદ્વિચલદ્ગ્રહોલ્કવ-
ન્નિરીક્ષ્ય દુષ્પ્રેક્ષ્યમજાતવિક્લવઃ ।
વજ્રેણ વજ્રી શતપર્વણાચ્છિનદ્
ભુજં ચ તસ્યોરગરાજભોગમ્ ॥ ૩ ॥
ન્નિરીક્ષ્ય દુષ્પ્રેક્ષ્યમજાતવિક્લવઃ ।
વજ્રેણ વજ્રી શતપર્વણાચ્છિનદ્
ભુજં ચ તસ્યોરગરાજભોગમ્ ॥ ૩ ॥
છિન્નૈકબાહુઃ પરિઘેણ વૃત્રઃ
સંરબ્ધ આસાદ્ય ગૃહીતવજ્રમ્ ।
હનૌ તતાડેન્દ્રમથામરેભં
વજ્રં ચ હસ્તાન્ન્યપતન્મઘોનઃ ॥ ૪ ॥
સંરબ્ધ આસાદ્ય ગૃહીતવજ્રમ્ ।
હનૌ તતાડેન્દ્રમથામરેભં
વજ્રં ચ હસ્તાન્ન્યપતન્મઘોનઃ ॥ ૪ ॥
વૃત્રસ્ય કર્માતિમહાદ્ભુતં તત્
સુરાસુરાશ્ચારણસિદ્ધસઙ્ઘાઃ ।
અપૂજયંસ્તત્ પુરુહૂતસઙ્કટં
નિરીક્ષ્ય હા હેતિ વિચુક્રુશુર્ભૃશમ્ ॥ ૫ ॥
સુરાસુરાશ્ચારણસિદ્ધસઙ્ઘાઃ ।
અપૂજયંસ્તત્ પુરુહૂતસઙ્કટં
નિરીક્ષ્ય હા હેતિ વિચુક્રુશુર્ભૃશમ્ ॥ ૫ ॥
ઇન્દ્રો ન વજ્રં જગૃહે વિલજ્જિત-
શ્ચ્યુતં સ્વહસ્તાદરિસન્નિધૌ પુનઃ ।
તમાહ વૃત્રો હર આત્તવજ્રો
જહિ સ્વશત્રું ન વિષાદકાલઃ ॥ ૬ ॥
શ્ચ્યુતં સ્વહસ્તાદરિસન્નિધૌ પુનઃ ।
તમાહ વૃત્રો હર આત્તવજ્રો
જહિ સ્વશત્રું ન વિષાદકાલઃ ॥ ૬ ॥
યુયુત્સતાં કુત્રચિદાતતાયિનાં
જયઃ સદૈકત્ર ન વૈ પરાત્મનામ્ ।
વિનૈકમુત્પત્તિલયસ્થિતીશ્વરં
સર્વજ્ઞમાદ્યં પુરુષં સનાતનમ્ ॥ ૭ ॥
જયઃ સદૈકત્ર ન વૈ પરાત્મનામ્ ।
વિનૈકમુત્પત્તિલયસ્થિતીશ્વરં
સર્વજ્ઞમાદ્યં પુરુષં સનાતનમ્ ॥ ૭ ॥
લોકાઃ સપાલા યસ્યેમે શ્વસન્તિ વિવશા વશે ।
દ્વિજા ઇવ શિચા બદ્ધાઃ સ કાલ ઇહ કારણમ્ ॥ ૮ ॥
દ્વિજા ઇવ શિચા બદ્ધાઃ સ કાલ ઇહ કારણમ્ ॥ ૮ ॥
ઓજઃ સહો બલં પ્રાણમમૃતં મૃત્યુમેવ ચ ।
તમજ્ઞાય જનો હેતુમાત્માનં મન્યતે જડમ્ ॥ ૯ ॥
તમજ્ઞાય જનો હેતુમાત્માનં મન્યતે જડમ્ ॥ ૯ ॥
યથા દારુમયી નારી યથા પત્રમયો મૃગઃ ।
એવં ભૂતાનિ મઘવન્નીશતન્ત્રાણિ વિદ્ધિ ભોઃ ॥ ૧૦ ॥
એવં ભૂતાનિ મઘવન્નીશતન્ત્રાણિ વિદ્ધિ ભોઃ ॥ ૧૦ ॥
પુરુષઃ પ્રકૃતિર્વ્યક્તમાત્મા ભૂતેન્દ્રિયાશયાઃ ।
શક્નુવન્ત્યસ્ય સર્ગાદૌ ન વિના યદનુગ્રહાત્ ॥ ૧૧ ॥
શક્નુવન્ત્યસ્ય સર્ગાદૌ ન વિના યદનુગ્રહાત્ ॥ ૧૧ ॥
અવિદ્વાનેવમાત્માનં મન્યતેઽનીશમીશ્વરમ્ ।
ભૂતૈઃ સૃજતિ ભૂતાનિ ગ્રસતે તાનિ તૈઃ સ્વયમ્ ॥ ૧૨ ॥
ભૂતૈઃ સૃજતિ ભૂતાનિ ગ્રસતે તાનિ તૈઃ સ્વયમ્ ॥ ૧૨ ॥
આયુઃ શ્રીઃ કીર્તિરૈશ્વર્યમાશિષઃ પુરુષસ્ય યાઃ ।
ભવન્ત્યેવ હિ તત્કાલે યથાનિચ્છોર્વિપર્યયાઃ ॥ ૧૩ ॥
ભવન્ત્યેવ હિ તત્કાલે યથાનિચ્છોર્વિપર્યયાઃ ॥ ૧૩ ॥
તસ્માદકીર્તિયશસોર્જયાપજયયોરપિ ।
સમઃ સ્યાત્સુખદુઃખાભ્યાં મૃત્યુજીવિતયોસ્તથા ॥ ૧૪ ॥
સમઃ સ્યાત્સુખદુઃખાભ્યાં મૃત્યુજીવિતયોસ્તથા ॥ ૧૪ ॥
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ પ્રકૃતેર્નાત્મનો ગુણાઃ ।
તત્ર સાક્ષિણમાત્માનં યો વેદ સ ન બધ્યતે ॥ ૧૫ ॥
તત્ર સાક્ષિણમાત્માનં યો વેદ સ ન બધ્યતે ॥ ૧૫ ॥
પશ્ય માં નિર્જિતં શત્રુ વૃક્ણાયુધભુજં મૃધે ।
ઘટમાનં યથાશક્તિ તવ પ્રાણજિહીર્ષયા ॥ ૧૬ ॥
ઘટમાનં યથાશક્તિ તવ પ્રાણજિહીર્ષયા ॥ ૧૬ ॥
પ્રાણગ્લહોઽયં સમર ઇષ્વક્ષો વાહનાસનઃ ।
અત્ર ન જ્ઞાયતેઽમુષ્ય જયોઽમુષ્ય પરાજયઃ ॥ ૧૭ ॥
અત્ર ન જ્ઞાયતેઽમુષ્ય જયોઽમુષ્ય પરાજયઃ ॥ ૧૭ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇન્દ્રો વૃત્રવચઃ શ્રુત્વા ગતાલીકમપૂજયત્ ।
ગૃહીતવજ્રઃ પ્રહસંસ્તમાહ ગતવિસ્મયઃ ॥ ૧૮ ॥
ઇન્દ્રો વૃત્રવચઃ શ્રુત્વા ગતાલીકમપૂજયત્ ।
ગૃહીતવજ્રઃ પ્રહસંસ્તમાહ ગતવિસ્મયઃ ॥ ૧૮ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ
અહો દાનવ સિદ્ધોઽસિ યસ્ય તે મતિરીદૃશી ।
ભક્તઃ સર્વાત્મનાત્માનં સુહૃદં જગદીશ્વરમ્ ॥ ૧૯ ॥
અહો દાનવ સિદ્ધોઽસિ યસ્ય તે મતિરીદૃશી ।
ભક્તઃ સર્વાત્મનાત્માનં સુહૃદં જગદીશ્વરમ્ ॥ ૧૯ ॥
ભવાનતાર્ષીન્માયાં વૈ વૈષ્ણવીં જનમોહિનીમ્ ।
યદ્ વિહાયાસુરં ભાવં મહાપુરુષતાં ગતઃ ॥ ૨૦ ॥
યદ્ વિહાયાસુરં ભાવં મહાપુરુષતાં ગતઃ ॥ ૨૦ ॥
ખલ્વિદં મહદાશ્ચર્યં યદ્ રજઃપ્રકૃતેસ્તવ ।
વાસુદેવે ભગવતિ સત્ત્વાત્મનિ દૃઢા મતિઃ ॥ ૨૧ ॥
વાસુદેવે ભગવતિ સત્ત્વાત્મનિ દૃઢા મતિઃ ॥ ૨૧ ॥
યસ્ય ભક્તિર્ભગવતિ હરૌ નિઃશ્રેયસેશ્વરે ।
વિક્રીડતોઽમૃતામ્ભોધૌ કિં ક્ષુદ્રૈઃ ખાતકોદકૈઃ ॥ ૨૨ ॥
વિક્રીડતોઽમૃતામ્ભોધૌ કિં ક્ષુદ્રૈઃ ખાતકોદકૈઃ ॥ ૨૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ બ્રુવાણાવન્યોન્યં ધર્મજિજ્ઞાસયા નૃપ ।
યુયુધાતે મહાવીર્યાવિન્દ્રવૃત્રૌ યુધામ્પતી ॥ ૨૩ ॥
ઇતિ બ્રુવાણાવન્યોન્યં ધર્મજિજ્ઞાસયા નૃપ ।
યુયુધાતે મહાવીર્યાવિન્દ્રવૃત્રૌ યુધામ્પતી ॥ ૨૩ ॥
આવિધ્ય પરિઘં વૃત્રઃ કાર્ષ્ણાયસમરિન્દમઃ ।
ઇન્દ્રાય પ્રાહિણોદ્ ઘોરં વામહસ્તેન મારિષ ॥ ૨૪ ॥
ઇન્દ્રાય પ્રાહિણોદ્ ઘોરં વામહસ્તેન મારિષ ॥ ૨૪ ॥
સ તુ વૃત્રસ્ય પરિઘં કરં ચ કરભોપમમ્ ।
ચિચ્છેદ યુગપદ્દેવો વજ્રેણ શતપર્વણા ॥ ૨૫ ॥
ચિચ્છેદ યુગપદ્દેવો વજ્રેણ શતપર્વણા ॥ ૨૫ ॥
દોર્ભ્યામુત્કૃત્તમૂલાભ્યાં બભૌ રક્તસ્રવોઽસુરઃ ।
છિન્નપક્ષો યથા ગોત્રઃ ખાદ્ભ્રષ્ટો વજ્રિણા હતઃ ॥ ૨૬ ॥
છિન્નપક્ષો યથા ગોત્રઃ ખાદ્ભ્રષ્ટો વજ્રિણા હતઃ ॥ ૨૬ ॥
મહાપ્રાણો મહાવીર્યો મહાસર્પ ઇવ દ્વિપમ્ ।
કૃત્વાધરાં હનું ભૂમૌ દૈત્યો દિવ્યુત્તરાં હનુમ્ ।
નભોગમ્ભીરવક્ત્રેણ લેલિહોલ્બણજિહ્વયા ॥ ૨૭ ॥
કૃત્વાધરાં હનું ભૂમૌ દૈત્યો દિવ્યુત્તરાં હનુમ્ ।
નભોગમ્ભીરવક્ત્રેણ લેલિહોલ્બણજિહ્વયા ॥ ૨૭ ॥
દંષ્ટ્રાભિઃ કાલકલ્પાભિર્ગ્રસન્નિવ જગત્ત્રયમ્ ।
અતિમાત્રમહાકાય આક્ષિપંસ્તરસા ગિરીન્ ॥ ૨૮ ॥
અતિમાત્રમહાકાય આક્ષિપંસ્તરસા ગિરીન્ ॥ ૨૮ ॥
ગિરિરાટ્ પાદચારીવ પદ્ભ્યાં નિર્જરયન્ મહીમ્ ।
જગ્રાસ સ સમાસાદ્ય વજ્રિણં સહવાહનમ્ ॥ ૨૯ ॥
જગ્રાસ સ સમાસાદ્ય વજ્રિણં સહવાહનમ્ ॥ ૨૯ ॥
વૃત્રગ્રસ્તં તમાલોક્ય સપ્રજાપતયઃ સુરાઃ ।
હા કષ્ટમિતિ નિર્વિણ્ણાશ્ચુક્રુશુઃ સમહર્ષયઃ ॥ ૩૦ ॥
હા કષ્ટમિતિ નિર્વિણ્ણાશ્ચુક્રુશુઃ સમહર્ષયઃ ॥ ૩૦ ॥
નિગીર્ણોઽપ્યસુરેન્દ્રેણ ન મમારોદરં ગતઃ ।
મહાપુરુષસન્નદ્ધો યોગમાયાબલેન ચ ॥ ૩૧ ॥
મહાપુરુષસન્નદ્ધો યોગમાયાબલેન ચ ॥ ૩૧ ॥
ભિત્ત્વા વજ્રેણ તત્કુક્ષિં નિષ્ક્રમ્ય બલભિદ્ વિભુઃ ।
ઉચ્ચકર્ત શિરઃ શત્રોર્ગિરિશૃઙ્ગમિવૌજસા ॥ ૩૨ ॥
ઉચ્ચકર્ત શિરઃ શત્રોર્ગિરિશૃઙ્ગમિવૌજસા ॥ ૩૨ ॥
વજ્રસ્તુ તત્કન્ધરમાશુવેગઃ
કૃન્તન્ સમન્તાત્ પરિવર્તમાનઃ ।
ન્યપાતયત્ તાવદહર્ગણેન
યો જ્યોતિષામયને વાર્ત્રહત્યે ॥ ૩૩ ॥
કૃન્તન્ સમન્તાત્ પરિવર્તમાનઃ ।
ન્યપાતયત્ તાવદહર્ગણેન
યો જ્યોતિષામયને વાર્ત્રહત્યે ॥ ૩૩ ॥
તદા ચ ખે દુન્દુભયો વિનેદુ-
ર્ગન્ધર્વસિદ્ધાઃ સમહર્ષિસઙ્ઘાઃ ।
વાર્ત્રઘ્નલિઙ્ગૈસ્તમભિષ્ટુવાના
મન્ત્રૈર્મુદા કુસુમૈરભ્યવર્ષન્ ॥ ૩૪ ॥
ર્ગન્ધર્વસિદ્ધાઃ સમહર્ષિસઙ્ઘાઃ ।
વાર્ત્રઘ્નલિઙ્ગૈસ્તમભિષ્ટુવાના
મન્ત્રૈર્મુદા કુસુમૈરભ્યવર્ષન્ ॥ ૩૪ ॥
વૃત્રસ્ય દેહાન્નિષ્ક્રાન્તમાત્મજ્યોતિરરિન્દમ ।
પશ્યતાં સર્વદેવાનામલોકં સમપદ્યત ॥ ૩૫ ॥
પશ્યતાં સર્વદેવાનામલોકં સમપદ્યત ॥ ૩૫ ॥