શ્રીનારદ ઉવાચ
એવં વૃતઃ શતધૃતિર્હિરણ્યકશિપોરથ ।
પ્રાદાત્તત્તપસા પ્રીતો વરાંસ્તસ્ય સુદુર્લભાન્ ॥ ૧ ॥
એવં વૃતઃ શતધૃતિર્હિરણ્યકશિપોરથ ।
પ્રાદાત્તત્તપસા પ્રીતો વરાંસ્તસ્ય સુદુર્લભાન્ ॥ ૧ ॥
શ્રીબ્રહ્મોવાચ
તાતેમે દુર્લભાઃ પુંસાં યાન્ વૃણીષે વરાન્ મમ ।
તથાપિ વિતરામ્યઙ્ગ વરાન્ યદ્યપિ દુર્લભાન્ ॥ ૨ ॥
તાતેમે દુર્લભાઃ પુંસાં યાન્ વૃણીષે વરાન્ મમ ।
તથાપિ વિતરામ્યઙ્ગ વરાન્ યદ્યપિ દુર્લભાન્ ॥ ૨ ॥
તતો જગામ ભગવાનમોઘાનુગ્રહો વિભુઃ ।
પૂજિતોઽસુરવર્યેણ સ્તૂયમાનઃ પ્રજેશ્વરૈઃ ॥ ૩ ॥
પૂજિતોઽસુરવર્યેણ સ્તૂયમાનઃ પ્રજેશ્વરૈઃ ॥ ૩ ॥
એવં લબ્ધવરો દૈત્યો બિભ્રદ્ધેમમયં વપુઃ ।
ભગવત્યકરોદ્ દ્વેષં ભ્રાતુર્વધમનુસ્મરન્ ॥ ૪ ॥
ભગવત્યકરોદ્ દ્વેષં ભ્રાતુર્વધમનુસ્મરન્ ॥ ૪ ॥
સ વિજિત્ય દિશઃ સર્વા લોકાંશ્ચ ત્રીન્ મહાસુરઃ ।
દેવાસુરમનુષ્યેન્દ્રગન્ધર્વગરુડોરગાન્ ॥ ૫ ॥
દેવાસુરમનુષ્યેન્દ્રગન્ધર્વગરુડોરગાન્ ॥ ૫ ॥
સિદ્ધચારણવિદ્યાધ્રાનૃષીન્ પિતૃપતીન્મનૂન્ ।
યક્ષરક્ષઃપિશાચેશાન્ પ્રેતભૂતપતીનપિ ॥ ૬ ॥
યક્ષરક્ષઃપિશાચેશાન્ પ્રેતભૂતપતીનપિ ॥ ૬ ॥
સર્વસત્ત્વપતીઞ્જિત્વા વશમાનીય વિશ્વજિત્ ।
જહાર લોકપાલાનાં સ્થાનાનિ સહ તેજસા ॥ ૭ ॥
જહાર લોકપાલાનાં સ્થાનાનિ સહ તેજસા ॥ ૭ ॥
દેવોદ્યાનશ્રિયા જુષ્ટમધ્યાસ્તે સ્મ ત્રિપિષ્ટપમ્ ।
મહેન્દ્રભવનં સાક્ષાન્નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।
ત્રૈલોક્યલક્ષ્મ્યાયતનમધ્યુવાસાખિલર્દ્ધિમત્ ॥ ૮ ॥
મહેન્દ્રભવનં સાક્ષાન્નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।
ત્રૈલોક્યલક્ષ્મ્યાયતનમધ્યુવાસાખિલર્દ્ધિમત્ ॥ ૮ ॥
યત્ર વિદ્રુમસોપાના મહામારકતા ભુવઃ ।
યત્ર સ્ફાટિકકુડ્યાનિ વૈદૂર્યસ્તમ્ભપઙ્ક્તયઃ ॥ ૯ ॥
યત્ર સ્ફાટિકકુડ્યાનિ વૈદૂર્યસ્તમ્ભપઙ્ક્તયઃ ॥ ૯ ॥
યત્ર ચિત્રવિતાનાનિ પદ્મરાગાસનાનિ ચ ।
પયઃફેનનિભાઃ શય્યા મુક્તાદામપરિચ્છદાઃ ॥ ૧૦ ॥
પયઃફેનનિભાઃ શય્યા મુક્તાદામપરિચ્છદાઃ ॥ ૧૦ ॥
કૂજદ્ભિર્નૂપુરૈર્દેવ્યઃ શબ્દયન્ત્ય ઇતસ્તતઃ ।
રત્નસ્થલીષુ પશ્યન્તિ સુદતીઃ સુન્દરં મુખમ્ ॥ ૧૧ ॥
રત્નસ્થલીષુ પશ્યન્તિ સુદતીઃ સુન્દરં મુખમ્ ॥ ૧૧ ॥
તસ્મિન્મહેન્દ્રભવને મહાબલો
મહામના નિર્જિતલોક એકરાટ્ ।
રેમેઽભિવન્દ્યાઙ્ઘ્રિયુગઃ સુરાદિભિઃ
પ્રતાપિતૈરૂર્જિતચણ્ડશાસનઃ ॥ ૧૨ ॥
મહામના નિર્જિતલોક એકરાટ્ ।
રેમેઽભિવન્દ્યાઙ્ઘ્રિયુગઃ સુરાદિભિઃ
પ્રતાપિતૈરૂર્જિતચણ્ડશાસનઃ ॥ ૧૨ ॥
તમઙ્ગ મત્તં મધુનોરુગન્ધિના
વિવૃત્તતામ્રાક્ષમશેષધિષ્ણ્યપાઃ ।
ઉપાસતોપાયનપાણિભિર્વિના
ત્રિભિસ્તપોયોગબલૌજસાં પદમ્ ॥ ૧૩ ॥
વિવૃત્તતામ્રાક્ષમશેષધિષ્ણ્યપાઃ ।
ઉપાસતોપાયનપાણિભિર્વિના
ત્રિભિસ્તપોયોગબલૌજસાં પદમ્ ॥ ૧૩ ॥
જગુર્મહેન્દ્રાસનમોજસા સ્થિતં
વિશ્વાવસુસ્તુમ્બુરુરસ્મદાદયઃ ।
ગન્ધર્વસિદ્ધા ઋષયોઽસ્તુવન્મુહુ-
ર્વિદ્યાધરાશ્ચાપ્સરસશ્ચ પાણ્ડવ ॥ ૧૪ ॥
વિશ્વાવસુસ્તુમ્બુરુરસ્મદાદયઃ ।
ગન્ધર્વસિદ્ધા ઋષયોઽસ્તુવન્મુહુ-
ર્વિદ્યાધરાશ્ચાપ્સરસશ્ચ પાણ્ડવ ॥ ૧૪ ॥
સ એવ વર્ણાશ્રમિભિઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
ઇજ્યમાનો હવિર્ભાગાનગ્રહીત્ સ્વેન તેજસા ॥ ૧૫ ॥
ઇજ્યમાનો હવિર્ભાગાનગ્રહીત્ સ્વેન તેજસા ॥ ૧૫ ॥
અકૃષ્ટપચ્યા તસ્યાસીત્ સપ્તદ્વીપવતી મહી ।
તથા કામદુઘા ગાવો નાનાશ્ચર્યપદં નભઃ ॥ ૧૬ ॥
તથા કામદુઘા ગાવો નાનાશ્ચર્યપદં નભઃ ॥ ૧૬ ॥
રત્નાકરાશ્ચ રત્નૌઘાંસ્તત્પત્ન્યશ્ચોહુરૂર્મિભિઃ ।
ક્ષારસીધુઘૃતક્ષૌદ્રદધિક્ષીરામૃતોદકાઃ ॥ ૧૭ ॥
ક્ષારસીધુઘૃતક્ષૌદ્રદધિક્ષીરામૃતોદકાઃ ॥ ૧૭ ॥
શૈલા દ્રોણીભિરાક્રીડં સર્વર્તુષુ ગુણાન્ દ્રુમાઃ ।
દધાર લોકપાલાનામેક એવ પૃથગ્ગુણાન્ ॥ ૧૮ ॥
દધાર લોકપાલાનામેક એવ પૃથગ્ગુણાન્ ॥ ૧૮ ॥
સ ઇત્થં નિર્જિતકકુબેકરાડ્ વિષયાન્ પ્રિયાન્ ।
યથોપજોષં ભુઞ્જાનો નાતૃપ્યદજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧૯ ॥
યથોપજોષં ભુઞ્જાનો નાતૃપ્યદજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧૯ ॥
એવમૈશ્વર્યમત્તસ્ય દૃપ્તસ્યોચ્છાસ્ત્રવર્તિનઃ ।
કાલો મહાન્ વ્યતીયાય બ્રહ્મશાપમુપેયુષઃ ॥ ૨૦ ॥
કાલો મહાન્ વ્યતીયાય બ્રહ્મશાપમુપેયુષઃ ॥ ૨૦ ॥
તસ્યોગ્રદણ્ડસંવિગ્નાઃ સર્વે લોકાઃ સપાલકાઃ ।
અન્યત્રાલબ્ધશરણાઃ શરણં યયુરચ્યુતમ્ ॥ ૨૧ ॥
અન્યત્રાલબ્ધશરણાઃ શરણં યયુરચ્યુતમ્ ॥ ૨૧ ॥
તસ્યૈ નમોઽસ્તુ કાષ્ઠાયૈ યત્રાત્મા હરિરીશ્વરઃ ।
યદ્ગત્વા ન નિવર્તન્તે શાન્તાઃ સંન્યાસિનોઽમલાઃ ॥ ૨૨ ॥
યદ્ગત્વા ન નિવર્તન્તે શાન્તાઃ સંન્યાસિનોઽમલાઃ ॥ ૨૨ ॥
ઇતિ તે સંયતાત્માનઃ સમાહિતધિયોઽમલાઃ ।
ઉપતસ્થુર્હૃષીકેશં વિનિદ્રા વાયુભોજનાઃ ॥ ૨૩ ॥
ઉપતસ્થુર્હૃષીકેશં વિનિદ્રા વાયુભોજનાઃ ॥ ૨૩ ॥
તેષામાવિરભૂદ્વાણી અરૂપા મેઘનિઃસ્વના ।
સન્નાદયન્તી કકુભઃ સાધૂનામભયઙ્કરી ॥ ૨૪ ॥
સન્નાદયન્તી કકુભઃ સાધૂનામભયઙ્કરી ॥ ૨૪ ॥
મા ભૈષ્ટ વિબુધશ્રેષ્ઠાઃ સર્વેષાં ભદ્રમસ્તુ વઃ ।
મદ્દર્શનં હિ ભૂતાનાં સર્વશ્રેયોપપત્તયે ॥ ૨૫ ॥
મદ્દર્શનં હિ ભૂતાનાં સર્વશ્રેયોપપત્તયે ॥ ૨૫ ॥
જ્ઞાતમેતસ્ય દૌરાત્મ્યં દૈતેયાપસદસ્ય યત્ ।
તસ્ય શાન્તિં કરિષ્યામિ કાલં તાવત્પ્રતીક્ષત ॥ ૨૬ ॥
તસ્ય શાન્તિં કરિષ્યામિ કાલં તાવત્પ્રતીક્ષત ॥ ૨૬ ॥
યદા દેવેષુ વેદેષુ ગોષુ વિપ્રેષુ સાધુષુ ।
ધર્મે મયિ ચ વિદ્વેષઃ સ વા આશુ વિનશ્યતિ ॥ ૨૭ ॥
ધર્મે મયિ ચ વિદ્વેષઃ સ વા આશુ વિનશ્યતિ ॥ ૨૭ ॥
નિર્વૈરાય પ્રશાન્તાય સ્વસુતાય મહાત્મને ।
પ્રહ્રાદાય યદા દ્રુહ્યેદ્ધનિષ્યેઽપિ વરોર્જિતમ્ ॥ ૨૮ ॥
પ્રહ્રાદાય યદા દ્રુહ્યેદ્ધનિષ્યેઽપિ વરોર્જિતમ્ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા લોકગુરુણા તં પ્રણમ્ય દિવૌકસઃ ।
ન્યવર્તન્ત ગતોદ્વેગા મેનિરે ચાસુરં હતમ્ ॥ ૨૯ ॥
ઇત્યુક્તા લોકગુરુણા તં પ્રણમ્ય દિવૌકસઃ ।
ન્યવર્તન્ત ગતોદ્વેગા મેનિરે ચાસુરં હતમ્ ॥ ૨૯ ॥
તસ્ય દૈત્યપતેઃ પુત્રાશ્ચત્વારઃ પરમાદ્ભુતાઃ ।
પ્રહ્રાદોઽભૂન્મહાંસ્તેષાં ગુણૈર્મહદુપાસકઃ ॥ ૩૦ ॥
પ્રહ્રાદોઽભૂન્મહાંસ્તેષાં ગુણૈર્મહદુપાસકઃ ॥ ૩૦ ॥
બ્રહ્મણ્યઃ શીલસમ્પન્નઃ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ ।
આત્મવત્સર્વભૂતાનામેકપ્રિયસુહૃત્તમઃ ।
દાસવત્સન્નતાર્યાઙ્ઘ્રિઃ પિતૃવદ્દીનવત્સલઃ ॥ ૩૧ ॥
આત્મવત્સર્વભૂતાનામેકપ્રિયસુહૃત્તમઃ ।
દાસવત્સન્નતાર્યાઙ્ઘ્રિઃ પિતૃવદ્દીનવત્સલઃ ॥ ૩૧ ॥
ભ્રાતૃવત્સદૃશે સ્નિગ્ધો ગુરુષ્વીશ્વરભાવનઃ ।
વિદ્યાર્થરૂપજન્માઢ્યો માનસ્તમ્ભવિવર્જિતઃ ॥ ૩૨ ॥
વિદ્યાર્થરૂપજન્માઢ્યો માનસ્તમ્ભવિવર્જિતઃ ॥ ૩૨ ॥
નોદ્વિગ્નચિત્તો વ્યસનેષુ નિઃસ્પૃહઃ
શ્રુતેષુ દૃષ્ટેષુ ગુણેષ્વવસ્તુદૃક્ ।
દાન્તેન્દ્રિયપ્રાણશરીરધીઃ સદા
પ્રશાન્તકામો રહિતાસુરોઽસુરઃ ॥ ૩૩ ॥
શ્રુતેષુ દૃષ્ટેષુ ગુણેષ્વવસ્તુદૃક્ ।
દાન્તેન્દ્રિયપ્રાણશરીરધીઃ સદા
પ્રશાન્તકામો રહિતાસુરોઽસુરઃ ॥ ૩૩ ॥
યસ્મિન્મહદ્ગુણા રાજન્ગૃહ્યન્તે કવિભિર્મુહુઃ ।
ન તેઽધુના પિધીયન્તે યથા ભગવતીશ્વરે ॥ ૩૪ ॥
ન તેઽધુના પિધીયન્તે યથા ભગવતીશ્વરે ॥ ૩૪ ॥
યં સાધુગાથાસદસિ રિપવોઽપિ સુરા નૃપ ।
પ્રતિમાનં પ્રકુર્વન્તિ કિમુતાન્યે ભવાદૃશાઃ ॥ ૩૫ ॥
પ્રતિમાનં પ્રકુર્વન્તિ કિમુતાન્યે ભવાદૃશાઃ ॥ ૩૫ ॥
ગુણૈરલમસઙ્ખ્યેયૈર્માહાત્મ્યં તસ્ય સૂચ્યતે ।
વાસુદેવે ભગવતિ યસ્ય નૈસર્ગિકી રતિઃ ॥ ૩૬ ॥
વાસુદેવે ભગવતિ યસ્ય નૈસર્ગિકી રતિઃ ॥ ૩૬ ॥
ન્યસ્તક્રીડનકો બાલો જડવત્તન્મનસ્તયા ।
કૃષ્ણગ્રહગૃહીતાત્મા ન વેદ જગદીદૃશમ્ ॥ ૩૭ ॥
કૃષ્ણગ્રહગૃહીતાત્મા ન વેદ જગદીદૃશમ્ ॥ ૩૭ ॥
આસીનઃ પર્યટન્નશ્નન્ શયાનઃ પ્રપિબન્ બ્રુવન્ ।
નાનુસન્ધત્ત એતાનિ ગોવિન્દપરિરમ્ભિતઃ ॥ ૩૮ ॥
નાનુસન્ધત્ત એતાનિ ગોવિન્દપરિરમ્ભિતઃ ॥ ૩૮ ॥
ક્વચિદ્રુદતિ વૈકુણ્ઠચિન્તાશબલચેતનઃ ।
ક્વચિદ્ધસતિ તચ્ચિન્તાહ્લાદ ઉદ્ગાયતિ ક્વચિત્ ॥ ૩૯ ॥
ક્વચિદ્ધસતિ તચ્ચિન્તાહ્લાદ ઉદ્ગાયતિ ક્વચિત્ ॥ ૩૯ ॥
નદતિ ક્વચિદુત્કણ્ઠો વિલજ્જો નૃત્યતિ ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્તદ્ભાવનાયુક્તસ્તન્મયોઽનુચકાર હ ॥ ૪૦ ॥
ક્વચિત્તદ્ભાવનાયુક્તસ્તન્મયોઽનુચકાર હ ॥ ૪૦ ॥
ક્વચિદુત્પુલકસ્તૂષ્ણીમાસ્તે સંસ્પર્શનિર્વૃતઃ ।
અસ્પન્દપ્રણયાનન્દસલિલામીલિતેક્ષણઃ ॥ ૪૧ ॥
અસ્પન્દપ્રણયાનન્દસલિલામીલિતેક્ષણઃ ॥ ૪૧ ॥
સ ઉત્તમશ્લોકપદારવિન્દયો-
ર્નિષેવયાકિઞ્ચનસઙ્ગલબ્ધયા ।
તન્વન્ પરાં નિર્વૃતિમાત્મનો મુહુ-
ર્દુઃસઙ્ગદીનસ્ય મનઃ શમં વ્યધાત્ ॥ ૪૨ ॥
ર્નિષેવયાકિઞ્ચનસઙ્ગલબ્ધયા ।
તન્વન્ પરાં નિર્વૃતિમાત્મનો મુહુ-
ર્દુઃસઙ્ગદીનસ્ય મનઃ શમં વ્યધાત્ ॥ ૪૨ ॥
તસ્મિન્મહાભાગવતે મહાભાગે મહાત્મનિ ।
હિરણ્યકશિપૂ રાજન્નકરોદઘમાત્મજે ॥ ૪૩ ॥
હિરણ્યકશિપૂ રાજન્નકરોદઘમાત્મજે ॥ ૪૩ ॥
શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
દેવર્ષ એતદિચ્છામો વેદિતું તવ સુવ્રત ।
યદાત્મજાય શુદ્ધાય પિતાદાત્ સાધવે હ્યઘમ્ ॥ ૪૪ ॥
દેવર્ષ એતદિચ્છામો વેદિતું તવ સુવ્રત ।
યદાત્મજાય શુદ્ધાય પિતાદાત્ સાધવે હ્યઘમ્ ॥ ૪૪ ॥
પુત્રાન્ વિપ્રતિકૂલાન્ સ્વાન્ પિતરઃ પુત્રવત્સલાઃ ।
ઉપાલભન્તે શિક્ષાર્થં નૈવાઘમપરો યથા ॥ ૪૫ ॥
ઉપાલભન્તે શિક્ષાર્થં નૈવાઘમપરો યથા ॥ ૪૫ ॥
કિમુતાનુવશાન્ સાધૂંસ્તાદૃશાન્ ગુરુદેવતાન્ ।
એતત્કૌતૂહલં બ્રહ્મન્નસ્માકં વિધમ પ્રભો ।
પિતુઃ પુત્રાય યદ્દ્વેષો મરણાય પ્રયોજિતઃ ॥ ૪૬ ॥
એતત્કૌતૂહલં બ્રહ્મન્નસ્માકં વિધમ પ્રભો ।
પિતુઃ પુત્રાય યદ્દ્વેષો મરણાય પ્રયોજિતઃ ॥ ૪૬ ॥