শ্ৰীশুক উৱাচ
ইতি ৱৈৰোচনেৰ্ৱাক্যং ধৰ্মযুক্তং স সূনৃতম্ ।
নিশম্য ভগৱান্প্ৰীতঃ প্ৰতিনন্দ্যেদমব্ৰৱীত্ ॥ ১ ॥
ইতি ৱৈৰোচনেৰ্ৱাক্যং ধৰ্মযুক্তং স সূনৃতম্ ।
নিশম্য ভগৱান্প্ৰীতঃ প্ৰতিনন্দ্যেদমব্ৰৱীত্ ॥ ১ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ৱচস্তৱৈতজ্জনদেৱ সূনৃতং
কুলোচিতং ধৰ্মযুতং যশস্কৰম্ ।
যস্য প্ৰমাণং ভৃগৱঃ সাম্পৰাযে
পিতামহঃ কুলৱৃদ্ধঃ প্ৰশান্তঃ ॥ ২ ॥
ৱচস্তৱৈতজ্জনদেৱ সূনৃতং
কুলোচিতং ধৰ্মযুতং যশস্কৰম্ ।
যস্য প্ৰমাণং ভৃগৱঃ সাম্পৰাযে
পিতামহঃ কুলৱৃদ্ধঃ প্ৰশান্তঃ ॥ ২ ॥
ন হ্যেতস্মিন্কুলে কশ্চিন্নিঃসত্ত্ৱঃ কৃপণঃ পুমান্ ।
প্ৰত্যাখ্যাতা প্ৰতিশ্ৰুত্য যো ৱাদাতা দ্ৱিজাতযে ॥ ৩ ॥
প্ৰত্যাখ্যাতা প্ৰতিশ্ৰুত্য যো ৱাদাতা দ্ৱিজাতযে ॥ ৩ ॥
ন সন্তি তীৰ্থে যুধি চাৰ্থিনাৰ্থিতাঃ
পৰাঙ্মুখা যে ত্ৱমনস্ৱিনো নৃপ ।
যুষ্মত্কুলে যদ্যশসামলেন
প্ৰহ্লাদ উদ্ভাতি যথোডুপঃ খে ॥ ৪ ॥
পৰাঙ্মুখা যে ত্ৱমনস্ৱিনো নৃপ ।
যুষ্মত্কুলে যদ্যশসামলেন
প্ৰহ্লাদ উদ্ভাতি যথোডুপঃ খে ॥ ৪ ॥
যতো জাতো হিৰণ্যাক্ষশ্চৰন্নেক ইমাং মহীম্ ।
প্ৰতিৱীৰং দিগ্ৱিজযে নাৱিন্দত গদাযুধঃ ॥ ৫ ॥
প্ৰতিৱীৰং দিগ্ৱিজযে নাৱিন্দত গদাযুধঃ ॥ ৫ ॥
যং ৱিনিৰ্জিত্য কৃচ্ছ্ৰেণ ৱিষ্ণুঃ ক্ষ্মোদ্ধাৰ আগতম্ ।
আত্মানং জযিনং মেনে তদ্ৱীৰ্যং ভূৰ্যনুস্মৰন্ ॥ ৬ ॥
আত্মানং জযিনং মেনে তদ্ৱীৰ্যং ভূৰ্যনুস্মৰন্ ॥ ৬ ॥
নিশম্য তদ্ৱধং ভ্ৰাতা হিৰণ্যকশিপুঃ পুৰা ।
হন্তুং ভ্ৰাতৃহণং ক্ৰুদ্ধো জগাম নিলযং হৰেঃ ॥ ৭ ॥
হন্তুং ভ্ৰাতৃহণং ক্ৰুদ্ধো জগাম নিলযং হৰেঃ ॥ ৭ ॥
তমাযান্তং সমালোক্য শূলপাণিং কৃতান্তৱত্ ।
চিন্তযামাস কালজ্ঞো ৱিষ্ণুৰ্মাযাৱিনাং ৱৰঃ ॥ ৮ ॥
চিন্তযামাস কালজ্ঞো ৱিষ্ণুৰ্মাযাৱিনাং ৱৰঃ ॥ ৮ ॥
যতো যতোঽহং তত্ৰাসৌ মৃত্যুঃ প্ৰাণভৃতামিৱ ।
অতোঽহমস্য হৃদযং প্ৰৱেক্ষ্যামি পৰাগ্দৃশঃ ॥ ৯ ॥
অতোঽহমস্য হৃদযং প্ৰৱেক্ষ্যামি পৰাগ্দৃশঃ ॥ ৯ ॥
এৱং স নিশ্চিত্য ৰিপোঃ শৰীৰ-
মাধাৱতো নিৰ্ৱিৱিশেঽসুৰেন্দ্ৰ ।
শ্ৱাসানিলান্তৰ্হিতসূক্ষ্মদেহ-
স্তত্প্ৰাণৰন্ধ্ৰেণ ৱিৱিগ্নচেতাঃ ॥ ১০ ॥
মাধাৱতো নিৰ্ৱিৱিশেঽসুৰেন্দ্ৰ ।
শ্ৱাসানিলান্তৰ্হিতসূক্ষ্মদেহ-
স্তত্প্ৰাণৰন্ধ্ৰেণ ৱিৱিগ্নচেতাঃ ॥ ১০ ॥
স তন্নিকেতং পৰিমৃশ্য শূন্য-
মপশ্যমানঃ কুপিতো ননাদ ।
ক্ষ্মাং দ্যাং দিশঃ খং ৱিৱৰান্সমুদ্ৰান্
ৱিষ্ণুং ৱিচিন্ৱন্ ন দদৰ্শ ৱীৰঃ ॥ ১১ ॥
মপশ্যমানঃ কুপিতো ননাদ ।
ক্ষ্মাং দ্যাং দিশঃ খং ৱিৱৰান্সমুদ্ৰান্
ৱিষ্ণুং ৱিচিন্ৱন্ ন দদৰ্শ ৱীৰঃ ॥ ১১ ॥
অপশ্যন্নিতি হোৱাচ মযান্ৱিষ্টমিদং জগত্ ।
ভ্ৰাতৃহা মে গতো নূনং যতো নাৱৰ্ততে পুমান্ ॥ ১২ ॥
ভ্ৰাতৃহা মে গতো নূনং যতো নাৱৰ্ততে পুমান্ ॥ ১২ ॥
ৱৈৰানুবন্ধ এতাৱানামৃত্যোৰিহ দেহিনাম্ ।
অজ্ঞানপ্ৰভৱো মন্যুৰহংমানোপবৃংহিতঃ ॥ ১৩ ॥
অজ্ঞানপ্ৰভৱো মন্যুৰহংমানোপবৃংহিতঃ ॥ ১৩ ॥
পিতা প্ৰহ্লাদপুত্ৰস্তে তদ্ৱিদ্ৱান্দ্ৱিজৱত্সলঃ ।
স্ৱমাযুৰ্দ্ৱিজলিঙ্গেভ্যো দেৱেভ্যোঽদাত্ স যাচিতঃ ॥ ১৪ ॥
স্ৱমাযুৰ্দ্ৱিজলিঙ্গেভ্যো দেৱেভ্যোঽদাত্ স যাচিতঃ ॥ ১৪ ॥
ভৱানাচৰিতান্ধৰ্মানাস্থিতো গৃহমেধিভিঃ ।
ব্ৰাহ্মণৈঃ পূৰ্ৱজৈঃ শূৰৈৰন্যৈশ্চোদ্দামকীৰ্তিভিঃ ॥ ১৫ ॥
ব্ৰাহ্মণৈঃ পূৰ্ৱজৈঃ শূৰৈৰন্যৈশ্চোদ্দামকীৰ্তিভিঃ ॥ ১৫ ॥
তস্মাত্ ত্ৱত্তো মহীমীষদ্ ৱৃণেঽহং ৱৰদৰ্ষভাত্ ।
পদানি ত্ৰীণি দৈত্যেন্দ্ৰ সম্মিতানি পদা মম ॥ ১৬ ॥
পদানি ত্ৰীণি দৈত্যেন্দ্ৰ সম্মিতানি পদা মম ॥ ১৬ ॥
নান্যত্ তে কামযে ৰাজন্ৱদান্যাজ্জগদীশ্ৱৰাত্ ।
নৈনঃ প্ৰাপ্নোতি ৱৈ ৱিদ্ৱান্যাৱদৰ্থপ্ৰতিগ্ৰহঃ ॥ ১৭ ॥
নৈনঃ প্ৰাপ্নোতি ৱৈ ৱিদ্ৱান্যাৱদৰ্থপ্ৰতিগ্ৰহঃ ॥ ১৭ ॥
শ্ৰীবলিৰুৱাচ
অহো ব্ৰাহ্মণদাযাদ ৱাচস্তে ৱৃদ্ধসম্মতাঃ ।
ত্ৱং বালো বালিশমতিঃ স্ৱাৰ্থং প্ৰত্যবুধো যথা ॥ ১৮ ॥
অহো ব্ৰাহ্মণদাযাদ ৱাচস্তে ৱৃদ্ধসম্মতাঃ ।
ত্ৱং বালো বালিশমতিঃ স্ৱাৰ্থং প্ৰত্যবুধো যথা ॥ ১৮ ॥
মাং ৱচোভিঃ সমাৰাধ্য লোকানামেকমীশ্ৱৰম্ ।
পদত্ৰযং ৱৃণীতে যোঽবুদ্ধিমান্ দ্ৱীপদাশুষম্ ॥ ১৯ ॥
পদত্ৰযং ৱৃণীতে যোঽবুদ্ধিমান্ দ্ৱীপদাশুষম্ ॥ ১৯ ॥
ন পুমান্ মামুপৱ্ৰজ্য ভূযো যাচিতুমৰ্হতি ।
তস্মাদ্ ৱৃত্তিকৰীং ভূমিং ৱটো কামং প্ৰতীচ্ছ মে ॥ ২০ ॥
তস্মাদ্ ৱৃত্তিকৰীং ভূমিং ৱটো কামং প্ৰতীচ্ছ মে ॥ ২০ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
যাৱন্তো ৱিষযাঃ প্ৰেষ্ঠাস্ত্ৰিলোক্যামজিতেন্দ্ৰিযম্ ।
ন শক্নুৱন্তি তে সৰ্ৱে প্ৰতিপূৰযিতুং নৃপ ॥ ২১ ॥
যাৱন্তো ৱিষযাঃ প্ৰেষ্ঠাস্ত্ৰিলোক্যামজিতেন্দ্ৰিযম্ ।
ন শক্নুৱন্তি তে সৰ্ৱে প্ৰতিপূৰযিতুং নৃপ ॥ ২১ ॥
ত্ৰিভিঃ ক্ৰমৈৰসন্তুষ্টো দ্ৱীপেনাপি ন পূৰ্যতে ।
নৱৱৰ্ষসমেতেন সপ্তদ্ৱীপৱৰেচ্ছযা ॥ ২২ ॥
নৱৱৰ্ষসমেতেন সপ্তদ্ৱীপৱৰেচ্ছযা ॥ ২২ ॥
সপ্তদ্ৱীপাধিপতযো নৃপা ৱৈন্যগযাদযঃ ।
অৰ্থৈঃ কামৈৰ্গতা নান্তং তৃষ্ণাযা ইতি নঃ শ্ৰুতম্ ॥ ২৩ ॥
অৰ্থৈঃ কামৈৰ্গতা নান্তং তৃষ্ণাযা ইতি নঃ শ্ৰুতম্ ॥ ২৩ ॥
যদৃচ্ছযোপপন্নেন সন্তুষ্টো ৱৰ্ততে সুখম্ ।
নাসন্তুষ্টস্ত্ৰিভিৰ্লোকৈৰজিতাত্মোপসাদিতৈঃ ॥ ২৪ ॥
নাসন্তুষ্টস্ত্ৰিভিৰ্লোকৈৰজিতাত্মোপসাদিতৈঃ ॥ ২৪ ॥
পুংসোঽযং সংসৃতেৰ্হেতুৰসন্তোষোঽৰ্থকামযোঃ ।
যদৃচ্ছযোপপন্নেন সন্তোষো মুক্তযে স্মৃতঃ ॥ ২৫ ॥
যদৃচ্ছযোপপন্নেন সন্তোষো মুক্তযে স্মৃতঃ ॥ ২৫ ॥
যদৃচ্ছালাভতুষ্টস্য তেজো ৱিপ্ৰস্য ৱৰ্ধতে ।
তত্ প্ৰশাম্যত্যসন্তোষাদম্ভসেৱাশুশুক্ষণিঃ ॥ ২৬ ॥
তত্ প্ৰশাম্যত্যসন্তোষাদম্ভসেৱাশুশুক্ষণিঃ ॥ ২৬ ॥
তস্মাত্ ত্ৰীণি পদান্যেৱ ৱৃণে ত্ৱদ্ ৱৰদৰ্ষভাত্ ।
এতাৱতৈৱ সিদ্ধোঽহং ৱিত্তং যাৱত্প্ৰযোজনম্ ॥ ২৭ ॥
এতাৱতৈৱ সিদ্ধোঽহং ৱিত্তং যাৱত্প্ৰযোজনম্ ॥ ২৭ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যুক্তঃ স হসন্নাহ ৱাঞ্ছাতঃ প্ৰতিগৃহ্যতাম্ ।
ৱামনায মহীং দাতুং জগ্ৰাহ জলভাজনম্ ॥ ২৮ ॥
ইত্যুক্তঃ স হসন্নাহ ৱাঞ্ছাতঃ প্ৰতিগৃহ্যতাম্ ।
ৱামনায মহীং দাতুং জগ্ৰাহ জলভাজনম্ ॥ ২৮ ॥
ৱিষ্ণৱে ক্ষ্মাং প্ৰদাস্যন্তমুশনা অসুৰেশ্ৱৰম্ ।
জানংশ্চিকীৰ্ষিতং ৱিষ্ণোঃ শিষ্যং প্ৰাহ ৱিদাং ৱৰঃ ॥ ২৯ ॥
জানংশ্চিকীৰ্ষিতং ৱিষ্ণোঃ শিষ্যং প্ৰাহ ৱিদাং ৱৰঃ ॥ ২৯ ॥
শ্ৰীশুক্ৰ উৱাচ
এষ ৱৈৰোচনে সাক্ষাদ্ ভগৱান্ৱিষ্ণুৰৱ্যযঃ ।
কশ্যপাদদিতেৰ্জাতো দেৱানাং কাৰ্যসাধকঃ ॥ ৩০ ॥
এষ ৱৈৰোচনে সাক্ষাদ্ ভগৱান্ৱিষ্ণুৰৱ্যযঃ ।
কশ্যপাদদিতেৰ্জাতো দেৱানাং কাৰ্যসাধকঃ ॥ ৩০ ॥
প্ৰতিশ্ৰুতং ত্ৱযৈতস্মৈ যদনৰ্থমজানতা ।
ন সাধু মন্যে দৈত্যানাং মহানুপগতোঽনযঃ ॥ ৩১ ॥
ন সাধু মন্যে দৈত্যানাং মহানুপগতোঽনযঃ ॥ ৩১ ॥
এষ তে স্থানমৈশ্ৱৰ্যং শ্ৰিযং তেজো যশঃ শ্ৰুতম্ ।
দাস্যত্যাচ্ছিদ্য শক্ৰায মাযামাণৱকো হৰিঃ ॥ ৩২ ॥
দাস্যত্যাচ্ছিদ্য শক্ৰায মাযামাণৱকো হৰিঃ ॥ ৩২ ॥
ত্ৰিভিঃ ক্ৰমৈৰিমাল্লোকান্ৱিশ্ৱকাযঃ ক্ৰমিষ্যতি ।
সৰ্ৱস্ৱং ৱিষ্ণৱে দত্ত্ৱা মূঢ ৱৰ্তিষ্যসে কথম্ ॥ ৩৩ ॥
সৰ্ৱস্ৱং ৱিষ্ণৱে দত্ত্ৱা মূঢ ৱৰ্তিষ্যসে কথম্ ॥ ৩৩ ॥
ক্ৰমতো গাং পদৈকেন দ্ৱিতীযেন দিৱং ৱিভোঃ ।
খং চ কাযেন মহতা তাৰ্তীযস্য কুতো গতিঃ ॥ ৩৪ ॥
খং চ কাযেন মহতা তাৰ্তীযস্য কুতো গতিঃ ॥ ৩৪ ॥
নিষ্ঠাং তে নৰকে মন্যে হ্যপ্ৰদাতুঃ প্ৰতিশ্ৰুতম্ ।
প্ৰতিশ্ৰুতস্য যোঽনীশঃ প্ৰতিপাদযিতুং ভৱান্ ॥ ৩৫ ॥
প্ৰতিশ্ৰুতস্য যোঽনীশঃ প্ৰতিপাদযিতুং ভৱান্ ॥ ৩৫ ॥
ন তদ্দানং প্ৰশংসন্তি যেন ৱৃত্তিৰ্ৱিপদ্যতে ।
দানং যজ্ঞস্তপঃ কৰ্ম লোকে ৱৃত্তিমতো যতঃ ॥ ৩৬ ॥
দানং যজ্ঞস্তপঃ কৰ্ম লোকে ৱৃত্তিমতো যতঃ ॥ ৩৬ ॥
ধৰ্মায যশসেঽৰ্থায কামায স্ৱজনায চ ।
পঞ্চধা ৱিভজন্ৱিত্তমিহামুত্ৰ চ মোদতে ॥ ৩৭ ॥
পঞ্চধা ৱিভজন্ৱিত্তমিহামুত্ৰ চ মোদতে ॥ ৩৭ ॥
অত্ৰাপি বহ্ৱৃচৈৰ্গীতং শৃণু মেঽসুৰসত্তম ।
সত্যমোমিতি যত্ প্ৰোক্তং যন্নেত্যাহানৃতং হি তত্ ॥ ৩৮ ॥
সত্যমোমিতি যত্ প্ৰোক্তং যন্নেত্যাহানৃতং হি তত্ ॥ ৩৮ ॥
সত্যং পুষ্পফলং ৱিদ্যাদাত্মৱৃক্ষস্য গীযতে ।
ৱৃক্ষেঽজীৱতি তন্ন স্যাদনৃতং মূলমাত্মনঃ ॥ ৩৯ ॥
ৱৃক্ষেঽজীৱতি তন্ন স্যাদনৃতং মূলমাত্মনঃ ॥ ৩৯ ॥
তদ্ যথা ৱৃক্ষ উন্মূলঃ শুষ্যত্যুদ্ৱৰ্ততেঽচিৰাত্ ।
এৱং নষ্টানৃতঃ সদ্য আত্মা শুষ্যেন্ন সংশযঃ ॥ ৪০ ॥
এৱং নষ্টানৃতঃ সদ্য আত্মা শুষ্যেন্ন সংশযঃ ॥ ৪০ ॥
পৰাগ্ ৰিক্তমপূৰ্ণং ৱা অক্ষৰং যত্ তদোমিতি ।
যত্ কিঞ্চিদোমিতি ব্ৰূযাত্ তেন ৰিচ্যেত ৱৈ পুমান্ ।
ভিক্ষৱে সৰ্ৱম্ওঁ কুৰ্ৱন্নালং কামেন চাত্মনে ॥ ৪১ ॥
যত্ কিঞ্চিদোমিতি ব্ৰূযাত্ তেন ৰিচ্যেত ৱৈ পুমান্ ।
ভিক্ষৱে সৰ্ৱম্ওঁ কুৰ্ৱন্নালং কামেন চাত্মনে ॥ ৪১ ॥
অথৈতত্ পূৰ্ণমভ্যাত্মং যচ্চ নেত্যনৃতং ৱচঃ ।
সৰ্ৱং নেত্যনৃতং ব্ৰূযাত্ স দুষ্কীৰ্তিঃ শ্ৱসন্মৃতঃ ॥ ৪২ ॥
সৰ্ৱং নেত্যনৃতং ব্ৰূযাত্ স দুষ্কীৰ্তিঃ শ্ৱসন্মৃতঃ ॥ ৪২ ॥
স্ত্ৰীষু নৰ্মৱিৱাহে চ ৱৃত্ত্যৰ্থে প্ৰাণসঙ্কটে ।
গোব্ৰাহ্মণাৰ্থে হিংসাযাং নানৃতং স্যাজ্জুগুপ্সিতম্ ॥ ৪৩ ॥
গোব্ৰাহ্মণাৰ্থে হিংসাযাং নানৃতং স্যাজ্জুগুপ্সিতম্ ॥ ৪৩ ॥