శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి వైరోచనేర్వాక్యం ధర్మయుక్తం స సూనృతమ్ ।
నిశమ్య భగవాన్ప్రీతః ప్రతినన్ద్యేదమబ్రవీత్ ॥ ౧ ॥
ఇతి వైరోచనేర్వాక్యం ధర్మయుక్తం స సూనృతమ్ ।
నిశమ్య భగవాన్ప్రీతః ప్రతినన్ద్యేదమబ్రవీత్ ॥ ౧ ॥
శ్రీభగవానువాచ
వచస్తవైతజ్జనదేవ సూనృతం
కులోచితం ధర్మయుతం యశస్కరమ్ ।
యస్య ప్రమాణం భృగవః సామ్పరాయే
పితామహః కులవృద్ధః ప్రశాన్తః ॥ ౨ ॥
వచస్తవైతజ్జనదేవ సూనృతం
కులోచితం ధర్మయుతం యశస్కరమ్ ।
యస్య ప్రమాణం భృగవః సామ్పరాయే
పితామహః కులవృద్ధః ప్రశాన్తః ॥ ౨ ॥
న హ్యేతస్మిన్కులే కశ్చిన్నిఃసత్త్వః కృపణః పుమాన్ ।
ప్రత్యాఖ్యాతా ప్రతిశ్రుత్య యో వాదాతా ద్విజాతయే ॥ ౩ ॥
ప్రత్యాఖ్యాతా ప్రతిశ్రుత్య యో వాదాతా ద్విజాతయే ॥ ౩ ॥
న సన్తి తీర్థే యుధి చార్థినార్థితాః
పరాఙ్ముఖా యే త్వమనస్వినో నృప ।
యుష్మత్కులే యద్యశసామలేన
ప్రహ్లాద ఉద్భాతి యథోడుపః ఖే ॥ ౪ ॥
పరాఙ్ముఖా యే త్వమనస్వినో నృప ।
యుష్మత్కులే యద్యశసామలేన
ప్రహ్లాద ఉద్భాతి యథోడుపః ఖే ॥ ౪ ॥
యతో జాతో హిరణ్యాక్షశ్చరన్నేక ఇమాం మహీమ్ ।
ప్రతివీరం దిగ్విజయే నావిన్దత గదాయుధః ॥ ౫ ॥
ప్రతివీరం దిగ్విజయే నావిన్దత గదాయుధః ॥ ౫ ॥
యం వినిర్జిత్య కృచ్ఛ్రేణ విష్ణుః క్ష్మోద్ధార ఆగతమ్ ।
ఆత్మానం జయినం మేనే తద్వీర్యం భూర్యనుస్మరన్ ॥ ౬ ॥
ఆత్మానం జయినం మేనే తద్వీర్యం భూర్యనుస్మరన్ ॥ ౬ ॥
నిశమ్య తద్వధం భ్రాతా హిరణ్యకశిపుః పురా ।
హన్తుం భ్రాతృహణం క్రుద్ధో జగామ నిలయం హరేః ॥ ౭ ॥
హన్తుం భ్రాతృహణం క్రుద్ధో జగామ నిలయం హరేః ॥ ౭ ॥
తమాయాన్తం సమాలోక్య శూలపాణిం కృతాన్తవత్ ।
చిన్తయామాస కాలజ్ఞో విష్ణుర్మాయావినాం వరః ॥ ౮ ॥
చిన్తయామాస కాలజ్ఞో విష్ణుర్మాయావినాం వరః ॥ ౮ ॥
యతో యతోఽహం తత్రాసౌ మృత్యుః ప్రాణభృతామివ ।
అతోఽహమస్య హృదయం ప్రవేక్ష్యామి పరాగ్దృశః ॥ ౯ ॥
అతోఽహమస్య హృదయం ప్రవేక్ష్యామి పరాగ్దృశః ॥ ౯ ॥
ఏవం స నిశ్చిత్య రిపోః శరీర-
మాధావతో నిర్వివిశేఽసురేన్ద్ర ।
శ్వాసానిలాన్తర్హితసూక్ష్మదేహ-
స్తత్ప్రాణరన్ధ్రేణ వివిగ్నచేతాః ॥ ౧౦ ॥
మాధావతో నిర్వివిశేఽసురేన్ద్ర ।
శ్వాసానిలాన్తర్హితసూక్ష్మదేహ-
స్తత్ప్రాణరన్ధ్రేణ వివిగ్నచేతాః ॥ ౧౦ ॥
స తన్నికేతం పరిమృశ్య శూన్య-
మపశ్యమానః కుపితో ననాద ।
క్ష్మాం ద్యాం దిశః ఖం వివరాన్సముద్రాన్
విష్ణుం విచిన్వన్ న దదర్శ వీరః ॥ ౧౧ ॥
మపశ్యమానః కుపితో ననాద ।
క్ష్మాం ద్యాం దిశః ఖం వివరాన్సముద్రాన్
విష్ణుం విచిన్వన్ న దదర్శ వీరః ॥ ౧౧ ॥
అపశ్యన్నితి హోవాచ మయాన్విష్టమిదం జగత్ ।
భ్రాతృహా మే గతో నూనం యతో నావర్తతే పుమాన్ ॥ ౧౨ ॥
భ్రాతృహా మే గతో నూనం యతో నావర్తతే పుమాన్ ॥ ౧౨ ॥
వైరానుబన్ధ ఏతావానామృత్యోరిహ దేహినామ్ ।
అజ్ఞానప్రభవో మన్యురహంమానోపబృంహితః ॥ ౧౩ ॥
అజ్ఞానప్రభవో మన్యురహంమానోపబృంహితః ॥ ౧౩ ॥
పితా ప్రహ్లాదపుత్రస్తే తద్విద్వాన్ద్విజవత్సలః ।
స్వమాయుర్ద్విజలిఙ్గేభ్యో దేవేభ్యోఽదాత్ స యాచితః ॥ ౧౪ ॥
స్వమాయుర్ద్విజలిఙ్గేభ్యో దేవేభ్యోఽదాత్ స యాచితః ॥ ౧౪ ॥
భవానాచరితాన్ధర్మానాస్థితో గృహమేధిభిః ।
బ్రాహ్మణైః పూర్వజైః శూరైరన్యైశ్చోద్దామకీర్తిభిః ॥ ౧౫ ॥
బ్రాహ్మణైః పూర్వజైః శూరైరన్యైశ్చోద్దామకీర్తిభిః ॥ ౧౫ ॥
తస్మాత్ త్వత్తో మహీమీషద్ వృణేఽహం వరదర్షభాత్ ।
పదాని త్రీణి దైత్యేన్ద్ర సమ్మితాని పదా మమ ॥ ౧౬ ॥
పదాని త్రీణి దైత్యేన్ద్ర సమ్మితాని పదా మమ ॥ ౧౬ ॥
నాన్యత్ తే కామయే రాజన్వదాన్యాజ్జగదీశ్వరాత్ ।
నైనః ప్రాప్నోతి వై విద్వాన్యావదర్థప్రతిగ్రహః ॥ ౧౭ ॥
నైనః ప్రాప్నోతి వై విద్వాన్యావదర్థప్రతిగ్రహః ॥ ౧౭ ॥
శ్రీబలిరువాచ
అహో బ్రాహ్మణదాయాద వాచస్తే వృద్ధసమ్మతాః ।
త్వం బాలో బాలిశమతిః స్వార్థం ప్రత్యబుధో యథా ॥ ౧౮ ॥
అహో బ్రాహ్మణదాయాద వాచస్తే వృద్ధసమ్మతాః ।
త్వం బాలో బాలిశమతిః స్వార్థం ప్రత్యబుధో యథా ॥ ౧౮ ॥
మాం వచోభిః సమారాధ్య లోకానామేకమీశ్వరమ్ ।
పదత్రయం వృణీతే యోఽబుద్ధిమాన్ ద్వీపదాశుషమ్ ॥ ౧౯ ॥
పదత్రయం వృణీతే యోఽబుద్ధిమాన్ ద్వీపదాశుషమ్ ॥ ౧౯ ॥
న పుమాన్ మాముపవ్రజ్య భూయో యాచితుమర్హతి ।
తస్మాద్ వృత్తికరీం భూమిం వటో కామం ప్రతీచ్ఛ మే ॥ ౨౦ ॥
తస్మాద్ వృత్తికరీం భూమిం వటో కామం ప్రతీచ్ఛ మే ॥ ౨౦ ॥
శ్రీభగవానువాచ
యావన్తో విషయాః ప్రేష్ఠాస్త్రిలోక్యామజితేన్ద్రియమ్ ।
న శక్నువన్తి తే సర్వే ప్రతిపూరయితుం నృప ॥ ౨౧ ॥
యావన్తో విషయాః ప్రేష్ఠాస్త్రిలోక్యామజితేన్ద్రియమ్ ।
న శక్నువన్తి తే సర్వే ప్రతిపూరయితుం నృప ॥ ౨౧ ॥
త్రిభిః క్రమైరసన్తుష్టో ద్వీపేనాపి న పూర్యతే ।
నవవర్షసమేతేన సప్తద్వీపవరేచ్ఛయా ॥ ౨౨ ॥
నవవర్షసమేతేన సప్తద్వీపవరేచ్ఛయా ॥ ౨౨ ॥
సప్తద్వీపాధిపతయో నృపా వైన్యగయాదయః ।
అర్థైః కామైర్గతా నాన్తం తృష్ణాయా ఇతి నః శ్రుతమ్ ॥ ౨౩ ॥
అర్థైః కామైర్గతా నాన్తం తృష్ణాయా ఇతి నః శ్రుతమ్ ॥ ౨౩ ॥
యదృచ్ఛయోపపన్నేన సన్తుష్టో వర్తతే సుఖమ్ ।
నాసన్తుష్టస్త్రిభిర్లోకైరజితాత్మోపసాదితైః ॥ ౨౪ ॥
నాసన్తుష్టస్త్రిభిర్లోకైరజితాత్మోపసాదితైః ॥ ౨౪ ॥
పుంసోఽయం సంసృతేర్హేతురసన్తోషోఽర్థకామయోః ।
యదృచ్ఛయోపపన్నేన సన్తోషో ముక్తయే స్మృతః ॥ ౨౫ ॥
యదృచ్ఛయోపపన్నేన సన్తోషో ముక్తయే స్మృతః ॥ ౨౫ ॥
యదృచ్ఛాలాభతుష్టస్య తేజో విప్రస్య వర్ధతే ।
తత్ ప్రశామ్యత్యసన్తోషాదమ్భసేవాశుశుక్షణిః ॥ ౨౬ ॥
తత్ ప్రశామ్యత్యసన్తోషాదమ్భసేవాశుశుక్షణిః ॥ ౨౬ ॥
తస్మాత్ త్రీణి పదాన్యేవ వృణే త్వద్ వరదర్షభాత్ ।
ఏతావతైవ సిద్ధోఽహం విత్తం యావత్ప్రయోజనమ్ ॥ ౨౭ ॥
ఏతావతైవ సిద్ధోఽహం విత్తం యావత్ప్రయోజనమ్ ॥ ౨౭ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇత్యుక్తః స హసన్నాహ వాఞ్ఛాతః ప్రతిగృహ్యతామ్ ।
వామనాయ మహీం దాతుం జగ్రాహ జలభాజనమ్ ॥ ౨౮ ॥
ఇత్యుక్తః స హసన్నాహ వాఞ్ఛాతః ప్రతిగృహ్యతామ్ ।
వామనాయ మహీం దాతుం జగ్రాహ జలభాజనమ్ ॥ ౨౮ ॥
విష్ణవే క్ష్మాం ప్రదాస్యన్తముశనా అసురేశ్వరమ్ ।
జానంశ్చికీర్షితం విష్ణోః శిష్యం ప్రాహ విదాం వరః ॥ ౨౯ ॥
జానంశ్చికీర్షితం విష్ణోః శిష్యం ప్రాహ విదాం వరః ॥ ౨౯ ॥
శ్రీశుక్ర ఉవాచ
ఏష వైరోచనే సాక్షాద్ భగవాన్విష్ణురవ్యయః ।
కశ్యపాదదితేర్జాతో దేవానాం కార్యసాధకః ॥ ౩౦ ॥
ఏష వైరోచనే సాక్షాద్ భగవాన్విష్ణురవ్యయః ।
కశ్యపాదదితేర్జాతో దేవానాం కార్యసాధకః ॥ ౩౦ ॥
ప్రతిశ్రుతం త్వయైతస్మై యదనర్థమజానతా ।
న సాధు మన్యే దైత్యానాం మహానుపగతోఽనయః ॥ ౩౧ ॥
న సాధు మన్యే దైత్యానాం మహానుపగతోఽనయః ॥ ౩౧ ॥
ఏష తే స్థానమైశ్వర్యం శ్రియం తేజో యశః శ్రుతమ్ ।
దాస్యత్యాచ్ఛిద్య శక్రాయ మాయామాణవకో హరిః ॥ ౩౨ ॥
దాస్యత్యాచ్ఛిద్య శక్రాయ మాయామాణవకో హరిః ॥ ౩౨ ॥
త్రిభిః క్రమైరిమాల్లోకాన్విశ్వకాయః క్రమిష్యతి ।
సర్వస్వం విష్ణవే దత్త్వా మూఢ వర్తిష్యసే కథమ్ ॥ ౩౩ ॥
సర్వస్వం విష్ణవే దత్త్వా మూఢ వర్తిష్యసే కథమ్ ॥ ౩౩ ॥
క్రమతో గాం పదైకేన ద్వితీయేన దివం విభోః ।
ఖం చ కాయేన మహతా తార్తీయస్య కుతో గతిః ॥ ౩౪ ॥
ఖం చ కాయేన మహతా తార్తీయస్య కుతో గతిః ॥ ౩౪ ॥
నిష్ఠాం తే నరకే మన్యే హ్యప్రదాతుః ప్రతిశ్రుతమ్ ।
ప్రతిశ్రుతస్య యోఽనీశః ప్రతిపాదయితుం భవాన్ ॥ ౩౫ ॥
ప్రతిశ్రుతస్య యోఽనీశః ప్రతిపాదయితుం భవాన్ ॥ ౩౫ ॥
న తద్దానం ప్రశంసన్తి యేన వృత్తిర్విపద్యతే ।
దానం యజ్ఞస్తపః కర్మ లోకే వృత్తిమతో యతః ॥ ౩౬ ॥
దానం యజ్ఞస్తపః కర్మ లోకే వృత్తిమతో యతః ॥ ౩౬ ॥
ధర్మాయ యశసేఽర్థాయ కామాయ స్వజనాయ చ ।
పఞ్చధా విభజన్విత్తమిహాముత్ర చ మోదతే ॥ ౩౭ ॥
పఞ్చధా విభజన్విత్తమిహాముత్ర చ మోదతే ॥ ౩౭ ॥
అత్రాపి బహ్వృచైర్గీతం శృణు మేఽసురసత్తమ ।
సత్యమోమితి యత్ ప్రోక్తం యన్నేత్యాహానృతం హి తత్ ॥ ౩౮ ॥
సత్యమోమితి యత్ ప్రోక్తం యన్నేత్యాహానృతం హి తత్ ॥ ౩౮ ॥
సత్యం పుష్పఫలం విద్యాదాత్మవృక్షస్య గీయతే ।
వృక్షేఽజీవతి తన్న స్యాదనృతం మూలమాత్మనః ॥ ౩౯ ॥
వృక్షేఽజీవతి తన్న స్యాదనృతం మూలమాత్మనః ॥ ౩౯ ॥
తద్ యథా వృక్ష ఉన్మూలః శుష్యత్యుద్వర్తతేఽచిరాత్ ।
ఏవం నష్టానృతః సద్య ఆత్మా శుష్యేన్న సంశయః ॥ ౪౦ ॥
ఏవం నష్టానృతః సద్య ఆత్మా శుష్యేన్న సంశయః ॥ ౪౦ ॥
పరాగ్ రిక్తమపూర్ణం వా అక్షరం యత్ తదోమితి ।
యత్ కిఞ్చిదోమితి బ్రూయాత్ తేన రిచ్యేత వై పుమాన్ ।
భిక్షవే సర్వమ్ఓం కుర్వన్నాలం కామేన చాత్మనే ॥ ౪౧ ॥
యత్ కిఞ్చిదోమితి బ్రూయాత్ తేన రిచ్యేత వై పుమాన్ ।
భిక్షవే సర్వమ్ఓం కుర్వన్నాలం కామేన చాత్మనే ॥ ౪౧ ॥
అథైతత్ పూర్ణమభ్యాత్మం యచ్చ నేత్యనృతం వచః ।
సర్వం నేత్యనృతం బ్రూయాత్ స దుష్కీర్తిః శ్వసన్మృతః ॥ ౪౨ ॥
సర్వం నేత్యనృతం బ్రూయాత్ స దుష్కీర్తిః శ్వసన్మృతః ॥ ౪౨ ॥
స్త్రీషు నర్మవివాహే చ వృత్త్యర్థే ప్రాణసఙ్కటే ।
గోబ్రాహ్మణార్థే హింసాయాం నానృతం స్యాజ్జుగుప్సితమ్ ॥ ౪౩ ॥
గోబ్రాహ్మణార్థే హింసాయాం నానృతం స్యాజ్జుగుప్సితమ్ ॥ ౪౩ ॥