శ్రీశుక ఉవాచ
రాజన్నుదితమేతత్ తే హరేః కర్మాఘనాశనమ్ ।
గజేన్ద్రమోక్షణం పుణ్యం రైవతం త్వన్తరం శృణు ॥ ౧ ॥
రాజన్నుదితమేతత్ తే హరేః కర్మాఘనాశనమ్ ।
గజేన్ద్రమోక్షణం పుణ్యం రైవతం త్వన్తరం శృణు ॥ ౧ ॥
పఞ్చమో రైవతో నామ మనుస్తామససోదరః ।
బలివిన్ధ్యాదయస్తస్య సుతా హార్జునపూర్వకాః ॥ ౨ ॥
బలివిన్ధ్యాదయస్తస్య సుతా హార్జునపూర్వకాః ॥ ౨ ॥
విభురిన్ద్రః సురగణా రాజన్భూతరయాదయః ।
హిరణ్యరోమా వేదశిరా ఊర్ధ్వబాహ్వాదయో ద్విజాః ॥ ౩ ॥
హిరణ్యరోమా వేదశిరా ఊర్ధ్వబాహ్వాదయో ద్విజాః ॥ ౩ ॥
పత్నీ వికుణ్ఠా శుభ్రస్య వైకుణ్ఠైః సురసత్తమైః ।
తయోః స్వకలయా జజ్ఞే వైకుణ్ఠో భగవాన్స్వయమ్ ॥ ౪ ॥
తయోః స్వకలయా జజ్ఞే వైకుణ్ఠో భగవాన్స్వయమ్ ॥ ౪ ॥
వైకుణ్ఠః కల్పితో యేన లోకో లోకనమస్కృతః ।
రమయా ప్రార్థ్యమానేన దేవ్యా తత్ప్రియకామ్యయా ॥ ౫ ॥
రమయా ప్రార్థ్యమానేన దేవ్యా తత్ప్రియకామ్యయా ॥ ౫ ॥
తస్యానుభావః కథితో గుణాశ్చ పరమోదయాః ।
భౌమాన్రేణూన్స విమమే యో విష్ణోర్వర్ణయేద్ గుణాన్ ॥ ౬ ॥
భౌమాన్రేణూన్స విమమే యో విష్ణోర్వర్ణయేద్ గుణాన్ ॥ ౬ ॥
షష్ఠశ్చ చక్షుషః పుత్రశ్చాక్షుషో నామ వై మనుః ।
పూరుపూరుషసుద్యుమ్నప్రముఖాశ్చాక్షుషాత్మజాః ॥ ౭ ॥
పూరుపూరుషసుద్యుమ్నప్రముఖాశ్చాక్షుషాత్మజాః ॥ ౭ ॥
ఇన్ద్రో మన్త్రద్రుమస్తత్ర దేవా ఆప్యాదయో గణాః ।
మునయస్తత్ర వై రాజన్హవిష్మద్వీరకాదయః ॥ ౮ ॥
మునయస్తత్ర వై రాజన్హవిష్మద్వీరకాదయః ॥ ౮ ॥
తత్రాపి దేవసమ్భూత్యాం వైరాజస్యాభవత్ సుతః ।
అజితో నామ భగవానంశేన జగతః పతిః ॥ ౯ ॥
అజితో నామ భగవానంశేన జగతః పతిః ॥ ౯ ॥
పయోధిం యేన నిర్మథ్య సురాణాం సాధితా సుధా ।
భ్రమమాణోఽమ్భసి ధృతః కూర్మరూపేణ మన్దరః ॥ ౧౦ ॥
భ్రమమాణోఽమ్భసి ధృతః కూర్మరూపేణ మన్దరః ॥ ౧౦ ॥
శ్రీరాజోవాచ
యథా భగవతా బ్రహ్మన్మథితః క్షీరసాగరః ।
యదర్థం వా యతశ్చాద్రిం దధారామ్బుచరాత్మనా ॥ ౧౧ ॥
యథా భగవతా బ్రహ్మన్మథితః క్షీరసాగరః ।
యదర్థం వా యతశ్చాద్రిం దధారామ్బుచరాత్మనా ॥ ౧౧ ॥
యథామృతం సురైః ప్రాప్తం కిం చాన్యదభవత్ తతః ।
ఏతద్ భగవతః కర్మ వదస్వ పరమాద్భుతమ్ ॥ ౧౨ ॥
ఏతద్ భగవతః కర్మ వదస్వ పరమాద్భుతమ్ ॥ ౧౨ ॥
త్వయా సఙ్కథ్యమానేన మహిమ్నా సాత్వతాం పతేః ।
నాతితృప్యతి మే చిత్తం సుచిరం తాపతాపితమ్ ॥ ౧౩ ॥
నాతితృప్యతి మే చిత్తం సుచిరం తాపతాపితమ్ ॥ ౧౩ ॥
శ్రీసూత ఉవాచ
సమ్పృష్టో భగవానేవం ద్వైపాయనసుతో ద్విజాః ।
అభినన్ద్య హరేర్వీర్యమభ్యాచష్టుం ప్రచక్రమే ॥ ౧౪ ॥
సమ్పృష్టో భగవానేవం ద్వైపాయనసుతో ద్విజాః ।
అభినన్ద్య హరేర్వీర్యమభ్యాచష్టుం ప్రచక్రమే ॥ ౧౪ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
యదా యుద్ధేఽసురైర్దేవా బధ్యమానాః శితాయుధైః ।
గతాసవో నిపతితా నోత్తిష్ఠేరన్స్మ భూరిశః ॥ ౧౫ ॥
యదా యుద్ధేఽసురైర్దేవా బధ్యమానాః శితాయుధైః ।
గతాసవో నిపతితా నోత్తిష్ఠేరన్స్మ భూరిశః ॥ ౧౫ ॥
యదా దుర్వాసః శాపేన సేన్ద్రా లోకాస్త్రయో నృప ।
నిఃశ్రీకాశ్చాభవంస్తత్ర నేశురిజ్యాదయః క్రియాః ॥ ౧౬ ॥
నిఃశ్రీకాశ్చాభవంస్తత్ర నేశురిజ్యాదయః క్రియాః ॥ ౧౬ ॥
నిశామ్యైతత్ సురగణా మహేన్ద్రవరుణాదయః ।
నాధ్యగచ్ఛన్స్వయం మన్త్రైర్మన్త్రయన్తో వినిశ్చితమ్ ॥ ౧౭ ॥
నాధ్యగచ్ఛన్స్వయం మన్త్రైర్మన్త్రయన్తో వినిశ్చితమ్ ॥ ౧౭ ॥
తతో బ్రహ్మసభాం జగ్ముర్మేరోర్మూర్ధని సర్వశః ।
సర్వం విజ్ఞాపయాం చక్రుః ప్రణతాః పరమేష్ఠినే ॥ ౧౮ ॥
సర్వం విజ్ఞాపయాం చక్రుః ప్రణతాః పరమేష్ఠినే ॥ ౧౮ ॥
స విలోక్యేన్ద్రవాయ్వాదీన్ నిఃసత్త్వాన్విగతప్రభాన్ ।
లోకానమఙ్గలప్రాయానసురానయథా విభుః ॥ ౧౯ ॥
లోకానమఙ్గలప్రాయానసురానయథా విభుః ॥ ౧౯ ॥
సమాహితేన మనసా సంస్మరన్పురుషం పరమ్ ।
ఉవాచోత్ఫుల్లవదనో దేవాన్స భగవాన్పరః ॥ ౨౦ ॥
ఉవాచోత్ఫుల్లవదనో దేవాన్స భగవాన్పరః ॥ ౨౦ ॥
అహం భవో యూయమథోఽసురాదయో
మనుష్యతిర్యగ్ద్రుమఘర్మజాతయః ।
యస్యావతారాంశకలావిసర్జితా
వ్రజామ సర్వే శరణం తమవ్యయమ్ ॥ ౨౧ ॥
మనుష్యతిర్యగ్ద్రుమఘర్మజాతయః ।
యస్యావతారాంశకలావిసర్జితా
వ్రజామ సర్వే శరణం తమవ్యయమ్ ॥ ౨౧ ॥
న యస్య వధ్యో న చ రక్షణీయో
నోపేక్షణీయాదరణీయపక్షః ।
తథాపి సర్గస్థితిసంయమార్థం
ధత్తే రజఃసత్త్వతమాంసి కాలే ॥ ౨౨ ॥
నోపేక్షణీయాదరణీయపక్షః ।
తథాపి సర్గస్థితిసంయమార్థం
ధత్తే రజఃసత్త్వతమాంసి కాలే ॥ ౨౨ ॥
అయం చ తస్య స్థితిపాలనక్షణః
సత్త్వం జుషాణస్య భవాయ దేహినామ్ ।
తస్మాద్ వ్రజామః శరణం జగద్గురుం
స్వానాం స నో ధాస్యతి శం సురప్రియః ॥ ౨౩ ॥
సత్త్వం జుషాణస్య భవాయ దేహినామ్ ।
తస్మాద్ వ్రజామః శరణం జగద్గురుం
స్వానాం స నో ధాస్యతి శం సురప్రియః ॥ ౨౩ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇత్యాభాష్య సురాన్వేధాః సహ దేవైరరిన్దమ ।
అజితస్య పదం సాక్షాజ్జగామ తమసః పరమ్ ॥ ౨౪ ॥
ఇత్యాభాష్య సురాన్వేధాః సహ దేవైరరిన్దమ ।
అజితస్య పదం సాక్షాజ్జగామ తమసః పరమ్ ॥ ౨౪ ॥
తత్రాదృష్టస్వరూపాయ శ్రుతపూర్వాయ వై ప్రభుః ।
స్తుతిమబ్రూత దైవీభిర్గీర్భిస్త్వవహితేన్ద్రియః ॥ ౨౫ ॥
స్తుతిమబ్రూత దైవీభిర్గీర్భిస్త్వవహితేన్ద్రియః ॥ ౨౫ ॥
శ్రీబ్రహ్మోవాచ
అవిక్రియం సత్యమనన్తమాద్యం
గుహాశయం నిష్కలమప్రతర్క్యమ్ ।
మనోఽగ్రయానం వచసానిరుక్తం
నమామహే దేవవరం వరేణ్యమ్ ॥ ౨౬ ॥
అవిక్రియం సత్యమనన్తమాద్యం
గుహాశయం నిష్కలమప్రతర్క్యమ్ ।
మనోఽగ్రయానం వచసానిరుక్తం
నమామహే దేవవరం వరేణ్యమ్ ॥ ౨౬ ॥
విపశ్చితం ప్రాణమనోధియాత్మనా-
మర్థేన్ద్రియాభాసమనిద్రమవ్రణమ్ ।
ఛాయాతపౌ యత్ర న గృధ్రపక్షౌ
తమక్షరం ఖం త్రియుగం వ్రజామహే ॥ ౨౭ ॥
మర్థేన్ద్రియాభాసమనిద్రమవ్రణమ్ ।
ఛాయాతపౌ యత్ర న గృధ్రపక్షౌ
తమక్షరం ఖం త్రియుగం వ్రజామహే ॥ ౨౭ ॥
అజస్య చక్రం త్వజయేర్యమాణం
మనోమయం పఞ్చదశారమాశు ।
త్రినాభి విద్యుచ్చలమష్టనేమి
యదక్షమాహుస్తమృతం ప్రపద్యే ॥ ౨౮ ॥
మనోమయం పఞ్చదశారమాశు ।
త్రినాభి విద్యుచ్చలమష్టనేమి
యదక్షమాహుస్తమృతం ప్రపద్యే ॥ ౨౮ ॥
య ఏకవర్ణం తమసః పరం త-
దలోకమవ్యక్తమనన్తపారమ్ ।
ఆసాంచకారోపసుపర్ణమేన-
ముపాసతే యోగరథేన ధీరాః ॥ ౨౯ ॥
దలోకమవ్యక్తమనన్తపారమ్ ।
ఆసాంచకారోపసుపర్ణమేన-
ముపాసతే యోగరథేన ధీరాః ॥ ౨౯ ॥
న యస్య కశ్చాతితితర్తి మాయాం
యయా జనో ముహ్యతి వేద నార్థమ్ ।
తం నిర్జితాత్మాత్మగుణం పరేశం
నమామ భూతేషు సమం చరన్తమ్ ॥ ౩౦ ॥
యయా జనో ముహ్యతి వేద నార్థమ్ ।
తం నిర్జితాత్మాత్మగుణం పరేశం
నమామ భూతేషు సమం చరన్తమ్ ॥ ౩౦ ॥
ఇమే వయం యత్ప్రియయైవ తన్వా
సత్త్వేన సృష్టా బహిరన్తరావిః ।
గతిం న సూక్ష్మామృషయశ్చ విద్మహే
కుతోఽసురాద్యా ఇతరప్రధానాః ॥ ౩౧ ॥
సత్త్వేన సృష్టా బహిరన్తరావిః ।
గతిం న సూక్ష్మామృషయశ్చ విద్మహే
కుతోఽసురాద్యా ఇతరప్రధానాః ॥ ౩౧ ॥
పాదౌ మహీయం స్వకృతైవ యస్య
చతుర్విధో యత్ర హి భూతసర్గః ।
స వై మహాపూరుష ఆత్మతన్త్రః
ప్రసీదతాం బ్రహ్మ మహావిభూతిః ॥ ౩౨ ॥
చతుర్విధో యత్ర హి భూతసర్గః ।
స వై మహాపూరుష ఆత్మతన్త్రః
ప్రసీదతాం బ్రహ్మ మహావిభూతిః ॥ ౩౨ ॥
అమ్భస్తు యద్రేత ఉదారవీర్యం
సిధ్యన్తి జీవన్త్యుత వర్ధమానాః ।
లోకాయతోఽథాఖిలలోకపాలాః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౩ ॥
సిధ్యన్తి జీవన్త్యుత వర్ధమానాః ।
లోకాయతోఽథాఖిలలోకపాలాః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౩ ॥
సోమం మనో యస్య సమామనన్తి
దివౌకసాం యో బలమన్ధ ఆయుః ।
ఈశో నగానాం ప్రజనః ప్రజానాం
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౪ ॥
దివౌకసాం యో బలమన్ధ ఆయుః ।
ఈశో నగానాం ప్రజనః ప్రజానాం
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౪ ॥
అగ్నిర్ముఖం యస్య తు జాతవేదా
జాతః క్రియాకాణ్డనిమిత్తజన్మా ।
అన్తఃసముద్రేఽనుపచన్స్వధాతూన్
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౫ ॥
జాతః క్రియాకాణ్డనిమిత్తజన్మా ।
అన్తఃసముద్రేఽనుపచన్స్వధాతూన్
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౫ ॥
యచ్చక్షురాసీత్ తరణిర్దేవయానం
త్రయీమయో బ్రహ్మణ ఏష ధిష్ణ్యమ్ ।
ద్వారం చ ముక్తేరమృతం చ మృత్యుః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౬ ॥
త్రయీమయో బ్రహ్మణ ఏష ధిష్ణ్యమ్ ।
ద్వారం చ ముక్తేరమృతం చ మృత్యుః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౬ ॥
ప్రాణాదభూద్ యస్య చరాచరాణాం
ప్రాణః సహో బలమోజశ్చ వాయుః ।
అన్వాస్మ సమ్రాజమివానుగా వయం
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౭ ॥
ప్రాణః సహో బలమోజశ్చ వాయుః ।
అన్వాస్మ సమ్రాజమివానుగా వయం
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౭ ॥
శ్రోత్రాద్ దిశో యస్య హృదశ్చ ఖాని
ప్రజజ్ఞిరే ఖం పురుషస్య నాభ్యాః ।
ప్రాణేన్ద్రియాత్మాసుశరీరకేతః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౮ ॥
ప్రజజ్ఞిరే ఖం పురుషస్య నాభ్యాః ।
ప్రాణేన్ద్రియాత్మాసుశరీరకేతః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౮ ॥
బలాన్మహేన్ద్రస్త్రిదశాః ప్రసాదా-
న్మన్యోర్గిరీశో ధిషణాద్ విరిఞ్చః ।
ఖేమ్యస్తుఛన్దాంస్యృషయో మేఢ్రతః కః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౯ ॥
న్మన్యోర్గిరీశో ధిషణాద్ విరిఞ్చః ।
ఖేమ్యస్తుఛన్దాంస్యృషయో మేఢ్రతః కః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౩౯ ॥
శ్రీర్వక్షసః పితరశ్ఛాయయాసన్
ధర్మః స్తనాదితరః పృష్ఠతోఽభూత్ ।
ద్యౌర్యస్య శీర్ష్ణోఽప్సరసో విహారాత్
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౦ ॥
ధర్మః స్తనాదితరః పృష్ఠతోఽభూత్ ।
ద్యౌర్యస్య శీర్ష్ణోఽప్సరసో విహారాత్
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౦ ॥
విప్రో ముఖాద్ బ్రహ్మ చ యస్య గుహ్యం
రాజన్య ఆసీద్ భుజయోర్బలం చ ।
ఊర్వోర్విడోజోఽఙ్ఘ్రిరవేదశూద్రౌ
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౧ ॥
రాజన్య ఆసీద్ భుజయోర్బలం చ ।
ఊర్వోర్విడోజోఽఙ్ఘ్రిరవేదశూద్రౌ
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౧ ॥
లోభోఽధరాత్ ప్రీతిరుపర్యభూద్ ద్యుతి-
ర్నస్తః పశవ్యః స్పర్శేన కామః ।
భ్రువోర్యమః పక్ష్మభవస్తు కాలః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౨ ॥
ర్నస్తః పశవ్యః స్పర్శేన కామః ।
భ్రువోర్యమః పక్ష్మభవస్తు కాలః
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౨ ॥
ద్రవ్యం వయః కర్మ గుణాన్విశేషం
యద్యోగమాయావిహితాన్వదన్తి ।
యద్ దుర్విభావ్యం ప్రబుధాపబాధం
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౩ ॥
యద్యోగమాయావిహితాన్వదన్తి ।
యద్ దుర్విభావ్యం ప్రబుధాపబాధం
ప్రసీదతాం నః స మహావిభూతిః ॥ ౪౩ ॥
నమోఽస్తు తస్మా ఉపశాన్తశక్తయే
స్వారాజ్యలాభప్రతిపూరితాత్మనే ।
గుణేషు మాయారచితేషు వృత్తిభి-
ర్న సజ్జమానాయ నభస్వదూతయే ॥ ౪౪ ॥
స్వారాజ్యలాభప్రతిపూరితాత్మనే ।
గుణేషు మాయారచితేషు వృత్తిభి-
ర్న సజ్జమానాయ నభస్వదూతయే ॥ ౪౪ ॥
స త్వం నో దర్శయాత్మానమస్మత్కరణగోచరమ్ ।
ప్రపన్నానాం దిదృక్షూణాం సస్మితం తే ముఖామ్బుజమ్ ॥ ౪౫ ॥
ప్రపన్నానాం దిదృక్షూణాం సస్మితం తే ముఖామ్బుజమ్ ॥ ౪౫ ॥
తైస్తైః స్వేచ్ఛాభూతై రూపైః కాలే కాలే స్వయం విభో ।
కర్మ దుర్విషహం యన్నో భగవాంస్తత్ కరోతి హి ॥ ౪౬ ॥
కర్మ దుర్విషహం యన్నో భగవాంస్తత్ కరోతి హి ॥ ౪౬ ॥
క్లేశభూర్యల్పసారాణి కర్మాణి విఫలాని వా ।
దేహినాం విషయార్తానాం న తథైవార్పితం త్వయి ॥ ౪౭ ॥
దేహినాం విషయార్తానాం న తథైవార్పితం త్వయి ॥ ౪౭ ॥
నావమః కర్మకల్పోఽపి విఫలాయేశ్వరార్పితః ।
కల్పతే పురుషస్యైవ స హ్యాత్మా దయితో హితః ॥ ౪౮ ॥
కల్పతే పురుషస్యైవ స హ్యాత్మా దయితో హితః ॥ ౪౮ ॥
యథా హి స్కన్ధశాఖానాం తరోర్మూలావసేచనమ్ ।
ఏవమారాధనం విష్ణోః సర్వేషామాత్మనశ్చ హి ॥ ౪౯ ॥
ఏవమారాధనం విష్ణోః సర్వేషామాత్మనశ్చ హి ॥ ౪౯ ॥
నమస్తుభ్యమనన్తాయ దుర్వితర్క్యాత్మకర్మణే ।
నిర్గుణాయ గుణేశాయ సత్త్వస్థాయ చ సామ్ప్రతమ్ ॥ ౫౦ ॥
నిర్గుణాయ గుణేశాయ సత్త్వస్థాయ చ సామ్ప్రతమ్ ॥ ౫౦ ॥