શ્રીશુક ઉવાચ
એવં સ્તુતઃ સુરગણૈર્ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ।
તેષામાવિરભૂદ્ રાજન્સહસ્રાર્કોદયદ્યુતિઃ ॥ ૧ ॥
એવં સ્તુતઃ સુરગણૈર્ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ।
તેષામાવિરભૂદ્ રાજન્સહસ્રાર્કોદયદ્યુતિઃ ॥ ૧ ॥
તેનૈવ મહસા સર્વે દેવાઃ પ્રતિહતેક્ષણાઃ ।
નાપશ્યન્ ખં દિશઃ ક્ષોણીમાત્માનં ચ કુતો વિભુમ્
નાપશ્યન્ ખં દિશઃ ક્ષોણીમાત્માનં ચ કુતો વિભુમ્
વિરિઞ્ચો ભગવાન્દૃષ્ટ્વા સહ શર્વેણ તાં તનુમ્ ।
સ્વચ્છાં મરકતશ્યામાં કઞ્જગર્ભારુણેક્ષણામ્ ॥ ૩ ॥
સ્વચ્છાં મરકતશ્યામાં કઞ્જગર્ભારુણેક્ષણામ્ ॥ ૩ ॥
તપ્તહેમાવદાતેન લસત્કૌશેયવાસસા ।
પ્રસન્નચારુસર્વાઙ્ગીં સુમુખીં સુન્દરભ્રુવમ્ ॥ ૪ ॥
પ્રસન્નચારુસર્વાઙ્ગીં સુમુખીં સુન્દરભ્રુવમ્ ॥ ૪ ॥
મહામણિકિરીટેન કેયૂરાભ્યાં ચ ભૂષિતામ્ ।
કર્ણાભરણનિર્ભાતકપોલશ્રીમુખામ્બુજામ્ ॥ ૫ ॥
કર્ણાભરણનિર્ભાતકપોલશ્રીમુખામ્બુજામ્ ॥ ૫ ॥
કાઞ્ચીકલાપવલયહારનૂપુરશોભિતામ્ ।
કૌસ્તુભાભરણાં લક્ષ્મીં બિભ્રતીં વનમાલિનીમ્ ॥ ૬ ॥
કૌસ્તુભાભરણાં લક્ષ્મીં બિભ્રતીં વનમાલિનીમ્ ॥ ૬ ॥
સુદર્શનાદિભિઃ સ્વાસ્ત્રૈર્મૂર્તિમદ્ભિરુપાસિતામ્ ।
તુષ્ટાવ દેવપ્રવરઃ સશર્વઃ પુરુષં પરમ્ ।
સર્વામરગણૈઃ સાકં સર્વાઙ્ગૈરવનિં ગતૈઃ ॥ ૭ ॥
તુષ્ટાવ દેવપ્રવરઃ સશર્વઃ પુરુષં પરમ્ ।
સર્વામરગણૈઃ સાકં સર્વાઙ્ગૈરવનિં ગતૈઃ ॥ ૭ ॥
શ્રીબ્રહ્મોવાચ
અજાતજન્મસ્થિતિસંયમાયા-
ગુણાય નિર્વાણસુખાર્ણવાય ।
અણોરણિમ્નેઽપરિગણ્યધામ્ને
અજાતજન્મસ્થિતિસંયમાયા-
ગુણાય નિર્વાણસુખાર્ણવાય ।
અણોરણિમ્નેઽપરિગણ્યધામ્ને
રૂપં તવૈતત્ પુરુષર્ષભેજ્યં
શ્રેયોઽર્થિભિર્વૈદિકતાન્ત્રિકેણ ।
યોગેન ધાતઃ સહ નસ્ત્રિલોકાન્
પશ્યામ્યમુષ્મિન્નુ હ વિશ્વમૂર્તૌ ॥ ૯ ॥
શ્રેયોઽર્થિભિર્વૈદિકતાન્ત્રિકેણ ।
યોગેન ધાતઃ સહ નસ્ત્રિલોકાન્
પશ્યામ્યમુષ્મિન્નુ હ વિશ્વમૂર્તૌ ॥ ૯ ॥
ત્વય્યગ્ર આસીત્ ત્વયિ મધ્ય આસીત્
ત્વય્યન્ત આસીદિદમાત્મતન્ત્રે ।
ત્વમાદિરન્તો જગતોઽસ્ય મધ્યં
ઘટસ્ય મૃત્સ્નેવ પરઃ પરસ્માત્ ॥ ૧૦ ॥
ત્વય્યન્ત આસીદિદમાત્મતન્ત્રે ।
ત્વમાદિરન્તો જગતોઽસ્ય મધ્યં
ઘટસ્ય મૃત્સ્નેવ પરઃ પરસ્માત્ ॥ ૧૦ ॥
ત્વં માયયાત્માશ્રયયા સ્વયેદં
નિર્માય વિશ્વં તદનુપ્રવિષ્ટઃ ।
પશ્યન્તિ યુક્તા મનસા મનીષિણો
ગુણવ્યવાયેઽપ્યગુણં વિપશ્ચિતઃ ॥ ૧૧ ॥
નિર્માય વિશ્વં તદનુપ્રવિષ્ટઃ ।
પશ્યન્તિ યુક્તા મનસા મનીષિણો
ગુણવ્યવાયેઽપ્યગુણં વિપશ્ચિતઃ ॥ ૧૧ ॥
યથાગ્નિમેધસ્યમૃતં ચ ગોષુ
ભુવ્યન્નમમ્બૂદ્યમને ચ વૃત્તિમ્ ।
યોગૈર્મનુષ્યા અધિયન્તિ હિ ત્વાં
ગુણેષુ બુદ્ધ્યા કવયો વદન્તિ ॥ ૧૨ ॥
ભુવ્યન્નમમ્બૂદ્યમને ચ વૃત્તિમ્ ।
યોગૈર્મનુષ્યા અધિયન્તિ હિ ત્વાં
ગુણેષુ બુદ્ધ્યા કવયો વદન્તિ ॥ ૧૨ ॥
તં ત્વાં વયં નાથ સમુજ્જિહાનં
સરોજનાભાતિચિરેપ્સિતાર્થમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ગતા નિર્વૃતમદ્ય સર્વે
ગજા દવાર્તા ઇવ ગાઙ્ગમમ્ભઃ ॥ ૧૩ ॥
સરોજનાભાતિચિરેપ્સિતાર્થમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ગતા નિર્વૃતમદ્ય સર્વે
ગજા દવાર્તા ઇવ ગાઙ્ગમમ્ભઃ ॥ ૧૩ ॥
સ ત્વં વિધત્સ્વાખિલલોકપાલા
વયં યદર્થાસ્તવ પાદમૂલમ્ ।
સમાગતાસ્તે બહિરન્તરાત્મન્
કિં વાન્યવિજ્ઞાપ્યમશેષસાક્ષિણઃ ॥ ૧૪ ॥
વયં યદર્થાસ્તવ પાદમૂલમ્ ।
સમાગતાસ્તે બહિરન્તરાત્મન્
કિં વાન્યવિજ્ઞાપ્યમશેષસાક્ષિણઃ ॥ ૧૪ ॥
અહં ગિરિત્રશ્ચ સુરાદયો યે
દક્ષાદયોઽગ્નેરિવ કેતવસ્તે ।
કિં વા વિદામેશ પૃથગ્વિભાતા
વિધત્સ્વ શં નો દ્વિજદેવમન્ત્રમ્ ॥ ૧૫ ॥
દક્ષાદયોઽગ્નેરિવ કેતવસ્તે ।
કિં વા વિદામેશ પૃથગ્વિભાતા
વિધત્સ્વ શં નો દ્વિજદેવમન્ત્રમ્ ॥ ૧૫ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવં વિરિઞ્ચાદિભિરીડિતસ્તદ્
વિજ્ઞાય તેષાં હૃદયં યથૈવ ।
જગાદ જીમૂતગભીરયા ગિરા
બદ્ધાઞ્જલીન્સંવૃતસર્વકારકાન્ ॥ ૧૬ ॥
એવં વિરિઞ્ચાદિભિરીડિતસ્તદ્
વિજ્ઞાય તેષાં હૃદયં યથૈવ ।
જગાદ જીમૂતગભીરયા ગિરા
બદ્ધાઞ્જલીન્સંવૃતસર્વકારકાન્ ॥ ૧૬ ॥
એક એવેશ્વરસ્તસ્મિન્સુરકાર્યે સુરેશ્વરઃ ।
વિહર્તુકામસ્તાનાહ સમુદ્રોન્મથનાદિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
વિહર્તુકામસ્તાનાહ સમુદ્રોન્મથનાદિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
હન્ત બ્રહ્મન્નહો શમ્ભો હે દેવા મમ ભાષિતમ્ ।
શૃણુતાવહિતાઃ સર્વે શ્રેયો વઃ સ્યાદ્ યથા સુરાઃ ॥ ૧૮ ॥
હન્ત બ્રહ્મન્નહો શમ્ભો હે દેવા મમ ભાષિતમ્ ।
શૃણુતાવહિતાઃ સર્વે શ્રેયો વઃ સ્યાદ્ યથા સુરાઃ ॥ ૧૮ ॥
યાત દાનવદૈતેયૈસ્તાવત્ સન્ધિર્વિધીયતામ્ ।
કાલેનાનુગૃહીતૈસ્તૈર્યાવદ્ વો ભવ આત્મનઃ ॥ ૧૯ ॥
કાલેનાનુગૃહીતૈસ્તૈર્યાવદ્ વો ભવ આત્મનઃ ॥ ૧૯ ॥
અરયોઽપિ હિ સન્ધેયાઃ સતિ કાર્યાર્થગૌરવે ।
અહિમૂષિકવદ્ દેવા હ્યર્થસ્ય પદવીં ગતૈઃ ॥ ૨૦ ॥
અહિમૂષિકવદ્ દેવા હ્યર્થસ્ય પદવીં ગતૈઃ ॥ ૨૦ ॥
અમૃતોત્પાદને યત્નઃ ક્રિયતામવિલમ્બિતમ્ ।
યસ્ય પીતસ્ય વૈ જન્તુર્મૃત્યુગ્રસ્તોઽમરો ભવેત્ ॥ ૨૧ ॥
યસ્ય પીતસ્ય વૈ જન્તુર્મૃત્યુગ્રસ્તોઽમરો ભવેત્ ॥ ૨૧ ॥
ક્ષિપ્ત્વા ક્ષીરોદધૌ સર્વા વીરુત્તૃણલતૌષધીઃ ।
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ ॥ ૨૨ ॥
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ ॥ ૨૨ ॥
સહાયેન મયા દેવા નિર્મન્થધ્વમતન્દ્રિતાઃ ।
ક્લેશભાજો ભવિષ્યન્તિ દૈત્યા યૂયં ફલગ્રહાઃ ॥ ૨૩ ॥
ક્લેશભાજો ભવિષ્યન્તિ દૈત્યા યૂયં ફલગ્રહાઃ ॥ ૨૩ ॥
યૂયં તદનુમોદધ્વં યદિચ્છન્ત્યસુરાઃ સુરાઃ ।
ન સંરમ્ભેણ સિધ્યન્તિ સર્વાર્થાઃ સાન્ત્વયા યથા ॥ ૨૪ ॥
ન સંરમ્ભેણ સિધ્યન્તિ સર્વાર્થાઃ સાન્ત્વયા યથા ॥ ૨૪ ॥
ન ભેતવ્યં કાલકૂટાદ્ વિષાજ્જલધિસમ્ભવાત્ ।
લોભઃ કાર્યો ન વો જાતુ રોષઃ કામસ્તુ વસ્તુષુ ॥ ૨૫ ॥
લોભઃ કાર્યો ન વો જાતુ રોષઃ કામસ્તુ વસ્તુષુ ॥ ૨૫ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ દેવાન્સમાદિશ્ય ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
તેષામન્તર્દધે રાજન્સ્વચ્છન્દગતિરીશ્વરઃ ॥ ૨૬ ॥
ઇતિ દેવાન્સમાદિશ્ય ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
તેષામન્તર્દધે રાજન્સ્વચ્છન્દગતિરીશ્વરઃ ॥ ૨૬ ॥
અથ તસ્મૈ ભગવતે નમસ્કૃત્ય પિતામહઃ ।
ભવશ્ચ જગ્મતુઃ સ્વં સ્વં ધામોપેયુર્બલિં સુરાઃ ॥ ૨૭ ॥
ભવશ્ચ જગ્મતુઃ સ્વં સ્વં ધામોપેયુર્બલિં સુરાઃ ॥ ૨૭ ॥
દૃષ્ટ્વારીનપ્યસંયત્તાઞ્જાતક્ષોભાન્સ્વનાયકાન્ ।
ન્યષેધદ્ દૈત્યરાટ્ શ્લોક્યઃ સન્ધિવિગ્રહકાલવિત્ ॥ ૨૮ ॥
ન્યષેધદ્ દૈત્યરાટ્ શ્લોક્યઃ સન્ધિવિગ્રહકાલવિત્ ॥ ૨૮ ॥
તે વૈરોચનિમાસીનં ગુપ્તં ચાસુરયૂથપૈઃ ।
શ્રિયા પરમયા જુષ્ટં જિતાશેષમુપાગમન્ ॥ ૨૯ ॥
શ્રિયા પરમયા જુષ્ટં જિતાશેષમુપાગમન્ ॥ ૨૯ ॥
મહેન્દ્રઃ શ્લક્ષ્ણયા વાચા સાન્ત્વયિત્વા મહામતિઃ ।
અભ્યભાષત તત્ સર્વં શિક્ષિતં પુરુષોત્તમાત્ ॥ ૩૦ ॥
અભ્યભાષત તત્ સર્વં શિક્ષિતં પુરુષોત્તમાત્ ॥ ૩૦ ॥
તત્ત્વરોચત દૈત્યસ્ય તત્રાન્યે યેઽસુરાધિપાઃ ।
શમ્બરોઽરિષ્ટનેમિશ્ચ યે ચ ત્રિપુરવાસિનઃ ॥ ૩૧ ॥
શમ્બરોઽરિષ્ટનેમિશ્ચ યે ચ ત્રિપુરવાસિનઃ ॥ ૩૧ ॥
તતો દેવાસુરાઃ કૃત્વા સંવિદં કૃતસૌહૃદાઃ ।
ઉદ્યમં પરમં ચક્રુરમૃતાર્થે પરન્તપ ॥ ૩૨ ॥
ઉદ્યમં પરમં ચક્રુરમૃતાર્થે પરન્તપ ॥ ૩૨ ॥
તતસ્તે મન્દરગિરિમોજસોત્પાટ્ય દુર્મદાઃ ।
નદન્ત ઉદધિં નિન્યુઃ શક્તાઃ પરિઘબાહવઃ ॥ ૩૩ ॥
નદન્ત ઉદધિં નિન્યુઃ શક્તાઃ પરિઘબાહવઃ ॥ ૩૩ ॥
દૂરભારોદ્વહશ્રાન્તાઃ શક્રવૈરોચનાદયઃ ।
અપારયન્તસ્તં વોઢું વિવશા વિજહુઃ પથિ ॥ ૩૪ ॥
અપારયન્તસ્તં વોઢું વિવશા વિજહુઃ પથિ ॥ ૩૪ ॥
નિપતન્સ ગિરિસ્તત્ર બહૂનમરદાનવાન્ ।
ચૂર્ણયામાસ મહતા ભારેણ કનકાચલઃ ॥ ૩૫ ॥
ચૂર્ણયામાસ મહતા ભારેણ કનકાચલઃ ॥ ૩૫ ॥
તાંસ્તથા ભગ્નમનસો ભગ્નબાહૂરુકન્ધરાન્ ।
વિજ્ઞાય ભગવાંસ્તત્ર બભૂવ ગરુડધ્વજઃ ॥ ૩૬ ॥
વિજ્ઞાય ભગવાંસ્તત્ર બભૂવ ગરુડધ્વજઃ ॥ ૩૬ ॥
ગિરિપાતવિનિષ્પિષ્ટાન્વિલોક્યામરદાનવાન્ ।
ઈક્ષયા જીવયામાસ નિર્જરાન્ નિર્વ્રણાન્ યથા ॥ ૩૭ ॥
ઈક્ષયા જીવયામાસ નિર્જરાન્ નિર્વ્રણાન્ યથા ॥ ૩૭ ॥
ગિરિં ચારોપ્ય ગરુડે હસ્તેનૈકેન લીલયા ।
આરુહ્ય પ્રયયાવબ્ધિં સુરાસુરગણૈર્વૃતઃ ॥ ૩૮ ॥
આરુહ્ય પ્રયયાવબ્ધિં સુરાસુરગણૈર્વૃતઃ ॥ ૩૮ ॥
અવરોપ્ય ગિરિં સ્કન્ધાત્ સુપર્ણઃ પતતાં વરઃ ।
યયૌ જલાન્ત ઉત્સૃજ્ય હરિણા સ વિસર્જિતઃ ॥ ૩૯ ॥
યયૌ જલાન્ત ઉત્સૃજ્ય હરિણા સ વિસર્જિતઃ ॥ ૩૯ ॥