శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం గతేఽథ సుద్యుమ్నే మనుర్వైవస్వతః సుతే ।
పుత్రకామస్తపస్తేపే యమునాయాం శతం సమాః ॥ ౧ ॥
ఏవం గతేఽథ సుద్యుమ్నే మనుర్వైవస్వతః సుతే ।
పుత్రకామస్తపస్తేపే యమునాయాం శతం సమాః ॥ ౧ ॥
తతోఽయజన్మనుర్దేవమపత్యార్థం హరిం ప్రభుమ్ ।
ఇక్ష్వాకుపూర్వజాన్ పుత్రాన్లేభే స్వసదృశాన్ దశ ॥ ౨ ॥
ఇక్ష్వాకుపూర్వజాన్ పుత్రాన్లేభే స్వసదృశాన్ దశ ॥ ౨ ॥
పృషధ్రస్తు మనోః పుత్రో గోపాలో గురుణా కృతః ।
పాలయామాస గా యత్తో రాత్ర్యాం వీరాసనవ్రతః ॥ ౩ ॥
పాలయామాస గా యత్తో రాత్ర్యాం వీరాసనవ్రతః ॥ ౩ ॥
ఏకదా ప్రావిశద్ గోష్ఠం శార్దూలో నిశి వర్షతి ।
శయానా గావ ఉత్థాయ భీతాస్తా బభ్రముర్వ్రజే ॥ ౪ ॥
శయానా గావ ఉత్థాయ భీతాస్తా బభ్రముర్వ్రజే ॥ ౪ ॥
ఏకాం జగ్రాహ బలవాన్ సా చుక్రోశ భయాతురా ।
తస్యాస్తు క్రన్దితం శ్రుత్వా పృషధ్రోఽనుససార హ ॥ ౫ ॥
తస్యాస్తు క్రన్దితం శ్రుత్వా పృషధ్రోఽనుససార హ ॥ ౫ ॥
ఖడ్గమాదాయ తరసా ప్రలీనోడుగణే నిశి ।
అజానన్నచ్ఛినోద్ బభ్రోః శిరః శార్దూలశఙ్కయా ॥ ౬ ॥
అజానన్నచ్ఛినోద్ బభ్రోః శిరః శార్దూలశఙ్కయా ॥ ౬ ॥
వ్యాఘ్రోఽపి వృక్ణశ్రవణో నిస్త్రింశాగ్రాహతస్తతః ।
నిశ్చక్రామ భృశం భీతో రక్తం పథి సముత్సృజన్ ॥ ౭ ॥
నిశ్చక్రామ భృశం భీతో రక్తం పథి సముత్సృజన్ ॥ ౭ ॥
మన్యమానో హతం వ్యాఘ్రం పృషధ్రః పరవీరహా ।
అద్రాక్షీత్ స్వహతాం బభ్రుం వ్యుష్టాయాం నిశి దుఃఖితః ॥ ౮ ॥
అద్రాక్షీత్ స్వహతాం బభ్రుం వ్యుష్టాయాం నిశి దుఃఖితః ॥ ౮ ॥
తం శశాప కులాచార్యః కృతాగసమకామతః ।
న క్షత్రబన్ధుః శూద్రస్త్వం కర్మణా భవితామునా ॥ ౯ ॥
న క్షత్రబన్ధుః శూద్రస్త్వం కర్మణా భవితామునా ॥ ౯ ॥
ఏవం శప్తస్తు గురుణా ప్రత్యగృహ్ణాత్ కృతాఞ్జలిః ।
అధారయద్ వ్రతం వీర ఊర్ధ్వరేతా మునిప్రియమ్ ॥ ౧౦ ॥
అధారయద్ వ్రతం వీర ఊర్ధ్వరేతా మునిప్రియమ్ ॥ ౧౦ ॥
వాసుదేవే భగవతి సర్వాత్మని పరేఽమలే ।
ఏకాన్తిత్వం గతో భక్త్యా సర్వభూతసుహృత్ సమః ॥ ౧౧ ॥
ఏకాన్తిత్వం గతో భక్త్యా సర్వభూతసుహృత్ సమః ॥ ౧౧ ॥
విముక్తసఙ్గః శాన్తాత్మా సంయతాక్షోఽపరిగ్రహః ।
యదృచ్ఛయోపపన్నేన కల్పయన్ వృత్తిమాత్మనః ॥ ౧౨ ॥
యదృచ్ఛయోపపన్నేన కల్పయన్ వృత్తిమాత్మనః ॥ ౧౨ ॥
ఆత్మన్యాత్మానమాధాయ జ్ఞానతృప్తః సమాహితః ।
విచచార మహీమేతాం జడాన్ధబధిరాకృతిః ॥ ౧౩ ॥
విచచార మహీమేతాం జడాన్ధబధిరాకృతిః ॥ ౧౩ ॥
ఏవం వృత్తో వనం గత్వా దృష్ట్వా దావాగ్నిముత్థితమ్ ।
తేనోపయుక్తకరణో బ్రహ్మ ప్రాప పరం మునిః ॥ ౧౪ ॥
తేనోపయుక్తకరణో బ్రహ్మ ప్రాప పరం మునిః ॥ ౧౪ ॥
కవిః కనీయాన్ విషయేషు నిఃస్పృహో
విసృజ్య రాజ్యం సహ బన్ధుభిర్వనమ్ ।
నివేశ్య చిత్తే పురుషం స్వరోచిషం
వివేశ కైశోరవయాః పరం గతః ॥ ౧౫ ॥
విసృజ్య రాజ్యం సహ బన్ధుభిర్వనమ్ ।
నివేశ్య చిత్తే పురుషం స్వరోచిషం
వివేశ కైశోరవయాః పరం గతః ॥ ౧౫ ॥
కరూషోన్మానవాదాసన్ కారూషోః క్షత్రజాతయః ।
ఉత్తరాపథగోప్తారో బ్రహ్మణ్యా ధర్మవత్సలాః ॥ ౧౬ ॥
ఉత్తరాపథగోప్తారో బ్రహ్మణ్యా ధర్మవత్సలాః ॥ ౧౬ ॥
ధృష్టాద్ ధార్ష్టమభూత్ క్షత్రం బ్రహ్మభూయం గతం క్షితౌ ।
నృగస్య వంశః సుమతిర్భూతజ్యోతిస్తతో వసుః ॥ ౧౭ ॥
నృగస్య వంశః సుమతిర్భూతజ్యోతిస్తతో వసుః ॥ ౧౭ ॥
వసోః ప్రతీకస్తత్పుత్ర ఓఘవానోఘవత్పితా ।
కన్యా చౌఘవతీ నామ సుదర్శన ఉవాహ తామ్ ॥ ౧౮ ॥
కన్యా చౌఘవతీ నామ సుదర్శన ఉవాహ తామ్ ॥ ౧౮ ॥
చిత్రసేనో నరిష్యన్తాదృక్షస్తస్య సుతోఽభవత్ ।
తస్య మీఢ్వాంస్తతః పూర్ణ ఇన్ద్రసేనస్తు తత్సుతః ॥ ౧౯ ॥
తస్య మీఢ్వాంస్తతః పూర్ణ ఇన్ద్రసేనస్తు తత్సుతః ॥ ౧౯ ॥
వీతిహోత్రస్త్విన్ద్రసేనాత్ తస్య సత్యశ్రవా అభూత్ ।
ఉరుశ్రవాః సుతస్తస్య దేవదత్తస్తతోఽభవత్ ॥ ౨౦ ॥
ఉరుశ్రవాః సుతస్తస్య దేవదత్తస్తతోఽభవత్ ॥ ౨౦ ॥
తతోఽగ్నివేశ్యో భగవానగ్నిః స్వయమభూత్ సుతః ।
కానీన ఇతి విఖ్యాతో జాతూకర్ణ్యో మహానృషిః ॥ ౨౧ ॥
కానీన ఇతి విఖ్యాతో జాతూకర్ణ్యో మహానృషిః ॥ ౨౧ ॥
తతో బ్రహ్మకులం జాతమాగ్నివేశ్యాయనం నృప ।
నరిష్యన్తాన్వయః ప్రోక్తో దిష్టవంశమతః శృణు ॥ ౨౨ ॥
నరిష్యన్తాన్వయః ప్రోక్తో దిష్టవంశమతః శృణు ॥ ౨౨ ॥
నాభాగో దిష్టపుత్రోఽన్యః కర్మణా వైశ్యతాం గతః ।
భలన్దనః సుతస్తస్య వత్సప్రీతిర్భలన్దనాత్ ॥ ౨౩ ॥
భలన్దనః సుతస్తస్య వత్సప్రీతిర్భలన్దనాత్ ॥ ౨౩ ॥
వత్సప్రీతేః సుతః ప్రాంశుస్తత్సుతం ప్రమతిం విదుః ।
ఖనిత్రః ప్రమతేస్తస్మాచ్చాక్షుషోఽథ వివింశతిః ॥ ౨౪ ॥
ఖనిత్రః ప్రమతేస్తస్మాచ్చాక్షుషోఽథ వివింశతిః ॥ ౨౪ ॥
వివింశతేః సుతో రమ్భః ఖనీనేత్రోఽస్య ధార్మికః ।
కరన్ధమో మహారాజ తస్యాసీదాత్మజో నృప ॥ ౨౫ ॥
కరన్ధమో మహారాజ తస్యాసీదాత్మజో నృప ॥ ౨౫ ॥
తస్యావీక్షిత్ సుతో యస్య మరుత్తశ్చక్రవర్త్యభూత్ ।
సంవర్తోఽయాజయద్ యం వై మహాయోగ్యఙ్గిరఃసుతః ॥ ౨౬ ॥
సంవర్తోఽయాజయద్ యం వై మహాయోగ్యఙ్గిరఃసుతః ॥ ౨౬ ॥
మరుత్తస్య యథా యజ్ఞో న తథాన్యోఽస్తి కశ్చన ।
సర్వం హిరణ్మయం త్వాసీద్ యత్ కిఞ్చిచ్చాస్య శోభనమ్ ॥ ౨౭ ॥
సర్వం హిరణ్మయం త్వాసీద్ యత్ కిఞ్చిచ్చాస్య శోభనమ్ ॥ ౨౭ ॥
అమాద్యదిన్ద్రః సోమేన దక్షిణాభిర్ద్విజాతయః ।
మరుతః పరివేష్టారో విశ్వేదేవాః సభాసదః ॥ ౨౮ ॥
మరుతః పరివేష్టారో విశ్వేదేవాః సభాసదః ॥ ౨౮ ॥
మరుత్తస్య దమః పుత్రస్తస్యాసీద్ రాజ్యవర్ధనః ।
సుధృతిస్తత్సుతో జజ్ఞే సౌధృతేయో నరః సుతః ॥ ౨౯ ॥
సుధృతిస్తత్సుతో జజ్ఞే సౌధృతేయో నరః సుతః ॥ ౨౯ ॥
తత్సుతః కేవలస్తస్మాద్ ధున్ధుమాన్వేగవాంస్తతః ।
బుధస్తస్యాభవద్ యస్య తృణబిన్దుర్మహీపతిః ॥ ౩౦ ॥
బుధస్తస్యాభవద్ యస్య తృణబిన్దుర్మహీపతిః ॥ ౩౦ ॥
తం భేజేఽలమ్బుషా దేవీ భజనీయగుణాలయమ్ ।
వరాప్సరా యతః పుత్రాః కన్యా చేలవిలాభవత్ ॥ ౩౧ ॥
వరాప్సరా యతః పుత్రాః కన్యా చేలవిలాభవత్ ॥ ౩౧ ॥
యస్యాముత్పాదయామాస విశ్రవా ధనదం సుతమ్ ।
ప్రాదాయ విద్యాం పరమామృషిర్యోగేశ్వరః పితుః ॥ ౩౨ ॥
ప్రాదాయ విద్యాం పరమామృషిర్యోగేశ్వరః పితుః ॥ ౩౨ ॥
విశాలః శూన్యబన్ధుశ్చ ధూమ్రకేతుశ్చ తత్సుతాః ।
విశాలో వంశకృద్ రాజా వైశాలీం నిర్మమే పురీమ్ ॥ ౩౩ ॥
విశాలో వంశకృద్ రాజా వైశాలీం నిర్మమే పురీమ్ ॥ ౩౩ ॥
హేమచన్ద్రః సుతస్తస్య ధూమ్రాక్షస్తస్య చాత్మజః ।
తత్పుత్రాత్ సంయమాదాసీత్ కృశాశ్వః సహదేవజః ॥ ౩౪ ॥
తత్పుత్రాత్ సంయమాదాసీత్ కృశాశ్వః సహదేవజః ॥ ౩౪ ॥
కృశాశ్వాత్ సోమదత్తోఽభూద్ యోఽశ్వమేధైరిడస్పతిమ్ ।
ఇష్ట్వా పురుషమాపాగ్ర్యాం గతిం యోగేశ్వరాశ్రితామ్ ॥ ౩౫ ॥
ఇష్ట్వా పురుషమాపాగ్ర్యాం గతిం యోగేశ్వరాశ్రితామ్ ॥ ౩౫ ॥
సౌమదత్తిస్తు సుమతిస్తత్పుత్రో జనమేజయః ।
ఏతే వైశాలభూపాలాస్తృణబిన్దోర్యశోధరాః ॥ ౩౬ ॥
ఏతే వైశాలభూపాలాస్తృణబిన్దోర్యశోధరాః ॥ ౩౬ ॥