উদ্ধৱগীতা - দশমোঽধ্যাযঃ

অথ দশমোঽধ্যাযঃ ।
শ্ৰীভগৱান্ উৱাচ।

মযা উদিতেষু অৱহিতঃ স্ৱধৰ্মেষু মদাশ্ৰযঃ ।
ৱৰ্ণাশ্ৰমকুল আচাৰং অকামাত্মা সমাচৰেত্ ॥ 1॥

অন্ৱীক্ষেত ৱিশুদ্ধাত্মা দেহিনাং ৱিষযাত্মনাম্ ।
গুণেষু তত্ত্ৱধ্যানেন সৰ্ৱাৰম্ভৱিপৰ্যযম্ ॥ 2॥

সুপ্তস্য ৱিষযালোকঃ ধ্যাযতঃ ৱা মনোৰথঃ ।
নানামকত্ৱাত্ ৱিফলঃ তথা ভেদাত্মদীঃ গুণৈঃ ॥ 3॥

নিৱৃত্তং কৰ্ম সেৱেত প্ৰৱৃত্তং মত্পৰঃ ত্যজেত্ ।
জিজ্ঞাসাযাং সম্প্ৰৱৃত্তঃ ন অদ্ৰিযেত্ কৰ্ম চোদনাম্ ॥ 4॥

যমানভীক্ষ্ণং সেৱেত নিযমান্ মত্পৰঃ ক্ৱচিত্ ।
মদভিজ্ঞং গুৰং শান্তং উপাসীত মদাত্মকম্ ॥ 5॥

অমান্যমত্সৰঃ দক্ষঃ নিৰ্মমঃ দৃঢসৌহৃদঃ ।
অসত্ৱৰঃ অৰ্থজিজ্ঞাসুঃ অনসূযৌঃ অমোঘৱাক্ ॥ 6॥

জাযাপত্যগৃহক্ষেত্ৰস্ৱজনদ্ৰৱিণ আদিষু ।
উদাসীনঃ সমং পশ্যন্ সৰ্ৱেষু অৰ্থং ইৱ আত্মনঃ ॥ 7॥

ৱিলক্ষণঃ স্থূলসূক্ষ্মাত্ দেহাত্ আত্মেক্ষিতা স্ৱদৃক্ ।
যথাগ্নিঃ দাৰুণঃ দাহ্যাত্ দাহকঃ অন্যঃ প্ৰকাশকঃ ॥ 8॥

নিৰোধ উত্পত্তি অণু বৃহন্ নানাত্ৱং তত্কৃতান্ গুণান্ ।
অন্তঃ প্ৰৱিষ্টঃ আধত্তঃ এৱং দেহগুণান্ পৰঃ ॥ 9॥

যঃ অসৌ গুণৈঃ ৱিৰচিতঃ দেহঃ অযং পুৰুষস্য হি ।
সংসাৰঃ তত্ নিবন্ধঃ অযং পুংসঃ ৱিদ্যাত্ ছিদাত্মনঃ ॥ 10॥

তস্মাত্ জিজ্ঞাসযা আত্মানং আত্মস্থং পৰম্ ।
সঙ্গম্য নিৰসেত্ এতত্ ৱস্তুবুদ্ধিং যথাক্ৰমম্ ॥ 11॥

আচাৰ্যঃ অৰণিঃ আদ্যঃ স্যাত্ অন্তেৱাসি উত্তৰ অৰণিঃ ।
তত্ সন্ধানং প্ৰৱচনং ৱিদ্যা সন্ধিঃ সুখাৱহঃ ॥ 12॥

ৱৈশাৰদী সা অতিৱিশুদ্ধবুদ্ধিঃ
ধুনোতি মাযাং গুণসম্প্ৰসূতাম্ ।
গুণান্ চ সন্দহ্য যত্ আত্মং এতত্
স্ৱযং চ শাম্যতি অসমিদ্ যথা অগ্নিঃ ॥ 13॥

অথ এষাং কৰ্মকৰ্তৄণাং ভোক্তৄণাং সুখদুঃখযোঃ ।
নানাত্ৱং অথ নিত্যত্ৱং লোককালাগম আত্মনাম্ ॥ 14॥

মন্যসে সৰ্ৱভাৱানাং সংস্থা হি ঔত্পত্তিকী যথা ।
তত্ তত্ আকৃতিভেদেন জাযতে ভিদ্যতে চ ধীঃ ॥ 15॥

এৱং অপি অঙ্গ সৰ্ৱেষাং দেহিনাং দেহযোগতঃ ।
কাল অৱযৱতঃ সন্তি ভাৱা জন্মাদযোঃ অসকৃত্ ॥ 16॥

অত্ৰ অপি কৰ্মণাং কৰ্তুঃ অস্ৱাতন্ত্ৰ্যং চ লক্ষ্যতে ।
ভোক্তুঃ চ দুঃখসুখযোঃ কঃ অন্ৱৰ্থঃ ৱিৱশং ভজেত্ ॥ 17॥

ন দেহিনাং সুখং কিঞ্চিত্ ৱিদ্যতে ৱিদুষাং অপি ।
তথা চ দুঃখং মূঢানাং ৱৃথা অহঙ্কৰণং পৰম্ ॥ 18॥

যদি প্ৰাপ্তিং ৱিঘাতং চ জানন্তি সুখদুঃখযোঃ ।
তে অপি অদ্ধা ন ৱিদুঃ যোগং মৃত্যুঃ ন প্ৰভৱেত্ যথা ॥ 19॥

কঃ অন্ৱৰ্থঃ সুখযতি এনং কামঃ ৱা মৃত্যুঃ অন্তিকে ।
আঘাতং নীযমানস্য ৱধ্যসি এৱ ন তুষ্টিদঃ ॥ 20॥

শ্ৰুতং চ দৃষ্টৱত্ দুষ্টং স্পৰ্ধা অসূযা অত্যযৱ্যযৈঃ ।
বহু অন্তৰায কামত্ৱাত্ কৃষিৱত্ চ অপি নিষ্ফলম্ ॥ 21॥

অন্তৰাযৈঃ অৱিহতঃ যদি ধৰ্মঃ স্ৱনুষ্ঠিতঃ ।
তেনাপি নিৰ্জিতং স্থানং যথা গচ্ছতি তত্ শ্ৰুণু ॥ 22॥

ইষ্ত্ৱা ইহ দেৱতাঃ যজ্ঞৈঃ স্ৱৰ্লোকং যাতি যাজ্ঞিকঃ ।
ভুঞ্জীত দেৱৱত্ তত্ৰ ভোগান্ দিৱ্যান্ নিজ অৰ্জিতান্ ॥ 23॥

স্ৱপুণ্য উপচিতে শুভ্ৰে ৱিমানঃ উপগীযতে ।
গন্ধৰ্ৱৈঃ ৱিহৰন্মধ্যে দেৱীনাং হৃদ্যৱেষধৃক্ ॥ 24॥

স্ত্ৰীভিঃ কামগযানেন কিঙ্কিণীজালমালিনা ।
ক্ৰীডন্ ন ৱেদ আত্মপাতং সুৰাক্ৰীডেষু নিৰ্ৱৃতঃ ॥ 25॥

তাৱত্ প্ৰমোদতে স্ৱৰ্গে যাৱত্ পুণ্যং সমাপ্যতে ।
ক্ষীণপুণ্যঃ পততি অৰ্ৱাক্ অনিচ্ছন্ কালচালিতঃ ॥ 26॥

যদি অধৰ্মৰতঃ সঙ্গাত্ অসতাং ৱা অজিতেন্দ্ৰিযঃ ।
কামাত্মা কৃপণঃ লুব্ধঃ স্ত্ৰৈণঃ ভূতৱিহিংসকঃ ॥ 27॥

পশূন্ অৱিধিনা আলভ্য প্ৰেতভূতগণান্ যজন্ ।
নৰকান্ অৱশঃ জন্তুঃ গত্ৱা যাতি উল্বণং তমঃ ॥ 28॥

কৰ্মাণি দুঃখ উদৰ্কাণি কুৰ্ৱন্ দেহেন তৈঃ পুনঃ ।
দেহং আভজতে তত্ৰ কিং সুখং মৰ্ত্যধৰ্মিণঃ ॥ 29॥

লোকানাং লোক পালানাং মদ্ভযং কল্পজীৱিনাম্ ।
ব্ৰহ্মণঃ অপি ভযং মত্তঃ দ্ৱিপৰাধপৰ আযুষঃ ॥ 30॥

গুণাঃ সৃজন্তি কৰ্মাণি গুণঃ অনুসৃজতে গুণান্ ।
জীৱঃ তু গুণসংযুক্তঃ ভুঙ্ক্তে কৰ্মফলানি অসৌ ॥ 31॥

যাৱত্ স্যাত্ গুণৱৈষম্যং তাৱত্ নানাত্ৱং আত্মনঃ ।
নানাত্ৱং আত্মনঃ যাৱত্ পাৰতন্ত্ৰ্যং তদা এৱ হি ॥ 32॥

যাৱত্ অস্য অস্ৱতন্ত্ৰত্ৱং তাৱত্ ঈশ্ৱৰতঃ ভযম্ ।
যঃ এতত্ সমুপাসীৰন্ তে মুহ্যন্তি শুচাৰ্পিতাঃ ॥ 33॥

কালঃ আত্মা আগমঃ লোকঃ স্ৱভাৱঃ ধৰ্মঃ এৱ চ ।
ইতি মাং বহুধা প্ৰাহুঃ গুণৱ্যতিকৰে সতি ॥ 34॥

উদ্ধৱঃ উৱাচ।
গুণেষু ৱৰ্তমানঃ অপি দেহজেষু অনপাৱৃতাঃ ।
গুণৈঃ ন বধ্যতে দেহী বধ্যতে ৱা কথং ৱিভো ॥ 35॥

কথং ৱৰ্তেত ৱিহৰেত্ কৈঃ ৱা জ্ঞাযেত লক্ষণৈঃ ।
কিং ভুঞ্জীত উত ৱিসৃজেত্ শযীত আসীত যাতি ৱা ॥ 36॥

এতত্ অচ্যুত মে ব্ৰূহি প্ৰশ্নং প্ৰশ্নৱিদাং ৱৰ ।
নিত্যমুক্তঃ নিত্যবদ্ধঃ একঃ এৱ ইতি মে ভ্ৰমঃ ॥ 37॥