ଉଦ୍ଧଵଗୀତା - ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ମଯା ଉଦିତେଷୁ ଅଵହିତଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଷୁ ମଦାଶ୍ରଯଃ ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୁଲ ଆଚାରଂ ଅକାମାତ୍ମା ସମାଚରେତ୍ ॥ 1॥

ଅନ୍ଵୀକ୍ଷେତ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଦେହିନାଂ ଵିଷଯାତ୍ମନାମ୍ ।
ଗୁଣେଷୁ ତତ୍ତ୍ଵଧ୍ଯାନେନ ସର୍ଵାରମ୍ଭଵିପର୍ଯଯମ୍ ॥ 2॥

ସୁପ୍ତସ୍ଯ ଵିଷଯାଲୋକଃ ଧ୍ଯାଯତଃ ଵା ମନୋରଥଃ ।
ନାନାମକତ୍ଵାତ୍ ଵିଫଲଃ ତଥା ଭେଦାତ୍ମଦୀଃ ଗୁଣୈଃ ॥ 3॥

ନିଵୃତ୍ତଂ କର୍ମ ସେଵେତ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ମତ୍ପରଃ ତ୍ଯଜେତ୍ ।
ଜିଜ୍ଞାସାଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ନ ଅଦ୍ରିଯେତ୍ କର୍ମ ଚୋଦନାମ୍ ॥ 4॥

ଯମାନଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସେଵେତ ନିଯମାନ୍ ମତ୍ପରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ମଦଭିଜ୍ଞଂ ଗୁରଂ ଶାନ୍ତଂ ଉପାସୀତ ମଦାତ୍ମକମ୍ ॥ 5॥

ଅମାନ୍ଯମତ୍ସରଃ ଦକ୍ଷଃ ନିର୍ମମଃ ଦୃଢସୌହୃଦଃ ।
ଅସତ୍ଵରଃ ଅର୍ଥଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଅନସୂଯୌଃ ଅମୋଘଵାକ୍ ॥ 6॥

ଜାଯାପତ୍ଯଗୃହକ୍ଷେତ୍ରସ୍ଵଜନଦ୍ରଵିଣ ଆଦିଷୁ ।
ଉଦାସୀନଃ ସମଂ ପଶ୍ଯନ୍ ସର୍ଵେଷୁ ଅର୍ଥଂ ଇଵ ଆତ୍ମନଃ ॥ 7॥

ଵିଲକ୍ଷଣଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ ଦେହାତ୍ ଆତ୍ମେକ୍ଷିତା ସ୍ଵଦୃକ୍ ।
ଯଥାଗ୍ନିଃ ଦାରୁଣଃ ଦାହ୍ଯାତ୍ ଦାହକଃ ଅନ୍ଯଃ ପ୍ରକାଶକଃ ॥ 8॥

ନିରୋଧ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଣୁ ବୃହନ୍ ନାନାତ୍ଵଂ ତତ୍କୃତାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ।
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଆଧତ୍ତଃ ଏଵଂ ଦେହଗୁଣାନ୍ ପରଃ ॥ 9॥

ଯଃ ଅସୌ ଗୁଣୈଃ ଵିରଚିତଃ ଦେହଃ ଅଯଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ହି ।
ସଂସାରଃ ତତ୍ ନିବନ୍ଧଃ ଅଯଂ ପୁଂସଃ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ଛିଦାତ୍ମନଃ ॥ 10॥

ତସ୍ମାତ୍ ଜିଜ୍ଞାସଯା ଆତ୍ମାନଂ ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ପରମ୍ ।
ସଙ୍ଗମ୍ଯ ନିରସେତ୍ ଏତତ୍ ଵସ୍ତୁବୁଦ୍ଧିଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ 11॥

ଆଚାର୍ଯଃ ଅରଣିଃ ଆଦ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ଅନ୍ତେଵାସି ଉତ୍ତର ଅରଣିଃ ।
ତତ୍ ସନ୍ଧାନଂ ପ୍ରଵଚନଂ ଵିଦ୍ଯା ସନ୍ଧିଃ ସୁଖାଵହଃ ॥ 12॥

ଵୈଶାରଦୀ ସା ଅତିଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଃ
ଧୁନୋତି ମାଯାଂ ଗୁଣସମ୍ପ୍ରସୂତାମ୍ ।
ଗୁଣାନ୍ ଚ ସନ୍ଦହ୍ଯ ଯତ୍ ଆତ୍ମଂ ଏତତ୍
ସ୍ଵଯଂ ଚ ଶାମ୍ଯତି ଅସମିଦ୍ ଯଥା ଅଗ୍ନିଃ ॥ 13॥

ଅଥ ଏଷାଂ କର୍ମକର୍ତୄଣାଂ ଭୋକ୍ତୄଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ ।
ନାନାତ୍ଵଂ ଅଥ ନିତ୍ଯତ୍ଵଂ ଲୋକକାଲାଗମ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥ 14॥

ମନ୍ଯସେ ସର୍ଵଭାଵାନାଂ ସଂସ୍ଥା ହି ଔତ୍ପତ୍ତିକୀ ଯଥା ।
ତତ୍ ତତ୍ ଆକୃତିଭେଦେନ ଜାଯତେ ଭିଦ୍ଯତେ ଚ ଧୀଃ ॥ 15॥

ଏଵଂ ଅପି ଅଙ୍ଗ ସର୍ଵେଷାଂ ଦେହିନାଂ ଦେହଯୋଗତଃ ।
କାଲ ଅଵଯଵତଃ ସନ୍ତି ଭାଵା ଜନ୍ମାଦଯୋଃ ଅସକୃତ୍ ॥ 16॥

ଅତ୍ର ଅପି କର୍ମଣାଂ କର୍ତୁଃ ଅସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।
ଭୋକ୍ତୁଃ ଚ ଦୁଃଖସୁଖଯୋଃ କଃ ଅନ୍ଵର୍ଥଃ ଵିଵଶଂ ଭଜେତ୍ ॥ 17॥

ନ ଦେହିନାଂ ସୁଖଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଵିଦୁଷାଂ ଅପି ।
ତଥା ଚ ଦୁଃଖଂ ମୂଢାନାଂ ଵୃଥା ଅହଙ୍କରଣଂ ପରମ୍ ॥ 18॥

ଯଦି ପ୍ରାପ୍ତିଂ ଵିଘାତଂ ଚ ଜାନନ୍ତି ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ ।
ତେ ଅପି ଅଦ୍ଧା ନ ଵିଦୁଃ ଯୋଗଂ ମୃତ୍ଯୁଃ ନ ପ୍ରଭଵେତ୍ ଯଥା ॥ 19॥

କଃ ଅନ୍ଵର୍ଥଃ ସୁଖଯତି ଏନଂ କାମଃ ଵା ମୃତ୍ଯୁଃ ଅନ୍ତିକେ ।
ଆଘାତଂ ନୀଯମାନସ୍ଯ ଵଧ୍ଯସି ଏଵ ନ ତୁଷ୍ଟିଦଃ ॥ 20॥

ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟଵତ୍ ଦୁଷ୍ଟଂ ସ୍ପର୍ଧା ଅସୂଯା ଅତ୍ଯଯଵ୍ଯଯୈଃ ।
ବହୁ ଅନ୍ତରାଯ କାମତ୍ଵାତ୍ କୃଷିଵତ୍ ଚ ଅପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ 21॥

ଅନ୍ତରାଯୈଃ ଅଵିହତଃ ଯଦି ଧର୍ମଃ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ ।
ତେନାପି ନିର୍ଜିତଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଥା ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ ଶ୍ରୁଣୁ ॥ 22॥

ଇଷ୍ତ୍ଵା ଇହ ଦେଵତାଃ ଯଜ୍ଞୈଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ଯାତି ଯାଜ୍ଞିକଃ ।
ଭୁଞ୍ଜୀତ ଦେଵଵତ୍ ତତ୍ର ଭୋଗାନ୍ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ନିଜ ଅର୍ଜିତାନ୍ ॥ 23॥

ସ୍ଵପୁଣ୍ଯ ଉପଚିତେ ଶୁଭ୍ରେ ଵିମାନଃ ଉପଗୀଯତେ ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ଵିହରନ୍ମଧ୍ଯେ ଦେଵୀନାଂ ହୃଦ୍ଯଵେଷଧୃକ୍ ॥ 24॥

ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କାମଗଯାନେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା ।
କ୍ରୀଡନ୍ ନ ଵେଦ ଆତ୍ମପାତଂ ସୁରାକ୍ରୀଡେଷୁ ନିର୍ଵୃତଃ ॥ 25॥

ତାଵତ୍ ପ୍ରମୋଦତେ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯାଵତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ସମାପ୍ଯତେ ।
କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯଃ ପତତି ଅର୍ଵାକ୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ କାଲଚାଲିତଃ ॥ 26॥

ଯଦି ଅଧର୍ମରତଃ ସଙ୍ଗାତ୍ ଅସତାଂ ଵା ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
କାମାତ୍ମା କୃପଣଃ ଲୁବ୍ଧଃ ସ୍ତ୍ରୈଣଃ ଭୂତଵିହିଂସକଃ ॥ 27॥

ପଶୂନ୍ ଅଵିଧିନା ଆଲଭ୍ଯ ପ୍ରେତଭୂତଗଣାନ୍ ଯଜନ୍ ।
ନରକାନ୍ ଅଵଶଃ ଜନ୍ତୁଃ ଗତ୍ଵା ଯାତି ଉଲ୍ବଣଂ ତମଃ ॥ 28॥

କର୍ମାଣି ଦୁଃଖ ଉଦର୍କାଣି କୁର୍ଵନ୍ ଦେହେନ ତୈଃ ପୁନଃ ।
ଦେହଂ ଆଭଜତେ ତତ୍ର କିଂ ସୁଖଂ ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମିଣଃ ॥ 29॥

ଲୋକାନାଂ ଲୋକ ପାଲାନାଂ ମଦ୍ଭଯଂ କଲ୍ପଜୀଵିନାମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଅପି ଭଯଂ ମତ୍ତଃ ଦ୍ଵିପରାଧପର ଆଯୁଷଃ ॥ 30॥

ଗୁଣାଃ ସୃଜନ୍ତି କର୍ମାଣି ଗୁଣଃ ଅନୁସୃଜତେ ଗୁଣାନ୍ ।
ଜୀଵଃ ତୁ ଗୁଣସଂଯୁକ୍ତଃ ଭୁଙ୍କ୍ତେ କର୍ମଫଲାନି ଅସୌ ॥ 31॥

ଯାଵତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯଂ ତାଵତ୍ ନାନାତ୍ଵଂ ଆତ୍ମନଃ ।
ନାନାତ୍ଵଂ ଆତ୍ମନଃ ଯାଵତ୍ ପାରତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ ତଦା ଏଵ ହି ॥ 32॥

ଯାଵତ୍ ଅସ୍ଯ ଅସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତ୍ଵଂ ତାଵତ୍ ଈଶ୍ଵରତଃ ଭଯମ୍ ।
ଯଃ ଏତତ୍ ସମୁପାସୀରନ୍ ତେ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଶୁଚାର୍ପିତାଃ ॥ 33॥

କାଲଃ ଆତ୍ମା ଆଗମଃ ଲୋକଃ ସ୍ଵଭାଵଃ ଧର୍ମଃ ଏଵ ଚ ।
ଇତି ମାଂ ବହୁଧା ପ୍ରାହୁଃ ଗୁଣଵ୍ଯତିକରେ ସତି ॥ 34॥

ଉଦ୍ଧଵଃ ଉଵାଚ।
ଗୁଣେଷୁ ଵର୍ତମାନଃ ଅପି ଦେହଜେଷୁ ଅନପାଵୃତାଃ ।
ଗୁଣୈଃ ନ ବଧ୍ଯତେ ଦେହୀ ବଧ୍ଯତେ ଵା କଥଂ ଵିଭୋ ॥ 35॥

କଥଂ ଵର୍ତେତ ଵିହରେତ୍ କୈଃ ଵା ଜ୍ଞାଯେତ ଲକ୍ଷଣୈଃ ।
କିଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଉତ ଵିସୃଜେତ୍ ଶଯୀତ ଆସୀତ ଯାତି ଵା ॥ 36॥

ଏତତ୍ ଅଚ୍ଯୁତ ମେ ବ୍ରୂହି ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରଶ୍ନଵିଦାଂ ଵର ।
ନିତ୍ଯମୁକ୍ତଃ ନିତ୍ଯବଦ୍ଧଃ ଏକଃ ଏଵ ଇତି ମେ ଭ୍ରମଃ ॥ 37॥