উদ্ধৱগীতা - দ্ৱিতীযোঽধ্যাযঃ

অথ দ্ৱিতীযোঽধ্যাযঃ ।
শ্ৰীশুকঃ উৱাচ।

গোৱিন্দভুজগুপ্তাযাং দ্ৱাৰৱত্যাং কুৰূদ্ৱহ ।
অৱাত্সীত্ নাৰদঃ অভীক্ষ্ণং কৃষ্ণৌপাসনলালসঃ ॥ 1॥

কো নু ৰাজন্ ইন্দ্ৰিযৱান্ মুকুন্দচৰণাম্বুজম্ ।
ন ভজেত্ সৰ্ৱতঃ মৃত্যুঃ উপাস্যং অমৰৌত্তমৈঃ ॥ 2॥

তং একদা দেৱৰ্ষিং ৱসুদেৱঃ গৃহ আগতম্ ।
অৰ্চিতং সুখং আসীনং অভিৱাদ্য ইদং অব্ৰৱীত্ ॥ 3॥

ৱসুদেৱঃ উৱাচ।
ভগৱন্ ভৱতঃ যাত্ৰা স্ৱস্তযে সৰ্ৱদেহিনাম্ ।
কৃপণানাং যথা পিত্ৰোঃ উত্তমশ্লোকৱৰ্ত্মনাম্ ॥ 4॥

ভূতানাং দেৱচৰিতং দুঃখায চ সুখায চ ।
সুখায এৱ হি সাধূনাং ত্ৱাদৃশাং অচ্যুত আত্মনাম্ ॥ 5॥

ভজন্তি যে যথা দেৱান্ দেৱাঃ অপি তথা এৱ তান্ ।
ছাযা ইৱ কৰ্মসচিৱাঃ সাধৱঃ দীনৱত্সলাঃ ॥ 6॥

ব্ৰহ্মন্ তথা অপি পৃচ্ছামঃ ধৰ্মান্ ভাগৱতান্ তৱ ।
যান্ শ্ৰুত্ৱা শ্ৰদ্ধযা মৰ্ত্যঃ মুচ্যতে সৰ্ৱতঃ ভযাত্ ॥ 7॥

অহং কিল পুৰা অনন্তং প্ৰজাৰ্থঃ ভুৱি মুক্তিদম্ ।
অপূজযং ন মোক্ষায মোহিতঃ দেৱমাযযা ॥ 8॥

যযা ৱিচিত্ৰৱ্যসনাত্ ভৱদ্ভিঃ ৱিশ্ৱতঃ ভযাত্ ।
মুচ্যেম হি অঞ্জসা এৱ অদ্ধা তথা নঃ শাধি সুৱ্ৰত ॥ 9॥

শ্ৰীশুকঃ উৱাচ।
ৰাজন্ এৱং কৃতপ্ৰশ্নঃ ৱসুদেৱেন ধীমতা ।
প্ৰীতঃ তং আহ দেৱৰ্ষিঃ হৰেঃ সংস্মাৰিতঃ গুণৈঃ ॥ 10॥

নাৰদঃ উৱাচ।
সম্যক্ এতত্ ৱ্যৱসিতং ভৱতা সাত্ৱতৰ্ষভ ।
যত্ পৃচ্ছসে ভাগৱতান্ ধৰ্মান্ ত্ৱং ৱিশ্ৱভাৱনান্ ॥
11॥

শ্ৰুতঃ অনুপঠিতঃ ধ্যাতঃ আদৃতঃ ৱা অনুমোদিতঃ ।
সদ্যঃ পুনাতি সদ্ধৰ্মঃ দেৱৱিশ্ৱদ্ৰুহঃ অপি ॥ 12॥

ত্ৱযা পৰমকল্যাণঃ পুণ্যশ্ৰৱণকীৰ্তনঃ ।
স্মাৰিতঃ ভগৱান্ অদ্য দেৱঃ নাৰাযণঃ মম ॥ 13॥

অত্ৰ অপি উদাহৰন্তি ইমং ইতিহাসং পুৰাতনম্ ।
আৰ্ষভাণাং চ সংৱাদং ৱিদেহস্য মহাত্মনঃ ॥ 14॥

প্ৰিযৱ্ৰতঃ নাম সুতঃ মনোঃ স্ৱাযম্ভুৱস্য যঃ ।
তস্য অগ্নীধ্ৰঃ ততঃ নাভিঃ ঋষভঃ তত্ সুতঃ স্মৃতঃ ॥ 15॥

তং আহুঃ ৱাসুদেৱাংশং মোক্ষধৰ্মৱিৱক্ষযা ।
অৱতীৰ্ণং সুতশতং তস্য আসীত্ ৱেদপাৰগম্ ॥ 16॥

তেষাং ৱৈ ভৰতঃ জ্যেষ্ঠঃ নাৰাযণপৰাযণঃ ।
ৱিখ্যাতং ৱৰ্ষং এতত্ যত্ নাম্না ভাৰতং অদ্ভুতম্ ॥ 17॥

সঃ ভুক্তভোগাং ত্যক্ত্ৱা ইমাং নিৰ্গতঃ তপসা হৰিম্ ।
উপাসীনঃ তত্ পদৱীং লেভে ৱৈ জন্মভিঃ ত্ৰিভিঃ ॥ 18॥

তেষাং নৱ নৱদ্ৱীপপতযঃ অস্য সমন্ততঃ ।
কৰ্মতন্ত্ৰপ্ৰণেতাৰঃ একাশীতিঃ দ্ৱিজাতযঃ ॥ 19॥

নৱ অভৱন্ মহাভাগাঃ মুনযঃ হি অৰ্থশংসিনঃ ।
শ্ৰমণাঃ ৱাতঃ অশনাঃ আত্মৱিদ্যাৱিশাৰদাঃ ॥ 20॥

কৱিঃ হৰিঃ অন্তৰিক্ষঃ প্ৰবুদ্ধঃ পিপ্পলাযনঃ ।
আৱিৰ্হোত্ৰঃ অথ দ্ৰুমিলঃ চমসঃ কৰভাজনঃ ॥ 21॥

এতে ৱৈ ভগৱদ্ৰূপং ৱিশ্ৱং সদসদ্ আত্মকম্ ।
আত্মনঃ অৱ্যতিৰেকেণ পশ্যন্তঃ ৱ্যচৰত্ মহীম্ ॥ 22॥

অৱ্যাহত ইষ্টগতযাঃ সুৰসিদ্ধসিদ্ধসাধ্য
গন্ধৰ্ৱযক্ষনৰকিন্নৰনাগলোকান্ ।
মুক্তাঃ চৰন্তি মুনিচাৰণভূতনাথ
ৱিদ্যাধৰদ্ৱিজগৱাং ভুৱনানি কামম্ ॥ 23॥

তঃ একদা নিমেঃ সত্ৰং উপজগ্মুঃ যত্ ঋচ্ছযা ।
ৱিতাযমানং ঋষিভিঃ অজনাভে মহাত্মনঃ ॥ 24॥

তান্ দৃষ্ট্ৱা সূৰ্যসঙ্কাশান্ মহাভগৱতান্ নৃপঃ ।
যজমানঃ অগ্নযঃ ৱিপ্ৰাঃ সৰ্ৱঃ এৱ উপতস্থিৰে ॥ 25॥

ৱিদেহঃ তান্ অভিপ্ৰেত্য নাৰাযণপৰাযণান্ ।
প্ৰীতঃ সম্পূজযান্ চক্ৰে আসনস্থান্ যথা অৰ্হতঃ ॥ 26॥

তান্ ৰোচমানান্ স্ৱৰুচা ব্ৰহ্মপুত্ৰৌপমান্ নৱ ।
পপ্ৰচ্ছ পৰমপ্ৰীতঃ প্ৰশ্ৰয অৱনতঃ নৃপঃ ॥ 27॥

ৱিদেহঃ উৱাচ।
মন্যে ভগৱতঃ সাক্ষাত্ পাৰ্ষদান্ ৱঃ মধুদ্ৱিষঃ ।
ৱিষ্ণোঃ ভূতানি লোকানাং পাৱনায চৰন্তি হি ॥ 28॥

দুৰ্লভঃ মানুষঃ দেহঃ দেহিনাং ক্ষণভঙ্গুৰঃ ।
তত্ৰ অপি দুৰ্লভং মন্যে ৱৈকুণ্ঠপ্ৰিযদৰ্শনম্ ॥ 29॥

অতঃ আত্যন্তিকং কহেমং পৃচ্ছামঃ ভৱতঃ অনঘাঃ ।
সংসাৰে অস্মিন্ ক্ষণাৰ্ধঃ অপি সত্সঙ্গঃ শেৱধিঃ নৃণাম্ ॥
30॥

ধৰ্মান্ ভাগৱতান্ ব্ৰূত যদি নঃ শ্ৰুতযে ক্ষমম্ ।
যৈঃ প্ৰসন্নঃ প্ৰপন্নায দাস্যতি আত্মানং অপি অজঃ ॥ 31॥

শ্ৰীনাৰদঃ উৱাচ।
এৱং তে নিমিনা পৃষ্টা ৱসুদেৱ মহত্তমাঃ ।
প্ৰতিপূজ্য অব্ৰুৱন্ প্ৰীত্যা সসদসি ঋত্ৱিজং নৃপম্ ॥ 32॥

কৱিঃ উৱাচ।
মন্যে অকুতশ্চিত্ ভযং অচ্যুতস্য
পাদাম্বুজৌপাসনং অত্ৰ নিত্যম্ ।
উদ্ৱিগ্নবুদ্ধেঃ অসত্ আত্মভাৱাত্
ৱিশ্ৱাত্মনা যত্ৰ নিৱৰ্ততে ভীঃ ॥ 33॥

যে ৱৈ ভগৱতা প্ৰোক্তাঃ উপাযাঃ হি আত্মলব্ধযে ।
অঞ্জঃ পুংসাং অৱিদুষাং ৱিদ্ধি ভাগৱতান্ হি তান্ ॥ 34॥

যান্ আস্থায নৰঃ ৰাজন্ ন প্ৰমাদ্যেত কৰ্হিচিত্ ।
ধাৱন্ নিমীল্য ৱা নেত্ৰে ন স্খলেন পতেত্ ইহ ॥ 35॥

কাযেন ৱাচা মনসা ইন্দ্ৰিযৈঃ ৱা
বুদ্ধ্যা আত্মনা ৱা অনুসৃতস্ৱভাৱাত্ ।
কৰোতি যত্ যত্ সকলং পৰস্মৈ
নাৰাযণায ইতি সমৰ্পযেত্ তত্ ॥ 36॥

ভযং দ্ৱিতীযাভিনিৱেশতঃ স্যাত্
ঈশাত্ অপেতস্য ৱিপৰ্যযঃ অস্মৃতিঃ ।
তত্ মাযযা অতঃ বুধঃ আভজেত্ তং
ভক্ত্যা এক ঈশং গুৰুদেৱতাত্মা ॥ 37।

অৱিদ্যমানঃ অপি অৱভাতি হি দ্ৱযোঃ
ধ্যাতুঃ ধিযা স্ৱপ্নমনোৰথৌ যথা ।
তত্ কৰ্মসঙ্কল্পৱিকল্পকং মনঃ
বুধঃ নিৰুন্ধ্যাত্ অভযং ততঃ স্যাত্ ॥ 38॥

শ্ৰুণ্ৱন্ সুভদ্ৰাণি ৰথাঙ্গপাণেঃ
জন্মানি কৰ্মাণি চ যানি লোকে ।
গীতানি নামানি তত্ অৰ্থকানি
গাযন্ ৱিলজ্জঃ ৱিচৰেত্ অসঙ্গঃ ॥ 39॥

এৱং ৱ্ৰতঃ স্ৱপ্ৰিযনামকীৰ্ত্যা
জাতানুৰাগঃ দ্ৰুতচিত্তঃ উচ্চৈঃ ।
হসতি অথঃ ৰোদিতি ৰৌতি গাযতি
উন্মাদৱত্ নৃত্যতি লোকবাহ্যঃ ॥ 40॥

খং ৱাযুং অগ্নিং সলিলং মহীং চ
জ্যোতীংষি সত্ত্ৱানি দিশঃ দ্ৰুমাদীন্ ।
সৰিত্ সমুদ্ৰান্ চ হৰেঃ শৰীৰং
যত্কিঞ্চ ভূতং প্ৰণমেত্ অনন্যঃ ॥ 41॥

ভক্তিঃ পৰেশ অনুভৱঃ ৱিৰক্তিঃ
অন্যত্ৰ এষ ত্ৰিকঃ এককালঃ ।
প্ৰপদ্যমানস্য যথা অশ্নতঃ স্যুঃ
তুষ্টিঃ পুষ্টিঃ ক্ষুত্ অপাযঃ অনুঘাসম্ ॥ 42॥

ইতি অচ্যুত অঙ্ঘ্ৰিং ভজতঃ অনুৱৃত্ত্যা
ভক্তিঃ ৱিৰক্তিঃ ভগৱত্ প্ৰবোধঃ ।
ভৱন্তি ৱৈ ভাগৱতস্য ৰাজন্
ততঃ পৰাং শান্তিং উপৈতি সাক্ষাত্ ॥ 43॥

ৰাজা উৱাচ।
অথ ভাগৱতং ব্ৰূত যত্ ধৰ্মঃ যাদৃশঃ নৃণাম্ ।
যথা চৰতি যত্ ব্ৰূতে যৈঃ লিঙ্গৈঃ ভগৱত্ প্ৰিযঃ ॥ 44॥

হৰিঃ উৱাচ।
সৰ্ৱভূতেষু যঃ পশ্যেত্ ভগৱত্ ভাৱ আত্মনঃ ।
ভূতানি ভাগৱতি আত্মনি এষ ভাগৱতৌত্তমঃ ॥ 45॥

ঈশ্ৱৰে তত্ অধীনেষু বালিশেষু দ্ৱিষত্সু চ ।
প্ৰেমমৈত্ৰীকৃপাউপেক্ষা যঃ কৰোতি স মধ্যমঃ ॥ 46॥

অৰ্চাযাং এৱ হৰযে পূজাং যঃ শ্ৰদ্ধযা ঈহতে ।
ন তত্ ভক্তেষু চ অন্যেষু সঃ ভক্তঃ প্ৰাকৃতঃ স্মৃতঃ ॥
47॥

গৃহীত্ৱা অপি ইন্দ্ৰিযৈঃ অৰ্থান্যঃ ন দ্ৱেষ্টি ন হৃষ্যতি ।
ৱিষ্ণোঃ মাযাং ইদং পশ্যন্ সঃ ৱৈ ভাগৱত উত্তমঃ ॥ 48॥

দেহৈন্দ্ৰিযপ্ৰাণমনঃধিযাং যঃ
জন্মাপিঅযক্ষুত্ ভযতৰ্ষকৃচ্ছ্ৰৈঃ ।
সংসাৰধৰ্মৈঃ অৱিমুহ্যমানঃ
স্মৃত্যা হৰেঃ ভাগৱতপ্ৰধানঃ ॥ 49॥

ন কামকৰ্মবীজানাং যস্য চেতসি সম্ভৱঃ ।
ৱাসুদেৱেকনিলযঃ সঃ ৱৈ ভাগৱত উত্তমঃ ॥ 50॥

ন যস্য জন্মকৰ্মভ্যাং ন ৱৰ্ণাশ্ৰমজাতিভিঃ ।
সজ্জতে অস্মিন্ অহম্ভাৱঃ দেহে ৱৈ সঃ হৰেঃ প্ৰিযঃ ॥ 51॥

ন যস্য স্ৱঃ পৰঃ ইতি ৱিত্তেষু আত্মনি ৱা ভিদা ।
সৰ্ৱভূতসমঃ শান্তঃ সঃ ৱৌ ভাগৱত উত্তমঃ ॥ 52॥

ত্ৰিভুৱনৱিভৱহেতৱে অপি অকুণ্ঠস্মৃতিঃ
অজিতাত্মসুৰাদিভিঃ ৱিমৃগ্যাত্ ।
ন চলতি ভগৱত্ পদ অৰৱিন্দাত্
লৱনিমিষ অৰ্ধং অপি যঃ সঃ ৱৈষ্ণৱ অগ্ৰ্যঃ ॥ 53॥

ভগৱতঃ উৰুৱিক্ৰম অঙ্ঘ্ৰিশাখা
নখমণিচন্দ্ৰিকযা নিৰস্ততাপে ।
হৃদি কথং উপসীদতাং পুনঃ সঃ
প্ৰভৱতি চন্দ্ৰঃ ইৱ উদিতে অৰ্কতাপঃ ॥ 54॥

ৱিসৃজতি হৃদযং ন যস্য সাক্ষাত্
হৰিঃ অৱশ অভিহিতঃ অপি অঘৌঘনাশঃ ।
প্ৰণযঃ অশনযা ধৃত অঙ্ঘ্ৰিপদ্মঃ
সঃ ভৱতি ভাগৱতপ্ৰধানঃ উক্তঃ ॥ 55॥