ଉଦ୍ଧଵଗୀତା - ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଗୋଵିନ୍ଦଭୁଜଗୁପ୍ତାଯାଂ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ କୁରୂଦ୍ଵହ ।
ଅଵାତ୍ସୀତ୍ ନାରଦଃ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ କୃଷ୍ଣୌପାସନଲାଲସଃ ॥ 1॥

କୋ ନୁ ରାଜନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଵାନ୍ ମୁକୁନ୍ଦଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ ।
ନ ଭଜେତ୍ ସର୍ଵତଃ ମୃତ୍ଯୁଃ ଉପାସ୍ଯଂ ଅମରୌତ୍ତମୈଃ ॥ 2॥

ତଂ ଏକଦା ଦେଵର୍ଷିଂ ଵସୁଦେଵଃ ଗୃହ ଆଗତମ୍ ।
ଅର୍ଚିତଂ ସୁଖଂ ଆସୀନଂ ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଇଦଂ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 3॥

ଵସୁଦେଵଃ ଉଵାଚ।
ଭଗଵନ୍ ଭଵତଃ ଯାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ।
କୃପଣାନାଂ ଯଥା ପିତ୍ରୋଃ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵର୍ତ୍ମନାମ୍ ॥ 4॥

ଭୂତାନାଂ ଦେଵଚରିତଂ ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ ।
ସୁଖାଯ ଏଵ ହି ସାଧୂନାଂ ତ୍ଵାଦୃଶାଂ ଅଚ୍ଯୁତ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥ 5॥

ଭଜନ୍ତି ଯେ ଯଥା ଦେଵାନ୍ ଦେଵାଃ ଅପି ତଥା ଏଵ ତାନ୍ ।
ଛାଯା ଇଵ କର୍ମସଚିଵାଃ ସାଧଵଃ ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ ॥ 6॥

ବ୍ରହ୍ମନ୍ ତଥା ଅପି ପୃଚ୍ଛାମଃ ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗଵତାନ୍ ତଵ ।
ଯାନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ମର୍ତ୍ଯଃ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵତଃ ଭଯାତ୍ ॥ 7॥

ଅହଂ କିଲ ପୁରା ଅନନ୍ତଂ ପ୍ରଜାର୍ଥଃ ଭୁଵି ମୁକ୍ତିଦମ୍ ।
ଅପୂଜଯଂ ନ ମୋକ୍ଷାଯ ମୋହିତଃ ଦେଵମାଯଯା ॥ 8॥

ଯଯା ଵିଚିତ୍ରଵ୍ଯସନାତ୍ ଭଵଦ୍ଭିଃ ଵିଶ୍ଵତଃ ଭଯାତ୍ ।
ମୁଚ୍ଯେମ ହି ଅଞ୍ଜସା ଏଵ ଅଦ୍ଧା ତଥା ନଃ ଶାଧି ସୁଵ୍ରତ ॥ 9॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉଵାଚ।
ରାଜନ୍ ଏଵଂ କୃତପ୍ରଶ୍ନଃ ଵସୁଦେଵେନ ଧୀମତା ।
ପ୍ରୀତଃ ତଂ ଆହ ଦେଵର୍ଷିଃ ହରେଃ ସଂସ୍ମାରିତଃ ଗୁଣୈଃ ॥ 10॥

ନାରଦଃ ଉଵାଚ।
ସମ୍ଯକ୍ ଏତତ୍ ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ସାତ୍ଵତର୍ଷଭ ।
ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ ॥
11॥

ଶ୍ରୁତଃ ଅନୁପଠିତଃ ଧ୍ଯାତଃ ଆଦୃତଃ ଵା ଅନୁମୋଦିତଃ ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମଃ ଦେଵଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହଃ ଅପି ॥ 12॥

ତ୍ଵଯା ପରମକଲ୍ଯାଣଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନଃ ।
ସ୍ମାରିତଃ ଭଗଵାନ୍ ଅଦ୍ଯ ଦେଵଃ ନାରାଯଣଃ ମମ ॥ 13॥

ଅତ୍ର ଅପି ଉଦାହରନ୍ତି ଇମଂ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।
ଆର୍ଷଭାଣାଂ ଚ ସଂଵାଦଂ ଵିଦେହସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 14॥

ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ ନାମ ସୁତଃ ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ଯଃ ।
ତସ୍ଯ ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଃ ତତଃ ନାଭିଃ ଋଷଭଃ ତତ୍ ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ 15॥

ତଂ ଆହୁଃ ଵାସୁଦେଵାଂଶଂ ମୋକ୍ଷଧର୍ମଵିଵକ୍ଷଯା ।
ଅଵତୀର୍ଣଂ ସୁତଶତଂ ତସ୍ଯ ଆସୀତ୍ ଵେଦପାରଗମ୍ ॥ 16॥

ତେଷାଂ ଵୈ ଭରତଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ନାରାଯଣପରାଯଣଃ ।
ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵର୍ଷଂ ଏତତ୍ ଯତ୍ ନାମ୍ନା ଭାରତଂ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 17॥

ସଃ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଇମାଂ ନିର୍ଗତଃ ତପସା ହରିମ୍ ।
ଉପାସୀନଃ ତତ୍ ପଦଵୀଂ ଲେଭେ ଵୈ ଜନ୍ମଭିଃ ତ୍ରିଭିଃ ॥ 18॥

ତେଷାଂ ନଵ ନଵଦ୍ଵୀପପତଯଃ ଅସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ।
କର୍ମତନ୍ତ୍ରପ୍ରଣେତାରଃ ଏକାଶୀତିଃ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ॥ 19॥

ନଵ ଅଭଵନ୍ ମହାଭାଗାଃ ମୁନଯଃ ହି ଅର୍ଥଶଂସିନଃ ।
ଶ୍ରମଣାଃ ଵାତଃ ଅଶନାଃ ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦାଃ ॥ 20॥

କଵିଃ ହରିଃ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ପିପ୍ପଲାଯନଃ ।
ଆଵିର୍ହୋତ୍ରଃ ଅଥ ଦ୍ରୁମିଲଃ ଚମସଃ କରଭାଜନଃ ॥ 21॥

ଏତେ ଵୈ ଭଗଵଦ୍ରୂପଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସଦସଦ୍ ଆତ୍ମକମ୍ ।
ଆତ୍ମନଃ ଅଵ୍ଯତିରେକେଣ ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ଵ୍ଯଚରତ୍ ମହୀମ୍ ॥ 22॥

ଅଵ୍ଯାହତ ଇଷ୍ଟଗତଯାଃ ସୁରସିଦ୍ଧସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯ
ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷନରକିନ୍ନରନାଗଲୋକାନ୍ ।
ମୁକ୍ତାଃ ଚରନ୍ତି ମୁନିଚାରଣଭୂତନାଥ
ଵିଦ୍ଯାଧରଦ୍ଵିଜଗଵାଂ ଭୁଵନାନି କାମମ୍ ॥ 23॥

ତଃ ଏକଦା ନିମେଃ ସତ୍ରଂ ଉପଜଗ୍ମୁଃ ଯତ୍ ଋଚ୍ଛଯା ।
ଵିତାଯମାନଂ ଋଷିଭିଃ ଅଜନାଭେ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 24॥

ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶାନ୍ ମହାଭଗଵତାନ୍ ନୃପଃ ।
ଯଜମାନଃ ଅଗ୍ନଯଃ ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵଃ ଏଵ ଉପତସ୍ଥିରେ ॥ 25॥

ଵିଦେହଃ ତାନ୍ ଅଭିପ୍ରେତ୍ଯ ନାରାଯଣପରାଯଣାନ୍ ।
ପ୍ରୀତଃ ସମ୍ପୂଜଯାନ୍ ଚକ୍ରେ ଆସନସ୍ଥାନ୍ ଯଥା ଅର୍ହତଃ ॥ 26॥

ତାନ୍ ରୋଚମାନାନ୍ ସ୍ଵରୁଚା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୌପମାନ୍ ନଵ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଶ୍ରଯ ଅଵନତଃ ନୃପଃ ॥ 27॥

ଵିଦେହଃ ଉଵାଚ।
ମନ୍ଯେ ଭଗଵତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ପାର୍ଷଦାନ୍ ଵଃ ମଧୁଦ୍ଵିଷଃ ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ଭୂତାନି ଲୋକାନାଂ ପାଵନାଯ ଚରନ୍ତି ହି ॥ 28॥

ଦୁର୍ଲଭଃ ମାନୁଷଃ ଦେହଃ ଦେହିନାଂ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରଃ ।
ତତ୍ର ଅପି ଦୁର୍ଲଭଂ ମନ୍ଯେ ଵୈକୁଣ୍ଠପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ ॥ 29॥

ଅତଃ ଆତ୍ଯନ୍ତିକଂ କହେମଂ ପୃଚ୍ଛାମଃ ଭଵତଃ ଅନଘାଃ ।
ସଂସାରେ ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣାର୍ଧଃ ଅପି ସତ୍ସଙ୍ଗଃ ଶେଵଧିଃ ନୃଣାମ୍ ॥
30॥

ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗଵତାନ୍ ବ୍ରୂତ ଯଦି ନଃ ଶ୍ରୁତଯେ କ୍ଷମମ୍ ।
ଯୈଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଦାସ୍ଯତି ଆତ୍ମାନଂ ଅପି ଅଜଃ ॥ 31॥

ଶ୍ରୀନାରଦଃ ଉଵାଚ।
ଏଵଂ ତେ ନିମିନା ପୃଷ୍ଟା ଵସୁଦେଵ ମହତ୍ତମାଃ ।
ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଅବ୍ରୁଵନ୍ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସସଦସି ଋତ୍ଵିଜଂ ନୃପମ୍ ॥ 32॥

କଵିଃ ଉଵାଚ।
ମନ୍ଯେ ଅକୁତଶ୍ଚିତ୍ ଭଯଂ ଅଚ୍ଯୁତସ୍ଯ
ପାଦାମ୍ବୁଜୌପାସନଂ ଅତ୍ର ନିତ୍ଯମ୍ ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନବୁଦ୍ଧେଃ ଅସତ୍ ଆତ୍ମଭାଵାତ୍
ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନା ଯତ୍ର ନିଵର୍ତତେ ଭୀଃ ॥ 33॥

ଯେ ଵୈ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଉପାଯାଃ ହି ଆତ୍ମଲବ୍ଧଯେ ।
ଅଞ୍ଜଃ ପୁଂସାଂ ଅଵିଦୁଷାଂ ଵିଦ୍ଧି ଭାଗଵତାନ୍ ହି ତାନ୍ ॥ 34॥

ଯାନ୍ ଆସ୍ଥାଯ ନରଃ ରାଜନ୍ ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ କର୍ହିଚିତ୍ ।
ଧାଵନ୍ ନିମୀଲ୍ଯ ଵା ନେତ୍ରେ ନ ସ୍ଖଲେନ ପତେତ୍ ଇହ ॥ 35॥

କାଯେନ ଵାଚା ମନସା ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ଵା
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଆତ୍ମନା ଵା ଅନୁସୃତସ୍ଵଭାଵାତ୍ ।
କରୋତି ଯତ୍ ଯତ୍ ସକଲଂ ପରସ୍ମୈ
ନାରାଯଣାଯ ଇତି ସମର୍ପଯେତ୍ ତତ୍ ॥ 36॥

ଭଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଭିନିଵେଶତଃ ସ୍ଯାତ୍
ଈଶାତ୍ ଅପେତସ୍ଯ ଵିପର୍ଯଯଃ ଅସ୍ମୃତିଃ ।
ତତ୍ ମାଯଯା ଅତଃ ବୁଧଃ ଆଭଜେତ୍ ତଂ
ଭକ୍ତ୍ଯା ଏକ ଈଶଂ ଗୁରୁଦେଵତାତ୍ମା ॥ 37।

ଅଵିଦ୍ଯମାନଃ ଅପି ଅଵଭାତି ହି ଦ୍ଵଯୋଃ
ଧ୍ଯାତୁଃ ଧିଯା ସ୍ଵପ୍ନମନୋରଥୌ ଯଥା ।
ତତ୍ କର୍ମସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପକଂ ମନଃ
ବୁଧଃ ନିରୁନ୍ଧ୍ଯାତ୍ ଅଭଯଂ ତତଃ ସ୍ଯାତ୍ ॥ 38॥

ଶ୍ରୁଣ୍ଵନ୍ ସୁଭଦ୍ରାଣି ରଥାଙ୍ଗପାଣେଃ
ଜନ୍ମାନି କର୍ମାଣି ଚ ଯାନି ଲୋକେ ।
ଗୀତାନି ନାମାନି ତତ୍ ଅର୍ଥକାନି
ଗାଯନ୍ ଵିଲଜ୍ଜଃ ଵିଚରେତ୍ ଅସଙ୍ଗଃ ॥ 39॥

ଏଵଂ ଵ୍ରତଃ ସ୍ଵପ୍ରିଯନାମକୀର୍ତ୍ଯା
ଜାତାନୁରାଗଃ ଦ୍ରୁତଚିତ୍ତଃ ଉଚ୍ଚୈଃ ।
ହସତି ଅଥଃ ରୋଦିତି ରୌତି ଗାଯତି
ଉନ୍ମାଦଵତ୍ ନୃତ୍ଯତି ଲୋକବାହ୍ଯଃ ॥ 40॥

ଖଂ ଵାଯୁଂ ଅଗ୍ନିଂ ସଲିଲଂ ମହୀଂ ଚ
ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଦିଶଃ ଦ୍ରୁମାଦୀନ୍ ।
ସରିତ୍ ସମୁଦ୍ରାନ୍ ଚ ହରେଃ ଶରୀରଂ
ଯତ୍କିଞ୍ଚ ଭୂତଂ ପ୍ରଣମେତ୍ ଅନନ୍ଯଃ ॥ 41॥

ଭକ୍ତିଃ ପରେଶ ଅନୁଭଵଃ ଵିରକ୍ତିଃ
ଅନ୍ଯତ୍ର ଏଷ ତ୍ରିକଃ ଏକକାଲଃ ।
ପ୍ରପଦ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯଥା ଅଶ୍ନତଃ ସ୍ଯୁଃ
ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ଷୁତ୍ ଅପାଯଃ ଅନୁଘାସମ୍ ॥ 42॥

ଇତି ଅଚ୍ଯୁତ ଅଙ୍ଘ୍ରିଂ ଭଜତଃ ଅନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା
ଭକ୍ତିଃ ଵିରକ୍ତିଃ ଭଗଵତ୍ ପ୍ରବୋଧଃ ।
ଭଵନ୍ତି ଵୈ ଭାଗଵତସ୍ଯ ରାଜନ୍
ତତଃ ପରାଂ ଶାନ୍ତିଂ ଉପୈତି ସାକ୍ଷାତ୍ ॥ 43॥

ରାଜା ଉଵାଚ।
ଅଥ ଭାଗଵତଂ ବ୍ରୂତ ଯତ୍ ଧର୍ମଃ ଯାଦୃଶଃ ନୃଣାମ୍ ।
ଯଥା ଚରତି ଯତ୍ ବ୍ରୂତେ ଯୈଃ ଲିଙ୍ଗୈଃ ଭଗଵତ୍ ପ୍ରିଯଃ ॥ 44॥

ହରିଃ ଉଵାଚ।
ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଃ ପଶ୍ଯେତ୍ ଭଗଵତ୍ ଭାଵ ଆତ୍ମନଃ ।
ଭୂତାନି ଭାଗଵତି ଆତ୍ମନି ଏଷ ଭାଗଵତୌତ୍ତମଃ ॥ 45॥

ଈଶ୍ଵରେ ତତ୍ ଅଧୀନେଷୁ ବାଲିଶେଷୁ ଦ୍ଵିଷତ୍ସୁ ଚ ।
ପ୍ରେମମୈତ୍ରୀକୃପାଉପେକ୍ଷା ଯଃ କରୋତି ସ ମଧ୍ଯମଃ ॥ 46॥

ଅର୍ଚାଯାଂ ଏଵ ହରଯେ ପୂଜାଂ ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଈହତେ ।
ନ ତତ୍ ଭକ୍ତେଷୁ ଚ ଅନ୍ଯେଷୁ ସଃ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରାକୃତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥
47॥

ଗୃହୀତ୍ଵା ଅପି ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ଅର୍ଥାନ୍ଯଃ ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ ହୃଷ୍ଯତି ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ମାଯାଂ ଇଦଂ ପଶ୍ଯନ୍ ସଃ ଵୈ ଭାଗଵତ ଉତ୍ତମଃ ॥ 48॥

ଦେହୈନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନଃଧିଯାଂ ଯଃ
ଜନ୍ମାପିଅଯକ୍ଷୁତ୍ ଭଯତର୍ଷକୃଚ୍ଛ୍ରୈଃ ।
ସଂସାରଧର୍ମୈଃ ଅଵିମୁହ୍ଯମାନଃ
ସ୍ମୃତ୍ଯା ହରେଃ ଭାଗଵତପ୍ରଧାନଃ ॥ 49॥

ନ କାମକର୍ମବୀଜାନାଂ ଯସ୍ଯ ଚେତସି ସମ୍ଭଵଃ ।
ଵାସୁଦେଵେକନିଲଯଃ ସଃ ଵୈ ଭାଗଵତ ଉତ୍ତମଃ ॥ 50॥

ନ ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମକର୍ମଭ୍ଯାଂ ନ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଜାତିଭିଃ ।
ସଜ୍ଜତେ ଅସ୍ମିନ୍ ଅହମ୍ଭାଵଃ ଦେହେ ଵୈ ସଃ ହରେଃ ପ୍ରିଯଃ ॥ 51॥

ନ ଯସ୍ଯ ସ୍ଵଃ ପରଃ ଇତି ଵିତ୍ତେଷୁ ଆତ୍ମନି ଵା ଭିଦା ।
ସର୍ଵଭୂତସମଃ ଶାନ୍ତଃ ସଃ ଵୌ ଭାଗଵତ ଉତ୍ତମଃ ॥ 52॥

ତ୍ରିଭୁଵନଵିଭଵହେତଵେ ଅପି ଅକୁଣ୍ଠସ୍ମୃତିଃ
ଅଜିତାତ୍ମସୁରାଦିଭିଃ ଵିମୃଗ୍ଯାତ୍ ।
ନ ଚଲତି ଭଗଵତ୍ ପଦ ଅରଵିନ୍ଦାତ୍
ଲଵନିମିଷ ଅର୍ଧଂ ଅପି ଯଃ ସଃ ଵୈଷ୍ଣଵ ଅଗ୍ର୍ଯଃ ॥ 53॥

ଭଗଵତଃ ଉରୁଵିକ୍ରମ ଅଙ୍ଘ୍ରିଶାଖା
ନଖମଣିଚନ୍ଦ୍ରିକଯା ନିରସ୍ତତାପେ ।
ହୃଦି କଥଂ ଉପସୀଦତାଂ ପୁନଃ ସଃ
ପ୍ରଭଵତି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଇଵ ଉଦିତେ ଅର୍କତାପଃ ॥ 54॥

ଵିସୃଜତି ହୃଦଯଂ ନ ଯସ୍ଯ ସାକ୍ଷାତ୍
ହରିଃ ଅଵଶ ଅଭିହିତଃ ଅପି ଅଘୌଘନାଶଃ ।
ପ୍ରଣଯଃ ଅଶନଯା ଧୃତ ଅଙ୍ଘ୍ରିପଦ୍ମଃ
ସଃ ଭଵତି ଭାଗଵତପ୍ରଧାନଃ ଉକ୍ତଃ ॥ 55॥