ઉદ્ધવગીતા - નવમોઽધ્યાયઃ

પરિગ્રહઃ હિ દુઃખાય યત્ યત્ પ્રિયતમં નૃણામ્ ।
અનન્તં સુખં આપ્નોતિ તત્ વિદ્વાન્ યઃ તુ અકિઞ્ચનઃ ॥ 1॥

સામિષં કુરરં જઘ્નુઃ બલિનઃ યે નિરામિષાઃ ।
તત્ આમિષં પરિત્યજ્ય સઃ સુખં સમવિન્દત ॥ 2॥

ન મે માનાવમાનૌ સ્તઃ ન ચિન્તા ગેહપુત્રિણામ્ ।
આત્મક્રીડઃ આત્મરતિઃ વિચરામિ ઇહ બાલવત્ ॥ 3॥

દ્વૌ એવ ચિન્તયા મુક્તૌ પરમ આનન્દઃ આપ્લુતૌ ।
યઃ વિમુગ્ધઃ જડઃ બાલઃ યઃ ગુણેભ્યઃ પરં ગતઃ ॥ 4॥

ક્વચિત્ કુમારી તુ આત્માનં વૃણાનાન્ ગૃહં આગતાન્ ।
સ્વયં તાન્ અર્હયામાસ ક્વાપિ યાતેષુ બન્ધુષુ ॥ 5॥

તેષં અભ્યવહારાર્થં શાલીન્ રહસિ પાર્થિવ ।
અવઘ્નન્ત્યાઃ પ્રકોષ્ઠસ્થાઃ ચક્રુઃ શઙ્ખાઃ સ્વનં મહત્ ॥
6॥

સા તત્ જુગુપ્સિતં મત્વા મહતી વ્રીડિતા તતઃ ।
બભઞ્જ એકૈકશઃ શઙ્ખાન્ દ્વૌ દ્વૌ પાણ્યોઃ અશેષયત્ ॥
7॥

ઉભયોઃ અપિ અભૂત્ ઘોષઃ હિ અવઘ્નન્ત્યાઃ સ્મ શઙ્ખયોઃ ।
તત્ર અપિ એકં નિરભિદત્ એકસ્માન્ ન અભવત્ ધ્વનિઃ ॥ 8॥

અન્વશિક્ષં ઇમં તસ્યાઃ ઉપદેશં અરિન્દમ ।
લોકાન્ અનુચરન્ એતાન્ લોકતત્ત્વવિવિત્સયા ॥ 9॥

વાસે બહૂનાં કલહઃ ભવેત્ વાર્તા દ્વયોઃ અપિ ।
એકઃ એવ ચરેત્ તસ્માત્ કુમાર્યાઃ ઇવ કઙ્કણઃ ॥ 10॥

મનઃ એકત્ર સંયુજ્યાત્ જિતશ્વાસઃ જિત આસનઃ ।
વૈરાગ્યાભ્યાસયોગેન ધ્રિયમાણં અતન્દ્રિતઃ ॥ 11॥

યસ્મિન્ મનઃ લબ્ધપદં યત્ એતત્
શનૈઃ શનૈઃ મુઞ્ચતિ કર્મરેણૂન્ ।
સત્ત્વેન વૃદ્ધેન રજઃ તમઃ ચ
વિધૂય નિર્વાણં ઉપૈતિ અનિન્ધનમ્ ॥ 12॥

તત્ એવં આત્મનિ અવરુદ્ધચિત્તઃ
ન વેદ કિઞ્ચિત્ બહિઃ અન્તરં વા ।
યથા ઇષુકારઃ નૃપતિં વ્રજન્તમ્
ઇષૌ ગતાત્મા ન દદર્શ પાર્શ્વે ॥ 13॥

એકચાર્યનિકેતઃ સ્યાત્ અપ્રમત્તઃ ગુહાશયઃ ।
અલક્ષ્યમાણઃ આચારૈઃ મુનિઃ એકઃ અલ્પભાષણઃ ॥ 14॥

ગૃહારમ્ભઃ અતિદુઃખાય વિફલઃ ચ અધ્રુવાત્મનઃ ।
સર્પઃ પરકૃતં વેશ્મ પ્રવિશ્ય સુખં એધતે ॥ 15॥

એકો નારાયણો દેવઃ પૂર્વસૃષ્ટં સ્વમાયયા ।
સંહૃત્ય કાલકલયા કલ્પાન્ત ઇદમીશ્વરઃ ॥ 16॥

એક એવાદ્વિતીયોઽભૂદાત્માધારોઽખિલાશ્રયઃ ।
કાલેનાત્માનુભાવેન સામ્યં નીતાસુ શક્તિષુ ।
સત્ત્વાદિષ્વાદિપુએરુષઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ ॥ 17॥

પરાવરાણાં પરમ આસ્તે કૈવલ્યસઞ્જ્ઞિતઃ ।
કેવલાનુભવાનન્દસન્દોહો નિરુપાધિકઃ ॥ 18॥

કેવલાત્માનુભાવેન સ્વમાયાં ત્રિગુણાત્મિકામ્ ।
સઙ્ક્ષોભયન્સૃજત્યાદૌ તયા સૂત્રમરિન્દમ ॥ 19॥

તામાહુસ્ત્રિગુણવ્યક્તિં સૃજન્તીં વિશ્વતોમુખમ્ ।
યસ્મિન્પ્રોતમિદં વિશ્વં યેન સંસરતે પુમાન્ ॥ 20॥

યથા ઊર્ણનાભિઃ હૃદયાત્ ઊર્ણાં સન્તત્ય વક્ત્રતઃ ।
તયા વિહૃત્ય ભૂયસ્તાં ગ્રસતિ એવં મહેશ્વરઃ ॥ 21॥

યત્ર યત્ર મનઃ દેહી ધારયેત્ સકલં ધિયા ।
સ્નેહાત્ દ્વેષાત્ ભયાત્ વા અપિ યાતિ તત્ તત્ સરૂપતામ્ ॥ 22॥

કીટઃ પેશસ્કૃતં ધ્યાયન્ કુડ્યાં તેન પ્રવેશિતઃ ।
યાતિ તત્ સ્સત્મતાં રાજન્ પૂર્વરૂપં અસન્ત્યજન્ ॥ 23॥

એવં ગુરુભ્યઃ એતેભ્યઃ એષ મે શિક્ષિતા મતિઃ ।
સ્વાત્મા ઉપશિક્ષિતાં બુદ્ધિં શ્રુણુ મે વદતઃ પ્રભો ॥ 24॥

દેહઃ ગુરુઃ મમ વિરક્તિવિવેકહેતુઃ
બિભ્રત્ સ્મ સત્ત્વનિધનં સતત અર્ત્યુત્ અર્કમ્ ।
તત્ત્વાનિ અનેન વિમૃશામિ યથા તથા અપિ
પારક્યં ઇતિ અવસિતઃ વિચરામિ અસઙ્ગઃ ॥ 25॥

જાયાત્મજાર્થપશુભૃત્યગૃહાપ્તવર્ગાન્
પુષ્ણાતિ યત્ પ્રિયચિકીર્ષયા વિતન્વન્ ॥
સ્વાન્તે સકૃચ્છ્રં અવરુદ્ધધનઃ સઃ દેહઃ
સૃષ્ટ્વા અસ્ય બીજં અવસીદતિ વૃક્ષધર્મા ॥ 26॥

જિહ્વા એકતઃ અમું અવકર્ષતિ કર્હિ તર્ષા
શિશ્નઃ અન્યતઃ ત્વક્ ઉદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ ।
ગ્રાણઃ અન્યતઃ ચપલદૃક્ ક્વ ચ કર્મશક્તિઃ
બહ્વ્યઃ સપત્ન્યઃ ઇવ ગેહપતિં લુનન્તિ ॥ 27॥

સૃષ્ટ્વા પુરાણિ વિવિધાનિ અજયા આત્મશક્ત્યા
વૃક્ષાન્ સરીસૃપપશૂન્ખગદંશમત્સ્યાન્ ।
તૈઃ તૈઃ અતુષ્ટહૃદયઃ પુરુષં વિધાય
બ્રહ્માવલોકધિષણં મુદમાપ દેવઃ ॥ 28॥

લબ્ધ્વા સુદુર્લભં ઇદં બહુસમ્ભવાન્તે
માનુષ્યમર્થદમનિત્યમપીહ ધીરઃ ।
તૂર્ણં યતેત ન પતેત્ અનુમૃત્યુઃ યાવત્
નિઃશ્રેયસાય વિષયઃ ખલુ સર્વતઃ સ્યાત્ ॥ 29॥

એવં સઞ્જાતવૈરાગ્યઃ વિજ્ઞાનલોક આત્મનિ ।
વિચરામિ મહીં એતાં મુક્તસઙ્ગઃ અનહઙ્કૃતિઃ ॥ 30॥

ન હિ એકસ્માત્ ગુરોઃ જ્ઞાનં સુસ્થિરં સ્યાત્ સુપુષ્કલમ્ ।
બ્રહ્મ એતત્ અદ્વિતીયં વૈ ગીયતે બહુધા ઋષિભિઃ ॥ 31॥

શ્રીભગવાનુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ યદું વિપ્રસ્તમામન્ત્રય ગભીરધીઃ ।
વન્દિતો।આભ્યર્થિતો રાજ્ઞા યયૌ પ્રીતો યથાગતમ્ ॥ 32॥

અવધૂતવચઃ શ્રુત્વા પૂર્વેષાં નઃ સ પૂર્વજઃ ।
સર્વસઙ્ગવિનિર્મુક્તઃ સમચિત્તો બભૂવ હ ॥ 33॥
(ઇતિ અવધૂતગીતમ્ ।)