Lord Shiva

ভৰ্তৃহৰেঃ শতক ত্ৰিশতি - ৱৈৰাগ্য শতকম্

(Vairagya Shatakam in Assamese)

Bhartrihari

Also known as cudottamsitacandracarukalikacancacchikhabhasvaro

Vairagya Shatakam is the second part of the famous Shatakatraya authored by the philosopher-king Bhartrihari. The work begins with a sublime invocation to Lord Shiva, the destroyer of desire. Through one hundred poignant verses, the text explores the transitory nature of worldly life and the inherent suffering linked to material attachments. By contemplating these verses, a seeker develops a spirit of detachment and profound inner stillness. It serves as a powerful spiritual manual for those aspiring to transcend the cycle of worldly cravings and attain true wisdom, mental equanimity, and ultimate liberation through introspective renunciation.

#of 103
চূডোত্তংসিতচন্দ্ৰচাৰুকলিকাচঞ্চচ্ছিখাভাস্ৱৰো
লীলাদগ্ধৱিলোলকামশলভঃ শ্ৰেযোদশাগ্ৰে স্ফুৰন্ ।
অন্তঃস্ফূৰ্জদ্অপাৰমোহতিমিৰপ্ৰাগ্ভাৰং উচ্চাটযন্
চেতঃসদ্মনি যোগিনাং ৱিজযতে জ্ঞানপ্ৰদীপো হৰঃ ॥ 3.1 ॥
ভ্ৰান্তং দেশং অনেকদুৰ্গৱিষমং প্ৰাপ্তং ন কিঞ্চিত্ফলং
ত্যক্ত্ৱা জাতিকুলাভিমানং উচিতং সেৱা কৃতা নিষ্ফলা ।
ভুক্তং মানৱিৱৰ্জিতং পৰগৃহেষ্ৱাশঙ্কযা কাকৱত্
তৃষ্ণে জৃম্ভসি পাপকৰ্মপিশুনে নাদ্যাপি সন্তুষ্যসি ॥ 3.2 ॥
উত্খাতং নিধিশঙ্কযা ক্ষিতিতলং ধ্মাতা গিৰেৰ্ধাতৱো
নিস্তীৰ্ণঃ সৰিতাং পতিৰ্নৃপতযো যত্নেন সন্তোষিতাঃ ।
মন্ত্ৰাৰাধনতত্পৰেণ মনসা নীতাঃ শ্মশানে নিশাঃ
প্ৰাপ্তঃ কাণৱৰাটকোঽপি ন মযা তৃষ্ণে সকামা ভৱ ॥ 3.3 ॥
খলালাপাঃ সোঢাঃ কথং অপি তদ্আৰাধনপৰৈৰ্নিগৃহ্যান্তৰ্
বাষ্পং হসিতং অপি শূন্যেন মনসা ।
কৃতো ৱিত্তস্তম্ভপ্ৰতিহতধিযাং অঞ্জলিৰপি
ত্ৱং আশে মোঘাশে কিম অপৰং অতো নৰ্তযসি মাম্ ॥ 3.4 ॥
অমীষাং প্ৰাণানাং তুলিতৱিসিনীপত্ৰপযসাং
কৃতে কিং নাস্মাভিৰ্ৱিগলিতৱিৱেকৈৰ্ৱ্যৱসিতম্ ।
যদ্আঢ্যানাং অগ্ৰে দ্ৰৱিণমদনিঃসঞ্জ্ঞমনসাং
কৃতং ৱীতৱ্ৰীডৈৰ্নিজগুণকথাপাতকং অপি ॥ 3.5 ॥
ক্ষান্তং ন ক্ষমযা গৃহোচিতসুখং ত্যক্তং ন সন্তোষতঃ
সোঢো দুঃসহশীততাপপৱনক্লেশো ন তপ্তং তপঃ ।
ধ্যাতং ৱিত্তং অহৰ্নিশং নিত্যমিতপ্ৰাণৈৰ্ন শম্ভোঃ পদং
তত্তত্কৰ্ম কৃতং যদেৱ মুনিভিস্তৈস্তৈঃ ফলৈৰ্ৱঞ্চিতাঃ ॥ 3.6 ॥
ভোগা ন ভুক্তা ৱযং এৱ ভুক্তাস্
তপো ন তপ্তং ৱযং এৱ তপ্তাঃ ।
কালো ন যাতো ৱযং এৱ যাতাস্তৃষ্ণা
ন জীৰ্ণা ৱযং এৱ জীৰ্ণাঃ ॥ 3.7 ॥
বলিভিৰ্মুখং আক্ৰান্তং পলিতেনাঙ্কিতং শিৰঃ ।
গাত্ৰাণি শিথিলাযন্তে তৃষ্ণৈকা তৰুণাযতে ॥ 3.8 ॥
ৱিৱেকৱ্যাকোশে ৱিদধতি সমে শাম্যতি তৃষা
পৰিষ্ৱঙ্গে তুঙ্গে প্ৰসৰতিতৰাং সা পৰিণতা ।
জৰাজীৰ্ণৈশ্ৱৰ্যগ্ৰসনগহনাক্ষেপকৃপণস্তৃষাপাত্ৰং
যস্যাং ভৱতি মৰুতাং অপ্যধিপতিঃ ॥ 3.8.1 ॥
নিৱৃত্তা ভোগেচ্ছা পুৰুষবহুমানোঽপি গলিতঃ
সমানাঃ স্ৱৰ্যাতাঃ সপদি সুহৃদো জীৱিতসমাঃ ।
শনৈৰ্যষ্ট্যুত্থানং ঘনতিমিৰৰুদ্ধে চ নযনে
অহো মূঢঃ কাযস্তদপি মৰণাপাযচকিতঃ ॥ 3.9 ॥
আশা নাম নদী মনোৰথজলা তৃষ্ণাতৰঙ্গাকুলা
ৰাগগ্ৰাহৱতী ৱিতৰ্কৱিহগা ধৈৰ্যদ্ৰুমধ্ৱংসিনী ।
মোহাৱৰ্তসুদুস্তৰাতিগহনা প্ৰোত্তুঙ্গচিন্তাতটী
তস্যাঃ পাৰগতা ৱিশুদ্ধমনসো নন্দন্তি যোগীশ্ৱৰাঃ ॥ 3.10 ॥
ন সংসাৰোত্পন্নং চৰিতং অনুপশ্যামি কুশলং
ৱিপাকঃ পুণ্যানাং জনযতি ভযং মে ৱিমৃশতঃ ।
মহদ্ভিঃ পুণ্যৌঘৈশ্চিৰপৰিগৃহীতাশ্চ ৱিষযা
মহান্তো জাযন্তে ৱ্যসনং ইৱ দাতুং ৱিষযিণাম্ ॥ 3.11 ॥
অৱশ্যং যাতাৰশ্চিৰতৰং উষিত্ৱাপি ৱিষযা
ৱিযোগে কো ভেদস্ত্যজতি ন জনো যত্স্ৱযং অমূন্ ।
ৱ্ৰজন্তঃ স্ৱাতন্ত্ৰ্যাদতুলপৰিতাপায মনসঃ
স্ৱযং ত্যক্তা হ্যেতে শমসুখং অনন্তং ৱিদধতি ॥ 3.12 ॥
ব্ৰহ্মজ্ঞানৱিৱেকনিৰ্মলধিযঃ কুৰ্ৱন্ত্যহো দুষ্কৰং
যন্মুঞ্চন্ত্যুপভোগভাঞ্জ্যপি ধনান্যেকান্ততো নিঃস্পৃহাঃ ।
সম্প্ৰাপ্তান্ন পুৰা ন সম্প্ৰতি ন চ প্ৰাপ্তৌ দৃঢপ্ৰত্যযান্
ৱাঞ্ছামাত্ৰপৰিগ্ৰহানপি পৰং ত্যক্তুং ন শক্তা ৱযম্ ॥ 3.13 ॥
ধন্যানাং গিৰিকন্দৰেষু ৱসতাং জ্যোতিঃ পৰং ধ্যাযতামানন্দাশ্ৰু
জলং পিবন্তি শকুনা নিঃশঙ্কং অঙ্কেশযাঃ ।
অস্মাকং তু মনোৰথোপৰচিতপ্ৰাসাদৱাপীতটক্ৰীডা
কাননকেলিকৌতুকজুষাং আযুঃ পৰং ক্ষীযতে ॥ 3.14 ॥
ভিক্ষাশনং তদপি নীৰসং একৱাৰং
শয্যা চ ভূঃ পৰিজনো নিজদেহমাত্ৰম্ ।
ৱস্ত্ৰং ৱিশীৰ্ণশতখণ্ডমযী চ কন্থা
হা হা তথাপি ৱিষযা ন পৰিত্যজন্তি ॥ 3.15 ॥
স্তনৌ মাংসগ্ৰন্থী কনককলশাৱিত্যুপমিতৌ
মুখং শ্লেষ্মাগাৰং তদপি চ শশাঙ্কেন তুলিতম্ ।
স্ৰৱন্মূত্ৰক্লিন্নং কৰিৱৰশিৰস্পৰ্ধি জঘনং
মুহুৰ্নিন্দ্যং ৰূপং কৱিজনৱিশেষৈৰ্গুৰুকৃতম্ ॥ 3.16 ॥
একো ৰাগিষু ৰাজতে প্ৰিযতমাদেহাৰ্ধহাৰী হৰো
নীৰাগেষু জনো ৱিমুক্তললনাসঙ্গো ন যস্মাত্পৰঃ ।
দুৰ্ৱাৰস্মৰবাণপন্নগৱিষৱ্যাৱিদ্ধমুগ্ধো জনঃ
শেষঃ কামৱিডম্বিতান্ন ৱিষযান্ভোক্তুং ন মোক্তুং ক্ষমঃ ॥ 3.17 ॥
অজানন্দাহাত্ম্যং পততু শলভস্তীৱ্ৰদহনে
স মীনোঽপ্যজ্ঞানাদ্বডিশযুতং অশ্নাতু পিশিতম্ ।
ৱিজানন্তোঽপ্যেতে ৱযং ইহ ৱিপজ্জালজটিলান্
ন মুঞ্চামঃ কামান্ অহহ গহনো মোহমহিমা ॥ 3.18 ॥
তৃষা শুষ্যত্যাস্যে পিবতি সলিলং শীতমধুৰং
ক্ষুধাৰ্তঃ শাল্যন্নং কৱলযতি মাংসাদিকলিতম্ ।
প্ৰদীপ্তে কামাগ্নৌ সুদৃঢতৰং আলিঙ্গতি ৱধূং
প্ৰতীকাৰং ৱ্যাধেঃ সুখং ইতি ৱিপৰ্যস্যতি জনঃ ॥ 3.19 ॥
তুঙ্গং ৱেশ্ম সুতাঃ সতাং অভিমতাঃ সঙ্খ্যাতিগাঃ সম্পদঃ
কল্যাণী দযিতা ৱযশ্চ নৱং ইত্যজ্ঞানমূঢো জনঃ ।
মত্ৱা ৱিশ্ৱং অনশ্ৱৰং নিৱিশতে সংসাৰকাৰাগৃহে
সন্দৃশ্য ক্ষণভঙ্গুৰং তদখিলং ধন্যস্তু সন্ন্যস্যতি ॥ 3.20 ॥
দীনা দীনমুখৈঃ সদৈৱ শিশুকৈৰাকৃষ্টজীৰ্ণাম্বৰা
ক্ৰোশদ্ভিঃ ক্ষুধিতৈৰ্নিৰন্নৱিধুৰা দৃশ্যা ন চেদ্গেহিনী ।
যাচ্ঞাভঙ্গভযেন গদ্গদগলত্ৰুট্যদ্ৱিলীনাক্ষৰং
কো দেহীতি ৱদেত্স্ৱদগ্ধজঠৰস্যাৰ্থে মনস্ৱী পুমান্ ॥ 3.21 ॥
অভিমতমহামানগ্ৰন্থিপ্ৰভেদপটীযসী
গুৰুতৰগুণগ্ৰামাম্ভোজস্ফুটোজ্জ্ৱলচন্দ্ৰিকা ।
ৱিপুলৱিলসল্লজ্জাৱল্লীৱিতানকুঠাৰিকা
জঠৰপিঠৰী দুষ্পূৰেযং কৰোতি ৱিডম্বনম্ ॥ 3.22 ॥
পুণ্যে গ্ৰামে ৱনে ৱা মহতি সিতপটচ্ছন্নপালী কপালিং
হ্যাদায ন্যাযগৰ্ভদ্ৱিজহুতহুতভুগ্ধূমধূম্ৰোপকণ্ঠে ।
দ্ৱাৰং দ্ৱাৰং প্ৰৱিষ্টো ৱৰং উদৰদৰীপূৰণায ক্ষুধাৰ্তো
মানী প্ৰাণৈঃ সনাথো ন পুনৰনুদিনং তুল্যকুল্যেষু দীনঃ ॥ 3.23 ॥
গঙ্গাতৰঙ্গকণশীকৰশীতলানি
ৱিদ্যাধৰাধ্যুষিতচাৰুশিলাতলানি ।
স্থানানি কিং হিমৱতঃ প্ৰলযং গতানি
যত্সাৱমানপৰপিণ্ডৰতা মনুষ্যাঃ ॥ 3.24 ॥
কিং কন্দাঃ কন্দৰেভ্যঃ প্ৰলযং উপগতা নিৰ্ঝৰা ৱা গিৰিভ্যঃ
প্ৰধ্ৱস্তা ৱা তৰুভ্যঃ সৰসফলভৃতো ৱল্কলিন্যশ্চ শাখাঃ ।
ৱীক্ষ্যন্তে যন্মুখানি প্ৰসভং অপগতপ্ৰশ্ৰযাণাং খলানাং
দুঃখাপ্তস্ৱল্পৱিত্তস্মযপৱনৱশান্নৰ্তিতভ্ৰূলতানি ॥ 3.25 ॥
পুণ্যৈৰ্মূলফলৈস্তথা প্ৰণযিনীং ৱৃত্তিং কুৰুষ্ৱাধুনা
ভূশয্যাং নৱপল্লৱৈৰকৃপণৈৰুত্তিষ্ঠ যাৱো ৱনম্ ।
ক্ষুদ্ৰাণাং অৱিৱেকমূঢমনসাং যত্ৰেশ্ৱৰাণাং সদা
ৱিত্তৱ্যাধিৱিকাৰৱিহ্ৱলগিৰাং নামাপি ন শ্ৰূযতে ॥ 3.26 ॥
ফলং স্ৱেচ্ছালভ্যং প্ৰতিৱনং অখেদং ক্ষিতিৰুহাং
পযঃ স্থানে স্থানে শিশিৰমধুৰং পুণ্যসৰিতাম্ ।
মৃদুস্পৰ্শা শয্যা সুললিতলতাপল্লৱমযী
সহন্তে সন্তাপং তদপি ধনিনাং দ্ৱাৰি কৃপণাঃ ॥ 3.27 ॥
যে ৱৰ্তন্তে ধনপতিপুৰঃ প্ৰাৰ্থনাদুঃখভাজো
যে চাল্পত্ৱং দধতি ৱিষযাক্ষেপপৰ্যাপ্তবুদ্ধেঃ ।
তেষাং অন্তঃস্ফুৰিতহসিতং ৱাসৰাণি স্মৰেযং
ধ্যানচ্ছেদে শিখৰিকুহৰগ্ৰাৱশয্যানিষণ্ণঃ ॥ 3.28 ॥
যে সন্তোষনিৰন্তৰপ্ৰমুদিতাস্তেষাং ন ভিন্না মুদো
যে ত্ৱন্যে ধনলুব্ধসঙ্কুলধিযস্তেষাং ন তৃষ্ণাহতা ।
ইত্থং কস্য কৃতে কুতঃ স ৱিধিনা কীদৃক্পদং সম্পদাং [কৃতঃ]
স্ৱাত্মন্যেৱ সমাপ্তহেমমহিমা মেৰুৰ্ন মে ৰোচতে ॥ 3.29 ॥
ভিক্ষাহাৰং অদৈন্যং অপ্ৰতিসুখং ভীতিচ্ছিদং সৰ্ৱতো
দুৰ্মাত্সৰ্যমদাভিমানমথনং দুঃখৌঘৱিধ্ৱংসনম্ ।
সৰ্ৱত্ৰান্ৱহং অপ্ৰযত্নসুলভং সাধুপ্ৰিযং পাৱনং
শম্ভোঃ সত্ৰং অৱাৰ্যং অক্ষযনিধিং শংসন্তি যোগীশ্ৱৰাঃ ॥ 3.30 ॥
ভোগে ৰোগভযং কুলে চ্যুতিভযং ৱিত্তে নৃপালাদ্ভযং
মানে দৈন্যভযং বলে ৰিপুভযং ৰূপে জৰাযা ভযম্ ।
শাস্ত্ৰে ৱাদিভযং গুণে খলভযং কাযে কৃতান্তাদ্ভযং
সৰ্ৱং ৱস্তু ভযান্ৱিতং ভুৱি নৃণাং ৱৈৰাগ্যমেৱাভযম্ ॥ 3.31 ॥
আক্ৰান্তং মৰণেন জন্ম জৰসা চাত্যুজ্জ্ৱলং যৌৱনং
সন্তোষো ধনলিপ্সযা শমসুখং প্ৰৌঢাঙ্গনাৱিভ্ৰমৈঃ ।
লোকৈৰ্মত্সৰিভিৰ্গুণা ৱনভুৱো ৱ্যালৈৰ্নৃপা দুৰ্জনৈৰ্
অস্থৈৰ্যেণ ৱিভূতযোঽপ্যপহতা গ্ৰস্তং ন কিং কেন ৱা ॥ 3.32 ॥
আধিৱ্যাধিশতৈৰ্জনস্য ৱিৱিধৈৰাৰোগ্যং উন্মূল্যতে
লক্ষ্মীৰ্যত্ৰ পতন্তি তত্ৰ ৱিৱৃতদ্ৱাৰা ইৱ ৱ্যাপদঃ ।
জাতং জাতং অৱশ্যং আশু ৱিৱশং মৃত্যুঃ কৰোত্যাত্মসাত্
তত্কিং তেন নিৰঙ্কুশেন ৱিধিনা যন্নিৰ্মিতং সুস্থিৰম্ ॥ 3.33 ॥
ভোগাস্তুঙ্গতৰঙ্গভঙ্গতৰলাঃ প্ৰাণাঃ ক্ষণধ্ৱংসিনঃ
স্তোকান্যেৱ দিনানি যৌৱনসুখং স্ফূৰ্তিঃ প্ৰিযাসু স্থিতা ।
তত্সংসাৰং অসাৰং এৱ নিখিলং বুদ্ধ্ৱা বুধা বোধকা
লোকানুগ্ৰহপেশলেন মনসা যত্নঃ সমাধীযতাম্ ॥ 3.34 ॥
ভোগা মেঘৱিতানমধ্যৱিলসত্সৌদামিনীচঞ্চলা
আযুৰ্ৱাযুৱিঘট্টিতাব্জপটলীলীনাম্বুৱদ্ভঙ্গুৰম্ ।
লীলা যৌৱনলালসাস্তনুভৃতাং ইত্যাকলয্য দ্ৰুতং
যোগে ধৈৰ্যসমাধিসিদ্ধিসুলভে বুদ্ধিং ৱিদধ্ৱং বুধাঃ ॥ 3.35 ॥
আযুঃ কল্লোললোলং কতিপযদিৱসস্থাযিনী যৌৱনশ্ৰীঃ
অৰ্থাঃ সঙ্কল্পকল্পা ঘনসমযতডিদ্ৱিভ্ৰমা ভোগপূগাঃ ।
কণ্ঠাশ্লেষোপগূঢং তদপি চ ন চিৰং যত্প্ৰিযাভিঃ প্ৰণীতং
ব্ৰহ্মণ্যাসক্তচিত্তা ভৱত ভৱভযাম্ভোধিপাৰং তৰীতুম্ ॥ 3.36 ॥
কৃচ্ছ্ৰেণামেধ্যমধ্যে নিযমিততনুভিঃ স্থীযতে গৰ্ভৱাসে
কান্তাৱিশ্লেষদুঃখৱ্যতিকৰৱিষমো যৌৱনে চোপভোগঃ ।
ৱামাক্ষীণাং অৱজ্ঞাৱিহসিতৱসতিৰ্ৱৃদ্ধভাৱোঽপ্যসাধুঃ
সংসাৰে ৰে মনুষ্যা ৱদত যদি সুখং স্ৱল্পং অপ্যস্তি কিঞ্চিত্ ॥ 3.37 ॥
ৱ্যাঘ্ৰীৱ তিষ্ঠতি জৰা পৰিতৰ্জযন্তী
ৰোগাশ্চ শত্ৰৱ ইৱ প্ৰহৰন্তি দেহম্ ।
আযুঃ পৰিস্ৰৱতি ভিন্নঘটাদিৱাম্ভো
লোকস্তথাপ্যহিতং আচৰতীতি চিত্ৰম্ ॥ 3.38 ॥
ভোগা ভঙ্গুৰৱৃত্তযো বহুৱিধাস্তৈৰেৱ চাযং ভৱস্তত্
কস্যেহ কৃতে পৰিভ্ৰমত ৰে লোকাঃ কৃতং চেষ্টিতৈঃ ।
আশাপাশশতোপশান্তিৱিশদং চেতঃসমাধীযতাং
কামোত্পত্তিৱশাত্স্ৱধামনি যদি শ্ৰদ্ধেযং অস্মদ্ৱচঃ ॥ 3.39 ॥
সখে ধন্যাঃ কেচিত্ত্ৰুটিতভৱবন্ধৱ্যতিকৰা
ৱনান্তে চিত্তান্তৰ্ৱিষমৱিষযাশীৱিষগতাঃ ।
শৰচ্চন্দ্ৰজ্যোত্স্নাধৱলগগনাভোগসুভগাং
নযন্তে যে ৰাত্ৰিং সুকৃতচযচিন্তৈকশৰণাঃ ॥ 3.39.1 ॥
ব্ৰহ্মেন্দ্ৰাদিমৰুদ্গণাংস্তৃণকণান্যত্ৰ স্থিতো মন্যতে
যত্স্ৱাদাদ্ৱিৰসা ভৱন্তি ৱিভৱাস্ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যাদযঃ ।
ভোগঃ কোঽপি স এৱ একঃ পৰমো নিত্যোদিতো জৃম্ভতে
ভোঃ সাধো ক্ষণভঙ্গুৰে তদিতৰে ভোগে ৰতিং মা কৃথাঃ ॥ 3.40 ॥
সা ৰম্যা নগৰী মহান্স নৃপতিঃ সামন্তচক্ৰং চ তত্
পাৰ্শ্ৱে তস্য চ সা ৱিদগ্ধপৰিষত্তাশ্চন্দ্ৰবিম্বাননাঃ ।
উদ্ৱৃত্তঃ স ৰাজপুত্ৰনিৱহস্তে ৱন্দিনস্তাঃ কথাঃ
সৰ্ৱং যস্য ৱশাদগাত্স্মৃতিপথং কালায তস্মৈ নমঃ ॥ 3.41 ॥
যত্ৰানেকঃ ক্ৱচিদপি গৃহে তত্ৰ তিষ্ঠত্যথৈকো
যত্ৰাপ্যেকস্তদনু বহৱস্তত্ৰ নৈকোঽপি চান্তে ।
ইত্থং নেযৌ ৰজনিদিৱসৌ লোলযন্দ্ৱাৱিৱাক্ষৌ
কালঃ কল্যো ভুৱনফলকে ক্ৰীডতি প্ৰাণিশাৰৈঃ ॥ 3.42 ॥
আদিত্যস্য গতাগতৈৰহৰহঃ সঙ্ক্ষীযতে জীৱিতং
ৱ্যাপাৰৈৰ্বহুকাৰ্যভাৰগুৰুভিঃ কালোঽপি ন জ্ঞাযতে ।
দৃষ্ট্ৱা জন্মজৰাৱিপত্তিমৰণং ত্ৰাসশ্চ নোত্পদ্যতে
পীত্ৱা মোহমযীং প্ৰমাদমদিৰাং উন্মত্তভূতং জগত্ ॥ 3.43 ॥
ৰাত্ৰিঃ সৈৱ পুনঃ স এৱ দিৱসো মত্ৱা মুধা জন্তৱো
ধাৱন্ত্যুদ্যমিনস্তথৈৱ নিভৃতপ্ৰাৰব্ধতত্তত্ক্ৰিযাঃ ।
ৱ্যাপাৰৈঃ পুনৰ্উক্তভূতৱিষযৈৰিত্থং ৱিধেনামুনা
সংসাৰেণ কদৰ্থিতা ৱযং অহো মোহান্ন লজ্জামহে ॥ 3.44 ॥
ন ধ্যাতং পদং ঈশ্ৱৰস্য ৱিধিৱত্সংসাৰৱিচ্ছিত্তযে
স্ৱৰ্গদ্ৱাৰকপাটপাটনপটুৰ্ধৰ্মোঽপি নোপাৰ্জিতঃ ।
নাৰীপীনপযোধৰোৰুযুগলং স্ৱপ্নেঽপি নালিঙ্গিতং
মাতুঃ কেৱলং এৱ যৌৱনৱনচ্ছেদে কুঠাৰা ৱযম্ ॥ 3.45 ॥
নাভ্যস্তা প্ৰতিৱাদিৱৃন্দদমনী ৱিদ্যা ৱিনীতোচিতা
খড্গাগ্ৰৈঃ কৰিকুম্ভপীঠদলনৈৰ্নাকং ন নীতং যশঃ ।
কান্তাকোমলপল্লৱাধৰৰসঃ পীতো ন চন্দ্ৰোদযে
তাৰুণ্যং গতং এৱ নিষ্ফলং অহো শূন্যালযে দীপৱত্ ॥ 3.46 ॥
ৱিদ্যা নাধিগতা কলঙ্কৰহিতা ৱিত্তং চ নোপাৰ্জিতং
শুশ্ৰূষাপি সমাহিতেন মনসা পিত্ৰোৰ্ন সম্পাদিতা ।
আলোলাযতলোচনাঃ প্ৰিযতমাঃ স্ৱপ্নেঽপি নালিঙ্গিতাঃ
কালোঽযং পৰপিণ্ডলোলুপতযা কাকৈৰিৱ প্ৰেৰ্যতে ॥ 3.47 ॥
ৱযং যেভ্যো জাতাশ্চিৰপৰিগতা এৱ খলু তে
সমং যৈঃ সংৱৃদ্ধাঃ স্মৃতিৱিষযতাং তেঽপি গমিতাঃ ।
ইদানীং এতে স্মঃ প্ৰতিদিৱসং আসন্নপতনা
গতাস্তুল্যাৱস্থাং সিকতিলনদীতীৰতৰুভিঃ ॥ 3.48 ॥
আযুৰ্ৱৰ্ষশতং নৃণাং পৰিমিতং ৰাত্ৰৌ তদ্অৰ্ধং গতং
তস্যাৰ্ধস্য পৰস্য চাৰ্ধং অপৰং বালত্ৱৱৃদ্ধত্ৱযোঃ ।
শেষং ৱ্যাধিৱিযোগদুঃখসহিতং সেৱাদিভিৰ্নীযতে
জীৱে ৱাৰিতৰঙ্গচঞ্চলতৰে সৌখ্যং কুতঃ প্ৰাণিনাম্ ॥ 3.49 ॥
ক্ষণং বালো ভূত্ৱা ক্ষণং অপি যুৱা কামৰসিকঃ
ক্ষণং ৱিত্তৈৰ্হীনঃ ক্ষণং অপি চ সম্পূৰ্ণৱিভৱঃ ।
জৰাজীৰ্ণৈৰঙ্গৈৰ্নট ইৱ ৱলীমণ্ডিততনূৰ্
নৰঃ সংসাৰান্তে ৱিশতি যমধানীযৱনিকাম্ ॥ 3.50 ॥
ত্ৱং ৰাজা ৱযং অপ্যুপাসিতগুৰুপ্ৰজ্ঞাভিমানোন্নতাঃ
খ্যাতস্ত্ৱং ৱিভৱৈৰ্যশাংসি কৱযো দিক্ষু প্ৰতন্ৱন্তি নঃ ।
ইত্থং মানধনাতিদূৰং উভযোৰপ্যাৱযোৰন্তৰং
যদ্যস্মাসু পৰাঙ্মুখোঽসি ৱযং অপ্যেকান্ততো নিঃস্পৃহাঃ ॥ 3.51 ॥
অৰ্থানাং ঈশিষে ত্ৱং ৱযং অপি চ গিৰাং ঈশ্মহে যাৱদৰ্থং
শূৰস্ত্ৱং ৱাদিদৰ্পৱ্যুপশমনৱিধাৱক্ষযং পাটৱং নঃ ।
সেৱন্তে ত্ৱাং ধনাঢ্যা মতিমলহতযে মাং অপি শ্ৰোতুকামাঃ ।
ময্যপ্যাস্থা ন তে চেত্ত্ৱযি মম নিতৰাং এৱ ৰাজন্ননাস্থা ॥ 3.52 ॥
ৱযং ইহ পৰিতুষ্টা ৱল্কলৈস্ত্ৱং দুকূলৈঃ
সম ইহ পৰিতোষো নিৰ্ৱিশেষো ৱিশেষঃ ।
স তু ভৱতু দৰিদ্ৰো যস্য তৃষ্ণা ৱিশালা
মনসি চ পৰিতুষ্টে কোঽৰ্থৱান্কো দৰিদ্ৰঃ ॥ 3.53 ॥
ফলং অলং অশনায স্ৱাদু পানায তোযং
ক্ষিতিৰপি শযনাৰ্থং ৱাসসে ৱল্কলং চ ।
নৱধনমধুপানভ্ৰান্তসৰ্ৱেন্দ্ৰিযাণাং
অৱিনযং অনুমন্তুং নোত্সহে দুৰ্জনানাম্ ॥ 3.54 ॥
অশ্নীমহি ৱযং ভিক্ষাং আশাৱাসো ৱসীমহি ।
শযীমহি মহীপৃষ্ঠে কুৰ্ৱীমহি কিং ঈশ্ৱৰৈঃ ॥ 3.55 ॥
ন নটা না ৱিটা ন গাযকা ন চ সভ্যেতৰৱাদচুঞ্চৱঃ ।
নৃপং ঈক্ষিতুং অত্ৰ কে ৱযং স্তনভাৰানমিতা ন যোষিতঃ ॥ 3.56 ॥
ৱিপুলহৃদযৈৰীশৈৰেতজ্জগজ্জনিতং পুৰা
ৱিধৃতং অপৰৈৰ্দত্তং চান্যৈৰ্ৱিজিত্য তৃণং যথা ।
ইহ হি ভুৱনান্যন্যৈৰ্ধীৰাশ্চতুৰ্দশ ভুঞ্জতে
কতিপযপুৰস্ৱাম্যে পুংসাং ক এষ মদজ্ৱৰঃ ॥ 3.57 ॥
অভুক্তাযাং যস্যাং ক্ষণং অপি ন যাতং নৃপশতৈৰ্
ভুৱস্তস্যা লাভে ক ইৱ বহুমানঃ ক্ষিতিভৃতাম্ ।
তদ্অংশস্যাপ্যংশে তদ্অৱযৱলেশেঽপি পতযো
ৱিষাদে কৰ্তৱ্যে ৱিদধতি জডাঃ প্ৰত্যুত মুদম্ ॥ 3.58 ॥
মৃত্পিণ্ডো জলৰেখযা ৱলযিতঃ সৰ্ৱোঽপ্যযং নন্ৱণুঃ
স্ৱাংশীকৃত্য স এৱ সঙ্গৰশতৈ ৰাজ্ঞাং গণা ভুঞ্জতে । [তমেৱ]
যে দদ্যুৰ্দদতোঽথৱা কিং অপৰং ক্ষুদ্ৰা দৰিদ্ৰা ভৃশং
ধিগ্ধিক্তান্পুৰুষাধমান্ধনকণান্ৱাঞ্ছন্তি তেভ্যোঽপি যে ॥ 3.59 ॥
স জাতঃ কোঽপ্যাসীন্মদনৰিপুণা মূৰ্ধ্নি ধৱলং
কপালং যস্যোচ্চৈৰ্ৱিনিহিতং অলঙ্কাৰৱিধযে ।
নৃভিঃ প্ৰাণত্ৰাণপ্ৰৱণমতিভিঃ কৈশ্চিদধুনা
নমদ্ভিঃ কঃ পুংসাং অযং অতুলদৰ্পজ্ৱৰভৰঃ ॥ 3.60 ॥
পৰেষাং চেতাংসি প্ৰতিদিৱসং আৰাধ্য বহুধা
প্ৰসাদং কিং নেতুং ৱিশসি হৃদয ক্লেশকলিতম্ ।
প্ৰসন্নে ত্ৱয্যন্তঃস্ৱযমুদিতচিন্তামণিগণো
ৱিৱিক্তঃ সঙ্কল্পঃ কিং অভিলষিতং পুষ্যতি ন তে ॥ 3.61 ॥
সত্যাং এৱ ত্ৰিলোকীসৰিতি হৰশিৰশ্চুম্বিনীৱচ্ছটাযাং
সদ্ৱৃত্তিং কল্পযন্ত্যাং ৱটৱিটপভৱৈৰ্ৱল্কলৈঃ সত্ফলৈশ্চ ।
কোঽযং ৱিদ্ৱান্ৱিপত্তিজ্ৱৰজনিতৰুজাতীৱদুঃখাসিকানাং
ৱক্ত্ৰং ৱীক্ষেত দুঃস্থে যদি হি ন ৱিভৃযাত্স্ৱে কুটুম্বেঽনুকম্পাম্ ॥ 3.61.1 ॥
পৰিভ্ৰমসি কিং মুধা ক্ৱচন চিত্ত ৱিশ্ৰাম্যতাং
স্ৱযং ভৱতি যদ্যথা ভৱতি তত্তথা নান্যথা ।
অতীতং অননুস্মৰন্নপি চ ভাৱ্যসঙ্কল্পযন্নতৰ্কিত
সমাগমাননুভৱামি ভোগানহম্ ॥ 3.62 ॥
এতস্মাদ্ৱিৰমেন্দ্ৰিযাৰ্থগহনাদাযাসকাদাশ্ৰযশ্ৰেযো
মাৰ্গং অশেষদুঃখশমনৱ্যাপাৰদক্ষং ক্ষণাত্ ।
স্ৱাত্মীভাৱং উপৈহি সন্ত্যজ নিজাং কল্লোললোলাং গতিং
মা ভূযো ভজ ভঙ্গুৰাং ভৱৰতিং চেতঃ প্ৰসীদাধুনা ॥ 3.63 ॥
মোহং মাৰ্জয তাং উপাৰ্জয ৰতিং চন্দ্ৰাৰ্ধচূডামণৌ
চেতঃ স্ৱৰ্গতৰঙ্গিণীতটভুৱাং আসঙ্গং অঙ্গীকুৰু ।
কো ৱা ৱীচিষু বুদ্বুদেষু চ তডিল্লেখাসু চ শ্ৰীষু চ
জ্ৱালাগ্ৰেষু চ পন্নগেষু সৰিদ্ৱেগেষু চ প্ৰত্যযঃ ॥ 3.64 ॥
চেতশ্চিন্তয মা ৰমাং সকৃদিমাং অস্থাযিনীং আস্থযা
ভূপালভ্ৰুকুটীকুটীৱিহৰণৱ্যাপাৰপণ্যাঙ্গনাম্ ।
কন্থাকঞ্চুকিনঃ প্ৰৱিশ্য ভৱনদ্ৱাৰাণি ৱাৰাণসীৰথ্যা
পঙ্ক্তিষু পাণিপাত্ৰপতিতাং ভিক্ষাং অপেক্ষামহে ॥ 3.65 ॥
অগ্ৰে গীতং সৰসকৱযঃ পাৰ্শ্ৱযোৰ্দাক্ষিণাত্যাঃ
পশ্চাল্লীলাৱলযৰণিতং চামৰগ্ৰাহিণীনাম্ ।
যদ্যস্ত্যেৱং কুৰু ভৱৰসাস্ৱাদনে লম্পটত্ৱং
নো চেচ্চেতঃ প্ৰৱিশ সহসা নিৰ্ৱিকল্পে সমাধৌ ॥ 3.66 ॥
প্ৰাপ্তাঃ শ্ৰিযঃ সকলকামদুঘাস্ততঃ কিং
ন্যস্তং পদং শিৰসি ৱিদ্ৱিষতাং ততঃ কিম্ ।
সম্পাদিতাঃ প্ৰণযিনো ৱিভৱৈস্ততঃ কিং
কল্পং স্থিতাস্তনুভৃতাং তনৱস্ততঃ কিম্ ॥ 3.67 ॥
ভক্তিৰ্ভৱে মৰণজন্মভযং হৃদিস্থং
স্নেহো ন বন্ধুষু ন মন্মথজা ৱিকাৰাঃ ।
সংসৰ্গ দোষৰহিতা ৱিজনা ৱনান্তা
ৱৈৰাগ্যং অস্তি কিং ইতঃ পৰমৰ্থনীযম্ ॥ 3.68 ॥
তস্মাদনন্তং অজৰং পৰমং ৱিকাসি
তদ্ব্ৰহ্ম চিন্তয কিং এভিৰসদ্ৱিকল্পৈঃ ।
যস্যানুষঙ্গিণ ইমে ভুৱনাধিপত্যভোগাদযঃ
কৃপণলোকমতা ভৱন্তি ॥ 3.69 ॥
পাতালং আৱিশসি যাসি নভো ৱিলঙ্ঘ্য
দিঙ্মণ্ডলং ভ্ৰমসি মানস চাপলেন ।
ভ্ৰান্ত্যাপি জাতু ৱিমলং কথং আত্মনীনং
ন ব্ৰহ্ম সংস্মৰসি নিৰ্ৱৃতিং এষি যেন ॥ 3.70 ॥
কিং ৱেদৈঃ স্মৃতিভিঃ পুৰাণপঠনৈঃ শাস্ত্ৰৈৰ্মহাৱিস্তৰৈঃ
স্ৱৰ্গগ্ৰামকুটীনিৱাসফলদৈঃ কৰ্মক্ৰিযাৱিভ্ৰমৈঃ ।
মুক্ত্ৱৈকং ভৱদুঃখভাৰৰচনাৱিধ্ৱংসকালানলং
স্ৱাত্মানন্দপদপ্ৰৱেশকলনং শেশৈৰ্ৱণিগ্ৱৃত্তিভিঃ ॥ 3.71 ॥
নাযং তে সমযো ৰহস্যং অধুনা নিদ্ৰাতি নাথো যদি
স্থিত্ৱা দ্ৰক্ষ্যতি কুপ্যতি প্ৰভুৰিতি দ্ৱাৰেষু যেষাং ৱচঃ ।
চেতস্তানপহায যাহি ভৱনং দেৱস্য ৱিশ্ৱেশিতুৰ্
নিৰ্দৌৱাৰিকনিৰ্দযোক্ত্য্অপৰুষং নিঃসীমশৰ্মপ্ৰদম্ ॥ 3.71.1 ॥
যতো মেৰুঃ শ্ৰীমান্নিপততি যুগান্তাগ্নিৱলিতঃ
সমুদ্ৰাঃ শুষ্যন্তি প্ৰচুৰমকৰগ্ৰাহনিলযাঃ ।
ধৰা গচ্ছত্যন্তং ধৰণিধৰপাদৈৰপি ধৃতা
শৰীৰে কা ৱাৰ্তা কৰিকলভকৰ্ণাগ্ৰচপলে ॥ 3.72 ॥
গাত্ৰং সঙ্কুচিতং গতিৰ্ৱিগলিতা ভ্ৰষ্টা চ দন্তাৱলিৰ্
দৃষ্টিৰ্নশ্যতি ৱৰ্ধতে বধিৰতা ৱক্ত্ৰং চ লালাযতে ।
ৱাক্যং নাদ্ৰিযতে চ বান্ধৱজনো ভাৰ্যা ন শুশ্ৰূষতে
হা কষ্টং পুৰুষস্য জীৰ্ণৱযসঃ পুত্ৰোঽপ্যমিত্ৰাযতে ॥ 3.73 ॥
ৱৰ্ণং সিতং শিৰসি ৱীক্ষ্য শিৰোৰুহাণাং
স্থানং জৰাপৰিভৱস্য তদা পুমাংসম্ ।
আৰোপিতাস্থিশতকং পৰিহৃত্য যান্তি
চণ্ডালকূপং ইৱ দূৰতৰং তৰুণ্যঃ ॥ 3.74 ॥
যাৱত্স্ৱস্থং ইদং শৰীৰং অৰুজং যাৱচ্চ দূৰে জৰা
যাৱচ্চেন্দ্ৰিযশক্তিৰপ্ৰতিহতা যাৱত্ক্ষযো নাযুষঃ ।
আত্মশ্ৰেযসি তাৱদেৱ ৱিদুষা কাৰ্যঃ প্ৰযত্নো মহান্
সন্দীপ্তে ভৱনে তু কূপখননং প্ৰত্যুদ্যমঃ কীদৃশঃ ॥ 3.75 ॥
তপস্যন্তঃ সন্তঃ কিং অধিনিৱসামঃ সুৰনদীং
গুণোদাৰান্দাৰানুত পৰিচৰামঃ সৱিনযম্ ।
পিবামঃ শাস্ত্ৰৌঘানুতৱিৱিধকাৱ্যামৃতৰসান্
ন ৱিদ্মঃ কিং কুৰ্মঃ কতিপযনিমেষাযুষি জনে ॥ 3.76 ॥
দুৰাৰাধ্যাশ্চামী তুৰগচলচিত্তাঃ ক্ষিতিভুজো
ৱযং তু স্থূলেচ্ছাঃ সুমহতি ফলে বদ্ধমনসঃ ।
জৰা দেহং মৃত্যুৰ্হৰতি দযিতং জীৱিতং ইদং
সখে নান্যচ্ছ্ৰেযো জগতি ৱিদুষোঽন্যত্ৰ তপসঃ ॥ 3.77 ॥
মানে ম্লাযিনি খণ্ডিতে চ ৱসুনি ৱ্যৰ্থে প্ৰযাতেঽৰ্থিনি
ক্ষীণে বন্ধুজনে গতে পৰিজনে নষ্টে শনৈৰ্যৌৱনে ।
যুক্তং কেৱলং এতদেৱ সুধিযাং যজ্জহ্নুকন্যাপযঃপূতগ্ৰাৱ
গিৰীন্দ্ৰকন্দৰতটীকুঞ্জে নিৱাসঃ ক্ৱচিত্ ॥ 3.78 ॥
ৰম্যাশ্চন্দ্ৰমৰীচযস্তৃণৱতী ৰম্যা ৱনান্তস্থলী
ৰম্যং সাধুসমাগমাগতসুখং কাৱ্যেষু ৰম্যাঃ কথাঃ ।
কোপোপাহিতবাষ্পবিন্দুতৰলং ৰম্যং প্ৰিযাযা মুখং
সৰ্ৱং ৰম্যং অনিত্যতাং উপগতে চিত্তে ন কিঞ্চিত্পুনঃ ॥ 3.79 ॥
ৰম্যং হৰ্ম্যতলং ন কিং ৱসতযে শ্ৰাৱ্যং ন গেযাদিকং
কিং ৱা প্ৰাণসমাসমাগমসুখং নৈৱাধিকপ্ৰীতযে ।
কিন্তু ভ্ৰান্তপতঙ্গপক্ষপৱনৱ্যালোলদীপাঙ্কুৰচ্ছাযা
চঞ্চলং আকলয্য সকলং সন্তো ৱনান্তং গতাঃ ॥ 3.80 ॥
আ সংসাৰাত্ত্ৰিভুৱনং ইদং চিন্ৱতাং তাত তাদৃঙ্নৈৱাস্মাকং
নযনপদৱীং শ্ৰোত্ৰমাৰ্গং গতো ৱা ।
যোঽযং ধত্তে ৱিষযকৰিণো গাঢগূঢাভিমানক্ষীৱস্যান্তঃ [ৱিষযকৰিণীগাঢগূঢাভিমানক্ষীৱস্যান্তঃ]
কৰণকৰিণঃ সংযমালানলীলাম্ ॥ 3.81 ॥
যদেতত্স্ৱচ্ছন্দং ৱিহৰণং অকাৰ্পণ্যং অশনং
সহাৰ্যৈঃ সংৱাসঃ শ্ৰুতং উপশমৈকৱ্ৰতফলম্ ।
মনো মন্দস্পন্দং বহিৰপি চিৰস্যাপি ৱিমৃশন্ন
জানে কস্যৈষা পৰিণতিৰুদাৰস্য তপসঃ ॥ 3.82 ॥
জীৰ্ণা এৱ মনোৰথাশ্চ হৃদযে যাতং চ তদ্যৌৱনং
হন্তাঙ্গেষু গুণাশ্চ ৱন্ধ্যফলতাং যাতা গুণজ্ঞৈৰ্ৱিনা ।
কিং যুক্তং সহসাভ্যুপৈতি বলৱান্কালঃ কৃতান্তোঽক্ষমী
হা জ্ঞাতং মদনান্তকাঙ্ঘ্ৰিযুগলং মুক্ত্ৱাস্তি নান্যা গতিঃ ॥ 3.83 ॥
মহেশ্ৱৰে ৱা জগতাং অধীশ্ৱৰে
জনাৰ্দনে ৱা জগদ্অন্তৰাত্মনি ।
ন ৱস্তুভেদপ্ৰতিপত্তিৰস্তি মে
তথাপি ভক্তিস্তৰুণেন্দুশেখৰে ॥ 3.84 ॥
স্ফুৰত্স্ফাৰজ্যোত্স্নাধৱলিততলে ক্ৱাপি পুলিনে
সুখাসীনাঃ শান্তধ্ৱনিষু ৰজনীষু দ্যুসৰিতঃ ।
ভৱাভোগোদ্ৱিগ্নাঃ শিৱ শিৱ শিৱেত্যুচ্চৱচসঃ
কদা যাস্যামোঽন্তৰ্গতবহুলবাষ্পাকুলদশাম্ ॥ 3.85 ॥
মহাদেৱো দেৱঃ সৰিদপি চ সৈষা সুৰসৰিদ্গুহা
এৱাগাৰং ৱসনং অপি তা এৱ হৰিতঃ ।
সুহৃদা কালোঽযং ৱ্ৰতং ইদং অদৈন্যৱ্ৰতং ইদং
কিযদ্ৱা ৱক্ষ্যামো ৱটৱিটপ এৱাস্তু দযিতা ॥ 3.85.1 ॥
ৱিতীৰ্ণে সৰ্ৱস্ৱে তৰুণকৰুণাপূৰ্ণহৃদযাঃ
স্মৰন্তঃ সংসাৰে ৱিগুণপৰিণামাং ৱিধিগতিম্ ।
ৱযং পুণ্যাৰণ্যে পৰিণতশৰচ্চন্দ্ৰকিৰণাস্
ত্ৰিযামা নেষ্যামো হৰচৰণচিন্তৈকশৰণাঃ ॥ 3.86 ॥
কদা ৱাৰাণস্যাং অমৰতটিনীৰোধসি ৱসন্
ৱসানঃ কৌপীনং শিৰসি নিদধানোঽঞ্জলিপুটম্ ।
অযে গৌৰীনাথ ত্ৰিপুৰহৰ শম্ভো ত্ৰিনযন
প্ৰসীদেত্যাক্ৰোশন্নিমিষং ইৱ নেষ্যামি দিৱসান্ ॥ 3.87 ॥
উদ্যানেষু ৱিচিত্ৰভোজনৱিধিস্তীৱ্ৰাতিতীৱ্ৰং তপঃ
কৌপীনাৱৰণং সুৱস্ত্ৰং অমিতং ভিক্ষাটনং মণ্ডনম্ ।
আসন্নং মৰণং চ মঙ্গলসমং যস্যাং সমুত্পদ্যতে
তাং কাশীং পৰিহৃত্য হন্ত ৱিবুধৈৰন্যত্ৰ কিং স্থীযতে ॥ 3.87.1 ॥
স্নাত্ৱা গাঙ্গৈঃ পযোভিঃ শুচিকুসুমফলৈৰৰ্চযিত্ৱা ৱিভো ত্ৱাং
ধ্যেযে ধ্যানং নিৱেশ্য ক্ষিতিধৰকুহৰগ্ৰাৱপৰ্যঙ্কমূলে ।
আত্মাৰামঃ ফলাশী গুৰুৱচনৰতস্ত্ৱত্প্ৰসাদাত্স্মৰাৰে
দুঃখং মোক্ষ্যে কদাহং সমকৰচৰণে পুংসি সেৱাসমুত্থম্ ॥ 3.88 ॥
একাকী নিঃস্পৃহঃ শান্তঃ পাণিপাত্ৰো দিগম্বৰঃ ।
কদা শম্ভো ভৱিষ্যামি কৰ্মনিৰ্মূলনক্ষমঃ ॥ 3.89 ॥
পাণিং পাত্ৰযতাং নিসৰ্গশুচিনা ভৈক্ষেণ সন্তুষ্যতাং
যত্ৰ ক্ৱাপি নিষীদতাং বহুতৃণং ৱিশ্ৱং মুহুঃ পশ্যতাম্ ।
অত্যাগেঽপি তনোৰখণ্ডপৰমানন্দাৱবোধস্পৃশা
মধ্ৱা কোঽপি শিৱপ্ৰসাদসুলভঃ সম্পত্স্যতে যোগিনাম্ ॥ 3.90 ॥
কৌপীনং শতখণ্ডজৰ্জৰতৰং কন্থা পুনস্তাদৃশী
নৈশ্চিন্ত্যং নিৰপেক্ষভৈক্ষ্যং অশনং নিদ্ৰা শ্মশানে ৱনে ।
স্ৱাতন্ত্ৰ্যেণ নিৰঙ্কুশং ৱিহৰণং স্ৱান্তং প্ৰশান্তং সদা
স্থৈৰ্যং যোগমহোত্সৱেঽপি চ যদি ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যেন কিম্ ॥ 3.91 ॥
ব্ৰহ্মাণ্ডং মণ্ডলীমাত্ৰং কিং লোভায মনস্ৱিনঃ ।
শফৰীস্ফুৰিতেনাব্ধিঃ ক্ষুব্ধো ন খলু জাযতে ॥ 3.92 ॥
মাতৰ্লক্ষ্মি ভজস্ৱ কঞ্চিদপৰং মত্কাঙ্ক্ষিণী মা স্ম ভূৰ্
ভোগেষু স্পৃহযালৱস্তৱ ৱশে কা নিঃস্পৃহাণাং অসি ।
সদ্যঃ স্যূতপলাশপত্ৰপুটিকাপাত্ৰৈঃ পৱিত্ৰীকৃতৈৰ্
ভিক্ষাৱস্তুভিৰেৱ সম্প্ৰতি ৱযং ৱৃত্তিং সমীহামহে ॥ 3.93 ॥
মহাশয্যা পৃথ্ৱী ৱিপুলং উপধানং ভুজলতা
ৱিতানং চাকাশং ৱ্যজনং অনুকূলোঽযং অনিলঃ ।
শৰচ্চন্দ্ৰো দীপো ৱিৰতিৱনিতাসঙ্গমুদিতঃ
সুখী শান্তঃ শেতে মুনিৰতনুভূতিৰ্নৃপ ইৱ ॥ 3.94 ॥
ভিক্ষাশী জনমধ্যসঙ্গৰহিতঃ স্ৱাযত্তচেষ্টঃ সদা
হানাদানৱিৰক্তমাৰ্গনিৰতঃ কশ্চিত্তপস্ৱী স্থিতঃ ।
ৰথ্যাকীৰ্ণৱিশীৰ্ণজীৰ্ণৱসনঃ সম্প্ৰাপ্তকন্থাসনো
নিৰ্মানো নিৰহঙ্কৃতিঃ শমসুখাভোগৈকবদ্ধস্পৃহঃ ॥ 3.95 ॥
চণ্ডালঃ কিং অযং দ্ৱিজাতিৰথৱা শূদ্ৰোঽথ কিং তাপসঃ
কিং ৱা তত্ত্ৱৱিৱেকপেশলমতিৰ্যোগীশ্ৱৰঃ কোঽপি কিম্ ।
ইত্যুত্পন্নৱিকল্পজল্পমুখৰৈৰাভাষ্যমাণা জনৈৰ্
ন ক্ৰুদ্ধাঃ পথি নৈৱ তুষ্টমনসো যান্তি স্ৱযং যোগিনঃ ॥ 3.96 ॥
হিংসাশূন্যং অযত্নলভ্যং অশনং ধাত্ৰা মৰুত্কল্পিতং
ৱ্যালানাং পশৱস্তৃণাঙ্কুৰভুজস্তুষ্টাঃ স্থলীশাযিনঃ ।
সংসাৰাৰ্ণৱলঙ্ঘনক্ষমধিযাং ৱৃত্তিঃ কৃতা সা নৃণাং
তাং অন্ৱেষযতাং প্ৰযান্তি সততং সৰ্ৱং সমাপ্তিং গুণাঃ ॥ 3.97 ॥
গঙ্গাতীৰে হিমগিৰিশিলাবদ্ধপদ্মাসনস্য
ব্ৰহ্মধ্যানাভ্যসনৱিধিনা যোগনিদ্ৰাং গতস্য ।
কিং তৈৰ্ভাৱ্যং মম সুদিৱসৈৰ্যত্ৰ তে নিৰ্ৱিশঙ্কাঃ
কণ্ডূযন্তে জৰঠহৰিণাঃ স্ৱাঙ্গং অঙ্গে মদীযে ॥ 3.98 ॥
জীৰ্ণা কন্থা ততঃ কিং সিতং অমলপটং পট্টসূত্ৰং ততঃ কিং
একা ভাৰ্যা ততঃ কিং হযকৰিসুগণৈৰাৱৃতো ৱা ততঃ কিম্ ।
ভক্তং ভুক্তং ততঃ কিং কদশনং অথৱা ৱাসৰান্তে ততঃ কিং
ৱ্যক্তজ্যোতিৰ্ন ৱান্তৰ্মথিতভৱভযং ৱৈভৱং ৱা ততঃ কিম্ ॥ 3.98.1 ॥
পাণিঃ পাত্ৰং পৱিত্ৰং ভ্ৰমণপৰিগতং ভৈক্ষ্যং অক্ষয্যং অন্নং
ৱিস্তীৰ্ণং ৱস্ত্ৰং আশাদশকং অচপলং তল্পং অস্ৱল্পং উৰ্ৱী ।
যেষাং নিঃসঙ্গতাঙ্গীকৰণপৰিণতস্ৱান্তসন্তোষিণস্তে
ধন্যাঃ সন্ন্যস্তদৈন্যৱ্যতিকৰনিকৰাঃ কৰ্ম নিৰ্মূলযন্তি ॥ 3.99 ॥
ত্ৰৈলোক্যাধিপতিত্ৱং এৱ ৱিৰসং যস্মিন্মহাশাসনে
তল্লব্ধ্ৱাসনৱস্ত্ৰমানঘটনে ভোগে ৰতিং মা কৃথাঃ ।
ভোগঃ কোঽপি স এক এৱ পৰমো নিত্যোদিতো জৃম্ভতে
যত্স্ৱাদাদ্ৱিৰসা ভৱন্তি ৱিষযাস্ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যাদযঃ ॥ 3.99.1 ॥
মাতৰ্মেদিনি তাত মাৰুত সখে তেজঃ সুবন্ধো জল
ভ্ৰাতৰ্ৱ্যোম নিবদ্ধ এষ ভৱতাং অন্ত্যঃ প্ৰণামাঞ্জলিঃ ।
যুষ্মত্সঙ্গৱশোপজাতসুকৃতস্ফাৰস্ফুৰন্নিৰ্মলজ্ঞানাপাস্ত
সমস্তমোহমহিমা লীযে পৰব্ৰহ্মণি ॥ 3.100 ॥
শয্যা শৈলশিলা গৃহং গিৰিগুহা ৱস্ত্ৰং তৰূণাং ত্ৱচঃ
সাৰঙ্গাঃ সুহৃদো ননু ক্ষিতিৰুহাং ৱৃত্তিঃ ফলৈঃ কোমলৈঃ ।
যেষাং নিৰ্ঝৰং অম্বুপানং উচিতং ৰত্যৈ তু ৱিদ্যাঙ্গনা
মন্যে তে পৰমেশ্ৱৰাঃ শিৰসি যৈৰ্ বদ্ধো ন সেৱাঞ্জলিঃ ॥ 3.101 ॥
ধৈৰ্যং যস্য পিতা ক্ষমা চ জননী শান্তিশ্চিৰং গেহিনী
সত্যং মিত্ৰং ইদং দযা চ ভগিনী ভ্ৰাতা মনঃসংযমঃ ।
শয্যা ভূমিতলং দিশোঽপি ৱসনং জ্ঞানামৃতং ভোজনং
হ্যেতে যস্য কুটুম্বিনো ৱদ সখে কস্মাদ্ভযং যোগিনঃ ॥ 3.102 ॥
অহৌ ৱা হাৰে ৱা বলৱতি ৰিপৌ ৱা সুহৃদি ৱা
মণৌ ৱা লোষ্ঠে ৱা কুসুমশযনে ৱা দৃষদি ৱা ।
তৃণে ৱা স্ত্ৰৈণে ৱা মম সমদৃশো যান্তি দিৱসাঃ
ক্ৱচিত্পুণ্যাৰণ্যে শিৱ শিৱ শিৱেতি প্ৰলপতঃ ॥ 3.103 ॥

Explore More