লীলাদগ্ধৱিলোলকামশলভঃ শ্ৰেযোদশাগ্ৰে স্ফুৰন্ ।
অন্তঃস্ফূৰ্জদ্অপাৰমোহতিমিৰপ্ৰাগ্ভাৰং উচ্চাটযন্
চেতঃসদ্মনি যোগিনাং ৱিজযতে জ্ঞানপ্ৰদীপো হৰঃ ॥ 3.1 ॥
ত্যক্ত্ৱা জাতিকুলাভিমানং উচিতং সেৱা কৃতা নিষ্ফলা ।
ভুক্তং মানৱিৱৰ্জিতং পৰগৃহেষ্ৱাশঙ্কযা কাকৱত্
তৃষ্ণে জৃম্ভসি পাপকৰ্মপিশুনে নাদ্যাপি সন্তুষ্যসি ॥ 3.2 ॥
নিস্তীৰ্ণঃ সৰিতাং পতিৰ্নৃপতযো যত্নেন সন্তোষিতাঃ ।
মন্ত্ৰাৰাধনতত্পৰেণ মনসা নীতাঃ শ্মশানে নিশাঃ
প্ৰাপ্তঃ কাণৱৰাটকোঽপি ন মযা তৃষ্ণে সকামা ভৱ ॥ 3.3 ॥
বাষ্পং হসিতং অপি শূন্যেন মনসা ।
কৃতো ৱিত্তস্তম্ভপ্ৰতিহতধিযাং অঞ্জলিৰপি
ত্ৱং আশে মোঘাশে কিম অপৰং অতো নৰ্তযসি মাম্ ॥ 3.4 ॥
কৃতে কিং নাস্মাভিৰ্ৱিগলিতৱিৱেকৈৰ্ৱ্যৱসিতম্ ।
যদ্আঢ্যানাং অগ্ৰে দ্ৰৱিণমদনিঃসঞ্জ্ঞমনসাং
কৃতং ৱীতৱ্ৰীডৈৰ্নিজগুণকথাপাতকং অপি ॥ 3.5 ॥
সোঢো দুঃসহশীততাপপৱনক্লেশো ন তপ্তং তপঃ ।
ধ্যাতং ৱিত্তং অহৰ্নিশং নিত্যমিতপ্ৰাণৈৰ্ন শম্ভোঃ পদং
তত্তত্কৰ্ম কৃতং যদেৱ মুনিভিস্তৈস্তৈঃ ফলৈৰ্ৱঞ্চিতাঃ ॥ 3.6 ॥
তপো ন তপ্তং ৱযং এৱ তপ্তাঃ ।
কালো ন যাতো ৱযং এৱ যাতাস্তৃষ্ণা
ন জীৰ্ণা ৱযং এৱ জীৰ্ণাঃ ॥ 3.7 ॥
গাত্ৰাণি শিথিলাযন্তে তৃষ্ণৈকা তৰুণাযতে ॥ 3.8 ॥
পৰিষ্ৱঙ্গে তুঙ্গে প্ৰসৰতিতৰাং সা পৰিণতা ।
জৰাজীৰ্ণৈশ্ৱৰ্যগ্ৰসনগহনাক্ষেপকৃপণস্তৃষাপাত্ৰং
যস্যাং ভৱতি মৰুতাং অপ্যধিপতিঃ ॥ 3.8.1 ॥
নিৱৃত্তা ভোগেচ্ছা পুৰুষবহুমানোঽপি গলিতঃ
সমানাঃ স্ৱৰ্যাতাঃ সপদি সুহৃদো জীৱিতসমাঃ ।
শনৈৰ্যষ্ট্যুত্থানং ঘনতিমিৰৰুদ্ধে চ নযনে
অহো মূঢঃ কাযস্তদপি মৰণাপাযচকিতঃ ॥ 3.9 ॥
ৰাগগ্ৰাহৱতী ৱিতৰ্কৱিহগা ধৈৰ্যদ্ৰুমধ্ৱংসিনী ।
মোহাৱৰ্তসুদুস্তৰাতিগহনা প্ৰোত্তুঙ্গচিন্তাতটী
তস্যাঃ পাৰগতা ৱিশুদ্ধমনসো নন্দন্তি যোগীশ্ৱৰাঃ ॥ 3.10 ॥
ৱিপাকঃ পুণ্যানাং জনযতি ভযং মে ৱিমৃশতঃ ।
মহদ্ভিঃ পুণ্যৌঘৈশ্চিৰপৰিগৃহীতাশ্চ ৱিষযা
মহান্তো জাযন্তে ৱ্যসনং ইৱ দাতুং ৱিষযিণাম্ ॥ 3.11 ॥
ৱিযোগে কো ভেদস্ত্যজতি ন জনো যত্স্ৱযং অমূন্ ।
ৱ্ৰজন্তঃ স্ৱাতন্ত্ৰ্যাদতুলপৰিতাপায মনসঃ
স্ৱযং ত্যক্তা হ্যেতে শমসুখং অনন্তং ৱিদধতি ॥ 3.12 ॥
যন্মুঞ্চন্ত্যুপভোগভাঞ্জ্যপি ধনান্যেকান্ততো নিঃস্পৃহাঃ ।
সম্প্ৰাপ্তান্ন পুৰা ন সম্প্ৰতি ন চ প্ৰাপ্তৌ দৃঢপ্ৰত্যযান্
ৱাঞ্ছামাত্ৰপৰিগ্ৰহানপি পৰং ত্যক্তুং ন শক্তা ৱযম্ ॥ 3.13 ॥
জলং পিবন্তি শকুনা নিঃশঙ্কং অঙ্কেশযাঃ ।
অস্মাকং তু মনোৰথোপৰচিতপ্ৰাসাদৱাপীতটক্ৰীডা
কাননকেলিকৌতুকজুষাং আযুঃ পৰং ক্ষীযতে ॥ 3.14 ॥
শয্যা চ ভূঃ পৰিজনো নিজদেহমাত্ৰম্ ।
ৱস্ত্ৰং ৱিশীৰ্ণশতখণ্ডমযী চ কন্থা
হা হা তথাপি ৱিষযা ন পৰিত্যজন্তি ॥ 3.15 ॥
মুখং শ্লেষ্মাগাৰং তদপি চ শশাঙ্কেন তুলিতম্ ।
স্ৰৱন্মূত্ৰক্লিন্নং কৰিৱৰশিৰস্পৰ্ধি জঘনং
মুহুৰ্নিন্দ্যং ৰূপং কৱিজনৱিশেষৈৰ্গুৰুকৃতম্ ॥ 3.16 ॥
নীৰাগেষু জনো ৱিমুক্তললনাসঙ্গো ন যস্মাত্পৰঃ ।
দুৰ্ৱাৰস্মৰবাণপন্নগৱিষৱ্যাৱিদ্ধমুগ্ধো জনঃ
শেষঃ কামৱিডম্বিতান্ন ৱিষযান্ভোক্তুং ন মোক্তুং ক্ষমঃ ॥ 3.17 ॥
স মীনোঽপ্যজ্ঞানাদ্বডিশযুতং অশ্নাতু পিশিতম্ ।
ৱিজানন্তোঽপ্যেতে ৱযং ইহ ৱিপজ্জালজটিলান্
ন মুঞ্চামঃ কামান্ অহহ গহনো মোহমহিমা ॥ 3.18 ॥
ক্ষুধাৰ্তঃ শাল্যন্নং কৱলযতি মাংসাদিকলিতম্ ।
প্ৰদীপ্তে কামাগ্নৌ সুদৃঢতৰং আলিঙ্গতি ৱধূং
প্ৰতীকাৰং ৱ্যাধেঃ সুখং ইতি ৱিপৰ্যস্যতি জনঃ ॥ 3.19 ॥
কল্যাণী দযিতা ৱযশ্চ নৱং ইত্যজ্ঞানমূঢো জনঃ ।
মত্ৱা ৱিশ্ৱং অনশ্ৱৰং নিৱিশতে সংসাৰকাৰাগৃহে
সন্দৃশ্য ক্ষণভঙ্গুৰং তদখিলং ধন্যস্তু সন্ন্যস্যতি ॥ 3.20 ॥
ক্ৰোশদ্ভিঃ ক্ষুধিতৈৰ্নিৰন্নৱিধুৰা দৃশ্যা ন চেদ্গেহিনী ।
যাচ্ঞাভঙ্গভযেন গদ্গদগলত্ৰুট্যদ্ৱিলীনাক্ষৰং
কো দেহীতি ৱদেত্স্ৱদগ্ধজঠৰস্যাৰ্থে মনস্ৱী পুমান্ ॥ 3.21 ॥
গুৰুতৰগুণগ্ৰামাম্ভোজস্ফুটোজ্জ্ৱলচন্দ্ৰিকা ।
ৱিপুলৱিলসল্লজ্জাৱল্লীৱিতানকুঠাৰিকা
জঠৰপিঠৰী দুষ্পূৰেযং কৰোতি ৱিডম্বনম্ ॥ 3.22 ॥
হ্যাদায ন্যাযগৰ্ভদ্ৱিজহুতহুতভুগ্ধূমধূম্ৰোপকণ্ঠে ।
দ্ৱাৰং দ্ৱাৰং প্ৰৱিষ্টো ৱৰং উদৰদৰীপূৰণায ক্ষুধাৰ্তো
মানী প্ৰাণৈঃ সনাথো ন পুনৰনুদিনং তুল্যকুল্যেষু দীনঃ ॥ 3.23 ॥
ৱিদ্যাধৰাধ্যুষিতচাৰুশিলাতলানি ।
স্থানানি কিং হিমৱতঃ প্ৰলযং গতানি
যত্সাৱমানপৰপিণ্ডৰতা মনুষ্যাঃ ॥ 3.24 ॥
প্ৰধ্ৱস্তা ৱা তৰুভ্যঃ সৰসফলভৃতো ৱল্কলিন্যশ্চ শাখাঃ ।
ৱীক্ষ্যন্তে যন্মুখানি প্ৰসভং অপগতপ্ৰশ্ৰযাণাং খলানাং
দুঃখাপ্তস্ৱল্পৱিত্তস্মযপৱনৱশান্নৰ্তিতভ্ৰূলতানি ॥ 3.25 ॥
ভূশয্যাং নৱপল্লৱৈৰকৃপণৈৰুত্তিষ্ঠ যাৱো ৱনম্ ।
ক্ষুদ্ৰাণাং অৱিৱেকমূঢমনসাং যত্ৰেশ্ৱৰাণাং সদা
ৱিত্তৱ্যাধিৱিকাৰৱিহ্ৱলগিৰাং নামাপি ন শ্ৰূযতে ॥ 3.26 ॥
পযঃ স্থানে স্থানে শিশিৰমধুৰং পুণ্যসৰিতাম্ ।
মৃদুস্পৰ্শা শয্যা সুললিতলতাপল্লৱমযী
সহন্তে সন্তাপং তদপি ধনিনাং দ্ৱাৰি কৃপণাঃ ॥ 3.27 ॥
যে চাল্পত্ৱং দধতি ৱিষযাক্ষেপপৰ্যাপ্তবুদ্ধেঃ ।
তেষাং অন্তঃস্ফুৰিতহসিতং ৱাসৰাণি স্মৰেযং
ধ্যানচ্ছেদে শিখৰিকুহৰগ্ৰাৱশয্যানিষণ্ণঃ ॥ 3.28 ॥
যে ত্ৱন্যে ধনলুব্ধসঙ্কুলধিযস্তেষাং ন তৃষ্ণাহতা ।
ইত্থং কস্য কৃতে কুতঃ স ৱিধিনা কীদৃক্পদং সম্পদাং [কৃতঃ]
স্ৱাত্মন্যেৱ সমাপ্তহেমমহিমা মেৰুৰ্ন মে ৰোচতে ॥ 3.29 ॥
দুৰ্মাত্সৰ্যমদাভিমানমথনং দুঃখৌঘৱিধ্ৱংসনম্ ।
সৰ্ৱত্ৰান্ৱহং অপ্ৰযত্নসুলভং সাধুপ্ৰিযং পাৱনং
শম্ভোঃ সত্ৰং অৱাৰ্যং অক্ষযনিধিং শংসন্তি যোগীশ্ৱৰাঃ ॥ 3.30 ॥
মানে দৈন্যভযং বলে ৰিপুভযং ৰূপে জৰাযা ভযম্ ।
শাস্ত্ৰে ৱাদিভযং গুণে খলভযং কাযে কৃতান্তাদ্ভযং
সৰ্ৱং ৱস্তু ভযান্ৱিতং ভুৱি নৃণাং ৱৈৰাগ্যমেৱাভযম্ ॥ 3.31 ॥
সন্তোষো ধনলিপ্সযা শমসুখং প্ৰৌঢাঙ্গনাৱিভ্ৰমৈঃ ।
লোকৈৰ্মত্সৰিভিৰ্গুণা ৱনভুৱো ৱ্যালৈৰ্নৃপা দুৰ্জনৈৰ্
অস্থৈৰ্যেণ ৱিভূতযোঽপ্যপহতা গ্ৰস্তং ন কিং কেন ৱা ॥ 3.32 ॥
লক্ষ্মীৰ্যত্ৰ পতন্তি তত্ৰ ৱিৱৃতদ্ৱাৰা ইৱ ৱ্যাপদঃ ।
জাতং জাতং অৱশ্যং আশু ৱিৱশং মৃত্যুঃ কৰোত্যাত্মসাত্
তত্কিং তেন নিৰঙ্কুশেন ৱিধিনা যন্নিৰ্মিতং সুস্থিৰম্ ॥ 3.33 ॥
স্তোকান্যেৱ দিনানি যৌৱনসুখং স্ফূৰ্তিঃ প্ৰিযাসু স্থিতা ।
তত্সংসাৰং অসাৰং এৱ নিখিলং বুদ্ধ্ৱা বুধা বোধকা
লোকানুগ্ৰহপেশলেন মনসা যত্নঃ সমাধীযতাম্ ॥ 3.34 ॥
আযুৰ্ৱাযুৱিঘট্টিতাব্জপটলীলীনাম্বুৱদ্ভঙ্গুৰম্ ।
লীলা যৌৱনলালসাস্তনুভৃতাং ইত্যাকলয্য দ্ৰুতং
যোগে ধৈৰ্যসমাধিসিদ্ধিসুলভে বুদ্ধিং ৱিদধ্ৱং বুধাঃ ॥ 3.35 ॥
অৰ্থাঃ সঙ্কল্পকল্পা ঘনসমযতডিদ্ৱিভ্ৰমা ভোগপূগাঃ ।
কণ্ঠাশ্লেষোপগূঢং তদপি চ ন চিৰং যত্প্ৰিযাভিঃ প্ৰণীতং
ব্ৰহ্মণ্যাসক্তচিত্তা ভৱত ভৱভযাম্ভোধিপাৰং তৰীতুম্ ॥ 3.36 ॥
কান্তাৱিশ্লেষদুঃখৱ্যতিকৰৱিষমো যৌৱনে চোপভোগঃ ।
ৱামাক্ষীণাং অৱজ্ঞাৱিহসিতৱসতিৰ্ৱৃদ্ধভাৱোঽপ্যসাধুঃ
সংসাৰে ৰে মনুষ্যা ৱদত যদি সুখং স্ৱল্পং অপ্যস্তি কিঞ্চিত্ ॥ 3.37 ॥
ৰোগাশ্চ শত্ৰৱ ইৱ প্ৰহৰন্তি দেহম্ ।
আযুঃ পৰিস্ৰৱতি ভিন্নঘটাদিৱাম্ভো
লোকস্তথাপ্যহিতং আচৰতীতি চিত্ৰম্ ॥ 3.38 ॥
কস্যেহ কৃতে পৰিভ্ৰমত ৰে লোকাঃ কৃতং চেষ্টিতৈঃ ।
আশাপাশশতোপশান্তিৱিশদং চেতঃসমাধীযতাং
কামোত্পত্তিৱশাত্স্ৱধামনি যদি শ্ৰদ্ধেযং অস্মদ্ৱচঃ ॥ 3.39 ॥
ৱনান্তে চিত্তান্তৰ্ৱিষমৱিষযাশীৱিষগতাঃ ।
শৰচ্চন্দ্ৰজ্যোত্স্নাধৱলগগনাভোগসুভগাং
নযন্তে যে ৰাত্ৰিং সুকৃতচযচিন্তৈকশৰণাঃ ॥ 3.39.1 ॥
ব্ৰহ্মেন্দ্ৰাদিমৰুদ্গণাংস্তৃণকণান্যত্ৰ স্থিতো মন্যতে
যত্স্ৱাদাদ্ৱিৰসা ভৱন্তি ৱিভৱাস্ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যাদযঃ ।
ভোগঃ কোঽপি স এৱ একঃ পৰমো নিত্যোদিতো জৃম্ভতে
ভোঃ সাধো ক্ষণভঙ্গুৰে তদিতৰে ভোগে ৰতিং মা কৃথাঃ ॥ 3.40 ॥
পাৰ্শ্ৱে তস্য চ সা ৱিদগ্ধপৰিষত্তাশ্চন্দ্ৰবিম্বাননাঃ ।
উদ্ৱৃত্তঃ স ৰাজপুত্ৰনিৱহস্তে ৱন্দিনস্তাঃ কথাঃ
সৰ্ৱং যস্য ৱশাদগাত্স্মৃতিপথং কালায তস্মৈ নমঃ ॥ 3.41 ॥
যত্ৰাপ্যেকস্তদনু বহৱস্তত্ৰ নৈকোঽপি চান্তে ।
ইত্থং নেযৌ ৰজনিদিৱসৌ লোলযন্দ্ৱাৱিৱাক্ষৌ
কালঃ কল্যো ভুৱনফলকে ক্ৰীডতি প্ৰাণিশাৰৈঃ ॥ 3.42 ॥
ৱ্যাপাৰৈৰ্বহুকাৰ্যভাৰগুৰুভিঃ কালোঽপি ন জ্ঞাযতে ।
দৃষ্ট্ৱা জন্মজৰাৱিপত্তিমৰণং ত্ৰাসশ্চ নোত্পদ্যতে
পীত্ৱা মোহমযীং প্ৰমাদমদিৰাং উন্মত্তভূতং জগত্ ॥ 3.43 ॥
ধাৱন্ত্যুদ্যমিনস্তথৈৱ নিভৃতপ্ৰাৰব্ধতত্তত্ক্ৰিযাঃ ।
ৱ্যাপাৰৈঃ পুনৰ্উক্তভূতৱিষযৈৰিত্থং ৱিধেনামুনা
সংসাৰেণ কদৰ্থিতা ৱযং অহো মোহান্ন লজ্জামহে ॥ 3.44 ॥
স্ৱৰ্গদ্ৱাৰকপাটপাটনপটুৰ্ধৰ্মোঽপি নোপাৰ্জিতঃ ।
নাৰীপীনপযোধৰোৰুযুগলং স্ৱপ্নেঽপি নালিঙ্গিতং
মাতুঃ কেৱলং এৱ যৌৱনৱনচ্ছেদে কুঠাৰা ৱযম্ ॥ 3.45 ॥
খড্গাগ্ৰৈঃ কৰিকুম্ভপীঠদলনৈৰ্নাকং ন নীতং যশঃ ।
কান্তাকোমলপল্লৱাধৰৰসঃ পীতো ন চন্দ্ৰোদযে
তাৰুণ্যং গতং এৱ নিষ্ফলং অহো শূন্যালযে দীপৱত্ ॥ 3.46 ॥
শুশ্ৰূষাপি সমাহিতেন মনসা পিত্ৰোৰ্ন সম্পাদিতা ।
আলোলাযতলোচনাঃ প্ৰিযতমাঃ স্ৱপ্নেঽপি নালিঙ্গিতাঃ
কালোঽযং পৰপিণ্ডলোলুপতযা কাকৈৰিৱ প্ৰেৰ্যতে ॥ 3.47 ॥
সমং যৈঃ সংৱৃদ্ধাঃ স্মৃতিৱিষযতাং তেঽপি গমিতাঃ ।
ইদানীং এতে স্মঃ প্ৰতিদিৱসং আসন্নপতনা
গতাস্তুল্যাৱস্থাং সিকতিলনদীতীৰতৰুভিঃ ॥ 3.48 ॥
তস্যাৰ্ধস্য পৰস্য চাৰ্ধং অপৰং বালত্ৱৱৃদ্ধত্ৱযোঃ ।
শেষং ৱ্যাধিৱিযোগদুঃখসহিতং সেৱাদিভিৰ্নীযতে
জীৱে ৱাৰিতৰঙ্গচঞ্চলতৰে সৌখ্যং কুতঃ প্ৰাণিনাম্ ॥ 3.49 ॥
ক্ষণং ৱিত্তৈৰ্হীনঃ ক্ষণং অপি চ সম্পূৰ্ণৱিভৱঃ ।
জৰাজীৰ্ণৈৰঙ্গৈৰ্নট ইৱ ৱলীমণ্ডিততনূৰ্
নৰঃ সংসাৰান্তে ৱিশতি যমধানীযৱনিকাম্ ॥ 3.50 ॥
খ্যাতস্ত্ৱং ৱিভৱৈৰ্যশাংসি কৱযো দিক্ষু প্ৰতন্ৱন্তি নঃ ।
ইত্থং মানধনাতিদূৰং উভযোৰপ্যাৱযোৰন্তৰং
যদ্যস্মাসু পৰাঙ্মুখোঽসি ৱযং অপ্যেকান্ততো নিঃস্পৃহাঃ ॥ 3.51 ॥
শূৰস্ত্ৱং ৱাদিদৰ্পৱ্যুপশমনৱিধাৱক্ষযং পাটৱং নঃ ।
সেৱন্তে ত্ৱাং ধনাঢ্যা মতিমলহতযে মাং অপি শ্ৰোতুকামাঃ ।
ময্যপ্যাস্থা ন তে চেত্ত্ৱযি মম নিতৰাং এৱ ৰাজন্ননাস্থা ॥ 3.52 ॥
সম ইহ পৰিতোষো নিৰ্ৱিশেষো ৱিশেষঃ ।
স তু ভৱতু দৰিদ্ৰো যস্য তৃষ্ণা ৱিশালা
মনসি চ পৰিতুষ্টে কোঽৰ্থৱান্কো দৰিদ্ৰঃ ॥ 3.53 ॥
ক্ষিতিৰপি শযনাৰ্থং ৱাসসে ৱল্কলং চ ।
নৱধনমধুপানভ্ৰান্তসৰ্ৱেন্দ্ৰিযাণাং
অৱিনযং অনুমন্তুং নোত্সহে দুৰ্জনানাম্ ॥ 3.54 ॥
শযীমহি মহীপৃষ্ঠে কুৰ্ৱীমহি কিং ঈশ্ৱৰৈঃ ॥ 3.55 ॥
নৃপং ঈক্ষিতুং অত্ৰ কে ৱযং স্তনভাৰানমিতা ন যোষিতঃ ॥ 3.56 ॥
ৱিধৃতং অপৰৈৰ্দত্তং চান্যৈৰ্ৱিজিত্য তৃণং যথা ।
ইহ হি ভুৱনান্যন্যৈৰ্ধীৰাশ্চতুৰ্দশ ভুঞ্জতে
কতিপযপুৰস্ৱাম্যে পুংসাং ক এষ মদজ্ৱৰঃ ॥ 3.57 ॥
ভুৱস্তস্যা লাভে ক ইৱ বহুমানঃ ক্ষিতিভৃতাম্ ।
তদ্অংশস্যাপ্যংশে তদ্অৱযৱলেশেঽপি পতযো
ৱিষাদে কৰ্তৱ্যে ৱিদধতি জডাঃ প্ৰত্যুত মুদম্ ॥ 3.58 ॥
স্ৱাংশীকৃত্য স এৱ সঙ্গৰশতৈ ৰাজ্ঞাং গণা ভুঞ্জতে । [তমেৱ]
যে দদ্যুৰ্দদতোঽথৱা কিং অপৰং ক্ষুদ্ৰা দৰিদ্ৰা ভৃশং
ধিগ্ধিক্তান্পুৰুষাধমান্ধনকণান্ৱাঞ্ছন্তি তেভ্যোঽপি যে ॥ 3.59 ॥
কপালং যস্যোচ্চৈৰ্ৱিনিহিতং অলঙ্কাৰৱিধযে ।
নৃভিঃ প্ৰাণত্ৰাণপ্ৰৱণমতিভিঃ কৈশ্চিদধুনা
নমদ্ভিঃ কঃ পুংসাং অযং অতুলদৰ্পজ্ৱৰভৰঃ ॥ 3.60 ॥
প্ৰসাদং কিং নেতুং ৱিশসি হৃদয ক্লেশকলিতম্ ।
প্ৰসন্নে ত্ৱয্যন্তঃস্ৱযমুদিতচিন্তামণিগণো
ৱিৱিক্তঃ সঙ্কল্পঃ কিং অভিলষিতং পুষ্যতি ন তে ॥ 3.61 ॥
সদ্ৱৃত্তিং কল্পযন্ত্যাং ৱটৱিটপভৱৈৰ্ৱল্কলৈঃ সত্ফলৈশ্চ ।
কোঽযং ৱিদ্ৱান্ৱিপত্তিজ্ৱৰজনিতৰুজাতীৱদুঃখাসিকানাং
ৱক্ত্ৰং ৱীক্ষেত দুঃস্থে যদি হি ন ৱিভৃযাত্স্ৱে কুটুম্বেঽনুকম্পাম্ ॥ 3.61.1 ॥
পৰিভ্ৰমসি কিং মুধা ক্ৱচন চিত্ত ৱিশ্ৰাম্যতাং
স্ৱযং ভৱতি যদ্যথা ভৱতি তত্তথা নান্যথা ।
অতীতং অননুস্মৰন্নপি চ ভাৱ্যসঙ্কল্পযন্নতৰ্কিত
সমাগমাননুভৱামি ভোগানহম্ ॥ 3.62 ॥
মাৰ্গং অশেষদুঃখশমনৱ্যাপাৰদক্ষং ক্ষণাত্ ।
স্ৱাত্মীভাৱং উপৈহি সন্ত্যজ নিজাং কল্লোললোলাং গতিং
মা ভূযো ভজ ভঙ্গুৰাং ভৱৰতিং চেতঃ প্ৰসীদাধুনা ॥ 3.63 ॥
চেতঃ স্ৱৰ্গতৰঙ্গিণীতটভুৱাং আসঙ্গং অঙ্গীকুৰু ।
কো ৱা ৱীচিষু বুদ্বুদেষু চ তডিল্লেখাসু চ শ্ৰীষু চ
জ্ৱালাগ্ৰেষু চ পন্নগেষু সৰিদ্ৱেগেষু চ প্ৰত্যযঃ ॥ 3.64 ॥
ভূপালভ্ৰুকুটীকুটীৱিহৰণৱ্যাপাৰপণ্যাঙ্গনাম্ ।
কন্থাকঞ্চুকিনঃ প্ৰৱিশ্য ভৱনদ্ৱাৰাণি ৱাৰাণসীৰথ্যা
পঙ্ক্তিষু পাণিপাত্ৰপতিতাং ভিক্ষাং অপেক্ষামহে ॥ 3.65 ॥
পশ্চাল্লীলাৱলযৰণিতং চামৰগ্ৰাহিণীনাম্ ।
যদ্যস্ত্যেৱং কুৰু ভৱৰসাস্ৱাদনে লম্পটত্ৱং
নো চেচ্চেতঃ প্ৰৱিশ সহসা নিৰ্ৱিকল্পে সমাধৌ ॥ 3.66 ॥
ন্যস্তং পদং শিৰসি ৱিদ্ৱিষতাং ততঃ কিম্ ।
সম্পাদিতাঃ প্ৰণযিনো ৱিভৱৈস্ততঃ কিং
কল্পং স্থিতাস্তনুভৃতাং তনৱস্ততঃ কিম্ ॥ 3.67 ॥
স্নেহো ন বন্ধুষু ন মন্মথজা ৱিকাৰাঃ ।
সংসৰ্গ দোষৰহিতা ৱিজনা ৱনান্তা
ৱৈৰাগ্যং অস্তি কিং ইতঃ পৰমৰ্থনীযম্ ॥ 3.68 ॥
তদ্ব্ৰহ্ম চিন্তয কিং এভিৰসদ্ৱিকল্পৈঃ ।
যস্যানুষঙ্গিণ ইমে ভুৱনাধিপত্যভোগাদযঃ
কৃপণলোকমতা ভৱন্তি ॥ 3.69 ॥
দিঙ্মণ্ডলং ভ্ৰমসি মানস চাপলেন ।
ভ্ৰান্ত্যাপি জাতু ৱিমলং কথং আত্মনীনং
ন ব্ৰহ্ম সংস্মৰসি নিৰ্ৱৃতিং এষি যেন ॥ 3.70 ॥
স্ৱৰ্গগ্ৰামকুটীনিৱাসফলদৈঃ কৰ্মক্ৰিযাৱিভ্ৰমৈঃ ।
মুক্ত্ৱৈকং ভৱদুঃখভাৰৰচনাৱিধ্ৱংসকালানলং
স্ৱাত্মানন্দপদপ্ৰৱেশকলনং শেশৈৰ্ৱণিগ্ৱৃত্তিভিঃ ॥ 3.71 ॥
স্থিত্ৱা দ্ৰক্ষ্যতি কুপ্যতি প্ৰভুৰিতি দ্ৱাৰেষু যেষাং ৱচঃ ।
চেতস্তানপহায যাহি ভৱনং দেৱস্য ৱিশ্ৱেশিতুৰ্
নিৰ্দৌৱাৰিকনিৰ্দযোক্ত্য্অপৰুষং নিঃসীমশৰ্মপ্ৰদম্ ॥ 3.71.1 ॥
যতো মেৰুঃ শ্ৰীমান্নিপততি যুগান্তাগ্নিৱলিতঃ
সমুদ্ৰাঃ শুষ্যন্তি প্ৰচুৰমকৰগ্ৰাহনিলযাঃ ।
ধৰা গচ্ছত্যন্তং ধৰণিধৰপাদৈৰপি ধৃতা
শৰীৰে কা ৱাৰ্তা কৰিকলভকৰ্ণাগ্ৰচপলে ॥ 3.72 ॥
দৃষ্টিৰ্নশ্যতি ৱৰ্ধতে বধিৰতা ৱক্ত্ৰং চ লালাযতে ।
ৱাক্যং নাদ্ৰিযতে চ বান্ধৱজনো ভাৰ্যা ন শুশ্ৰূষতে
হা কষ্টং পুৰুষস্য জীৰ্ণৱযসঃ পুত্ৰোঽপ্যমিত্ৰাযতে ॥ 3.73 ॥
স্থানং জৰাপৰিভৱস্য তদা পুমাংসম্ ।
আৰোপিতাস্থিশতকং পৰিহৃত্য যান্তি
চণ্ডালকূপং ইৱ দূৰতৰং তৰুণ্যঃ ॥ 3.74 ॥
যাৱচ্চেন্দ্ৰিযশক্তিৰপ্ৰতিহতা যাৱত্ক্ষযো নাযুষঃ ।
আত্মশ্ৰেযসি তাৱদেৱ ৱিদুষা কাৰ্যঃ প্ৰযত্নো মহান্
সন্দীপ্তে ভৱনে তু কূপখননং প্ৰত্যুদ্যমঃ কীদৃশঃ ॥ 3.75 ॥
গুণোদাৰান্দাৰানুত পৰিচৰামঃ সৱিনযম্ ।
পিবামঃ শাস্ত্ৰৌঘানুতৱিৱিধকাৱ্যামৃতৰসান্
ন ৱিদ্মঃ কিং কুৰ্মঃ কতিপযনিমেষাযুষি জনে ॥ 3.76 ॥
ৱযং তু স্থূলেচ্ছাঃ সুমহতি ফলে বদ্ধমনসঃ ।
জৰা দেহং মৃত্যুৰ্হৰতি দযিতং জীৱিতং ইদং
সখে নান্যচ্ছ্ৰেযো জগতি ৱিদুষোঽন্যত্ৰ তপসঃ ॥ 3.77 ॥
ক্ষীণে বন্ধুজনে গতে পৰিজনে নষ্টে শনৈৰ্যৌৱনে ।
যুক্তং কেৱলং এতদেৱ সুধিযাং যজ্জহ্নুকন্যাপযঃপূতগ্ৰাৱ
গিৰীন্দ্ৰকন্দৰতটীকুঞ্জে নিৱাসঃ ক্ৱচিত্ ॥ 3.78 ॥
ৰম্যং সাধুসমাগমাগতসুখং কাৱ্যেষু ৰম্যাঃ কথাঃ ।
কোপোপাহিতবাষ্পবিন্দুতৰলং ৰম্যং প্ৰিযাযা মুখং
সৰ্ৱং ৰম্যং অনিত্যতাং উপগতে চিত্তে ন কিঞ্চিত্পুনঃ ॥ 3.79 ॥
কিং ৱা প্ৰাণসমাসমাগমসুখং নৈৱাধিকপ্ৰীতযে ।
কিন্তু ভ্ৰান্তপতঙ্গপক্ষপৱনৱ্যালোলদীপাঙ্কুৰচ্ছাযা
চঞ্চলং আকলয্য সকলং সন্তো ৱনান্তং গতাঃ ॥ 3.80 ॥
নযনপদৱীং শ্ৰোত্ৰমাৰ্গং গতো ৱা ।
যোঽযং ধত্তে ৱিষযকৰিণো গাঢগূঢাভিমানক্ষীৱস্যান্তঃ [ৱিষযকৰিণীগাঢগূঢাভিমানক্ষীৱস্যান্তঃ]
কৰণকৰিণঃ সংযমালানলীলাম্ ॥ 3.81 ॥
সহাৰ্যৈঃ সংৱাসঃ শ্ৰুতং উপশমৈকৱ্ৰতফলম্ ।
মনো মন্দস্পন্দং বহিৰপি চিৰস্যাপি ৱিমৃশন্ন
জানে কস্যৈষা পৰিণতিৰুদাৰস্য তপসঃ ॥ 3.82 ॥
হন্তাঙ্গেষু গুণাশ্চ ৱন্ধ্যফলতাং যাতা গুণজ্ঞৈৰ্ৱিনা ।
কিং যুক্তং সহসাভ্যুপৈতি বলৱান্কালঃ কৃতান্তোঽক্ষমী
হা জ্ঞাতং মদনান্তকাঙ্ঘ্ৰিযুগলং মুক্ত্ৱাস্তি নান্যা গতিঃ ॥ 3.83 ॥
জনাৰ্দনে ৱা জগদ্অন্তৰাত্মনি ।
ন ৱস্তুভেদপ্ৰতিপত্তিৰস্তি মে
তথাপি ভক্তিস্তৰুণেন্দুশেখৰে ॥ 3.84 ॥
সুখাসীনাঃ শান্তধ্ৱনিষু ৰজনীষু দ্যুসৰিতঃ ।
ভৱাভোগোদ্ৱিগ্নাঃ শিৱ শিৱ শিৱেত্যুচ্চৱচসঃ
কদা যাস্যামোঽন্তৰ্গতবহুলবাষ্পাকুলদশাম্ ॥ 3.85 ॥
এৱাগাৰং ৱসনং অপি তা এৱ হৰিতঃ ।
সুহৃদা কালোঽযং ৱ্ৰতং ইদং অদৈন্যৱ্ৰতং ইদং
কিযদ্ৱা ৱক্ষ্যামো ৱটৱিটপ এৱাস্তু দযিতা ॥ 3.85.1 ॥
ৱিতীৰ্ণে সৰ্ৱস্ৱে তৰুণকৰুণাপূৰ্ণহৃদযাঃ
স্মৰন্তঃ সংসাৰে ৱিগুণপৰিণামাং ৱিধিগতিম্ ।
ৱযং পুণ্যাৰণ্যে পৰিণতশৰচ্চন্দ্ৰকিৰণাস্
ত্ৰিযামা নেষ্যামো হৰচৰণচিন্তৈকশৰণাঃ ॥ 3.86 ॥
ৱসানঃ কৌপীনং শিৰসি নিদধানোঽঞ্জলিপুটম্ ।
অযে গৌৰীনাথ ত্ৰিপুৰহৰ শম্ভো ত্ৰিনযন
প্ৰসীদেত্যাক্ৰোশন্নিমিষং ইৱ নেষ্যামি দিৱসান্ ॥ 3.87 ॥
কৌপীনাৱৰণং সুৱস্ত্ৰং অমিতং ভিক্ষাটনং মণ্ডনম্ ।
আসন্নং মৰণং চ মঙ্গলসমং যস্যাং সমুত্পদ্যতে
তাং কাশীং পৰিহৃত্য হন্ত ৱিবুধৈৰন্যত্ৰ কিং স্থীযতে ॥ 3.87.1 ॥
স্নাত্ৱা গাঙ্গৈঃ পযোভিঃ শুচিকুসুমফলৈৰৰ্চযিত্ৱা ৱিভো ত্ৱাং
ধ্যেযে ধ্যানং নিৱেশ্য ক্ষিতিধৰকুহৰগ্ৰাৱপৰ্যঙ্কমূলে ।
আত্মাৰামঃ ফলাশী গুৰুৱচনৰতস্ত্ৱত্প্ৰসাদাত্স্মৰাৰে
দুঃখং মোক্ষ্যে কদাহং সমকৰচৰণে পুংসি সেৱাসমুত্থম্ ॥ 3.88 ॥
কদা শম্ভো ভৱিষ্যামি কৰ্মনিৰ্মূলনক্ষমঃ ॥ 3.89 ॥
যত্ৰ ক্ৱাপি নিষীদতাং বহুতৃণং ৱিশ্ৱং মুহুঃ পশ্যতাম্ ।
অত্যাগেঽপি তনোৰখণ্ডপৰমানন্দাৱবোধস্পৃশা
মধ্ৱা কোঽপি শিৱপ্ৰসাদসুলভঃ সম্পত্স্যতে যোগিনাম্ ॥ 3.90 ॥
নৈশ্চিন্ত্যং নিৰপেক্ষভৈক্ষ্যং অশনং নিদ্ৰা শ্মশানে ৱনে ।
স্ৱাতন্ত্ৰ্যেণ নিৰঙ্কুশং ৱিহৰণং স্ৱান্তং প্ৰশান্তং সদা
স্থৈৰ্যং যোগমহোত্সৱেঽপি চ যদি ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যেন কিম্ ॥ 3.91 ॥
শফৰীস্ফুৰিতেনাব্ধিঃ ক্ষুব্ধো ন খলু জাযতে ॥ 3.92 ॥
ভোগেষু স্পৃহযালৱস্তৱ ৱশে কা নিঃস্পৃহাণাং অসি ।
সদ্যঃ স্যূতপলাশপত্ৰপুটিকাপাত্ৰৈঃ পৱিত্ৰীকৃতৈৰ্
ভিক্ষাৱস্তুভিৰেৱ সম্প্ৰতি ৱযং ৱৃত্তিং সমীহামহে ॥ 3.93 ॥
ৱিতানং চাকাশং ৱ্যজনং অনুকূলোঽযং অনিলঃ ।
শৰচ্চন্দ্ৰো দীপো ৱিৰতিৱনিতাসঙ্গমুদিতঃ
সুখী শান্তঃ শেতে মুনিৰতনুভূতিৰ্নৃপ ইৱ ॥ 3.94 ॥
হানাদানৱিৰক্তমাৰ্গনিৰতঃ কশ্চিত্তপস্ৱী স্থিতঃ ।
ৰথ্যাকীৰ্ণৱিশীৰ্ণজীৰ্ণৱসনঃ সম্প্ৰাপ্তকন্থাসনো
নিৰ্মানো নিৰহঙ্কৃতিঃ শমসুখাভোগৈকবদ্ধস্পৃহঃ ॥ 3.95 ॥
কিং ৱা তত্ত্ৱৱিৱেকপেশলমতিৰ্যোগীশ্ৱৰঃ কোঽপি কিম্ ।
ইত্যুত্পন্নৱিকল্পজল্পমুখৰৈৰাভাষ্যমাণা জনৈৰ্
ন ক্ৰুদ্ধাঃ পথি নৈৱ তুষ্টমনসো যান্তি স্ৱযং যোগিনঃ ॥ 3.96 ॥
ৱ্যালানাং পশৱস্তৃণাঙ্কুৰভুজস্তুষ্টাঃ স্থলীশাযিনঃ ।
সংসাৰাৰ্ণৱলঙ্ঘনক্ষমধিযাং ৱৃত্তিঃ কৃতা সা নৃণাং
তাং অন্ৱেষযতাং প্ৰযান্তি সততং সৰ্ৱং সমাপ্তিং গুণাঃ ॥ 3.97 ॥
ব্ৰহ্মধ্যানাভ্যসনৱিধিনা যোগনিদ্ৰাং গতস্য ।
কিং তৈৰ্ভাৱ্যং মম সুদিৱসৈৰ্যত্ৰ তে নিৰ্ৱিশঙ্কাঃ
কণ্ডূযন্তে জৰঠহৰিণাঃ স্ৱাঙ্গং অঙ্গে মদীযে ॥ 3.98 ॥
একা ভাৰ্যা ততঃ কিং হযকৰিসুগণৈৰাৱৃতো ৱা ততঃ কিম্ ।
ভক্তং ভুক্তং ততঃ কিং কদশনং অথৱা ৱাসৰান্তে ততঃ কিং
ৱ্যক্তজ্যোতিৰ্ন ৱান্তৰ্মথিতভৱভযং ৱৈভৱং ৱা ততঃ কিম্ ॥ 3.98.1 ॥
পাণিঃ পাত্ৰং পৱিত্ৰং ভ্ৰমণপৰিগতং ভৈক্ষ্যং অক্ষয্যং অন্নং
ৱিস্তীৰ্ণং ৱস্ত্ৰং আশাদশকং অচপলং তল্পং অস্ৱল্পং উৰ্ৱী ।
যেষাং নিঃসঙ্গতাঙ্গীকৰণপৰিণতস্ৱান্তসন্তোষিণস্তে
ধন্যাঃ সন্ন্যস্তদৈন্যৱ্যতিকৰনিকৰাঃ কৰ্ম নিৰ্মূলযন্তি ॥ 3.99 ॥
তল্লব্ধ্ৱাসনৱস্ত্ৰমানঘটনে ভোগে ৰতিং মা কৃথাঃ ।
ভোগঃ কোঽপি স এক এৱ পৰমো নিত্যোদিতো জৃম্ভতে
যত্স্ৱাদাদ্ৱিৰসা ভৱন্তি ৱিষযাস্ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যাদযঃ ॥ 3.99.1 ॥
মাতৰ্মেদিনি তাত মাৰুত সখে তেজঃ সুবন্ধো জল
ভ্ৰাতৰ্ৱ্যোম নিবদ্ধ এষ ভৱতাং অন্ত্যঃ প্ৰণামাঞ্জলিঃ ।
যুষ্মত্সঙ্গৱশোপজাতসুকৃতস্ফাৰস্ফুৰন্নিৰ্মলজ্ঞানাপাস্ত
সমস্তমোহমহিমা লীযে পৰব্ৰহ্মণি ॥ 3.100 ॥
সাৰঙ্গাঃ সুহৃদো ননু ক্ষিতিৰুহাং ৱৃত্তিঃ ফলৈঃ কোমলৈঃ ।
যেষাং নিৰ্ঝৰং অম্বুপানং উচিতং ৰত্যৈ তু ৱিদ্যাঙ্গনা
মন্যে তে পৰমেশ্ৱৰাঃ শিৰসি যৈৰ্ বদ্ধো ন সেৱাঞ্জলিঃ ॥ 3.101 ॥
সত্যং মিত্ৰং ইদং দযা চ ভগিনী ভ্ৰাতা মনঃসংযমঃ ।
শয্যা ভূমিতলং দিশোঽপি ৱসনং জ্ঞানামৃতং ভোজনং
হ্যেতে যস্য কুটুম্বিনো ৱদ সখে কস্মাদ্ভযং যোগিনঃ ॥ 3.102 ॥
মণৌ ৱা লোষ্ঠে ৱা কুসুমশযনে ৱা দৃষদি ৱা ।
তৃণে ৱা স্ত্ৰৈণে ৱা মম সমদৃশো যান্তি দিৱসাঃ
ক্ৱচিত্পুণ্যাৰণ্যে শিৱ শিৱ শিৱেতি প্ৰলপতঃ ॥ 3.103 ॥
