The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 15

(Dasbodh Dashak 15 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 15 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 15. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world.

#of 381
ātmadaśaka
samāsa pahilā : cāturya lakṣaṇa || śrīrāma ||
samāsa dusarā : niḥspṛha vyāpa || śrīrāma ||
samāsa tisarā : śreṣṭha aṃtarātmā || śrīrāma ||
samāsa cauthā : śāśvatabrahmanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa pāṃcavā : caṃcal̤a lakṣaṇa || śrīrāma ||
samāsa sahāvā : cāturya vivaraṇa || śrīrāma ||
samāsa sātavā : adhordhanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa āṭhavā : sūkṣmajīvanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa navavā : piṃḍotpattinirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa dahāvā : siddhāṃtanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa
pahilā
cāturya
lakṣaṇa
||
śrīrāma
||
astimāṃśāṃcīṃ śarīreṃ | tyāṃta rāhije jīveśvareṃ |
nānā vikārīṃ vikāre | praviṇa hoije || 1 ||
ghanavaṭa poṃcaṭa svabhāveṃ | vivarona jāṇije jīveṃ |
vhāveṃ na vhāveṃ āghaveṃ | jīva jāṇe || 2 ||
yeṃkīṃ māgamāgoṃ gheṇeṃ | yekāṃ na māgatāṃca deṇeṃ |
pracītīneṃ sulakṣaṇeṃ | ol̤akhāvīṃ || 3 ||
jīva jīvāṃta ghālāvā | ātmā ātmyāṃta misal̤āvā |
rāharāhoṃ śodha ghyāvā | parāṃtarāṃcā || 4 ||
jānaveṃ heṃvaḍakāreṃ jāleṃ | ḍhilepaṇeṃ hevaḍa āleṃ |
nemastapaṇeṃ śobhaleṃ | dṛṣṭīpuḍheṃ || 5 ||
taiseṃci he manāsa mana | vivekeṃ jāveṃ mil̤ona |
ḍhilepaṇeṃ anumāna | hota āhe || 6 ||
anumāneṃ anumāna vāḍhato | bhiḍeneṃ kāryabhāga nāsato |
yākāraṇeṃ pratyaye to | ādhīṃ pāhāvā || 7 ||
dusaryāceṃ jīvīceṃ kal̤enā | parāṃtara teṃ jāṇavenā |
vaśya hotī loka nānā | koṇyā prakāreṃ || 8 ||
ākala sāṃḍūna paratī | loka vaśyakarṇa karitī |
apūrṇapāṇeṃ hal̤u paḍatī | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 9 ||
jagadīśa āhe jagadāṃtarīṃ | ceṭakeṃ karāvīṃ koṇāvarī |
jo koṇī vivekeṃ vivarī | toci śreṣṭha || 10 ||
śreṣṭha kārye karī śreṣṭha | kṛtrima karī to kaniṣṭha |
karmānusāra prāṇī naṣṭa | athavā bhale || 11 ||
rāje jātī rājapaṃtheṃ | cora jātī corapaṃtheṃ |
veḍeṃ ṭhake alpasvārtheṃ | mūrkhapaṇeṃ || 12 ||
mūrkhāsa vāṭe mī śahāṇā | parī to veḍā dainyavāṇā |
nānā cāturyācyā khuṇā | catura jāṇe || 13 ||
jo jagadāṃtare mil̤ālā | to jagadāṃtaraci jālā |
aratrīṃ paratrīṃ tayālā | kāya uṇeṃ || 14 ||
buddhi deṇeṃ bhagavaṃtāceṃ | buddhiviṇa māṇusa kāceṃ |
rājya sāṃḍūna phukāce | bhīka māge || 15 ||
jeṃ jeṃ jeṃtheṃ nirmāṇa jālaṃ | teṃ teṃ tayāsa mānaleṃ |
abhimāna deūna govileṃ | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 16 ||
avagheca mhaṇatī āmhī thora | avagheci mhaṇatī āmhī suṃdara |
avagheci mhaṇatī āmhī catura | bhūmaṃḍal̤īṃ || 17 ||
aisā vicāra āṇitāṃ manā | koṇīca lāhāna mhaṇavinā |
jāṇate āṇitī anumānā | sakal̤a kāṃhīṃ || 18 ||
āpulālyā sābhimāneṃ | loka cālile anumāneṃ |
paraṃtu heṃ vivekāneṃ | pāhileṃ pāhije || 19 ||
laṭikyācā sābhimāna gheṇeṃ | satya avagheṃca soḍaṇeṃ |
mūrkhapaṇācīṃ lakṣaṇeṃ | te he aisīṃ || 20 ||
satyācā jo sābhimāna | to jāṇāvā nirābhimāna |
nyāye anyāye samāna | kadāpi navhe || 21 ||
nyāye mhaṇije to śāśvata | anyāye mhaṇije to aśāśvata |
bāṣkal̤a āṇi nemasta | yeka kaisā || 22 ||
yeka ughaḍa bhāgya bhogitī | yeka taśkara pal̤ona jātī |
yekāṃcī pragaṭa mahaṃtī | yekāṃcī kānakoṃḍī || 23 ||
ācāravicāreṃviṇa | jeṃ jeṃ karaṇeṃ to to sīṇa |
dhūrta āṇi vicakṣaṇa | teci śodhāve || 24 ||
udaṃḍa bājārī mil̤āle | parī te dhūrteṃci āl̤ile |
dhūrtāṃpāsīṃ kāṃhīṃ na cale | bājāryāṃceṃ || 25 ||
yākāraṇeṃ mukhya mukhya | tayāṃsī karāve sakhya |
yeṇeṃkaritāṃ asaṃkhya | bājārī mil̤atī || 26 ||
dhūrtāsi dhūrtaci āvaḍe | dhūrta dhūrtīṃca pavāḍe |
ugeṃci hiṃḍatī veḍe | kāryeṃviṇa || 27 ||
dhūrtāsi dhūrtapaṇa kal̤aleṃ | teṇeṃ manāsa manapaṇa mil̤āleṃ |
parī heṃ guptarūpeṃ keleṃ | pāhije sarve || 28 ||
samarthāceṃ rākhatāṃ mana | tethe yetī udaṃḍa jana |
jana āṇi sajjana | ārjava karitī || 29 ||
vol̤akhīneṃ vol̤akhī sādhāvī | buddhīneṃ buddhi bodhāvī |
nītinyāyeṃ vāṭa rodhāvī | pāṣāṃḍācī || 30 ||
veṣa dharāvā bāval̤ā | aṃtarīṃ asāvyā nānā kal̤ā |
sagaṭa lokāṃcā jivhāl̤ā | moḍūṃ naye || 31 ||
nispṛha āṇi nitya nūtana | pratyayāceṃ brahmajñāna |
pragaṭa jāṇatāṃ sajjana | dullabha jagīṃ || 32 ||
nānā jinasapāṭhāṃtareṃ nivatī sakal̤āṃcīṃ aṃtareṃ | caṃcal̤apaṇeṃ tadanaṃtareṃ |
sakal̤āṃ ṭhāīṃ || 33 ||
yeke ṭhāīṃ baisona rāhilā | tarī maga vyāpaci buḍālā |
sāvadhapaṇeṃ jyālā tyālā | bheṭi dyāvī || 34 ||
bheṭabheṭoṃ jarī rākhaṇeṃ | he cāturyācīṃ lakṣaṇeṃ |
manuṣyamātra uttama guṇeṃ | samādhāna pāve || 35 ||
iti
śrīdāsaboce
guruśiṣyasaṃvāde
cāturyalakṣaṇanāma
samāsa
pahilā
||
samāsa
dusarā
niḥspṛha
vyāpa
||
śrīrāma
||
pṛthvīmadheṃ mānavī śarīreṃ | udaṃḍa dāṭalīṃ lāhāna thoreṃ |
pālaṭatī manovikāreṃ | kṣaṇākṣaṇā || 1 ||
jitukyā mūrtī titukyāca prakṛtī | sārikhyā nastī ādiaṃtīṃ ||
nemaci nāhīṃ pāhāveṃ kitī | kāye mhaṇonī || 2 ||
kityeka mleṃca hoūna gele | kityeka phiraṃgaṇāṃta āṭale |
deśabhāṣāneṃ rudhile | kītīyeka || 3 ||
maṟhāṣṭadeśa thoḍā uralā | rājakāraneṃ loka rudhilā |
avakāśa nāhīṃ jevāyālā | udaṃḍa kāmeṃ || 4 ||
kityeka yuddhaprasaṃgī guṃtale | teṇeṃ guṇeṃ unmatta jāle |
rātraṃdivasa karūṃ lāgale | yuddhacarcā || 5 ||
udimyāsa vyāsaṃga lāgalā | avakāśa nāhīṃsā jālā |
avaghā poṭadhaṃdāca lāgalā | niraṃtara || 6 ||
śaḍadarśaneṃ nānā mateṃ | pāṣāṃḍeṃ vāḍhalī bahuteṃ |
pṛthivīmadheṃ jetha tetheṃ | upadesitī || 7 ||
smārthīṃ āṇi vaiṣṇavī | uralīṃ suralīṃ nelīṃ āghavī |
aisī pāhātāṃ gathāgovī | udaṃḍa jālī || 8 ||
kityeka kāmanece bhakta | ṭhāiṃ ṭhāiṃ jāleṃ āsakta |
yukta athavā ayukta | pāhāto koṇa || 9 ||
yā galbalyāmadheṃ galbalā | koṇīṃ koṇīṃ vāḍhavilā |
tyāsa dekhoṃ sakenāsā jālā | vaidika loka || 10 ||
tyāhimadheṃ harikīrtana | tetheṃ voḍhale kityeka jana |
pratyayāceṃ brahmajñāna | koṇa pāhe || 11 ||
yā kāraṇeṃ jñāna dullabha | puṇyeṃ ghaḍe alabhya lābha |
vicāravaṃtāṃ sullabha | sakal̤a kāṃhīṃ || 12 ||
vicāra kal̤alā sāṃgatāṃ naye | udaṃḍa yetī aṃtarāye |
upāya yojitāṃ apāye | āḍave yetī || 13 ||
tyāhimadheṃ to tikṣaṇa | rikāmā jāūṃ nedī kṣaṇa |
dhūrta tārkika vicakṣaṇa | sakal̤āṃ māne || 14 ||
nānā jinasa udaṃḍa pāṭha | vadoṃ lāgalā ghaḍaghaḍāṭa |
avhāṭaci kelī vāṭa | sāmarthyabal̤eṃ || 15 ||
prabodhaśaktīcīṃ anaṃta dvāreṃ | jāṇeṃ sakal̤āṃcī aṃtareṃ |
nirūpaṇeṃ tadanaṃtareṃ | caṭaka lāge || 16 ||
mateṃ matāṃtareṃ sagaṭa | pratyaye bolona karī sapāṭa |
daṃḍaka sāṃḍūna nīṭa | vedhī janā || 17 ||
nemakeṃ bhedakeṃ vacaneṃ | akhaṃḍa pāhe prasaṃgamāneṃ |
udāsa vṛtticyā gumāneṃ | uṭhona jāto || 18 ||
pratyaye bolona uṭhona gelā | caṭaka lāgalī lokāṃlā |
nānā mārga sāṃḍūna tyālā | śaraṇa yetī || 19 ||
parī to koṭheṃ āḍal̤enā | koṇe sthal̤īṃ sāṃpaḍenā |
veṣa pāhātāṃ hīna dīnā | sārikhā dise || 20 ||
udaṃḍa karī guptarūpeṃ | bhikāryāsārikhā svarūpeṃ |
tetheṃ yeśakīrtipratāpeṃ | sīmā sāṃḍilī || 21 ||
ṭhāiṃ ṭhāiṃ bhajana lāvī | āpaṇa tethūna cukāvī |
macharamatāṃcī govī | lāgoṃca nedī || 22 ||
khanāl̤āmadheṃ jāūna rāhe | tetheṃ koṇīca na pāhe |
sarvatrāṃcī ciṃtā vāhe | sarvakāl̤a || 23 ||
avaghaḍa sthal̤īṃ kaṭhīṇa loka | tetheṃ rāhaṇeṃ nemaka |
sṛṣṭīmadheṃ sakal̤a loka | dhuṃḍīta yetī || 24 ||
tetheṃ koṇāceṃ cālenā | anumātra anumānenā |
kaṭṭa ghālīna rājakāraṇā | loka lāvī || 25 ||
lokīṃ loka vāḍhavile | teṇeṃ amaryāda jāle |
bhūmaṃḍal̤īṃ satta cāle | guptarūpeṃ || 26 ||
ṭhāiṃ ṭhāiṃ udaṃḍa tābe | manuṣyamātra titukeṃ jhoṃbe |
cahuṃkaḍe udaṃḍa lāṃbe | paramārthabuddhī || 27 ||
upāsanecā gajara | sthal̤osthal̤ūṃ thora thora |
pratyayāneṃ prāṇīmātra | soḍavile || 28 ||
aise kaivāḍe udaṃḍa jāṇe | teṇeṃ loka hotī śāhāṇe |
jetheṃ jetheṃ pratyaye bāṇe | prāṇīmātrāsī || 29 ||
aisī kīrti karūna jāveṃ | tarīca saṃsārāsa yāveṃ |
dāsa mhaṇe heṃ svabhāveṃ | saṃketeṃ bolileṃ || 30 ||
iti
śrīdāsabodhe
guphuśiṣyasaṃvāde
nispṛhavyāpanāma
samāsa
dusarā
||
samāsa
tisarā
śreṣṭha
aṃtarātmā
||
śrīrāma
||
mul̤āpāsūna sairāvairā | avaghā paṃcīkarṇa pasārā |
tyāṃta sākṣatvācā dorā | tohi tattvarūpa || 1 ||
durastyā dāṭalyā phaujā | uṃca siṃhāsanīṃ rājā |
yācā vicāra samajā | aṃtaryāmī || 2 ||
dehamātra astimāṃśāṃceṃ | taiseṃci jāṇāveṃ nṛpatīceṃ |
mūl̤āpāsūna sṛṣṭīceṃ | tatvarūpa || 3 ||
rāyāce satteneṃ cālateṃ | parantu avaghīṃ paṃcabhūteṃ |
mul̤īṃ ādhika jāṇivece teṃ | adhiṣṭhāna āhe || 4 ||
viveke bahuta paisāvale | mhaṇauna avatārī bolile |
manu cakravatī jāle | yeṇeṃci nyāyeṃ || 5 ||
jetheṃ udaṃḍa jāṇīva | teci tituke sadeva |
thoḍe jāṇivene nardeva | hotī loka || 6 ||
vyāpa āṭopa karitī | dhake capeṭe sositī |
teṇeṃ prāṇī sadeva hotī | dekhatadekhatāṃ || 7 ||
aiseṃ heṃ ātāṃ vartateṃ | murkha lokāṃsa kal̤enā teṃ |
vivekīṃ manuṣya samajateṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 8 ||
thora lāhāna buddhīpāsī | sagaṭa kal̤enā lokāṃsī |
ādhīṃ upajaleṃ tayāsī | thora mhaṇatī || 9 ||
vayeṃ dhākuṭā nṛpatī | vṛddha tayāsa namaskāra karitī |
vicitra vivekācī gatī | kal̤alī pāhije || 10 ||
sāmānya lokāṃce jñāna | to avaghāca anumāna |
dīkṣādaṃḍakāceṃ lakṣaṇa | yeṇeṃci pāḍeṃ || 11 ||
navheṃ koṇāsa mhaṇāveṃ | sāmānyāsa kāye ṭhāveṃ |
koṇakoṇāsa mhaṇāveṃ | kitī mhaṇonī || 12 ||
dhākuṭā bhāgyāsa caḍhalā | tarī tuchya karitī tayālā |
yākāraṇeṃ salagīcyā lokāṃlā | dūrī dharāveṃ || 13 ||
nemasta kal̤enā vacana | nemasta naye rājakāraṇa |
ugeci dharitī thorapaṇa | mūrkhapaṇeṃ || 14 ||
nemasta kāṃhīṃca kal̤enā | nemasta koṇīca māninā |
ādhī upajaleṃ tyā thorapaṇā | koṇa puse || 15 ||
vaḍilāṃ vaḍilapaṇa nāhīṃ | dhākuṭyāṃ dhākuṭapaṇa nāhīṃ |
aise bolatī tyāṃsa nāhīṃ | śāhāṇapaṇa || 16 ||
guṇeviṇa vaḍilapaṇa | heṃ toṃ āvagheṃca apramāṇa |
tyācī pratīta pramāṇa | thorapaṇīṃ || 17 ||
tathāpi vaḍilāṃsa mānāveṃ | vaḍileṃ vaḍilapaṇa jāṇāveṃ |
neṇatāṃ puḍheṃ kaṣṭāveṃ | thorapaṇīṃ || 18 ||
tasmāta vaḍila aṃtarātmā | jetheṃ cetalā tetheṃ mahimā |
heṃ toṃ pragaṭaci āhe āmhā | śabda nāhīṃ || 19 ||
yākāraṇeṃ koṇī yekeṃ | śāhāṇapaṇa sikāveṃ vivekeṃ |
viveka na sikatāṃ tukeṃ | tuṭona jātī || 20 ||
tuka tuṭaleṃ mhaṇije geleṃ | janmā yeūna kāye keleṃ |
bal̤eṃci sāṃdīsa ghātaleṃ | āpaṇāsī || 21 ||
sagaṭa bāyekā sivyā detī | sāṃdīsa paḍilā aiseṃ mhaṇatī |
mūrkhapaṇācī prāptī | ṭhākūna ālī || 22 ||
aiseṃ koṇīyekeṃ na karāveṃ | sarva sārthakaci karāveṃ |
kal̤enā tarī vivarāveṃ | graṃthāṃtarīṃ || 23 ||
śāhāṇyāsa koṇītarī bāhātī | murkhāsa loka davaḍūna detī |
jīvāsa āvaḍe saṃpatti | tarī śāhāṇeṃ vhāveṃ || 24 ||
āho yā śāhāṇapaṇākāraṇeṃ | bahutāṃce kaṣṭa karaṇeṃ |
paraṃtu śāhāṇapaṇa śikaṇeṃ | heṃ uttamottama || 25 ||
joṃ bahutāṃsa mānalā | to jāṇāvā śāhāṇā jālā |
janīṃ śāhāṇyā manuṣyālā | kāye uṇeṃ || 26 ||
āpaleṃ hita na karī lokikīṃ | to jāṇāvā ātmaghātakī |
yā murkhāyevaḍhā pātakī | āṇika nāhīṃ || 27 ||
āpaṇa saṃsārīṃ kaṣṭato | lokāṃkaravī rāgejona gheto |
janāmadhyeṃ śāhāṇā to | aiseṃ na karī || 28 ||
sādhakāṃ sikavileṃ svabhāveṃ | mānela tarī sukheṃ ghyāveṃ |
mānenā tarī sāṃḍāveṃ | yekikaḍe || 29 ||
tumhī śrote parama dakṣa | alakṣāsa lāvitāṃ lakṣa |
heṃ toṃ sāmānya pratyakṣa | jāṇatasā || 30 ||
iti
śrīdāsabodhe
guphuśiṣyasaṃvāde
śreṣṭha
aṃtarātmānirūpaṇanāma
samāsa
tisarā
||
samāsa
cauthā
śāśvatabrahmanirūpaṇa
||
śrīrāma
||
pṛthvīpāsūna jālīṃ jhāḍeṃ | jhāḍāpāsūna hotī lāṃkaḍeṃ |
lāṃkaḍeṃ bhasmona puḍheṃ | pṛthvīca hoye || 1 ||
pṛthvīpāsūna vela hotī | nānā jinasa phāpāvatī |
vāl̤ona kujona māgutī | pṛthvīca hoye || 2 ||
nānā dhānyāṃcīṃ nānā anneṃ | manuṣyeṃ karitī bhojaneṃ |
nānā viṣṭhā nānā vamaneṃ | pṛthvīca hoye || 3 ||
nānā pakṣādikīṃ bhakṣileṃ | tarī puḍheṃ taiseṃci jāleṃ |
vāl̤ona bhasma hoūna geleṃ | punhā pṛthvī || 4 ||
manuṣyeṃ maratāṃca aikā | krimi bhasma kāṃ mṛttikā |
aiśā kāyā paḍatī anekā | puḍheṃ pṛthvī || 5 ||
nānā tṛṇa padārtha kujatī | puḍheṃ tyācī hoye mātī |
nānā kiḍe marona jātī | puḍheṃ pṛthvī || 6 ||
padartha dāṭale apāra | kiti sāṃgāvā vistāra |
pṛthvīvāṃcūna thāra | koṇāsa āhe || 7 ||
jhāḍa pāle āṇi tṛṇa | paśu bhakṣitāṃ hoteṃ seṇa |
khāta mūta bhasma mil̤ona | punhā pṛthvī || 8 ||
utpattisthitisaṃvhārateṃ | teṃ teṃ pṛthvīsa mil̤ona jāteṃ |
jitukeṃ hoteṃ āṇi jāteṃ | punhā pṛthvī || 9 ||
nānā bījāṃciyā rāsī | viraḍhone lāgatī gaganāsī |
puḍheṃ sevaṭīṃ pṛthvīsī | mil̤ona jātī || 10 ||
loka nānā dhātu puritī | bahutāṃ divasāṃ hoye mātī |
suvarṇapāṣāṇācī gatī | taisīca āhe || 11 ||
mātīceṃ hote suvarṇa | āṇī mṛttikece hotī pāṣāṇa |
māhā agnisaṃgeṃ bhasmona | pṛthvīca hoye || 12 ||
suvarṇāceṃ jara hoteṃ | jara sevaṭīṃ kujona jāteṃ |
rasa hoūna vitul̤ateṃ | punhā pṛthvī || 13 ||
pṛthvīpāsūna dhātu nipajatī | agnisaṃgeṃ rasa hotī |
tayā rasācī hoye jagatī | kaṭhīṇarūpeṃ || 14 ||
nānā jal̤āsī gaṃdhī suṭe | tetheṃ pṛthvīceṃ rūpa pragaṭe |
devaseṃdivasa jal̤a āṭe | puḍheṃ pṛthvī || 15 ||
patreṃ puṣpeṃ phal̤eṃ yetī | nānā jīva khāūna jātī |
te jīva maratāṃ jagatī | nemasta hoye || 16 ||
jitukā kāṃhīṃ jālā ākāra | titukyāsa pṛthvīcā ādhāra |
hotī jātī prāṇīmātra | sevaṭa pṛthvī || 17 ||
heṃ kitī mhaṇauna sāṃgāveṃ | vivekeṃ avagheci jāṇāveṃ |
khāṃjaṇībhājaṇīceṃ samajāveṃ | mūl̤a taise || 18 ||
āpa āl̤ona pṛthvī jālū | punhāṃ āpīṃca virālī |
agniyogeṃ bhasma jālī | mhaṇoniyāṃ || 19 ||
āpa jāleṃ tejāpāsunī | puḍheṃ tejeṃ ghetaleṃ sokhunī |
teṃ teja jāleṃ vāyocenī | puḍheṃ vāyo jhaḍapī || 20 ||
vāyo gaganīṃ nirmāṇa jālā | puḍheṃ gaganīṃca virālā |
aiseṃ khāṃjaṇībhājaṇīlā | bareṃ pāhā || 21 ||
jeṃ jeṃ jetheṃ nirmāṇa hoteṃ | teṃ teṃ tetheṃ layā jāteṃ |
yeṇeṃ ritīṃ paṃcabhūteṃ | nāśa pāvatī || 22 ||
bhūta mhaṇije nirmāṇa jāleṃ | punhāṃ māguteṃ nimāleṃ |
puḍheṃ śāśvata uraleṃ | parabrahma teṃ || 23 ||
teṃ parabrahma joṃ kal̤enā | to janmamṛtyu cukenā |
catvāra khāṇī jīva nā | hoṇeṃ ghaḍe || 24 ||
jaḍāceṃ mūl̤a teṃ caṃcal̤a | caṃcal̤āceṃ mūl̤a teṃ niścal̤a |
niścal̤āsī nāhīṃ mūl̤a | bareṃ pāhā || 25 ||
pūrvapakṣa mhaṇije jāleṃ | siddhāṃta mhaṇije nimāleṃ |
pakṣātīta jeṃ saṃcaleṃ | parabrahma teṃ || 26 ||
heṃ pracitīneṃ jāṇāveṃ | vicāreṃ khuṇeṃsī bāṇāveṃ |
vicāreṃviṇa siṇāveṃ | teṃci mūrkhapaṇeṃ || 27 ||
jñānī bhiḍene daḍapalā | niścal̤a parabrahma kaiṃceṃ tyālā |
ugāca karito galbalā | māyeṃmadheṃ || 28 ||
māyā niśeṣa nāsalī | puḍheṃ sthiti kaisī uralī |
vicakṣaṇeṃ vivarilī | pāhije svayeṃ || 29 ||
niśeṣa māyeceṃ nirśana | hotāṃ ātmanivedana |
vācyāṃśa nāhīṃ vijñāna | kaiseṃ jāṇāveṃ || 30 ||
lokāṃce bolīṃ jo lāgalā | to anumāneṃca buḍālā |
yākāraṇeṃ pratyayālā | pāhileṃca pāhāveṃ || 31 ||
iti
śrīdāsabodhe
guphuśiṣyasaṃvāde
śāśvatabrahmanirūpaṇanāma
samāsa
cauthā
||
samāsa
pāṃcavā
caṃcal̤a
lakṣaṇa
||
śrīrāma
||
doghāṃ aisīṃ tīna cālatī | aguṇī aṣṭadhā prakṛtī |
adhordha sāṃḍūna vartatī | iṃdraphaṇī aisīṃ || 1 ||
paṇatoṃḍeṃ bhakṣito paṇajā | mūla bāpāsa mārī vojā |
cukāryā gelā rājā | caughāṃ jaṇāṃcā || 2 ||
deva devāl̤ayāmadheṃ lapālā | deūl̤a pūjitāṃ pāve tyālā |
sṛṣṭimadheṃ jyālā tyālā | aiseṃci āhe || 3 ||
donī nāmeṃ yekāsa paḍilīṃ | lokīṃ nemasta kalpilīṃ |
vivekeṃ pratyayeṃ pāhilīṃ | toṃ yekaci nāma || 4 ||
nāhīṃ puruṣa nā vanitā | lokīṃ kalpileṃ tattvatā |
tyācā barā śodha ghetāṃ | kāṃhīṃca nāhīṃ || 5 ||
strī nadī puruṣa khal̤āl̤a | aiseṃ bolatī sakal̤a |
vicāra pāhātāṃ nival̤a | deha nāhīṃ || 6 ||
āpaṇa āpaṇāsa kal̤enā | pāhoṃ jātāṃ ākal̤enā |
kāśāsa kāṃhīṃca mil̤enā | udaṃḍapaṇeṃ || 7 ||
yekalāci udaṃḍa jālā | udaṃḍaci yekalā paḍilā |
āpaṇāsī āpalā | galbalā sosavenā || 8 ||
yeka asona phuṭī paḍilī | phuṭī asona sthiti yekalī |
vicitra kal̤ā paisāvalī | prāṇīmātrīṃ || 9 ||
vallimadheṃ jala saṃcare | koraḍepaṇeṃ heṃ vāvare |
volevāṃcūna na thire | kāṃhīṃ kelyāṃ || 10 ||
jhāḍāṃmadheṃ kelīṃ āl̤īṃ | jhāḍeṃ dhāṃvatī nirāl̤īṃ |
kityeka jhāḍeṃ aṃtarāl̤īṃ | uḍona jātī || 11 ||
bhūmīpāsūna vegal̤īṃ jālīṃ | parī teṃ nāhīṃta vāl̤alīṃ |
nirāl̤īṃca bal̤āvalīṃ | jethatetheṃ || 12 ||
devākaritāṃ cālatī jhāḍeṃ | deva nastāṃ hotī lākaḍeṃ |
nīṭaci āhe kuvāḍeṃ | sarvathā navhe || 13 ||
jhāḍāpāsūna jhāḍeṃ hotī | tehi aṃtarīkṣa jātī |
mul̤āneṃ bhedilī jagatī | kadāpi nāhīṃ || 14 ||
jhāḍāsa jhāḍeṃ khātapāṇī | ghālūna pāl̤ilīṃ pratidinīṃ |
bolakīṃ jhāḍeṃ śabdamathanīṃ | vicāra ghetī || 15 ||
hoṇāra titukeṃ ādhīṃca jāleṃ | maga kalpakalpūna bolileṃ |
jāṇatayāsī samajaleṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 16 ||
samajaleṃ tarī umajenā | umajaleṃ tarī samajenā |
pratyayeṃviṇa anumānenā | sakal̤a kāṃhīṃ || 17 ||
sarvatrāṃcā vaḍila koṇa | heci pāhāvī vol̤akhaṇa |
bheṭe āpaṇāsa āpaṇa | jagadāṃtareṃ || 18 ||
aṃtaraniṣṭhāṃcī uṃca koṭī | bāheramudryācī saṃgatī khoṭī |
mūrkha kāye samajela goṣṭī | śāhāṇe jāṇatī || 19 ||
aṃtareṃ rākhatāṃ rājī | bhalatyāsa bhalatāca navājī |
aṃtareṃ na rākhatāṃ bhājī | mil̤aṇāra nāhīṃ || 20 ||
aiseṃ vartateṃ pratyakṣa | alakṣīṃ lāvāveṃ lakṣa |
dakṣāsa bheṭatāṃ dakṣa | samādhāna hoteṃ || 21 ||
manāsa mil̤atāṃ mana | pāhona yetī niraṃjana |
caṃcal̤acakra ulaṃghūna | pailāḍa jātī || 22 ||
yekadā jāūna pāhona āle | maga teṃ sannidha dekhileṃ |
carmacakṣī lakṣileṃ | na vace kadā || 23 ||
nānā śarīrīṃ caṃcal̤a | akhaṃḍa karī cal̤aval̤a |
parabrahma teṃ niścal̤a | sarvāṃ ṭhāīṃ || 24 ||
caṃcal̤a dhāṃve yekīkaḍe | vosa paḍe dusarekaḍe |
caṃcal̤a pure sarvāṃkaḍe | heṃ to ghaḍenā || 25 ||
caṃcal̤a caṃcal̤āsa purenā | āvagheṃ caṃcal̤a vivarenā |
niścal̤a apāra anumānā | kaiseṃ yeteṃ || 26 ||
gaganīṃ cālilī havāvī | kaisī pāvela pāra padavī |
jātāṃ madheṃci vijhāvī | hā svabhāvaci ticā || 27 ||
manodharma yekadeśī | kaisā ākal̤ila vastusī |
nirguṇa sāṃḍūna apesī | sarva brahma mhaṇe || 28 ||
nāhīṃ sārāsāra vicāra | tetheṃ avaghā aṃdhakāra |
khareṃ sāṃḍūna khoṭeṃ pora | neṇateṃ gheteṃ || 29 ||
brahmāṃḍāceṃ māhākāraṇa | tethūna heṃ paṃcīkarṇa |
māhāvākyāceṃ vivarṇa | vegal̤eṃ ase || 30 ||
mahattattva mahadbhūta | toci jāṇāvā bhagavaṃta |
upāsanā he samāpta | yethūna jālī || 31 ||
karma upāsanā āṇi jñāna | trikāṃḍa veda heṃ pramāṇa |
jñānāceṃ hoteṃ vijñāna | parabrahmī || 32 ||
iti
śrīdāsabodhe
guruśiṣyasaṃvāde
caṃcal̤alakṣaṇanirūpaṇanāma
samāsa
pāṃcavā
||
samāsa
sahāvā
cāturya
vivaraṇa
||
śrīrāma
||
pītāpāsūna kṛṣṇa jāleṃ | bhūmaṃḍal̤īṃ vistāraleṃ |
teṇeṃviṇa uamajaleṃ | heṃ toṃ ghaḍenā || 1 ||
āhe tarī svalpa lakṣaṇa | sarvatrāṃcī sāṃṭhavaṇa |
addhama āṇī uttama guṇa | tetheṃci asatī || 2 ||
mahīsuta sarasāvilā | sarasāūna dvidhā kelā |
ubhayetā mil̤ona cālilā | kāryebhāga || 3 ||
svetāsvetāsa gāṃṭhīṃ paḍatāṃ | madheṃ kṛṣṇa miśrita hotāṃ |
ihalikasārthakatā | hota āhe || 4 ||
vivaratāṃ yācā vicāra | mūrkha toci hoye catura |
sadyapracita sākṣātkāra | paralokīṃcā || 5 ||
sakal̤āṃsa je mānya | teṃci hotase sāmānya |
sāmānyāsa ananya | hoījeta nāhīṃ || 6 ||
uttama madhyama kaniṣṭha rekhā | adṛṣṭīcī gupta rekhā |
catvāra anubhava rārikhā | hota nāhīṃ || 7 ||
caudā piḍyāṃce pavāḍe | sāṃgatī te śāhāṇe kīṃ veḍe |
aikatyāneṃ ghaḍe kīṃ na ghaḍe | aiseṃ pāhāveṃ || 8 ||
rekhā titukī pusona jāte | pratyakṣa pratyayā yeteṃ |
ḍol̤ejhāṃkaṇī karāvī teṃ | kāyenimitya || 9 ||
bahutāṃce bolīṃ lāgaleṃ | teṃ prāṇī anumānīṃ buḍāleṃ |
mukhya niścaye cukaleṃ | pratyayācā || 10 ||
udaṃḍāceṃ udaṃḍa aikāveṃ | parī teṃ pratyayeṃ pāhāve |
khareṃkhoṭeṃ nivaḍāveṃ | aṃtaryāmīṃ || 11 ||
koṇāsī navhe mhaṇoṃ naye | samajāve apāye upāye |
pratyaye ghyāvā bahuta kāye | boloniyāṃ || 12 ||
māṇusa heṃkāḍa āṇī kacceṃ | mānya karāveṃ tayāceṃ |
yeṇeṃprakāreṃ bahutāṃceṃ | aṃtara rākhāveṃ || 13 ||
aṃtarīṃ pīl̤a peca val̤asā | toci vāḍhavī bahuvasā |
tarī maga śāhāṇā kaisā | nivaūṃ neṇeṃ || 14 ||
veḍeṃ karāveṃ śāhāṇeṃ | tarīca jiṇeṃ ślāghyavāṇeṃ |
ugeṃca vādāṃga vāḍhaviṇeṃ | heṃ mūrkhapaṇa || 15 ||
mil̤ona jāūna mel̤avāveṃ | paḍī gheūna ulathāveṃ |
kāṃhīṃca kal̤oṃ nedāveṃ | vivekabal̤eṃ || 16 ||
dusaryāce cālaṇeṃ cālāveṃ | dusaryāce bolaṇīṃ bolāveṃ |
dusaryāce manogateṃ jāveṃ | mil̤oniyāṃ || 17 ||
jo dusaryācyā hitāvarī | to vipaṭa kahiṃca na karī |
mānata mānata vivarī | aṃtara tayāceṃ || 18 ||
ādhīṃ aṃtara hātīṃ ghyāveṃ | maga hal̤uhal̤u ukalāveṃ |
nānā upāyeṃ nyāveṃ | paralokāsī || 19 ||
heṃkāḍāsa heṃkāḍa mil̤ālā | tetheṃ galbalāci jālā |
kal̤aho uṭhatāṃ cyāturyālā | ṭhāva kaiṃcā || 20 ||
ugīca karitī baḍabaḍa | parī karūna dākhaviṇeṃ heṃ avaghaḍa |
parasthal̤a sādhaṇeṃ jaḍa | kaṭhiṇa āhe || 21 ||
dhake capeṭe sosāve | nīca śabda sāhāta jāve |
prastāvona parāve | āpale hotī || 22 ||
prasaṃga jāṇoni bolāveṃ | jāṇapaṇa kāṃhīṃca na ghāveṃ |
līnatā dharūna jāveṃ | jethatetheṃ || 23 ||
kugrāmeṃ athavā nagareṃ | pāhāvīṃ gharāṃcīṃ ghareṃ |
bhikṣāmiseṃ lāhānathoreṃ | parīkṣūna soḍāvīṃ || 24 ||
bahutīṃ kāṃhīṃtarī sāṃpaḍe | vicakṣaṇa lokīṃ mitrī ghaḍe |
ugeca baisatāṃ kāṃhīṃca na ghaḍe | phirṇeṃ vivaraṇeṃ || 25 ||
sāvadhapaṇeṃ sarva jāṇāveṃ | vartamāna ādhīṃca ghyāveṃ |
jāūṃ ye tikaḍe jāveṃ | vivekeṃ sahita || 26 ||
nānā jinasapāṭhāṃtareṃ | nivatī sakal̤āṃcīṃ aṃtareṃ |
lehona detāṃ paropakāreṃ | sīmā sāṃḍāvī || 27 ||
jaiseṃ jayāsa pāhije | taiseṃ tayāsa dīje |
tarī maga śreṣṭhaci hoije | sakal̤āṃ mānye || 28 ||
bhūmaṃḍal̤īṃ sakal̤āṃsa mānya | to mhaṇoṃ naye sāmānya |
kityeka loka ananya | tayā puruṣāsī || 29 ||
aisīṃ cāturyācīṃ lakṣaṇeṃ | cāturyeṃ digvijaye karaṇeṃ |
maga tayāsa kāye uṇeṃ | jethatetheṃ || 30 ||
iti
śrīdāsabodhe
guruśiṣyasaṃvāde
cāturyavivaraṇanāma
samāsa
sahāvā
||
samāsa
sātavā
adhordhanirūpaṇa
||
śrīrāma
||
nānā vikārāceṃ mūl̤a | te he mūl̤amāyāca keval̤a |
acaṃcal̤īṃ je caṃcal̤a | sūkṣmarūpeṃ || 1 ||
mūl̤āmāyā jāṇīvecī | mul̤īṃcyā mul̤a saṃkalpācī |
vol̤akhī śaḍaguṇaiśvarācī | yeṇeṃci nyāveṃ || 2 ||
prakṛtipuruṣa śivaśakti | ārdhanārīnaṭeśvara mhaṇatī |
parī te āvaghī jagajjotī | mūl̤a tyāsī || 3 ||
saṃkalpāceṃ jeṃ cal̤aṇa | teṃci vāyoceṃ lakṣaṇa |
vāyo āṇī triguṇa | āṇī paṃcabhūteṃ || 4 ||
pāhātāṃ koṇīyeka vela | tyācyā mul̤yā asatī khola |
patreṃ puṣpeṃ phal̤eṃ keval̤a | mul̤ācapāsī || 5 ||
yāhivegal̤e nānā raṃga | ākāra vikāra taraṃga |
nānā svāda aṃtaraṃga | mul̤āmadhyeṃ || 6 ||
teṃci mūl̤a phoḍūna pāhātāṃ | kāṃhīṃca nāhīṃ vāṭe ātāṃ |
puḍheṃ vāḍhatāṃ vāḍhatāṃ | disoṃ lāge || 7 ||
kaḍyāvarī vela nighālā | adhomukheṃ bal̤eṃ cālilā |
phāṃpāvona puḍheṃ ālā | bhūmaṃḍal̤īṃ || 8 ||
taisīṃ mul̤amāyā jāṇa | paṃcabhūteṃ āṇī triguṇa |
mul̤īṃ āheta heṃ pramāṇa | pratyayeṃ jāṇāveṃ || 9 ||
akhaṃḍa vela puḍheṃ vāḍhalā | nānā vikārīṃ śobhalā |
vikārāṃcā vikāra jālā | asaṃbhāvya || 10 ||
nānā phaḍagareṃ phuṭalīṃ | nānā juṃbāḍeṃ vāḍhalī |
anaṃta agreṃ cālilīṃ | sṛṣṭīmadheṃ || 11 ||
kityeka phal̤eṃ tīṃ paḍatī | saveṃci āṇīka nighatī ||
aisīṃ hotī āṇi jātī | sarvakāl̤a || 12 ||
yeka velaci vāl̤ale | punhāṃ tetheṃci phuṭale |
aise āle āṇi gele | kitīyeka || 13 ||
pāneṃ jhaḍatī āṇi phuṭatī | puṣpeṃ phal̤eṃ teṇeṃci ritīṃ |
madhyeṃ jīva he jagatī | asaṃbhāvya || 14 ||
avaghā velaci karpato | mul̤āpāsūna punhā hoto |
aisā avaghā vicāra jo to | pratyakṣa jāṇāvā || 15 ||
mūl̤a khāṇona kāḍhileṃ | pratyayejñāneṃ nirmūl̤a keleṃ |
tarī maga vāḍhaṇeṃci rāhileṃ | sakal̤a kāṃhīṃ | 16 ||
mul̤īṃ bīja sevaṭīṃ bīja | madhyeṃ jal̤arūpa bīja |
aisā hā svabhāva sahaja | vistāralā || 17 ||
mul̤āmadhīla jyā goṣṭī | sāṃgatāhe bījasṛṣṭī |
jethīla aṃśa tetheṃ kaṣṭī | na hotāṃ jāto || 18 ||
jāto yeto punhā jāto | aisā pratyāvṛtti karito |
paraṃtu ātmajñānī jo to | anyathā na ghaḍe || 19 ||
na ghaḍe aiseṃ jarī mhaṇāveṃ | tarī kāṃhīṃtarī lāge jāṇāveṃ |
aṃtarīṃca parī ṭhāveṃ | sakal̤āṃsa kaiceṃ || 20 ||
teṇeṃsīṃca kāryabhāga karitī | paraṃtu tayāsa neṇatī |
disenā te kāye karitī | bāpuḍe loka || 21 ||
viṣayebhoga teṇeṃci ghaḍe | teṇeṃviṇa kāṃhīṃca na ghaḍe |
sthūl̤a sāṃḍūna sūkṣmīṃ pavāḍe | aisā pāhije || 22 ||
jeṃ āpaleṃci aṃtara | tadrūpaci jagadāṃtara |
śarīrabhedāce vikāra | vegal̤āle || 23 ||
āṃgol̤īcī āṃgol̤īsa vedhanā | yekīcī yekīsa kal̤enā |
hāta pāye aveva nānā | yeṇeṃci nyāyeṃ || 24 ||
avevāceṃ aveva neṇe | mā to parāṃceṃ kāye jāṇe |
parāṃtara yākāraṇeṃ | jāṇavenā || 25 ||
yekāci udakeṃ sakal̤a vanaspatī | nānā agreṃbheda disatī |
khuḍilīṃ titukīṃca sukatī | yera te ṭavaṭavīta || 26 ||
yeṇeṃci nyāyeṃ bheda jālā | kal̤enā yekāceṃ yekālā |
jāṇapaṇeṃ ātmayālā | bheda nāhīṃ || 27 ||
ātmatvīṃ bheda dise | dehaprakṛtikaritāṃ bhāse |
tarī jāṇataci ase | bahuteka || 28 ||
dekhona aikona jāṇatī | śāhāṇe aṃtara parīkṣitī |
dhūrta te avagheṃca samajatī | guptarūpeṃ || 29 ||
jo bahutāṃceṃ pāl̤aṇa karī | to bahutāṃceṃ aṃtara vivarī |
dhūrtapaṇeṃ ṭhāukeṃ karī | sakal̤a kāṃhīṃ || 30 ||
ādhī manogata pāhatīṃ | maga viśvāsa dharitī |
prāṇīmātra yeṇeṃ ritīṃ | vartatāhe || 31 ||
smaraṇāmageṃ vismaraṇa | rokaḍī pracita pramāṇa |
āpaleṃ ṭhevaṇeṃ āpaṇa | dukatāhe || 32 ||
āpaleṃca āpaṇā smarenā | bolileṃ teṃ āṭhavenā |
uṭhatī anaṃta kalpanā | ṭhāukyā kaiṃcyā || 33 ||
aiseṃ heṃ caṃcal̤a cakra | kāṃhīṃ nīṭa kāṃhīṃ vakra |
jālā raṃka athavā śakra | tarī smaraṇāsmaraṇeṃ || 34 ||
smaraṇa mhaṇije deva | vismaraṇa mhaṇije dānava |
smaraṇavismaraṇeṃ mānava | vartatī ātāṃ || 35 ||
mhaṇoni cevī āṇi dānavī | saṃpatti dvidhā jāṇāvī |
pracita mānasīṃ āṇāvī | vivekeṃsahita || 36 ||
vivekeṃ viveka jāṇāvā | ātmyāneṃ ātmā vol̤akhāvā |
netreṃ netraci pāhāvā | darpaṇīṃcā || 37 ||
sthūl̤eṃ sthūl̤a khājavāveṃ | sukṣmeṃ sukṣma samajāveṃ |
khuṇeneṃ khuṇesī bāṇāveṃ | aṃtaryāmīṃ || 38 ||
vicāreṃ jāṇāva vicāra | aṃtareṃ jāṇāve aṃtara |
aṃtareṃ jāṇāve parāṃtara | | hauniyāṃ || 39 ||
smaraṇāmājīṃ vismaraṇa | heṃci bhedāceṃ lakṣaṇa |
yekadesī | paripūrṇa | hota nāhīṃ || 40 ||
puḍheṃ sike māgeṃ visare | puḍheṃ ujeḍe māgeṃ aṃdhāreṃ |
puḍheṃ smare māgeṃ vismare | sakal̤a kāṃhīṃ || 41 ||
turyā jāṇāvī smaraṇa | suṣuptī jāṇāvī vismaraṇa |
ubhayetā śarīrīṃ jāṇa | vartatī ātāṃ || 42 ||
iti
śrīdāsabodhe
guruśiṣyasaṃvāde
adhordhanirūpaṇanāma
samāsa
sātavā
||
samāsa
āṭhavā
sūkṣmajīvanirūpaṇa
||
śrīrāma
||
reṇūhūna sūkṣma kiḍe | tyāṃceṃ āyuṣya nipaṭaci thoḍeṃ |
yukti buddhi teṇeṃci pāḍeṃ | tayāmadheṃ || 1 ||
aise nānā jīva asatī | pāhoṃ jātāṃ na disatī |
aṃtaḥkarṇapaṃcakācī sthitī | tetheṃci āhe || 2 ||
tyāṃpurateṃ tyāṃceṃ jñāna | viṣaye iṃdriyeṃ samāna |
sūkṣma śarīreṃ vivarona | pāhāto koṇa || 3 ||
tyāsa muṃgī māhā thora | neṇoṃcālilā kuṃjara |
muṃgīsa mutācā pūra | aiseṃ bolatī || 4 ||
teṃ muṃgīsamāna śarīreṃ | udaṃḍa asatī lāhānathoreṃ |
samastāṃmadhyeṃ jīveśvareṃ | vasti kīje || 5 ||
aisiyā kiḍyāṃcā saṃbhāra | udaṃḍa dāṭalā vistāra |
atyaṃta sākṣapī jo nara | to vivarona pāhe || 6 ||
nānā nakṣatrīṃ nānā kiḍe | tyāṃsa bhāsatī parvatāyevaḍhe |
āyuṣyahi teṇeṃci pāḍeṃ | udaṃḍa vāṭe || 7 ||
pakṣāyevaḍheṃ lāhāna nāhīṃ | pakṣāyevaḍheṃ thora nāhīṃ |
sarpa āṇi macha pāhīṃ | yeṇeṃci pāḍe || 8 ||
muṃgīpāsūna thorathoreṃ | caḍhatīṃ vāḍhatīṃ śarīreṃ |
tyāṃcī nirdhāritāṃ aṃtareṃ | kal̤oṃ yetī || 9 ||
nānā varṇa nānā raṃga | nānā jīvanāce taraṃga |
yeka suraṃga yeka viraṃga | kitī mhaṇauni sāṃgāve || 10 ||
yekeṃ sukumāreṃ yekeṃ kaṭhoreṃ| nirmāṇa kelīṃ jagadeśvareṃ |
suvarṇāsārikhīṃ śarīreṃ | daidipyamāneṃ || 11 ||
śarīrabhedeṃ āhārabhedeṃ | vācābhedeṃ guṇabhedeṃ |
aṃtarīṃ vasije abhedeṃ | yekarūpeṃ || 12 ||
yeka trāsakeṃ yekamārakeṃ| pāho jātāṃ nānā kautukeṃ |
kitīyeka āmolikeṃ | sṛṣṭīmadhyeṃ || 13 ||
aisīṃ avaghīṃ vivarona pāhe | aisā prāṇī koṇa āhe |
āpalyāparateṃ jāṇona rāhe | kiṃcitamātra || 14 ||
navakhaṃḍa he vasuṃdharā | saptasāgarāṃcā pherā |
brahmāṃḍābāherīla nīrā | koṇa pāhe || 15 ||
tyā nīrāmadhyeṃ jīva asatī | pāhoṃ jātāṃ asaṃkhyātī |
tyā viśāl̤a jīvāṃcī sthitī | koṇajāṇe || 16 ||
jetheṃ jīvana tetheṃ jīva | hā utpattīcā svabhāva |
pāhātāṃ yācā abhiprāva | udaṃḍa ase | || 17 ||
pṛthvīgarbhīṃ nānā nīreṃ | tyā nīrāmadheṃ śarīreṃ |
nānā jinasa lāhānathoreṃ | koṇa jāṇeṃ || 18 ||
yeka prāṇī aṃtarikṣa asatī | tehīṃ nāhīṃ dekhilī kṣitī |
varīcyāvarī uḍona jātī | pakṣa phuṭalyānaṃtareṃ || 19 ||
nānā khecareṃ āṇi bhūcareṃ | nānā vanacareṃ āṇi jal̤acareṃ |
cauryāsi yonīprakāreṃ | koṇa jāṇe || 20 ||
uṣṇa teja vegal̤e karunī | jetheṃ tetheṃ jīvayonī |
kalpanepāsunī hotī prāṇī | koṇa jāṇe || 21 ||
yeka nānā sāmarthyeṃ kele | yeka icchepāsūna jāle |
yeka śabdāsarise pāvale | śrāpadeha || 22 ||
yeka deha bājīgirīce | yeka deha voḍaṃbarīce|
yeka deha devatāṃce | nānāprakāreṃ|| 23||
yeka krodhāpāsūna jāle | yeka tapā pāsūna janmale |
yeka uśrāpeṃ pāvale | pūrvadeha || 24 ||
aiseṃ bhagavaṃtāceṃ karaṇeṃ | kitī mhaṇauna sāṃgaṇeṃ |
vicitra māyecyā guṇeṃ | hota jāteṃ || 25 ||
nānā avaghaḍa karaṇī kelī | koṇīṃ dekhilī nā aikilī |
vicitra kal̤ā samajalī | pāhije sarveṃ || 26 ||
thoḍeṃ bahuta samajaleṃ| poṭāpuratī vidyā sikaleṃ |
prāṇī ugeṃca garveṃ geleṃ | mī jñātā mhaṇonī || 27||
jñānī yeka aṃtarātmā | sarvāṃmadheṃ sarvātmā |
tyācā kal̤āvayā mahimā | buddhi kaiṃcī || 28||
saptakaṃcuka brahmāṃḍa | tyāṃta saptakaṃcuka piṃḍa |
tyā piṃḍāmadheṃ udaṃḍa | prāṇī asatī || 29 ||
āpalya dehāṃtīla na kal̤e | mā teṃ avagheṃ kaiṃceṃ kal̤e |
loka hotī utāval̤e | alpajñāneṃ || 30 ||
anureṇāaiseṃ jinasa | tyāṃce āmhī virāṭa puruṣa |
āmaceṃ udaṃḍaci āyuṣya | tyāṃcyā hisebeṃ || 31 ||
tyāṃcyā ritī tyāṃce daṃḍaka | vartāyāce asatī aneka |
jāṇe sarvahi kautuka | aisā kaiṃcā || 32 ||
dhanya parameśvarācī karaṇī | anumānenā aṃtaḥkaraṇīṃ |
ugīca ahaṃtā pāpiṇī | veḍhā lāvī || 33 ||
ahaṃtā sāṃḍūna vivaraṇeṃ | kityeka devāṃce karaṇeṃ |
pāhātāṃ manuṣyāceṃ jiṇeṃ | thoḍeṃ āhe || 34 ||
thoḍeṃ jiṇeṃ ardhapuḍī kāyā | garva karitī raḍāyā |
śarīra āvagheṃ paḍāyā | vel̤a nāhīṃ || 35||
kuścīl̤a ṭhāīṃ janmaleṃ | āṇi kuścīl̤a raseṃci vāḍhaleṃ|
yāsa mhaṇatī thoraleṃ | koṇyā hisebeṃ ||36||
kuścīl̤a āṇi kṣṇabhaṃgura | akhaṃḍa vethā ciṃtātura |
loka ugeca mhaṇatī thora | veḍapaṇeṃ || 37 ||
kāyāmāyā doṃ disāṃcī | ādiaṃtīṃ avaghī cī cī |
jhāṃkātāpā karūna ugīci | thorīva dāvitī || 38||
jhāṃkileṃ tarī upaṃḍhara paḍe | durgaṃdhī suṭe jikaḍe tikaḍe |
jo koṇī vivekeṃ pavāḍe | toci dhanya || 39 ||
ugeṃci kāyasā taṃḍāveṃ | moḍā ahaṃteceṃ puṃḍāveṃ |
vivekeṃ devāsa dhuṃḍāveṃ | heṃ uttamottama || 40||
iti
śrīdāsabodhe
guruśiṣyasaṃvāde
sūkṣmajīvanirūpaṇanāma
samāsa
āṭhavā
||
samāsa
navavā
piṃḍotpattinirūpaṇa
||
śrīrāma
||
cauṃkhāṇīce prāṇī asatī | avaghe udakeṃci vāḍhatī |
aise hotīāṇī jātī | asaṃkhyāta || 1 ||
tatvāṃceṃ śarīra jāleṃ | aṃtarātmyāsagaṭa val̤aleṃ |
tyāṃceṃ mūl̤a joṃ śodhileṃ | toṃ udakarūpa || 2 ||
śaratkāl̤īṃcīṃ śarīreṃ | pīl̤apīl̤oṃ jhirapatī nīreṃ |
ubhaye reteṃ yekatreṃ | misal̤atī raktīṃ || 3 ||
annarasa deharasa | raktareteṃ bāṃdhe mūsa |
rasadvayeṃ sāvakāsa | vāḍhoṃ lāge || 4 ||
vāḍhatāṃ vāḍhatāṃ vāḍhaleṃ | komal̤āceṃ kaṭhīṇa jāleṃ|
puḍheṃ udaka paisāvaleṃ | nānā avevīṃ || 5||
saṃpūrṇa hotāṃ bāherī paḍe | bhūmīsa paḍatāṃ maga teṃ raḍe |
avaghyāceṃ avagheṃca ghaḍe | aiseṃ āhe || 6 ||
kuḍī vāḍhe kubuddhi vāḍhe | mūl̤āpāsūna avagheṃ ghaḍe |
avagheṃci moḍe āṇi vāḍhe | dekhatadekhatāṃ || 7 ||
puḍheṃ avaghiyāṃceṃ śarīra | divaseṃdivasa jāleṃ thora |
sucoṃ lāgalā vicāra | kāṃhīṃ kāṃhīṃ || 8 ||
phal̤āmadheṃ bīja āleṃ | teṇeṃ nyāyeṃ tetheṃ jāleṃ |
aikatāṃ dekhatāṃ umajaleṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 9 ||
bījeṃ udakeṃ aṃkuratī | udaka nastāṃ uḍona jātī |
yeke ṭhāīṃ udaka mātī | hotāṃ bareṃ || 10 ||
dohiṃmadheṃ asatāṃ bīja | bhijona aṃkura sahaja |
vāḍhatāṃ vāḍhatāṃ puḍheṃ rījha | udaṃḍa āhe || 11 ||
ikaḍe mul̤yā dhāvā ghetī | tikaḍe agreṃ helāvatī |
mul̤eṃ agra dvidhā hotī | bījāpāsūna || 12 ||
mul̤yā cālilyā pātāl̤īṃ | agreṃ dhāvatīṃ aṃtarāl̤īṃ |
nānā patrīṃ puṣpīṃ phal̤īṃ | lagaḍalīṃ jhāḍeṃ || 13 ||
phal̤āvaḍila sumaneṃ | sumanāṃvaḍila pāneṃ |
pānāṃvaḍila anusaṃdhāneṃ | kāṣṭheṃ āghavīṃ || 14 ||
kāṣṭhāṃvaḍila mul̤yā bārika| mul̤yāṃ vaḍila teṃ udaka |
udaka āl̤ona kautuka | bhūmaṃḍal̤āceṃ || 15 ||
yācī aisī āhe pracitī | tevhāṃ sakal̤āṃ vaḍila jagatī |
jagatīvaḍila mūrtī| āponārāyāyeṇācī ||16 ||
tayāvaḍila agnideva | agnivaḍila vāyedeva |
vāyedevāvaḍila svabhāva | aṃtarātmyāṃcā || 17 ||
sakal̤āṃvaḍila aṃtarātmā| tyāsi neṇe to durātmā |
durātmā mhaṇije durī ātmā | aṃtaralā tayā || 18 ||
javal̤ī asona cukaleṃ| pratyayāsa nāhīṃ sokaleṃ |
ugeṃci āleṃ āṇī geleṃ | devācakaritāṃ || 19 ||
mhaṇauna sakal̤āṃvaḍila deva | tyāsī hotāṃ ananyabhāva |
maga he prakṛtīcā svabhāva | pālaṭoṃ lāge || 20 ||
karī āpulā vyāsaṃga| kadāpi navhe dhyānabhaṃga |
bolaṇeṃ cālaṇeṃ veṃga | paḍoṃca nedī || 21 ||
jeṃ vaḍilīṃ nirmāṇa keleṃ | teṃ pāhije pāhileṃ |
kāye kāye vaḍilīṃ keleṃ | kītī pāhāveṃ || 22 ||
to vaḍila jetheṃ cetalā | toci bhāgyapuruṣa jāla |
alpa cetaneṃ tayālā | alpabhāgya || 23 ||
tayā nārāyeṇālā manīṃ | akhaṃḍa āṭhavāveṃ dhyānīṃ |
maga te lakṣmī tayāpāsūnī | jāīla koṭheṃ || 24 ||
nārāyeṇa ase viśvīṃ | tyācī pūjā karīta jāvī |
yākāraṇeṃ toṣavāvī | koṇītarī kāyā || 25 ||
upāsanā śodhūna pāhilī | toṃ te viśvapāl̤itī jālī |
na kal̤e līl̤ā parīkṣilī | na vace koṇā || 26 ||
devācī līl̤ā deveṃviṇa | āṇīka dusarā pāhe koṇa |
pāhaṇeṃ titukeṃ āpaṇa | devaci ase || 27 ||
upāsanā sakal̤āṃ ṭhāīṃ | ātmārāma koṭheṃ nāhīṃ |
yākāraṇeṃ ṭhāiṃ ṭhāiṃ | rāme āṭopileṃ|| 28 ||
aisī mājhī upāsanā | āṇitāṃ naye anumānā |
neūna ghālī niraṃjanā | pailikaḍe || 29 ||
devākaritāṃ karmeṃ cālatī | devākaritāṃ upāsaka hotī |
devākaritāṃ jñānī asatī | kitiyeka || 30 ||
nānā śāstreṃ nānā mateṃ | devaci bolilā samasteṃ |
nemakāṃnemaka vestāvesteṃ | karmānusāra || 31 ||
devāsa avagheṃ lāge karāveṃ | tyāṃta gheūṃ ye titukeṃ ghyāveṃ |
adhikārāsārikheṃ cālāveṃ | mhaṇije bareṃ || 32 ||
āvāhana visarjana | aiseṃci bolileṃ vidhāna |
pūrvapakṣa jālā yethūna | siddhāṃta puḍheṃ || 33 ||
vedāṃta siddhāṃta dhādāṃta | pracita pramāṇa nemasta |
paṃcikarṇa sāṃḍūna hita | vākyārthapāhāvā || 34 ||
iti
śrīdāsabodhe
guruśiṣyasaṃvāde
piṃḍotpattinirūpaṇaṇanāma
samāsa
navavā
||
samāsa
dahāvā
siddhāṃtanirūpaṇa
||
śrīrāma
||
gaganīṃ avagheṃci hota jāteṃ | gaganāaiseṃ tagenā teṃ |
niścal̤īṃ caṃcal̤a nānā teṃ | yeṇeṃci nyāyeṃ || 1 ||
aṃdhāra dāṭalā bal̤eṃ| vāṭe gagana jāleṃ kāl̤eṃ |
ravikirṇeṃ teṃ pival̤eṃ | saveṃci vāṭe || 2 ||
udaṃḍa hiṃva jevhāṃ paḍile | game gagana thaṃḍa jāleṃ|
uṣṇa jhal̤eneṃ vāl̤aleṃ| aiseṃ vāṭe || 3 ||
aiseṃ jeṃ kāṃhīṃ vāṭaleṃ | teṃ teṃ jāleṃ āṇi geleṃ |
ākāśāsārikheṃ tagaleṃ | heṃ toṃ ghaḍenā || 4 ||
uttama jāṇivecā jinasa | samajona pāhe sāvakāsa |
nirābhāsa teṃ ākāśa | bhāsa mithyā || 5 ||
udaka pasare vāyo pasare | ātmā atyaṃtaci pasare |
tatveṃ tatva avagheṃci pasare | aṃtaryāmīṃ || 6 ||
cal̤ateṃ āṇi cal̤enā teṃ | aṃtarīṃ avagheṃca kal̤ateṃ |
vivaraṇeṃci nival̤ateṃ | prāṇimātrāsī || 7 ||
vivaratāṃ vivaratāṃ śevaṭīṃ | nivṛttipadīṃ akhaṃḍa bheṭī |
jāliyāneṃ tuṭī | hoṇāra nāhīṃ || 8 ||
jetheṃ jñānāceṃ hoteṃ vijñāna | āṇi manāceṃ hoteṃ unmana |
tatvanirśanīṃ ananya| vivekeṃ hoteṃ || 9 ||
vaḍilāṃsa śodhūna pāhileṃ | toṃ caṃcal̤āceṃ niścal̤a jāleṃ |
devabhaktapaṇa geleṃ | taye ṭhāiṃ || 10 ||
ṭhāva mhaṇatāṃ padārtha nāhīṃ| padārthamātra mul̤īṃ nāhīṃ |
jaiseṃ taiseṃ boloṃ kāṃhīṃ | kal̤āvayā || 11 ||
ajñānaśakti nirasalī| jñānaśakti māval̤alī |
vṛttiśūnyeṃ kaisī jālī | sthitī pāhā || 12 ||
mukhya śaktipāta to aisā | nāhīṃ caṃcal̤ācā val̤asā |
nivāṃtīṃ nivāṃta kaisā | nirvikārī || 13 ||
caṃcal̤ācīṃ vikāra bālaṭeṃ | teṃ caṃcal̤aci jetheṃ āṭe |
caṃcal̤a niścal̤a ghanavaṭe | heṃ toṃ ghaḍenā || 14 ||
māhāvākyācā vicāru | tetheṃ saṃnyāśāsa adhikāru|
daivīkṛpecī jo naru | tohi vivarona pāhe || 15 ||
saṃnyāsī mhaṇije śaḍanyāsī | vicāravaṃta sarva saṃnyāsī |
āpalī karaṇī āpaṇāsī | niścayeṃsīṃ || 16 ||
jagadīśa vol̤alyāvarī | tetheṃ koṇa anumāna karī |
ātāṃ aso heṃ vicārī| vicara jāṇatī || 17 ||
je je vicārī samajale | te te niḥsaṃga hoūna gele |
dehābhimānī je urale| te dehābhimāna rakṣitī || 18 ||
lakṣīṃ baisale alakṣa | uḍona gelā pūrvapakṣa |
heturūpeṃ aṃtarasākṣa | tohi māval̤alā || 19 ||
ākāśa āṇi pātāl̤a | donī nāmeṃ aṃtarāl̤a |
kāḍhitāṃ dṛśyāceṃ caḍal̤a | akhaṃḍa jāleṃ || 20 ||
teṃ toṃ akhaṃḍaci āhe | mana upādhī lakṣūna pāhe|
upādhinirāseṃ sāhe | śabda kaisā || 21 ||
śabdapara kalpanepara | mana buddhi agocara |
vicāreṃ pāhāvā vicāra| aṃtaryāmīṃ || 22 ||
pāhātāṃ pāhātāṃ kal̤oṃ yeteṃ | kal̤aleṃ titukeṃ vertha jāteṃ |
avaghaḍa kaiseṃ bolāveṃ teṃ | koṇyā prakāreṃ || 23 ||
vākyārthavācyāṃśa śodhilā| alakṣīṃ lakṣyāṃśa buḍālā |
puḍheṃ samajona bolā | koṇītarī || 24 ||
śāśvatāsa śodhīta gelā | teṇeṃ jñānī sāca jālā |
vikāra sāṃḍūna mil̤ālā | nirvikārīṃ || 25 ||
duḥsvapna udaṃḍa dekhileṃ | jāgeṃ hotāṃ laṭikeṃ jāleṃ |
punhāṃ jarī āṭhavaleṃ | tarī teṃ mithyā || 26 ||
prārabdhayogeṃ deha ase | ase athavā nāse |
vicāra aṃtarīṃ baise | cal̤enā aisā || 27 ||
bīja agnīneṃ bhājaleṃ | tyāceṃ vāḍhaṇeṃ khuṃṭaleṃ |
jñātyāsa taise jāleṃ | vāsanābīja || 28 ||
vicāreṃ niścal̤a jālī buddhi | buddhipāsīṃ kāryasiddhi |
pāhātāṃ vaḍilāṃcī buddhi | niścal̤īṃ gelīṃ || 29 ||
niścal̤āsa dhyāto to niścal̤a | caṃcal̤āsa dhyāto to caṃcal̤a |
bhūtāsa dhyāto to keval̤a | bhūta hoye || 30 ||
jo pāvalā sevaṭavarī | tayāsa heṃ kāṃhīṃca na karī |
aṃtariniṣṭhā bājīgarī | taisī māyā || 31 ||
mithyā aiseṃ kal̤oṃ āleṃ | vicārāneṃ sadṛḍha jāleṃ |
avagheṃ bhayeṃci uḍāleṃ | akasmāta || 32 ||
upāsaneceṃ uttirṇa vhāveṃ | bhaktajaneṃ vāḍhavāveṃ |
aṃtarīṃ vivekeṃ umajāveṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 33 ||
iti
śrīdāsabodhe
guruśiṣyasaṃvāde
siddhāṃtanirūpaṇanāma
samāsa
dahāvā
||
||
daśaka
paṃdharāvā
samāpta
||

Explore More