આત્મદશક
સમાસ પહિલા : ચાતુર્ય લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : ચાતુર્ય લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : નિઃસ્પૃહ વ્યાપ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : શ્રેષ્ઠ અંતરાત્મા ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચૌથા : શાશ્વતબ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : ચંચળ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : ચાતુર્ય વિવરણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : અધોર્ધનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : સૂક્ષ્મજીવનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવવા : પિંડોત્પત્તિનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : સિદ્ધાંતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ
પહિલા
ચાતુર્ય
લક્ષણ
॥
પહિલા
ચાતુર્ય
લક્ષણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
અસ્તિમાંશાંચીં શરીરેં । ત્યાંત રાહિજે જીવેશ્વરેં ।
નાના વિકારીં વિકારે । પ્રવિણ હોઇજે ॥ ૧ ॥
નાના વિકારીં વિકારે । પ્રવિણ હોઇજે ॥ ૧ ॥
ઘનવટ પોંચટ સ્વભાવેં । વિવરોન જાણિજે જીવેં ।
વ્હાવેં ન વ્હાવેં આઘવેં । જીવ જાણે ॥ ૨ ॥
વ્હાવેં ન વ્હાવેં આઘવેં । જીવ જાણે ॥ ૨ ॥
યેંકીં માગમાગોં ઘેણેં । યેકાં ન માગતાંચ દેણેં ।
પ્રચીતીનેં સુલક્ષણેં । ઓળખાવીં ॥ ૩ ॥
પ્રચીતીનેં સુલક્ષણેં । ઓળખાવીં ॥ ૩ ॥
જીવ જીવાંત ઘાલાવા । આત્મા આત્મ્યાંત મિસળાવા ।
રાહરાહોં શોધ ઘ્યાવા । પરાંતરાંચા ॥ ૪ ॥
રાહરાહોં શોધ ઘ્યાવા । પરાંતરાંચા ॥ ૪ ॥
જાનવેં હેંવડકારેં જાલેં । ઢિલેપણેં હેવડ આલેં ।
નેમસ્તપણેં શોભલેં । દૃષ્ટીપુઢેં ॥ ૫ ॥
નેમસ્તપણેં શોભલેં । દૃષ્ટીપુઢેં ॥ ૫ ॥
તૈસેંચિ હે મનાસ મન । વિવેકેં જાવેં મિળોન ।
ઢિલેપણેં અનુમાન । હોત આહે ॥ ૬ ॥
ઢિલેપણેં અનુમાન । હોત આહે ॥ ૬ ॥
અનુમાનેં અનુમાન વાઢતો । ભિડેનેં કાર્યભાગ નાસતો ।
યાકારણેં પ્રત્યયે તો । આધીં પાહાવા ॥ ૭ ॥
યાકારણેં પ્રત્યયે તો । આધીં પાહાવા ॥ ૭ ॥
દુસર્યાચેં જીવીચેં કળેના । પરાંતર તેં જાણવેના ।
વશ્ય હોતી લોક નાના । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૮ ॥
વશ્ય હોતી લોક નાના । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૮ ॥
આકલ સાંડૂન પરતી । લોક વશ્યકર્ણ કરિતી ।
અપૂર્ણપાણેં હળુ પડતી । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૯ ॥
અપૂર્ણપાણેં હળુ પડતી । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૯ ॥
જગદીશ આહે જગદાંતરીં । ચેટકેં કરાવીં કોણાવરી ।
જો કોણી વિવેકેં વિવરી । તોચિ શ્રેષ્ઠ ॥ ૧૦ ॥
જો કોણી વિવેકેં વિવરી । તોચિ શ્રેષ્ઠ ॥ ૧૦ ॥
શ્રેષ્ઠ કાર્યે કરી શ્રેષ્ઠ । કૃત્રિમ કરી તો કનિષ્ઠ ।
કર્માનુસાર પ્રાણી નષ્ટ । અથવા ભલે ॥ ૧૧ ॥
કર્માનુસાર પ્રાણી નષ્ટ । અથવા ભલે ॥ ૧૧ ॥
રાજે જાતી રાજપંથેં । ચોર જાતી ચોરપંથેં ।
વેડેં ઠકે અલ્પસ્વાર્થેં । મૂર્ખપણેં ॥ ૧૨ ॥
વેડેં ઠકે અલ્પસ્વાર્થેં । મૂર્ખપણેં ॥ ૧૨ ॥
મૂર્ખાસ વાટે મી શહાણા । પરી તો વેડા દૈન્યવાણા ।
નાના ચાતુર્યાચ્યા ખુણા । ચતુર જાણે ॥ ૧૩ ॥
નાના ચાતુર્યાચ્યા ખુણા । ચતુર જાણે ॥ ૧૩ ॥
જો જગદાંતરે મિળાલા । તો જગદાંતરચિ જાલા ।
અરત્રીં પરત્રીં તયાલા । કાય ઉણેં ॥ ૧૪ ॥
અરત્રીં પરત્રીં તયાલા । કાય ઉણેં ॥ ૧૪ ॥
બુદ્ધિ દેણેં ભગવંતાચેં । બુદ્ધિવિણ માણુસ કાચેં ।
રાજ્ય સાંડૂન ફુકાચે । ભીક માગે ॥ ૧૫ ॥
રાજ્ય સાંડૂન ફુકાચે । ભીક માગે ॥ ૧૫ ॥
જેં જેં જેંથેં નિર્માણ જાલં । તેં તેં તયાસ માનલેં ।
અભિમાન દેઊન ગોવિલેં । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૬ ॥
અભિમાન દેઊન ગોવિલેં । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૬ ॥
અવઘેચ મ્હણતી આમ્હી થોર । અવઘેચિ મ્હણતી આમ્હી સુંદર ।
અવઘેચિ મ્હણતી આમ્હી ચતુર । ભૂમંડળીં ॥ ૧૭ ॥
અવઘેચિ મ્હણતી આમ્હી ચતુર । ભૂમંડળીં ॥ ૧૭ ॥
ઐસા વિચાર આણિતાં મના । કોણીચ લાહાન મ્હણવિના ।
જાણતે આણિતી અનુમાના । સકળ કાંહીં ॥ ૧૮ ॥
જાણતે આણિતી અનુમાના । સકળ કાંહીં ॥ ૧૮ ॥
આપુલાલ્યા સાભિમાનેં । લોક ચાલિલે અનુમાનેં ।
પરંતુ હેં વિવેકાનેં । પાહિલેં પાહિજે ॥ ૧૯ ॥
પરંતુ હેં વિવેકાનેં । પાહિલેં પાહિજે ॥ ૧૯ ॥
લટિક્યાચા સાભિમાન ઘેણેં । સત્ય અવઘેંચ સોડણેં ।
મૂર્ખપણાચીં લક્ષણેં । તે હે ઐસીં ॥ ૨૦ ॥
મૂર્ખપણાચીં લક્ષણેં । તે હે ઐસીં ॥ ૨૦ ॥
સત્યાચા જો સાભિમાન । તો જાણાવા નિરાભિમાન ।
ન્યાયે અન્યાયે સમાન । કદાપિ નવ્હે ॥ ૨૧ ॥
ન્યાયે અન્યાયે સમાન । કદાપિ નવ્હે ॥ ૨૧ ॥
ન્યાયે મ્હણિજે તો શાશ્વત । અન્યાયે મ્હણિજે તો અશાશ્વત ।
બાષ્કળ આણિ નેમસ્ત । યેક કૈસા ॥ ૨૨ ॥
બાષ્કળ આણિ નેમસ્ત । યેક કૈસા ॥ ૨૨ ॥
યેક ઉઘડ ભાગ્ય ભોગિતી । યેક તશ્કર પળોન જાતી ।
યેકાંચી પ્રગટ મહંતી । યેકાંચી કાનકોંડી ॥ ૨૩ ॥
યેકાંચી પ્રગટ મહંતી । યેકાંચી કાનકોંડી ॥ ૨૩ ॥
આચારવિચારેંવિણ । જેં જેં કરણેં તો તો સીણ ।
ધૂર્ત આણિ વિચક્ષણ । તેચિ શોધાવે ॥ ૨૪ ॥
ધૂર્ત આણિ વિચક્ષણ । તેચિ શોધાવે ॥ ૨૪ ॥
ઉદંડ બાજારી મિળાલે । પરી તે ધૂર્તેંચિ આળિલે ।
ધૂર્તાંપાસીં કાંહીં ન ચલે । બાજાર્યાંચેં ॥ ૨૫ ॥
ધૂર્તાંપાસીં કાંહીં ન ચલે । બાજાર્યાંચેં ॥ ૨૫ ॥
યાકારણેં મુખ્ય મુખ્ય । તયાંસી કરાવે સખ્ય ।
યેણેંકરિતાં અસંખ્ય । બાજારી મિળતી ॥ ૨૬ ॥
યેણેંકરિતાં અસંખ્ય । બાજારી મિળતી ॥ ૨૬ ॥
ધૂર્તાસિ ધૂર્તચિ આવડે । ધૂર્ત ધૂર્તીંચ પવાડે ।
ઉગેંચિ હિંડતી વેડે । કાર્યેંવિણ ॥ ૨૭ ॥
ઉગેંચિ હિંડતી વેડે । કાર્યેંવિણ ॥ ૨૭ ॥
ધૂર્તાસિ ધૂર્તપણ કળલેં । તેણેં મનાસ મનપણ મિળાલેં ।
પરી હેં ગુપ્તરૂપેં કેલેં । પાહિજે સર્વે ॥ ૨૮ ॥
પરી હેં ગુપ્તરૂપેં કેલેં । પાહિજે સર્વે ॥ ૨૮ ॥
સમર્થાચેં રાખતાં મન । તેથે યેતી ઉદંડ જન ।
જન આણિ સજ્જન । આર્જવ કરિતી ॥ ૨૯ ॥
જન આણિ સજ્જન । આર્જવ કરિતી ॥ ૨૯ ॥
વોળખીનેં વોળખી સાધાવી । બુદ્ધીનેં બુદ્ધિ બોધાવી ।
નીતિન્યાયેં વાટ રોધાવી । પાષાંડાચી ॥ ૩૦ ॥
નીતિન્યાયેં વાટ રોધાવી । પાષાંડાચી ॥ ૩૦ ॥
વેષ ધરાવા બાવળા । અંતરીં અસાવ્યા નાના કળા ।
સગટ લોકાંચા જિવ્હાળા । મોડૂં નયે ॥ ૩૧ ॥
સગટ લોકાંચા જિવ્હાળા । મોડૂં નયે ॥ ૩૧ ॥
નિસ્પૃહ આણિ નિત્ય નૂતન । પ્રત્યયાચેં બ્રહ્મજ્ઞાન ।
પ્રગટ જાણતાં સજ્જન । દુલ્લભ જગીં ॥ ૩૨ ॥
પ્રગટ જાણતાં સજ્જન । દુલ્લભ જગીં ॥ ૩૨ ॥
નાના જિનસપાઠાંતરેં નિવતી સકળાંચીં અંતરેં । ચંચળપણેં તદનંતરેં ।
સકળાં ઠાઈં ॥ ૩૩ ॥
સકળાં ઠાઈં ॥ ૩૩ ॥
યેકે ઠાઈં બૈસોન રાહિલા । તરી મગ વ્યાપચિ બુડાલા ।
સાવધપણેં જ્યાલા ત્યાલા । ભેટિ દ્યાવી ॥ ૩૪ ॥
સાવધપણેં જ્યાલા ત્યાલા । ભેટિ દ્યાવી ॥ ૩૪ ॥
ભેટભેટોં જરી રાખણેં । હે ચાતુર્યાચીં લક્ષણેં ।
મનુષ્યમાત્ર ઉત્તમ ગુણેં । સમાધાન પાવે ॥ ૩૫ ॥
મનુષ્યમાત્ર ઉત્તમ ગુણેં । સમાધાન પાવે ॥ ૩૫ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોચે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
ચાતુર્યલક્ષણનામ
સમાસ
પહિલા
॥
શ્રીદાસબોચે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
ચાતુર્યલક્ષણનામ
સમાસ
પહિલા
॥
સમાસ
દુસરા
નિઃસ્પૃહ
વ્યાપ
॥
દુસરા
નિઃસ્પૃહ
વ્યાપ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
પૃથ્વીમધેં માનવી શરીરેં । ઉદંડ દાટલીં લાહાન થોરેં ।
પાલટતી મનોવિકારેં । ક્ષણાક્ષણા ॥ ૧ ॥
પાલટતી મનોવિકારેં । ક્ષણાક્ષણા ॥ ૧ ॥
જિતુક્યા મૂર્તી તિતુક્યાચ પ્રકૃતી । સારિખ્યા નસ્તી આદિઅંતીં ॥
નેમચિ નાહીં પાહાવેં કિતી । કાયે મ્હણોની ॥ ૨ ॥
કિત્યેક મ્લેંચ હોઊન ગેલે । કિત્યેક ફિરંગણાંત આટલે ।
દેશભાષાનેં રુધિલે । કીતીયેક ॥ ૩ ॥
દેશભાષાનેં રુધિલે । કીતીયેક ॥ ૩ ॥
મર઼્હાષ્ટદેશ થોડા ઉરલા । રાજકારનેં લોક રુધિલા ।
અવકાશ નાહીં જેવાયાલા । ઉદંડ કામેં ॥ ૪ ॥
અવકાશ નાહીં જેવાયાલા । ઉદંડ કામેં ॥ ૪ ॥
કિત્યેક યુદ્ધપ્રસંગી ગુંતલે । તેણેં ગુણેં ઉન્મત્ત જાલે ।
રાત્રંદિવસ કરૂં લાગલે । યુદ્ધચર્ચા ॥ ૫ ॥
રાત્રંદિવસ કરૂં લાગલે । યુદ્ધચર્ચા ॥ ૫ ॥
ઉદિમ્યાસ વ્યાસંગ લાગલા । અવકાશ નાહીંસા જાલા ।
અવઘા પોટધંદાચ લાગલા । નિરંતર ॥ ૬ ॥
અવઘા પોટધંદાચ લાગલા । નિરંતર ॥ ૬ ॥
શડદર્શનેં નાના મતેં । પાષાંડેં વાઢલી બહુતેં ।
પૃથિવીમધેં જેથ તેથેં । ઉપદેસિતી ॥ ૭ ॥
પૃથિવીમધેં જેથ તેથેં । ઉપદેસિતી ॥ ૭ ॥
સ્માર્થીં આણિ વૈષ્ણવી । ઉરલીં સુરલીં નેલીં આઘવી ।
ઐસી પાહાતાં ગથાગોવી । ઉદંડ જાલી ॥ ૮ ॥
ઐસી પાહાતાં ગથાગોવી । ઉદંડ જાલી ॥ ૮ ॥
કિત્યેક કામનેચે ભક્ત । ઠાઇં ઠાઇં જાલેં આસક્ત ।
યુક્ત અથવા અયુક્ત । પાહાતો કોણ ॥ ૯ ॥
યુક્ત અથવા અયુક્ત । પાહાતો કોણ ॥ ૯ ॥
યા ગલ્બલ્યામધેં ગલ્બલા । કોણીં કોણીં વાઢવિલા ।
ત્યાસ દેખોં સકેનાસા જાલા । વૈદિક લોક ॥ ૧૦ ॥
ત્યાસ દેખોં સકેનાસા જાલા । વૈદિક લોક ॥ ૧૦ ॥
ત્યાહિમધેં હરિકીર્તન । તેથેં વોઢલે કિત્યેક જન ।
પ્રત્યયાચેં બ્રહ્મજ્ઞાન । કોણ પાહે ॥ ૧૧ ॥
પ્રત્યયાચેં બ્રહ્મજ્ઞાન । કોણ પાહે ॥ ૧૧ ॥
યા કારણેં જ્ઞાન દુલ્લભ । પુણ્યેં ઘડે અલભ્ય લાભ ।
વિચારવંતાં સુલ્લભ । સકળ કાંહીં ॥ ૧૨ ॥
વિચારવંતાં સુલ્લભ । સકળ કાંહીં ॥ ૧૨ ॥
વિચાર કળલા સાંગતાં નયે । ઉદંડ યેતી અંતરાયે ।
ઉપાય યોજિતાં અપાયે । આડવે યેતી ॥ ૧૩ ॥
ઉપાય યોજિતાં અપાયે । આડવે યેતી ॥ ૧૩ ॥
ત્યાહિમધેં તો તિક્ષણ । રિકામા જાઊં નેદી ક્ષણ ।
ધૂર્ત તાર્કિક વિચક્ષણ । સકળાં માને ॥ ૧૪ ॥
ધૂર્ત તાર્કિક વિચક્ષણ । સકળાં માને ॥ ૧૪ ॥
નાના જિનસ ઉદંડ પાઠ । વદોં લાગલા ઘડઘડાટ ।
અવ્હાટચિ કેલી વાટ । સામર્થ્યબળેં ॥ ૧૫ ॥
અવ્હાટચિ કેલી વાટ । સામર્થ્યબળેં ॥ ૧૫ ॥
પ્રબોધશક્તીચીં અનંત દ્વારેં । જાણેં સકળાંચી અંતરેં ।
નિરૂપણેં તદનંતરેં । ચટક લાગે ॥ ૧૬ ॥
નિરૂપણેં તદનંતરેં । ચટક લાગે ॥ ૧૬ ॥
મતેં મતાંતરેં સગટ । પ્રત્યયે બોલોન કરી સપાટ ।
દંડક સાંડૂન નીટ । વેધી જના ॥ ૧૭ ॥
દંડક સાંડૂન નીટ । વેધી જના ॥ ૧૭ ॥
નેમકેં ભેદકેં વચનેં । અખંડ પાહે પ્રસંગમાનેં ।
ઉદાસ વૃત્તિચ્યા ગુમાનેં । ઉઠોન જાતો ॥ ૧૮ ॥
ઉદાસ વૃત્તિચ્યા ગુમાનેં । ઉઠોન જાતો ॥ ૧૮ ॥
પ્રત્યયે બોલોન ઉઠોન ગેલા । ચટક લાગલી લોકાંલા ।
નાના માર્ગ સાંડૂન ત્યાલા । શરણ યેતી ॥ ૧૯ ॥
નાના માર્ગ સાંડૂન ત્યાલા । શરણ યેતી ॥ ૧૯ ॥
પરી તો કોઠેં આડળેના । કોણે સ્થળીં સાંપડેના ।
વેષ પાહાતાં હીન દીના । સારિખા દિસે ॥ ૨૦ ॥
વેષ પાહાતાં હીન દીના । સારિખા દિસે ॥ ૨૦ ॥
ઉદંડ કરી ગુપ્તરૂપેં । ભિકાર્યાસારિખા સ્વરૂપેં ।
તેથેં યેશકીર્તિપ્રતાપેં । સીમા સાંડિલી ॥ ૨૧ ॥
તેથેં યેશકીર્તિપ્રતાપેં । સીમા સાંડિલી ॥ ૨૧ ॥
ઠાઇં ઠાઇં ભજન લાવી । આપણ તેથૂન ચુકાવી ।
મછરમતાંચી ગોવી । લાગોંચ નેદી ॥ ૨૨ ॥
મછરમતાંચી ગોવી । લાગોંચ નેદી ॥ ૨૨ ॥
ખનાળામધેં જાઊન રાહે । તેથેં કોણીચ ન પાહે ।
સર્વત્રાંચી ચિંતા વાહે । સર્વકાળ ॥ ૨૩ ॥
સર્વત્રાંચી ચિંતા વાહે । સર્વકાળ ॥ ૨૩ ॥
અવઘડ સ્થળીં કઠીણ લોક । તેથેં રાહણેં નેમક ।
સૃષ્ટીમધેં સકળ લોક । ધુંડીત યેતી ॥ ૨૪ ॥
સૃષ્ટીમધેં સકળ લોક । ધુંડીત યેતી ॥ ૨૪ ॥
તેથેં કોણાચેં ચાલેના । અનુમાત્ર અનુમાનેના ।
કટ્ટ ઘાલીન રાજકારણા । લોક લાવી ॥ ૨૫ ॥
કટ્ટ ઘાલીન રાજકારણા । લોક લાવી ॥ ૨૫ ॥
લોકીં લોક વાઢવિલે । તેણેં અમર્યાદ જાલે ।
ભૂમંડળીં સત્ત ચાલે । ગુપ્તરૂપેં ॥ ૨૬ ॥
ભૂમંડળીં સત્ત ચાલે । ગુપ્તરૂપેં ॥ ૨૬ ॥
ઠાઇં ઠાઇં ઉદંડ તાબે । મનુષ્યમાત્ર તિતુકેં ઝોંબે ।
ચહુંકડે ઉદંડ લાંબે । પરમાર્થબુદ્ધી ॥ ૨૭ ॥
ચહુંકડે ઉદંડ લાંબે । પરમાર્થબુદ્ધી ॥ ૨૭ ॥
ઉપાસનેચા ગજર । સ્થળોસ્થળૂં થોર થોર ।
પ્રત્યયાનેં પ્રાણીમાત્ર । સોડવિલે ॥ ૨૮ ॥
પ્રત્યયાનેં પ્રાણીમાત્ર । સોડવિલે ॥ ૨૮ ॥
ઐસે કૈવાડે ઉદંડ જાણે । તેણેં લોક હોતી શાહાણે ।
જેથેં જેથેં પ્રત્યયે બાણે । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૨૯ ॥
જેથેં જેથેં પ્રત્યયે બાણે । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૨૯ ॥
ઐસી કીર્તિ કરૂન જાવેં । તરીચ સંસારાસ યાવેં ।
દાસ મ્હણે હેં સ્વભાવેં । સંકેતેં બોલિલેં ॥ ૩૦ ॥
દાસ મ્હણે હેં સ્વભાવેં । સંકેતેં બોલિલેં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુફુશિષ્યસંવાદે
નિસ્પૃહવ્યાપનામ
સમાસ
દુસરા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુફુશિષ્યસંવાદે
નિસ્પૃહવ્યાપનામ
સમાસ
દુસરા
॥
સમાસ
તિસરા
શ્રેષ્ઠ
અંતરાત્મા
॥
તિસરા
શ્રેષ્ઠ
અંતરાત્મા
॥
શ્રીરામ
॥
॥
મુળાપાસૂન સૈરાવૈરા । અવઘા પંચીકર્ણ પસારા ।
ત્યાંત સાક્ષત્વાચા દોરા । તોહિ તત્ત્વરૂપ ॥ ૧ ॥
ત્યાંત સાક્ષત્વાચા દોરા । તોહિ તત્ત્વરૂપ ॥ ૧ ॥
દુરસ્ત્યા દાટલ્યા ફૌજા । ઉંચ સિંહાસનીં રાજા ।
યાચા વિચાર સમજા । અંતર્યામી ॥ ૨ ॥
યાચા વિચાર સમજા । અંતર્યામી ॥ ૨ ॥
દેહમાત્ર અસ્તિમાંશાંચેં । તૈસેંચિ જાણાવેં નૃપતીચેં ।
મૂળાપાસૂન સૃષ્ટીચેં । તત્વરૂપ ॥ ૩ ॥
મૂળાપાસૂન સૃષ્ટીચેં । તત્વરૂપ ॥ ૩ ॥
રાયાચે સત્તેનેં ચાલતેં । પરન્તુ અવઘીં પંચભૂતેં ।
મુળીં આધિક જાણિવેચે તેં । અધિષ્ઠાન આહે ॥ ૪ ॥
મુળીં આધિક જાણિવેચે તેં । અધિષ્ઠાન આહે ॥ ૪ ॥
વિવેકે બહુત પૈસાવલે । મ્હણૌન અવતારી બોલિલે ।
મનુ ચક્રવતી જાલે । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૫ ॥
મનુ ચક્રવતી જાલે । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૫ ॥
જેથેં ઉદંડ જાણીવ । તેચિ તિતુકે સદેવ ।
થોડે જાણિવેને નર્દેવ । હોતી લોક ॥ ૬ ॥
થોડે જાણિવેને નર્દેવ । હોતી લોક ॥ ૬ ॥
વ્યાપ આટોપ કરિતી । ધકે ચપેટે સોસિતી ।
તેણેં પ્રાણી સદેવ હોતી । દેખતદેખતાં ॥ ૭ ॥
તેણેં પ્રાણી સદેવ હોતી । દેખતદેખતાં ॥ ૭ ॥
ઐસેં હેં આતાં વર્તતેં । મુર્ખ લોકાંસ કળેના તેં ।
વિવેકીં મનુષ્ય સમજતેં । સકળ કાંહીં ॥ ૮ ॥
વિવેકીં મનુષ્ય સમજતેં । સકળ કાંહીં ॥ ૮ ॥
થોર લાહાન બુદ્ધીપાસી । સગટ કળેના લોકાંસી ।
આધીં ઉપજલેં તયાસી । થોર મ્હણતી ॥ ૯ ॥
આધીં ઉપજલેં તયાસી । થોર મ્હણતી ॥ ૯ ॥
વયેં ધાકુટા નૃપતી । વૃદ્ધ તયાસ નમસ્કાર કરિતી ।
વિચિત્ર વિવેકાચી ગતી । કળલી પાહિજે ॥ ૧૦ ॥
વિચિત્ર વિવેકાચી ગતી । કળલી પાહિજે ॥ ૧૦ ॥
સામાન્ય લોકાંચે જ્ઞાન । તો અવઘાચ અનુમાન ।
દીક્ષાદંડકાચેં લક્ષણ । યેણેંચિ પાડેં ॥ ૧૧ ॥
દીક્ષાદંડકાચેં લક્ષણ । યેણેંચિ પાડેં ॥ ૧૧ ॥
નવ્હેં કોણાસ મ્હણાવેં । સામાન્યાસ કાયે ઠાવેં ।
કોણકોણાસ મ્હણાવેં । કિતી મ્હણોની ॥ ૧૨ ॥
કોણકોણાસ મ્હણાવેં । કિતી મ્હણોની ॥ ૧૨ ॥
ધાકુટા ભાગ્યાસ ચઢલા । તરી તુછ્ય કરિતી તયાલા ।
યાકારણેં સલગીચ્યા લોકાંલા । દૂરી ધરાવેં ॥ ૧૩ ॥
યાકારણેં સલગીચ્યા લોકાંલા । દૂરી ધરાવેં ॥ ૧૩ ॥
નેમસ્ત કળેના વચન । નેમસ્ત નયે રાજકારણ ।
ઉગેચિ ધરિતી થોરપણ । મૂર્ખપણેં ॥ ૧૪ ॥
ઉગેચિ ધરિતી થોરપણ । મૂર્ખપણેં ॥ ૧૪ ॥
નેમસ્ત કાંહીંચ કળેના । નેમસ્ત કોણીચ માનિના ।
આધી ઉપજલેં ત્યા થોરપણા । કોણ પુસે ॥ ૧૫ ॥
આધી ઉપજલેં ત્યા થોરપણા । કોણ પુસે ॥ ૧૫ ॥
વડિલાં વડિલપણ નાહીં । ધાકુટ્યાં ધાકુટપણ નાહીં ।
ઐસે બોલતી ત્યાંસ નાહીં । શાહાણપણ ॥ ૧૬ ॥
ઐસે બોલતી ત્યાંસ નાહીં । શાહાણપણ ॥ ૧૬ ॥
ગુણેવિણ વડિલપણ । હેં તોં આવઘેંચ અપ્રમાણ ।
ત્યાચી પ્રતીત પ્રમાણ । થોરપણીં ॥ ૧૭ ॥
ત્યાચી પ્રતીત પ્રમાણ । થોરપણીં ॥ ૧૭ ॥
તથાપિ વડિલાંસ માનાવેં । વડિલેં વડિલપણ જાણાવેં ।
નેણતાં પુઢેં કષ્ટાવેં । થોરપણીં ॥ ૧૮ ॥
નેણતાં પુઢેં કષ્ટાવેં । થોરપણીં ॥ ૧૮ ॥
તસ્માત વડિલ અંતરાત્મા । જેથેં ચેતલા તેથેં મહિમા ।
હેં તોં પ્રગટચિ આહે આમ્હા । શબ્દ નાહીં ॥ ૧૯ ॥
હેં તોં પ્રગટચિ આહે આમ્હા । શબ્દ નાહીં ॥ ૧૯ ॥
યાકારણેં કોણી યેકેં । શાહાણપણ સિકાવેં વિવેકેં ।
વિવેક ન સિકતાં તુકેં । તુટોન જાતી ॥ ૨૦ ॥
વિવેક ન સિકતાં તુકેં । તુટોન જાતી ॥ ૨૦ ॥
તુક તુટલેં મ્હણિજે ગેલેં । જન્મા યેઊન કાયે કેલેં ।
બળેંચિ સાંદીસ ઘાતલેં । આપણાસી ॥ ૨૧ ॥
બળેંચિ સાંદીસ ઘાતલેં । આપણાસી ॥ ૨૧ ॥
સગટ બાયેકા સિવ્યા દેતી । સાંદીસ પડિલા ઐસેં મ્હણતી ।
મૂર્ખપણાચી પ્રાપ્તી । ઠાકૂન આલી ॥ ૨૨ ॥
મૂર્ખપણાચી પ્રાપ્તી । ઠાકૂન આલી ॥ ૨૨ ॥
ઐસેં કોણીયેકેં ન કરાવેં । સર્વ સાર્થકચિ કરાવેં ।
કળેના તરી વિવરાવેં । ગ્રંથાંતરીં ॥ ૨૩ ॥
કળેના તરી વિવરાવેં । ગ્રંથાંતરીં ॥ ૨૩ ॥
શાહાણ્યાસ કોણીતરી બાહાતી । મુર્ખાસ લોક દવડૂન દેતી ।
જીવાસ આવડે સંપત્તિ । તરી શાહાણેં વ્હાવેં ॥ ૨૪ ॥
જીવાસ આવડે સંપત્તિ । તરી શાહાણેં વ્હાવેં ॥ ૨૪ ॥
આહો યા શાહાણપણાકારણેં । બહુતાંચે કષ્ટ કરણેં ।
પરંતુ શાહાણપણ શિકણેં । હેં ઉત્તમોત્તમ ॥ ૨૫ ॥
પરંતુ શાહાણપણ શિકણેં । હેં ઉત્તમોત્તમ ॥ ૨૫ ॥
જોં બહુતાંસ માનલા । તો જાણાવા શાહાણા જાલા ।
જનીં શાહાણ્યા મનુષ્યાલા । કાયે ઉણેં ॥ ૨૬ ॥
જનીં શાહાણ્યા મનુષ્યાલા । કાયે ઉણેં ॥ ૨૬ ॥
આપલેં હિત ન કરી લોકિકીં । તો જાણાવા આત્મઘાતકી ।
યા મુર્ખાયેવઢા પાતકી । આણિક નાહીં ॥ ૨૭ ॥
યા મુર્ખાયેવઢા પાતકી । આણિક નાહીં ॥ ૨૭ ॥
આપણ સંસારીં કષ્ટતો । લોકાંકરવી રાગેજોન ઘેતો ।
જનામધ્યેં શાહાણા તો । ઐસેં ન કરી ॥ ૨૮ ॥
જનામધ્યેં શાહાણા તો । ઐસેં ન કરી ॥ ૨૮ ॥
સાધકાં સિકવિલેં સ્વભાવેં । માનેલ તરી સુખેં ઘ્યાવેં ।
માનેના તરી સાંડાવેં । યેકિકડે ॥ ૨૯ ॥
માનેના તરી સાંડાવેં । યેકિકડે ॥ ૨૯ ॥
તુમ્હી શ્રોતે પરમ દક્ષ । અલક્ષાસ લાવિતાં લક્ષ ।
હેં તોં સામાન્ય પ્રત્યક્ષ । જાણતસા ॥ ૩૦ ॥
હેં તોં સામાન્ય પ્રત્યક્ષ । જાણતસા ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુફુશિષ્યસંવાદે
શ્રેષ્ઠ
અંતરાત્માનિરૂપણનામ
સમાસ
તિસરા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુફુશિષ્યસંવાદે
શ્રેષ્ઠ
અંતરાત્માનિરૂપણનામ
સમાસ
તિસરા
॥
સમાસ
ચૌથા
શાશ્વતબ્રહ્મનિરૂપણ
॥
ચૌથા
શાશ્વતબ્રહ્મનિરૂપણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
પૃથ્વીપાસૂન જાલીં ઝાડેં । ઝાડાપાસૂન હોતી લાંકડેં ।
લાંકડેં ભસ્મોન પુઢેં । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૧ ॥
લાંકડેં ભસ્મોન પુઢેં । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૧ ॥
પૃથ્વીપાસૂન વેલ હોતી । નાના જિનસ ફાપાવતી ।
વાળોન કુજોન માગુતી । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૨ ॥
વાળોન કુજોન માગુતી । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૨ ॥
નાના ધાન્યાંચીં નાના અન્નેં । મનુષ્યેં કરિતી ભોજનેં ।
નાના વિષ્ઠા નાના વમનેં । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૩ ॥
નાના વિષ્ઠા નાના વમનેં । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૩ ॥
નાના પક્ષાદિકીં ભક્ષિલેં । તરી પુઢેં તૈસેંચિ જાલેં ।
વાળોન ભસ્મ હોઊન ગેલેં । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૪ ॥
વાળોન ભસ્મ હોઊન ગેલેં । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૪ ॥
મનુષ્યેં મરતાંચ ઐકા । ક્રિમિ ભસ્મ કાં મૃત્તિકા ।
ઐશા કાયા પડતી અનેકા । પુઢેં પૃથ્વી ॥ ૫ ॥
ઐશા કાયા પડતી અનેકા । પુઢેં પૃથ્વી ॥ ૫ ॥
નાના તૃણ પદાર્થ કુજતી । પુઢેં ત્યાચી હોયે માતી ।
નાના કિડે મરોન જાતી । પુઢેં પૃથ્વી ॥ ૬ ॥
નાના કિડે મરોન જાતી । પુઢેં પૃથ્વી ॥ ૬ ॥
પદર્થ દાટલે અપાર । કિતિ સાંગાવા વિસ્તાર ।
પૃથ્વીવાંચૂન થાર । કોણાસ આહે ॥ ૭ ॥
પૃથ્વીવાંચૂન થાર । કોણાસ આહે ॥ ૭ ॥
ઝાડ પાલે આણિ તૃણ । પશુ ભક્ષિતાં હોતેં સેણ ।
ખાત મૂત ભસ્મ મિળોન । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૮ ॥
ખાત મૂત ભસ્મ મિળોન । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૮ ॥
ઉત્પત્તિસ્થિતિસંવ્હારતેં । તેં તેં પૃથ્વીસ મિળોન જાતેં ।
જિતુકેં હોતેં આણિ જાતેં । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૯ ॥
જિતુકેં હોતેં આણિ જાતેં । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૯ ॥
નાના બીજાંચિયા રાસી । વિરઢોને લાગતી ગગનાસી ।
પુઢેં સેવટીં પૃથ્વીસી । મિળોન જાતી ॥ ૧૦ ॥
પુઢેં સેવટીં પૃથ્વીસી । મિળોન જાતી ॥ ૧૦ ॥
લોક નાના ધાતુ પુરિતી । બહુતાં દિવસાં હોયે માતી ।
સુવર્ણપાષાણાચી ગતી । તૈસીચ આહે ॥ ૧૧ ॥
સુવર્ણપાષાણાચી ગતી । તૈસીચ આહે ॥ ૧૧ ॥
માતીચેં હોતે સુવર્ણ । આણી મૃત્તિકેચે હોતી પાષાણ ।
માહા અગ્નિસંગેં ભસ્મોન । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૧૨ ॥
માહા અગ્નિસંગેં ભસ્મોન । પૃથ્વીચ હોયે ॥ ૧૨ ॥
સુવર્ણાચેં જર હોતેં । જર સેવટીં કુજોન જાતેં ।
રસ હોઊન વિતુળતેં । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૧૩ ॥
રસ હોઊન વિતુળતેં । પુન્હા પૃથ્વી ॥ ૧૩ ॥
પૃથ્વીપાસૂન ધાતુ નિપજતી । અગ્નિસંગેં રસ હોતી ।
તયા રસાચી હોયે જગતી । કઠીણરૂપેં ॥ ૧૪ ॥
તયા રસાચી હોયે જગતી । કઠીણરૂપેં ॥ ૧૪ ॥
નાના જળાસી ગંધી સુટે । તેથેં પૃથ્વીચેં રૂપ પ્રગટે ।
દેવસેંદિવસ જળ આટે । પુઢેં પૃથ્વી ॥ ૧૫ ॥
દેવસેંદિવસ જળ આટે । પુઢેં પૃથ્વી ॥ ૧૫ ॥
પત્રેં પુષ્પેં ફળેં યેતી । નાના જીવ ખાઊન જાતી ।
તે જીવ મરતાં જગતી । નેમસ્ત હોયે ॥ ૧૬ ॥
તે જીવ મરતાં જગતી । નેમસ્ત હોયે ॥ ૧૬ ॥
જિતુકા કાંહીં જાલા આકાર । તિતુક્યાસ પૃથ્વીચા આધાર ।
હોતી જાતી પ્રાણીમાત્ર । સેવટ પૃથ્વી ॥ ૧૭ ॥
હોતી જાતી પ્રાણીમાત્ર । સેવટ પૃથ્વી ॥ ૧૭ ॥
હેં કિતી મ્હણૌન સાંગાવેં । વિવેકેં અવઘેચિ જાણાવેં ।
ખાંજણીભાજણીચેં સમજાવેં । મૂળ તૈસે ॥ ૧૮ ॥
ખાંજણીભાજણીચેં સમજાવેં । મૂળ તૈસે ॥ ૧૮ ॥
આપ આળોન પૃથ્વી જાલૂ । પુન્હાં આપીંચ વિરાલી ।
અગ્નિયોગેં ભસ્મ જાલી । મ્હણોનિયાં ॥ ૧૯ ॥
અગ્નિયોગેં ભસ્મ જાલી । મ્હણોનિયાં ॥ ૧૯ ॥
આપ જાલેં તેજાપાસુની । પુઢેં તેજેં ઘેતલેં સોખુની ।
તેં તેજ જાલેં વાયોચેની । પુઢેં વાયો ઝડપી ॥ ૨૦ ॥
તેં તેજ જાલેં વાયોચેની । પુઢેં વાયો ઝડપી ॥ ૨૦ ॥
વાયો ગગનીં નિર્માણ જાલા । પુઢેં ગગનીંચ વિરાલા ।
ઐસેં ખાંજણીભાજણીલા । બરેં પાહા ॥ ૨૧ ॥
ઐસેં ખાંજણીભાજણીલા । બરેં પાહા ॥ ૨૧ ॥
જેં જેં જેથેં નિર્માણ હોતેં । તેં તેં તેથેં લયા જાતેં ।
યેણેં રિતીં પંચભૂતેં । નાશ પાવતી ॥ ૨૨ ॥
યેણેં રિતીં પંચભૂતેં । નાશ પાવતી ॥ ૨૨ ॥
ભૂત મ્હણિજે નિર્માણ જાલેં । પુન્હાં માગુતેં નિમાલેં ।
પુઢેં શાશ્વત ઉરલેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૩ ॥
પુઢેં શાશ્વત ઉરલેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૩ ॥
તેં પરબ્રહ્મ જોં કળેના । તો જન્મમૃત્યુ ચુકેના ।
ચત્વાર ખાણી જીવ ના । હોણેં ઘડે ॥ ૨૪ ॥
ચત્વાર ખાણી જીવ ના । હોણેં ઘડે ॥ ૨૪ ॥
જડાચેં મૂળ તેં ચંચળ । ચંચળાચેં મૂળ તેં નિશ્ચળ ।
નિશ્ચળાસી નાહીં મૂળ । બરેં પાહા ॥ ૨૫ ॥
નિશ્ચળાસી નાહીં મૂળ । બરેં પાહા ॥ ૨૫ ॥
પૂર્વપક્ષ મ્હણિજે જાલેં । સિદ્ધાંત મ્હણિજે નિમાલેં ।
પક્ષાતીત જેં સંચલેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૬ ॥
પક્ષાતીત જેં સંચલેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૬ ॥
હેં પ્રચિતીનેં જાણાવેં । વિચારેં ખુણેંસી બાણાવેં ।
વિચારેંવિણ સિણાવેં । તેંચિ મૂર્ખપણેં ॥ ૨૭ ॥
વિચારેંવિણ સિણાવેં । તેંચિ મૂર્ખપણેં ॥ ૨૭ ॥
જ્ઞાની ભિડેને દડપલા । નિશ્ચળ પરબ્રહ્મ કૈંચેં ત્યાલા ।
ઉગાચ કરિતો ગલ્બલા । માયેંમધેં ॥ ૨૮ ॥
ઉગાચ કરિતો ગલ્બલા । માયેંમધેં ॥ ૨૮ ॥
માયા નિશેષ નાસલી । પુઢેં સ્થિતિ કૈસી ઉરલી ।
વિચક્ષણેં વિવરિલી । પાહિજે સ્વયેં ॥ ૨૯ ॥
વિચક્ષણેં વિવરિલી । પાહિજે સ્વયેં ॥ ૨૯ ॥
નિશેષ માયેચેં નિર્શન । હોતાં આત્મનિવેદન ।
વાચ્યાંશ નાહીં વિજ્ઞાન । કૈસેં જાણાવેં ॥ ૩૦ ॥
વાચ્યાંશ નાહીં વિજ્ઞાન । કૈસેં જાણાવેં ॥ ૩૦ ॥
લોકાંચે બોલીં જો લાગલા । તો અનુમાનેંચ બુડાલા ।
યાકારણેં પ્રત્યયાલા । પાહિલેંચ પાહાવેં ॥ ૩૧ ॥
યાકારણેં પ્રત્યયાલા । પાહિલેંચ પાહાવેં ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુફુશિષ્યસંવાદે
શાશ્વતબ્રહ્મનિરૂપણનામ
સમાસ
ચૌથા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુફુશિષ્યસંવાદે
શાશ્વતબ્રહ્મનિરૂપણનામ
સમાસ
ચૌથા
॥
સમાસ
પાંચવા
ચંચળ
લક્ષણ
॥
પાંચવા
ચંચળ
લક્ષણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
દોઘાં ઐસીં તીન ચાલતી । અગુણી અષ્ટધા પ્રકૃતી ।
અધોર્ધ સાંડૂન વર્તતી । ઇંદ્રફણી ઐસીં ॥ ૧ ॥
અધોર્ધ સાંડૂન વર્તતી । ઇંદ્રફણી ઐસીં ॥ ૧ ॥
પણતોંડેં ભક્ષિતો પણજા । મૂલ બાપાસ મારી વોજા ।
ચુકાર્યા ગેલા રાજા । ચૌઘાં જણાંચા ॥ ૨ ॥
ચુકાર્યા ગેલા રાજા । ચૌઘાં જણાંચા ॥ ૨ ॥
દેવ દેવાળયામધેં લપાલા । દેઊળ પૂજિતાં પાવે ત્યાલા ।
સૃષ્ટિમધેં જ્યાલા ત્યાલા । ઐસેંચિ આહે ॥ ૩ ॥
સૃષ્ટિમધેં જ્યાલા ત્યાલા । ઐસેંચિ આહે ॥ ૩ ॥
દોની નામેં યેકાસ પડિલીં । લોકીં નેમસ્ત કલ્પિલીં ।
વિવેકેં પ્રત્યયેં પાહિલીં । તોં યેકચિ નામ ॥ ૪ ॥
વિવેકેં પ્રત્યયેં પાહિલીં । તોં યેકચિ નામ ॥ ૪ ॥
નાહીં પુરુષ ના વનિતા । લોકીં કલ્પિલેં તત્ત્વતા ।
ત્યાચા બરા શોધ ઘેતાં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૫ ॥
ત્યાચા બરા શોધ ઘેતાં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૫ ॥
સ્ત્રી નદી પુરુષ ખળાળ । ઐસેં બોલતી સકળ ।
વિચાર પાહાતાં નિવળ । દેહ નાહીં ॥ ૬ ॥
વિચાર પાહાતાં નિવળ । દેહ નાહીં ॥ ૬ ॥
આપણ આપણાસ કળેના । પાહોં જાતાં આકળેના ।
કાશાસ કાંહીંચ મિળેના । ઉદંડપણેં ॥ ૭ ॥
કાશાસ કાંહીંચ મિળેના । ઉદંડપણેં ॥ ૭ ॥
યેકલાચિ ઉદંડ જાલા । ઉદંડચિ યેકલા પડિલા ।
આપણાસી આપલા । ગલ્બલા સોસવેના ॥ ૮ ॥
આપણાસી આપલા । ગલ્બલા સોસવેના ॥ ૮ ॥
યેક અસોન ફુટી પડિલી । ફુટી અસોન સ્થિતિ યેકલી ।
વિચિત્ર કળા પૈસાવલી । પ્રાણીમાત્રીં ॥ ૯ ॥
વિચિત્ર કળા પૈસાવલી । પ્રાણીમાત્રીં ॥ ૯ ॥
વલ્લિમધેં જલ સંચરે । કોરડેપણેં હેં વાવરે ।
વોલેવાંચૂન ન થિરે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૧૦ ॥
વોલેવાંચૂન ન થિરે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૧૦ ॥
ઝાડાંમધેં કેલીં આળીં । ઝાડેં ધાંવતી નિરાળીં ।
કિત્યેક ઝાડેં અંતરાળીં । ઉડોન જાતી ॥ ૧૧ ॥
કિત્યેક ઝાડેં અંતરાળીં । ઉડોન જાતી ॥ ૧૧ ॥
ભૂમીપાસૂન વેગળીં જાલીં । પરી તેં નાહીંત વાળલીં ।
નિરાળીંચ બળાવલીં । જેથતેથેં ॥ ૧૨ ॥
નિરાળીંચ બળાવલીં । જેથતેથેં ॥ ૧૨ ॥
દેવાકરિતાં ચાલતી ઝાડેં । દેવ નસ્તાં હોતી લાકડેં ।
નીટચિ આહે કુવાડેં । સર્વથા નવ્હે ॥ ૧૩ ॥
નીટચિ આહે કુવાડેં । સર્વથા નવ્હે ॥ ૧૩ ॥
ઝાડાપાસૂન ઝાડેં હોતી । તેહિ અંતરીક્ષ જાતી ।
મુળાનેં ભેદિલી જગતી । કદાપિ નાહીં ॥ ૧૪ ॥
મુળાનેં ભેદિલી જગતી । કદાપિ નાહીં ॥ ૧૪ ॥
ઝાડાસ ઝાડેં ખાતપાણી । ઘાલૂન પાળિલીં પ્રતિદિનીં ।
બોલકીં ઝાડેં શબ્દમથનીં । વિચાર ઘેતી ॥ ૧૫ ॥
બોલકીં ઝાડેં શબ્દમથનીં । વિચાર ઘેતી ॥ ૧૫ ॥
હોણાર તિતુકેં આધીંચ જાલેં । મગ કલ્પકલ્પૂન બોલિલેં ।
જાણતયાસી સમજલેં । સકળ કાંહીં ॥ ૧૬ ॥
જાણતયાસી સમજલેં । સકળ કાંહીં ॥ ૧૬ ॥
સમજલેં તરી ઉમજેના । ઉમજલેં તરી સમજેના ।
પ્રત્યયેંવિણ અનુમાનેના । સકળ કાંહીં ॥ ૧૭ ॥
પ્રત્યયેંવિણ અનુમાનેના । સકળ કાંહીં ॥ ૧૭ ॥
સર્વત્રાંચા વડિલ કોણ । હેચિ પાહાવી વોળખણ ।
ભેટે આપણાસ આપણ । જગદાંતરેં ॥ ૧૮ ॥
ભેટે આપણાસ આપણ । જગદાંતરેં ॥ ૧૮ ॥
અંતરનિષ્ઠાંચી ઉંચ કોટી । બાહેરમુદ્ર્યાચી સંગતી ખોટી ।
મૂર્ખ કાયે સમજેલ ગોષ્ટી । શાહાણે જાણતી ॥ ૧૯ ॥
મૂર્ખ કાયે સમજેલ ગોષ્ટી । શાહાણે જાણતી ॥ ૧૯ ॥
અંતરેં રાખતાં રાજી । ભલત્યાસ ભલતાચ નવાજી ।
અંતરેં ન રાખતાં ભાજી । મિળણાર નાહીં ॥ ૨૦ ॥
અંતરેં ન રાખતાં ભાજી । મિળણાર નાહીં ॥ ૨૦ ॥
ઐસેં વર્તતેં પ્રત્યક્ષ । અલક્ષીં લાવાવેં લક્ષ ।
દક્ષાસ ભેટતાં દક્ષ । સમાધાન હોતેં ॥ ૨૧ ॥
દક્ષાસ ભેટતાં દક્ષ । સમાધાન હોતેં ॥ ૨૧ ॥
મનાસ મિળતાં મન । પાહોન યેતી નિરંજન ।
ચંચળચક્ર ઉલંઘૂન । પૈલાડ જાતી ॥ ૨૨ ॥
ચંચળચક્ર ઉલંઘૂન । પૈલાડ જાતી ॥ ૨૨ ॥
યેકદા જાઊન પાહોન આલે । મગ તેં સન્નિધ દેખિલેં ।
ચર્મચક્ષી લક્ષિલેં । ન વચે કદા ॥ ૨૩ ॥
ચર્મચક્ષી લક્ષિલેં । ન વચે કદા ॥ ૨૩ ॥
નાના શરીરીં ચંચળ । અખંડ કરી ચળવળ ।
પરબ્રહ્મ તેં નિશ્ચળ । સર્વાં ઠાઈં ॥ ૨૪ ॥
પરબ્રહ્મ તેં નિશ્ચળ । સર્વાં ઠાઈં ॥ ૨૪ ॥
ચંચળ ધાંવે યેકીકડે । વોસ પડે દુસરેકડે ।
ચંચળ પુરે સર્વાંકડે । હેં તો ઘડેના ॥ ૨૫ ॥
ચંચળ પુરે સર્વાંકડે । હેં તો ઘડેના ॥ ૨૫ ॥
ચંચળ ચંચળાસ પુરેના । આવઘેં ચંચળ વિવરેના ।
નિશ્ચળ અપાર અનુમાના । કૈસેં યેતેં ॥ ૨૬ ॥
નિશ્ચળ અપાર અનુમાના । કૈસેં યેતેં ॥ ૨૬ ॥
ગગનીં ચાલિલી હવાવી । કૈસી પાવેલ પાર પદવી ।
જાતાં મધેંચિ વિઝાવી । હા સ્વભાવચિ તિચા ॥ ૨૭ ॥
જાતાં મધેંચિ વિઝાવી । હા સ્વભાવચિ તિચા ॥ ૨૭ ॥
મનોધર્મ યેકદેશી । કૈસા આકળિલ વસ્તુસી ।
નિર્ગુણ સાંડૂન અપેસી । સર્વ બ્રહ્મ મ્હણે ॥ ૨૮ ॥
નિર્ગુણ સાંડૂન અપેસી । સર્વ બ્રહ્મ મ્હણે ॥ ૨૮ ॥
નાહીં સારાસાર વિચાર । તેથેં અવઘા અંધકાર ।
ખરેં સાંડૂન ખોટેં પોર । નેણતેં ઘેતેં ॥ ૨૯ ॥
ખરેં સાંડૂન ખોટેં પોર । નેણતેં ઘેતેં ॥ ૨૯ ॥
બ્રહ્માંડાચેં માહાકારણ । તેથૂન હેં પંચીકર્ણ ।
માહાવાક્યાચેં વિવર્ણ । વેગળેં અસે ॥ ૩૦ ॥
માહાવાક્યાચેં વિવર્ણ । વેગળેં અસે ॥ ૩૦ ॥
મહત્તત્ત્વ મહદ્ભૂત । તોચિ જાણાવા ભગવંત ।
ઉપાસના હે સમાપ્ત । યેથૂન જાલી ॥ ૩૧ ॥
ઉપાસના હે સમાપ્ત । યેથૂન જાલી ॥ ૩૧ ॥
કર્મ ઉપાસના આણિ જ્ઞાન । ત્રિકાંડ વેદ હેં પ્રમાણ ।
જ્ઞાનાચેં હોતેં વિજ્ઞાન । પરબ્રહ્મી ॥ ૩૨ ॥
જ્ઞાનાચેં હોતેં વિજ્ઞાન । પરબ્રહ્મી ॥ ૩૨ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
ચંચળલક્ષણનિરૂપણનામ
સમાસ
પાંચવા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
ચંચળલક્ષણનિરૂપણનામ
સમાસ
પાંચવા
॥
સમાસ
સહાવા
ચાતુર્ય
વિવરણ
॥
સહાવા
ચાતુર્ય
વિવરણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
પીતાપાસૂન કૃષ્ણ જાલેં । ભૂમંડળીં વિસ્તારલેં ।
તેણેંવિણ ઉઅમજલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧ ॥
તેણેંવિણ ઉઅમજલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧ ॥
આહે તરી સ્વલ્પ લક્ષણ । સર્વત્રાંચી સાંઠવણ ।
અદ્ધમ આણી ઉત્તમ ગુણ । તેથેંચિ અસતી ॥ ૨ ॥
અદ્ધમ આણી ઉત્તમ ગુણ । તેથેંચિ અસતી ॥ ૨ ॥
મહીસુત સરસાવિલા । સરસાઊન દ્વિધા કેલા ।
ઉભયેતા મિળોન ચાલિલા । કાર્યેભાગ ॥ ૩ ॥
ઉભયેતા મિળોન ચાલિલા । કાર્યેભાગ ॥ ૩ ॥
સ્વેતાસ્વેતાસ ગાંઠીં પડતાં । મધેં કૃષ્ણ મિશ્રિત હોતાં ।
ઇહલિકસાર્થકતા । હોત આહે ॥ ૪ ॥
ઇહલિકસાર્થકતા । હોત આહે ॥ ૪ ॥
વિવરતાં યાચા વિચાર । મૂર્ખ તોચિ હોયે ચતુર ।
સદ્યપ્રચિત સાક્ષાત્કાર । પરલોકીંચા ॥ ૫ ॥
સદ્યપ્રચિત સાક્ષાત્કાર । પરલોકીંચા ॥ ૫ ॥
સકળાંસ જે માન્ય । તેંચિ હોતસે સામાન્ય ।
સામાન્યાસ અનન્ય । હોઈજેત નાહીં ॥ ૬ ॥
સામાન્યાસ અનન્ય । હોઈજેત નાહીં ॥ ૬ ॥
ઉત્તમ મધ્યમ કનિષ્ઠ રેખા । અદૃષ્ટીચી ગુપ્ત રેખા ।
ચત્વાર અનુભવ રારિખા । હોત નાહીં ॥ ૭ ॥
ચત્વાર અનુભવ રારિખા । હોત નાહીં ॥ ૭ ॥
ચૌદા પિડ્યાંચે પવાડે । સાંગતી તે શાહાણે કીં વેડે ।
ઐકત્યાનેં ઘડે કીં ન ઘડે । ઐસેં પાહાવેં ॥ ૮ ॥
ઐકત્યાનેં ઘડે કીં ન ઘડે । ઐસેં પાહાવેં ॥ ૮ ॥
રેખા તિતુકી પુસોન જાતે । પ્રત્યક્ષ પ્રત્યયા યેતેં ।
ડોળેઝાંકણી કરાવી તેં । કાયેનિમિત્ય ॥ ૯ ॥
ડોળેઝાંકણી કરાવી તેં । કાયેનિમિત્ય ॥ ૯ ॥
બહુતાંચે બોલીં લાગલેં । તેં પ્રાણી અનુમાનીં બુડાલેં ।
મુખ્ય નિશ્ચયે ચુકલેં । પ્રત્યયાચા ॥ ૧૦ ॥
મુખ્ય નિશ્ચયે ચુકલેં । પ્રત્યયાચા ॥ ૧૦ ॥
ઉદંડાચેં ઉદંડ ઐકાવેં । પરી તેં પ્રત્યયેં પાહાવે ।
ખરેંખોટેં નિવડાવેં । અંતર્યામીં ॥ ૧૧ ॥
ખરેંખોટેં નિવડાવેં । અંતર્યામીં ॥ ૧૧ ॥
કોણાસી નવ્હે મ્હણોં નયે । સમજાવે અપાયે ઉપાયે ।
પ્રત્યયે ઘ્યાવા બહુત કાયે । બોલોનિયાં ॥ ૧૨ ॥
પ્રત્યયે ઘ્યાવા બહુત કાયે । બોલોનિયાં ॥ ૧૨ ॥
માણુસ હેંકાડ આણી કચ્ચેં । માન્ય કરાવેં તયાચેં ।
યેણેંપ્રકારેં બહુતાંચેં । અંતર રાખાવેં ॥ ૧૩ ॥
યેણેંપ્રકારેં બહુતાંચેં । અંતર રાખાવેં ॥ ૧૩ ॥
અંતરીં પીળ પેચ વળસા । તોચિ વાઢવી બહુવસા ।
તરી મગ શાહાણા કૈસા । નિવઊં નેણેં ॥ ૧૪ ॥
તરી મગ શાહાણા કૈસા । નિવઊં નેણેં ॥ ૧૪ ॥
વેડેં કરાવેં શાહાણેં । તરીચ જિણેં શ્લાઘ્યવાણેં ।
ઉગેંચ વાદાંગ વાઢવિણેં । હેં મૂર્ખપણ ॥ ૧૫ ॥
ઉગેંચ વાદાંગ વાઢવિણેં । હેં મૂર્ખપણ ॥ ૧૫ ॥
મિળોન જાઊન મેળવાવેં । પડી ઘેઊન ઉલથાવેં ।
કાંહીંચ કળોં નેદાવેં । વિવેકબળેં ॥ ૧૬ ॥
કાંહીંચ કળોં નેદાવેં । વિવેકબળેં ॥ ૧૬ ॥
દુસર્યાચે ચાલણેં ચાલાવેં । દુસર્યાચે બોલણીં બોલાવેં ।
દુસર્યાચે મનોગતેં જાવેં । મિળોનિયાં ॥ ૧૭ ॥
દુસર્યાચે મનોગતેં જાવેં । મિળોનિયાં ॥ ૧૭ ॥
જો દુસર્યાચ્યા હિતાવરી । તો વિપટ કહિંચ ન કરી ।
માનત માનત વિવરી । અંતર તયાચેં ॥ ૧૮ ॥
માનત માનત વિવરી । અંતર તયાચેં ॥ ૧૮ ॥
આધીં અંતર હાતીં ઘ્યાવેં । મગ હળુહળુ ઉકલાવેં ।
નાના ઉપાયેં ન્યાવેં । પરલોકાસી ॥ ૧૯ ॥
નાના ઉપાયેં ન્યાવેં । પરલોકાસી ॥ ૧૯ ॥
હેંકાડાસ હેંકાડ મિળાલા । તેથેં ગલ્બલાચિ જાલા ।
કળહો ઉઠતાં ચ્યાતુર્યાલા । ઠાવ કૈંચા ॥ ૨૦ ॥
કળહો ઉઠતાં ચ્યાતુર્યાલા । ઠાવ કૈંચા ॥ ૨૦ ॥
ઉગીચ કરિતી બડબડ । પરી કરૂન દાખવિણેં હેં અવઘડ ।
પરસ્થળ સાધણેં જડ । કઠિણ આહે ॥ ૨૧ ॥
પરસ્થળ સાધણેં જડ । કઠિણ આહે ॥ ૨૧ ॥
ધકે ચપેટે સોસાવે । નીચ શબ્દ સાહાત જાવે ।
પ્રસ્તાવોન પરાવે । આપલે હોતી ॥ ૨૨ ॥
પ્રસ્તાવોન પરાવે । આપલે હોતી ॥ ૨૨ ॥
પ્રસંગ જાણોનિ બોલાવેં । જાણપણ કાંહીંચ ન ઘાવેં ।
લીનતા ધરૂન જાવેં । જેથતેથેં ॥ ૨૩ ॥
લીનતા ધરૂન જાવેં । જેથતેથેં ॥ ૨૩ ॥
કુગ્રામેં અથવા નગરેં । પાહાવીં ઘરાંચીં ઘરેં ।
ભિક્ષામિસેં લાહાનથોરેં । પરીક્ષૂન સોડાવીં ॥ ૨૪ ॥
ભિક્ષામિસેં લાહાનથોરેં । પરીક્ષૂન સોડાવીં ॥ ૨૪ ॥
બહુતીં કાંહીંતરી સાંપડે । વિચક્ષણ લોકીં મિત્રી ઘડે ।
ઉગેચ બૈસતાં કાંહીંચ ન ઘડે । ફિર્ણેં વિવરણેં ॥ ૨૫ ॥
ઉગેચ બૈસતાં કાંહીંચ ન ઘડે । ફિર્ણેં વિવરણેં ॥ ૨૫ ॥
સાવધપણેં સર્વ જાણાવેં । વર્તમાન આધીંચ ઘ્યાવેં ।
જાઊં યે તિકડે જાવેં । વિવેકેં સહિત ॥ ૨૬ ॥
જાઊં યે તિકડે જાવેં । વિવેકેં સહિત ॥ ૨૬ ॥
નાના જિનસપાઠાંતરેં । નિવતી સકળાંચીં અંતરેં ।
લેહોન દેતાં પરોપકારેં । સીમા સાંડાવી ॥ ૨૭ ॥
લેહોન દેતાં પરોપકારેં । સીમા સાંડાવી ॥ ૨૭ ॥
જૈસેં જયાસ પાહિજે । તૈસેં તયાસ દીજે ।
તરી મગ શ્રેષ્ઠચિ હોઇજે । સકળાં માન્યે ॥ ૨૮ ॥
તરી મગ શ્રેષ્ઠચિ હોઇજે । સકળાં માન્યે ॥ ૨૮ ॥
ભૂમંડળીં સકળાંસ માન્ય । તો મ્હણોં નયે સામાન્ય ।
કિત્યેક લોક અનન્ય । તયા પુરુષાસી ॥ ૨૯ ॥
કિત્યેક લોક અનન્ય । તયા પુરુષાસી ॥ ૨૯ ॥
ઐસીં ચાતુર્યાચીં લક્ષણેં । ચાતુર્યેં દિગ્વિજયે કરણેં ।
મગ તયાસ કાયે ઉણેં । જેથતેથેં ॥ ૩૦ ॥
મગ તયાસ કાયે ઉણેં । જેથતેથેં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
ચાતુર્યવિવરણનામ
સમાસ
સહાવા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
ચાતુર્યવિવરણનામ
સમાસ
સહાવા
॥
સમાસ
સાતવા
અધોર્ધનિરૂપણ
॥
સાતવા
અધોર્ધનિરૂપણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
નાના વિકારાચેં મૂળ । તે હે મૂળમાયાચ કેવળ ।
અચંચળીં જે ચંચળ । સૂક્ષ્મરૂપેં ॥ ૧ ॥
અચંચળીં જે ચંચળ । સૂક્ષ્મરૂપેં ॥ ૧ ॥
મૂળામાયા જાણીવેચી । મુળીંચ્યા મુળ સંકલ્પાચી ।
વોળખી શડગુણૈશ્વરાચી । યેણેંચિ ન્યાવેં ॥ ૨ ॥
વોળખી શડગુણૈશ્વરાચી । યેણેંચિ ન્યાવેં ॥ ૨ ॥
પ્રકૃતિપુરુષ શિવશક્તિ । આર્ધનારીનટેશ્વર મ્હણતી ।
પરી તે આવઘી જગજ્જોતી । મૂળ ત્યાસી ॥ ૩ ॥
પરી તે આવઘી જગજ્જોતી । મૂળ ત્યાસી ॥ ૩ ॥
સંકલ્પાચેં જેં ચળણ । તેંચિ વાયોચેં લક્ષણ ।
વાયો આણી ત્રિગુણ । આણી પંચભૂતેં ॥ ૪ ॥
વાયો આણી ત્રિગુણ । આણી પંચભૂતેં ॥ ૪ ॥
પાહાતાં કોણીયેક વેલ । ત્યાચ્યા મુળ્યા અસતી ખોલ ।
પત્રેં પુષ્પેં ફળેં કેવળ । મુળાચપાસી ॥ ૫ ॥
પત્રેં પુષ્પેં ફળેં કેવળ । મુળાચપાસી ॥ ૫ ॥
યાહિવેગળે નાના રંગ । આકાર વિકાર તરંગ ।
નાના સ્વાદ અંતરંગ । મુળામધ્યેં ॥ ૬ ॥
નાના સ્વાદ અંતરંગ । મુળામધ્યેં ॥ ૬ ॥
તેંચિ મૂળ ફોડૂન પાહાતાં । કાંહીંચ નાહીં વાટે આતાં ।
પુઢેં વાઢતાં વાઢતાં । દિસોં લાગે ॥ ૭ ॥
પુઢેં વાઢતાં વાઢતાં । દિસોં લાગે ॥ ૭ ॥
કડ્યાવરી વેલ નિઘાલા । અધોમુખેં બળેં ચાલિલા ।
ફાંપાવોન પુઢેં આલા । ભૂમંડળીં ॥ ૮ ॥
ફાંપાવોન પુઢેં આલા । ભૂમંડળીં ॥ ૮ ॥
તૈસીં મુળમાયા જાણ । પંચભૂતેં આણી ત્રિગુણ ।
મુળીં આહેત હેં પ્રમાણ । પ્રત્યયેં જાણાવેં ॥ ૯ ॥
મુળીં આહેત હેં પ્રમાણ । પ્રત્યયેં જાણાવેં ॥ ૯ ॥
અખંડ વેલ પુઢેં વાઢલા । નાના વિકારીં શોભલા ।
વિકારાંચા વિકાર જાલા । અસંભાવ્ય ॥ ૧૦ ॥
વિકારાંચા વિકાર જાલા । અસંભાવ્ય ॥ ૧૦ ॥
નાના ફડગરેં ફુટલીં । નાના જુંબાડેં વાઢલી ।
અનંત અગ્રેં ચાલિલીં । સૃષ્ટીમધેં ॥ ૧૧ ॥
અનંત અગ્રેં ચાલિલીં । સૃષ્ટીમધેં ॥ ૧૧ ॥
કિત્યેક ફળેં તીં પડતી । સવેંચિ આણીક નિઘતી ॥
ઐસીં હોતી આણિ જાતી । સર્વકાળ ॥ ૧૨ ॥
યેક વેલચિ વાળલે । પુન્હાં તેથેંચિ ફુટલે ।
ઐસે આલે આણિ ગેલે । કિતીયેક ॥ ૧૩ ॥
ઐસે આલે આણિ ગેલે । કિતીયેક ॥ ૧૩ ॥
પાનેં ઝડતી આણિ ફુટતી । પુષ્પેં ફળેં તેણેંચિ રિતીં ।
મધ્યેં જીવ હે જગતી । અસંભાવ્ય ॥ ૧૪ ॥
મધ્યેં જીવ હે જગતી । અસંભાવ્ય ॥ ૧૪ ॥
અવઘા વેલચિ કર્પતો । મુળાપાસૂન પુન્હા હોતો ।
ઐસા અવઘા વિચાર જો તો । પ્રત્યક્ષ જાણાવા ॥ ૧૫ ॥
ઐસા અવઘા વિચાર જો તો । પ્રત્યક્ષ જાણાવા ॥ ૧૫ ॥
મૂળ ખાણોન કાઢિલેં । પ્રત્યયેજ્ઞાનેં નિર્મૂળ કેલેં ।
તરી મગ વાઢણેંચિ રાહિલેં । સકળ કાંહીં । ૧૬ ॥
તરી મગ વાઢણેંચિ રાહિલેં । સકળ કાંહીં । ૧૬ ॥
મુળીં બીજ સેવટીં બીજ । મધ્યેં જળરૂપ બીજ ।
ઐસા હા સ્વભાવ સહજ । વિસ્તારલા ॥ ૧૭ ॥
ઐસા હા સ્વભાવ સહજ । વિસ્તારલા ॥ ૧૭ ॥
મુળામધીલ જ્યા ગોષ્ટી । સાંગતાહે બીજસૃષ્ટી ।
જેથીલ અંશ તેથેં કષ્ટી । ન હોતાં જાતો ॥ ૧૮ ॥
જેથીલ અંશ તેથેં કષ્ટી । ન હોતાં જાતો ॥ ૧૮ ॥
જાતો યેતો પુન્હા જાતો । ઐસા પ્રત્યાવૃત્તિ કરિતો ।
પરંતુ આત્મજ્ઞાની જો તો । અન્યથા ન ઘડે ॥ ૧૯ ॥
પરંતુ આત્મજ્ઞાની જો તો । અન્યથા ન ઘડે ॥ ૧૯ ॥
ન ઘડે ઐસેં જરી મ્હણાવેં । તરી કાંહીંતરી લાગે જાણાવેં ।
અંતરીંચ પરી ઠાવેં । સકળાંસ કૈચેં ॥ ૨૦ ॥
અંતરીંચ પરી ઠાવેં । સકળાંસ કૈચેં ॥ ૨૦ ॥
તેણેંસીંચ કાર્યભાગ કરિતી । પરંતુ તયાસ નેણતી ।
દિસેના તે કાયે કરિતી । બાપુડે લોક ॥ ૨૧ ॥
દિસેના તે કાયે કરિતી । બાપુડે લોક ॥ ૨૧ ॥
વિષયેભોગ તેણેંચિ ઘડે । તેણેંવિણ કાંહીંચ ન ઘડે ।
સ્થૂળ સાંડૂન સૂક્ષ્મીં પવાડે । ઐસા પાહિજે ॥ ૨૨ ॥
સ્થૂળ સાંડૂન સૂક્ષ્મીં પવાડે । ઐસા પાહિજે ॥ ૨૨ ॥
જેં આપલેંચિ અંતર । તદ્રૂપચિ જગદાંતર ।
શરીરભેદાચે વિકાર । વેગળાલે ॥ ૨૩ ॥
શરીરભેદાચે વિકાર । વેગળાલે ॥ ૨૩ ॥
આંગોળીચી આંગોળીસ વેધના । યેકીચી યેકીસ કળેના ।
હાત પાયે અવેવ નાના । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૨૪ ॥
હાત પાયે અવેવ નાના । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૨૪ ॥
અવેવાચેં અવેવ નેણે । મા તો પરાંચેં કાયે જાણે ।
પરાંતર યાકારણેં । જાણવેના ॥ ૨૫ ॥
પરાંતર યાકારણેં । જાણવેના ॥ ૨૫ ॥
યેકાચિ ઉદકેં સકળ વનસ્પતી । નાના અગ્રેંભેદ દિસતી ।
ખુડિલીં તિતુકીંચ સુકતી । યેર તે ટવટવીત ॥ ૨૬ ॥
ખુડિલીં તિતુકીંચ સુકતી । યેર તે ટવટવીત ॥ ૨૬ ॥
યેણેંચિ ન્યાયેં ભેદ જાલા । કળેના યેકાચેં યેકાલા ।
જાણપણેં આત્મયાલા । ભેદ નાહીં ॥ ૨૭ ॥
જાણપણેં આત્મયાલા । ભેદ નાહીં ॥ ૨૭ ॥
આત્મત્વીં ભેદ દિસે । દેહપ્રકૃતિકરિતાં ભાસે ।
તરી જાણતચિ અસે । બહુતેક ॥ ૨૮ ॥
તરી જાણતચિ અસે । બહુતેક ॥ ૨૮ ॥
દેખોન ઐકોન જાણતી । શાહાણે અંતર પરીક્ષિતી ।
ધૂર્ત તે અવઘેંચ સમજતી । ગુપ્તરૂપેં ॥ ૨૯ ॥
ધૂર્ત તે અવઘેંચ સમજતી । ગુપ્તરૂપેં ॥ ૨૯ ॥
જો બહુતાંચેં પાળણ કરી । તો બહુતાંચેં અંતર વિવરી ।
ધૂર્તપણેં ઠાઉકેં કરી । સકળ કાંહીં ॥ ૩૦ ॥
ધૂર્તપણેં ઠાઉકેં કરી । સકળ કાંહીં ॥ ૩૦ ॥
આધી મનોગત પાહતીં । મગ વિશ્વાસ ધરિતી ।
પ્રાણીમાત્ર યેણેં રિતીં । વર્તતાહે ॥ ૩૧ ॥
પ્રાણીમાત્ર યેણેં રિતીં । વર્તતાહે ॥ ૩૧ ॥
સ્મરણામગેં વિસ્મરણ । રોકડી પ્રચિત પ્રમાણ ।
આપલેં ઠેવણેં આપણ । દુકતાહે ॥ ૩૨ ॥
આપલેં ઠેવણેં આપણ । દુકતાહે ॥ ૩૨ ॥
આપલેંચ આપણા સ્મરેના । બોલિલેં તેં આઠવેના ।
ઉઠતી અનંત કલ્પના । ઠાઉક્યા કૈંચ્યા ॥ ૩૩ ॥
ઉઠતી અનંત કલ્પના । ઠાઉક્યા કૈંચ્યા ॥ ૩૩ ॥
ઐસેં હેં ચંચળ ચક્ર । કાંહીં નીટ કાંહીં વક્ર ।
જાલા રંક અથવા શક્ર । તરી સ્મરણાસ્મરણેં ॥ ૩૪ ॥
જાલા રંક અથવા શક્ર । તરી સ્મરણાસ્મરણેં ॥ ૩૪ ॥
સ્મરણ મ્હણિજે દેવ । વિસ્મરણ મ્હણિજે દાનવ ।
સ્મરણવિસ્મરણેં માનવ । વર્તતી આતાં ॥ ૩૫ ॥
સ્મરણવિસ્મરણેં માનવ । વર્તતી આતાં ॥ ૩૫ ॥
મ્હણોનિ ચેવી આણિ દાનવી । સંપત્તિ દ્વિધા જાણાવી ।
પ્રચિત માનસીં આણાવી । વિવેકેંસહિત ॥ ૩૬ ॥
પ્રચિત માનસીં આણાવી । વિવેકેંસહિત ॥ ૩૬ ॥
વિવેકેં વિવેક જાણાવા । આત્મ્યાનેં આત્મા વોળખાવા ।
નેત્રેં નેત્રચિ પાહાવા । દર્પણીંચા ॥ ૩૭ ॥
નેત્રેં નેત્રચિ પાહાવા । દર્પણીંચા ॥ ૩૭ ॥
સ્થૂળેં સ્થૂળ ખાજવાવેં । સુક્ષ્મેં સુક્ષ્મ સમજાવેં ।
ખુણેનેં ખુણેસી બાણાવેં । અંતર્યામીં ॥ ૩૮ ॥
ખુણેનેં ખુણેસી બાણાવેં । અંતર્યામીં ॥ ૩૮ ॥
વિચારેં જાણાવ વિચાર । અંતરેં જાણાવે અંતર ।
અંતરેં જાણાવે પરાંતર । । હૌનિયાં ॥ ૩૯ ॥
અંતરેં જાણાવે પરાંતર । । હૌનિયાં ॥ ૩૯ ॥
સ્મરણામાજીં વિસ્મરણ । હેંચિ ભેદાચેં લક્ષણ ।
યેકદેસી । પરિપૂર્ણ । હોત નાહીં ॥ ૪૦ ॥
યેકદેસી । પરિપૂર્ણ । હોત નાહીં ॥ ૪૦ ॥
પુઢેં સિકે માગેં વિસરે । પુઢેં ઉજેડે માગેં અંધારેં ।
પુઢેં સ્મરે માગેં વિસ્મરે । સકળ કાંહીં ॥ ૪૧ ॥
પુઢેં સ્મરે માગેં વિસ્મરે । સકળ કાંહીં ॥ ૪૧ ॥
તુર્યા જાણાવી સ્મરણ । સુષુપ્તી જાણાવી વિસ્મરણ ।
ઉભયેતા શરીરીં જાણ । વર્તતી આતાં ॥ ૪૨ ॥
ઉભયેતા શરીરીં જાણ । વર્તતી આતાં ॥ ૪૨ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
અધોર્ધનિરૂપણનામ
સમાસ
સાતવા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
અધોર્ધનિરૂપણનામ
સમાસ
સાતવા
॥
સમાસ
આઠવા
સૂક્ષ્મજીવનિરૂપણ
॥
આઠવા
સૂક્ષ્મજીવનિરૂપણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
રેણૂહૂન સૂક્ષ્મ કિડે । ત્યાંચેં આયુષ્ય નિપટચિ થોડેં ।
યુક્તિ બુદ્ધિ તેણેંચિ પાડેં । તયામધેં ॥ ૧ ॥
યુક્તિ બુદ્ધિ તેણેંચિ પાડેં । તયામધેં ॥ ૧ ॥
ઐસે નાના જીવ અસતી । પાહોં જાતાં ન દિસતી ।
અંતઃકર્ણપંચકાચી સ્થિતી । તેથેંચિ આહે ॥ ૨ ॥
અંતઃકર્ણપંચકાચી સ્થિતી । તેથેંચિ આહે ॥ ૨ ॥
ત્યાંપુરતેં ત્યાંચેં જ્ઞાન । વિષયે ઇંદ્રિયેં સમાન ।
સૂક્ષ્મ શરીરેં વિવરોન । પાહાતો કોણ ॥ ૩ ॥
સૂક્ષ્મ શરીરેં વિવરોન । પાહાતો કોણ ॥ ૩ ॥
ત્યાસ મુંગી માહા થોર । નેણોંચાલિલા કુંજર ।
મુંગીસ મુતાચા પૂર । ઐસેં બોલતી ॥ ૪ ॥
મુંગીસ મુતાચા પૂર । ઐસેં બોલતી ॥ ૪ ॥
તેં મુંગીસમાન શરીરેં । ઉદંડ અસતી લાહાનથોરેં ।
સમસ્તાંમધ્યેં જીવેશ્વરેં । વસ્તિ કીજે ॥ ૫ ॥
સમસ્તાંમધ્યેં જીવેશ્વરેં । વસ્તિ કીજે ॥ ૫ ॥
ઐસિયા કિડ્યાંચા સંભાર । ઉદંડ દાટલા વિસ્તાર ।
અત્યંત સાક્ષપી જો નર । તો વિવરોન પાહે ॥ ૬ ॥
અત્યંત સાક્ષપી જો નર । તો વિવરોન પાહે ॥ ૬ ॥
નાના નક્ષત્રીં નાના કિડે । ત્યાંસ ભાસતી પર્વતાયેવઢે ।
આયુષ્યહિ તેણેંચિ પાડેં । ઉદંડ વાટે ॥ ૭ ॥
આયુષ્યહિ તેણેંચિ પાડેં । ઉદંડ વાટે ॥ ૭ ॥
પક્ષાયેવઢેં લાહાન નાહીં । પક્ષાયેવઢેં થોર નાહીં ।
સર્પ આણિ મછ પાહીં । યેણેંચિ પાડે ॥ ૮ ॥
સર્પ આણિ મછ પાહીં । યેણેંચિ પાડે ॥ ૮ ॥
મુંગીપાસૂન થોરથોરેં । ચઢતીં વાઢતીં શરીરેં ।
ત્યાંચી નિર્ધારિતાં અંતરેં । કળોં યેતી ॥ ૯ ॥
ત્યાંચી નિર્ધારિતાં અંતરેં । કળોં યેતી ॥ ૯ ॥
નાના વર્ણ નાના રંગ । નાના જીવનાચે તરંગ ।
યેક સુરંગ યેક વિરંગ । કિતી મ્હણૌનિ સાંગાવે ॥ ૧૦ ॥
યેક સુરંગ યેક વિરંગ । કિતી મ્હણૌનિ સાંગાવે ॥ ૧૦ ॥
યેકેં સુકુમારેં યેકેં કઠોરેં। નિર્માણ કેલીં જગદેશ્વરેં ।
સુવર્ણાસારિખીં શરીરેં । દૈદિપ્યમાનેં ॥ ૧૧ ॥
સુવર્ણાસારિખીં શરીરેં । દૈદિપ્યમાનેં ॥ ૧૧ ॥
શરીરભેદેં આહારભેદેં । વાચાભેદેં ગુણભેદેં ।
અંતરીં વસિજે અભેદેં । યેકરૂપેં ॥ ૧૨ ॥
અંતરીં વસિજે અભેદેં । યેકરૂપેં ॥ ૧૨ ॥
યેક ત્રાસકેં યેકમારકેં। પાહો જાતાં નાના કૌતુકેં ।
કિતીયેક આમોલિકેં । સૃષ્ટીમધ્યેં ॥ ૧૩ ॥
કિતીયેક આમોલિકેં । સૃષ્ટીમધ્યેં ॥ ૧૩ ॥
ઐસીં અવઘીં વિવરોન પાહે । ઐસા પ્રાણી કોણ આહે ।
આપલ્યાપરતેં જાણોન રાહે । કિંચિતમાત્ર ॥ ૧૪ ॥
આપલ્યાપરતેં જાણોન રાહે । કિંચિતમાત્ર ॥ ૧૪ ॥
નવખંડ હે વસુંધરા । સપ્તસાગરાંચા ફેરા ।
બ્રહ્માંડાબાહેરીલ નીરા । કોણ પાહે ॥ ૧૫ ॥
બ્રહ્માંડાબાહેરીલ નીરા । કોણ પાહે ॥ ૧૫ ॥
ત્યા નીરામધ્યેં જીવ અસતી । પાહોં જાતાં અસંખ્યાતી ।
ત્યા વિશાળ જીવાંચી સ્થિતી । કોણજાણે ॥ ૧૬ ॥
ત્યા વિશાળ જીવાંચી સ્થિતી । કોણજાણે ॥ ૧૬ ॥
જેથેં જીવન તેથેં જીવ । હા ઉત્પત્તીચા સ્વભાવ ।
પાહાતાં યાચા અભિપ્રાવ । ઉદંડ અસે । ॥ ૧૭ ॥
પાહાતાં યાચા અભિપ્રાવ । ઉદંડ અસે । ॥ ૧૭ ॥
પૃથ્વીગર્ભીં નાના નીરેં । ત્યા નીરામધેં શરીરેં ।
નાના જિનસ લાહાનથોરેં । કોણ જાણેં ॥ ૧૮ ॥
નાના જિનસ લાહાનથોરેં । કોણ જાણેં ॥ ૧૮ ॥
યેક પ્રાણી અંતરિક્ષ અસતી । તેહીં નાહીં દેખિલી ક્ષિતી ।
વરીચ્યાવરી ઉડોન જાતી । પક્ષ ફુટલ્યાનંતરેં ॥ ૧૯ ॥
વરીચ્યાવરી ઉડોન જાતી । પક્ષ ફુટલ્યાનંતરેં ॥ ૧૯ ॥
નાના ખેચરેં આણિ ભૂચરેં । નાના વનચરેં આણિ જળચરેં ।
ચૌર્યાસિ યોનીપ્રકારેં । કોણ જાણે ॥ ૨૦ ॥
ચૌર્યાસિ યોનીપ્રકારેં । કોણ જાણે ॥ ૨૦ ॥
ઉષ્ણ તેજ વેગળે કરુની । જેથેં તેથેં જીવયોની ।
કલ્પનેપાસુની હોતી પ્રાણી । કોણ જાણે ॥ ૨૧ ॥
કલ્પનેપાસુની હોતી પ્રાણી । કોણ જાણે ॥ ૨૧ ॥
યેક નાના સામર્થ્યેં કેલે । યેક ઇચ્છેપાસૂન જાલે ।
યેક શબ્દાસરિસે પાવલે । શ્રાપદેહ ॥ ૨૨ ॥
યેક શબ્દાસરિસે પાવલે । શ્રાપદેહ ॥ ૨૨ ॥
યેક દેહ બાજીગિરીચે । યેક દેહ વોડંબરીચે।
યેક દેહ દેવતાંચે । નાનાપ્રકારેં॥ ૨૩॥
યેક દેહ દેવતાંચે । નાનાપ્રકારેં॥ ૨૩॥
યેક ક્રોધાપાસૂન જાલે । યેક તપા પાસૂન જન્મલે ।
યેક ઉશ્રાપેં પાવલે । પૂર્વદેહ ॥ ૨૪ ॥
યેક ઉશ્રાપેં પાવલે । પૂર્વદેહ ॥ ૨૪ ॥
ઐસેં ભગવંતાચેં કરણેં । કિતી મ્હણૌન સાંગણેં ।
વિચિત્ર માયેચ્યા ગુણેં । હોત જાતેં ॥ ૨૫ ॥
વિચિત્ર માયેચ્યા ગુણેં । હોત જાતેં ॥ ૨૫ ॥
નાના અવઘડ કરણી કેલી । કોણીં દેખિલી ના ઐકિલી ।
વિચિત્ર કળા સમજલી । પાહિજે સર્વેં ॥ ૨૬ ॥
વિચિત્ર કળા સમજલી । પાહિજે સર્વેં ॥ ૨૬ ॥
થોડેં બહુત સમજલેં। પોટાપુરતી વિદ્યા સિકલેં ।
પ્રાણી ઉગેંચ ગર્વેં ગેલેં । મી જ્ઞાતા મ્હણોની ॥ ૨૭॥
પ્રાણી ઉગેંચ ગર્વેં ગેલેં । મી જ્ઞાતા મ્હણોની ॥ ૨૭॥
જ્ઞાની યેક અંતરાત્મા । સર્વાંમધેં સર્વાત્મા ।
ત્યાચા કળાવયા મહિમા । બુદ્ધિ કૈંચી ॥ ૨૮॥
ત્યાચા કળાવયા મહિમા । બુદ્ધિ કૈંચી ॥ ૨૮॥
સપ્તકંચુક બ્રહ્માંડ । ત્યાંત સપ્તકંચુક પિંડ ।
ત્યા પિંડામધેં ઉદંડ । પ્રાણી અસતી ॥ ૨૯ ॥
ત્યા પિંડામધેં ઉદંડ । પ્રાણી અસતી ॥ ૨૯ ॥
આપલ્ય દેહાંતીલ ન કળે । મા તેં અવઘેં કૈંચેં કળે ।
લોક હોતી ઉતાવળે । અલ્પજ્ઞાનેં ॥ ૩૦ ॥
લોક હોતી ઉતાવળે । અલ્પજ્ઞાનેં ॥ ૩૦ ॥
અનુરેણાઐસેં જિનસ । ત્યાંચે આમ્હી વિરાટ પુરુષ ।
આમચેં ઉદંડચિ આયુષ્ય । ત્યાંચ્યા હિસેબેં ॥ ૩૧ ॥
આમચેં ઉદંડચિ આયુષ્ય । ત્યાંચ્યા હિસેબેં ॥ ૩૧ ॥
ત્યાંચ્યા રિતી ત્યાંચે દંડક । વર્તાયાચે અસતી અનેક ।
જાણે સર્વહિ કૌતુક । ઐસા કૈંચા ॥ ૩૨ ॥
જાણે સર્વહિ કૌતુક । ઐસા કૈંચા ॥ ૩૨ ॥
ધન્ય પરમેશ્વરાચી કરણી । અનુમાનેના અંતઃકરણીં ।
ઉગીચ અહંતા પાપિણી । વેઢા લાવી ॥ ૩૩ ॥
ઉગીચ અહંતા પાપિણી । વેઢા લાવી ॥ ૩૩ ॥
અહંતા સાંડૂન વિવરણેં । કિત્યેક દેવાંચે કરણેં ।
પાહાતાં મનુષ્યાચેં જિણેં । થોડેં આહે ॥ ૩૪ ॥
પાહાતાં મનુષ્યાચેં જિણેં । થોડેં આહે ॥ ૩૪ ॥
થોડેં જિણેં અર્ધપુડી કાયા । ગર્વ કરિતી રડાયા ।
શરીર આવઘેં પડાયા । વેળ નાહીં ॥ ૩૫॥
શરીર આવઘેં પડાયા । વેળ નાહીં ॥ ૩૫॥
કુશ્ચીળ ઠાઈં જન્મલેં । આણિ કુશ્ચીળ રસેંચિ વાઢલેં।
યાસ મ્હણતી થોરલેં । કોણ્યા હિસેબેં ॥૩૬॥
યાસ મ્હણતી થોરલેં । કોણ્યા હિસેબેં ॥૩૬॥
કુશ્ચીળ આણિ ક્ષ્ણભંગુર । અખંડ વેથા ચિંતાતુર ।
લોક ઉગેચ મ્હણતી થોર । વેડપણેં ॥ ૩૭ ॥
લોક ઉગેચ મ્હણતી થોર । વેડપણેં ॥ ૩૭ ॥
કાયામાયા દોં દિસાંચી । આદિઅંતીં અવઘી ચી ચી ।
ઝાંકાતાપા કરૂન ઉગીચિ । થોરીવ દાવિતી ॥ ૩૮॥
ઝાંકાતાપા કરૂન ઉગીચિ । થોરીવ દાવિતી ॥ ૩૮॥
ઝાંકિલેં તરી ઉપંઢર પડે । દુર્ગંધી સુટે જિકડે તિકડે ।
જો કોણી વિવેકેં પવાડે । તોચિ ધન્ય ॥ ૩૯ ॥
જો કોણી વિવેકેં પવાડે । તોચિ ધન્ય ॥ ૩૯ ॥
ઉગેંચિ કાયસા તંડાવેં । મોડા અહંતેચેં પુંડાવેં ।
વિવેકેં દેવાસ ધુંડાવેં । હેં ઉત્તમોત્તમ ॥ ૪૦॥
વિવેકેં દેવાસ ધુંડાવેં । હેં ઉત્તમોત્તમ ॥ ૪૦॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
સૂક્ષ્મજીવનિરૂપણનામ
સમાસ
આઠવા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
સૂક્ષ્મજીવનિરૂપણનામ
સમાસ
આઠવા
॥
સમાસ
નવવા
પિંડોત્પત્તિનિરૂપણ
॥
નવવા
પિંડોત્પત્તિનિરૂપણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
ચૌંખાણીચે પ્રાણી અસતી । અવઘે ઉદકેંચિ વાઢતી ।
ઐસે હોતીઆણી જાતી । અસંખ્યાત ॥ ૧ ॥
ઐસે હોતીઆણી જાતી । અસંખ્યાત ॥ ૧ ॥
તત્વાંચેં શરીર જાલેં । અંતરાત્મ્યાસગટ વળલેં ।
ત્યાંચેં મૂળ જોં શોધિલેં । તોં ઉદકરૂપ ॥ ૨ ॥
ત્યાંચેં મૂળ જોં શોધિલેં । તોં ઉદકરૂપ ॥ ૨ ॥
શરત્કાળીંચીં શરીરેં । પીળપીળોં ઝિરપતી નીરેં ।
ઉભયે રેતેં યેકત્રેં । મિસળતી રક્તીં ॥ ૩ ॥
ઉભયે રેતેં યેકત્રેં । મિસળતી રક્તીં ॥ ૩ ॥
અન્નરસ દેહરસ । રક્તરેતેં બાંધે મૂસ ।
રસદ્વયેં સાવકાસ । વાઢોં લાગે ॥ ૪ ॥
રસદ્વયેં સાવકાસ । વાઢોં લાગે ॥ ૪ ॥
વાઢતાં વાઢતાં વાઢલેં । કોમળાચેં કઠીણ જાલેં।
પુઢેં ઉદક પૈસાવલેં । નાના અવેવીં ॥ ૫॥
પુઢેં ઉદક પૈસાવલેં । નાના અવેવીં ॥ ૫॥
સંપૂર્ણ હોતાં બાહેરી પડે । ભૂમીસ પડતાં મગ તેં રડે ।
અવઘ્યાચેં અવઘેંચ ઘડે । ઐસેં આહે ॥ ૬ ॥
અવઘ્યાચેં અવઘેંચ ઘડે । ઐસેં આહે ॥ ૬ ॥
કુડી વાઢે કુબુદ્ધિ વાઢે । મૂળાપાસૂન અવઘેં ઘડે ।
અવઘેંચિ મોડે આણિ વાઢે । દેખતદેખતાં ॥ ૭ ॥
અવઘેંચિ મોડે આણિ વાઢે । દેખતદેખતાં ॥ ૭ ॥
પુઢેં અવઘિયાંચેં શરીર । દિવસેંદિવસ જાલેં થોર ।
સુચોં લાગલા વિચાર । કાંહીં કાંહીં ॥ ૮ ॥
સુચોં લાગલા વિચાર । કાંહીં કાંહીં ॥ ૮ ॥
ફળામધેં બીજ આલેં । તેણેં ન્યાયેં તેથેં જાલેં ।
ઐકતાં દેખતાં ઉમજલેં । સકળ કાંહીં ॥ ૯ ॥
ઐકતાં દેખતાં ઉમજલેં । સકળ કાંહીં ॥ ૯ ॥
બીજેં ઉદકેં અંકુરતી । ઉદક નસ્તાં ઉડોન જાતી ।
યેકે ઠાઈં ઉદક માતી । હોતાં બરેં ॥ ૧૦ ॥
યેકે ઠાઈં ઉદક માતી । હોતાં બરેં ॥ ૧૦ ॥
દોહિંમધેં અસતાં બીજ । ભિજોન અંકુર સહજ ।
વાઢતાં વાઢતાં પુઢેં રીઝ । ઉદંડ આહે ॥ ૧૧ ॥
વાઢતાં વાઢતાં પુઢેં રીઝ । ઉદંડ આહે ॥ ૧૧ ॥
ઇકડે મુળ્યા ધાવા ઘેતી । તિકડે અગ્રેં હેલાવતી ।
મુળેં અગ્ર દ્વિધા હોતી । બીજાપાસૂન ॥ ૧૨ ॥
મુળેં અગ્ર દ્વિધા હોતી । બીજાપાસૂન ॥ ૧૨ ॥
મુળ્યા ચાલિલ્યા પાતાળીં । અગ્રેં ધાવતીં અંતરાળીં ।
નાના પત્રીં પુષ્પીં ફળીં । લગડલીં ઝાડેં ॥ ૧૩ ॥
નાના પત્રીં પુષ્પીં ફળીં । લગડલીં ઝાડેં ॥ ૧૩ ॥
ફળાવડિલ સુમનેં । સુમનાંવડિલ પાનેં ।
પાનાંવડિલ અનુસંધાનેં । કાષ્ઠેં આઘવીં ॥ ૧૪ ॥
પાનાંવડિલ અનુસંધાનેં । કાષ્ઠેં આઘવીં ॥ ૧૪ ॥
કાષ્ઠાંવડિલ મુળ્યા બારિક। મુળ્યાં વડિલ તેં ઉદક ।
ઉદક આળોન કૌતુક । ભૂમંડળાચેં ॥ ૧૫ ॥
ઉદક આળોન કૌતુક । ભૂમંડળાચેં ॥ ૧૫ ॥
યાચી ઐસી આહે પ્રચિતી । તેવ્હાં સકળાં વડિલ જગતી ।
જગતીવડિલ મૂર્તી। આપોનારાયાયેણાચી ॥૧૬ ॥
જગતીવડિલ મૂર્તી। આપોનારાયાયેણાચી ॥૧૬ ॥
તયાવડિલ અગ્નિદેવ । અગ્નિવડિલ વાયેદેવ ।
વાયેદેવાવડિલ સ્વભાવ । અંતરાત્મ્યાંચા ॥ ૧૭ ॥
વાયેદેવાવડિલ સ્વભાવ । અંતરાત્મ્યાંચા ॥ ૧૭ ॥
સકળાંવડિલ અંતરાત્મા। ત્યાસિ નેણે તો દુરાત્મા ।
દુરાત્મા મ્હણિજે દુરી આત્મા । અંતરલા તયા ॥ ૧૮ ॥
દુરાત્મા મ્હણિજે દુરી આત્મા । અંતરલા તયા ॥ ૧૮ ॥
જવળી અસોન ચુકલેં। પ્રત્યયાસ નાહીં સોકલેં ।
ઉગેંચિ આલેં આણી ગેલેં । દેવાચકરિતાં ॥ ૧૯ ॥
ઉગેંચિ આલેં આણી ગેલેં । દેવાચકરિતાં ॥ ૧૯ ॥
મ્હણૌન સકળાંવડિલ દેવ । ત્યાસી હોતાં અનન્યભાવ ।
મગ હે પ્રકૃતીચા સ્વભાવ । પાલટોં લાગે ॥ ૨૦ ॥
મગ હે પ્રકૃતીચા સ્વભાવ । પાલટોં લાગે ॥ ૨૦ ॥
કરી આપુલા વ્યાસંગ। કદાપિ નવ્હે ધ્યાનભંગ ।
બોલણેં ચાલણેં વેંગ । પડોંચ નેદી ॥ ૨૧ ॥
બોલણેં ચાલણેં વેંગ । પડોંચ નેદી ॥ ૨૧ ॥
જેં વડિલીં નિર્માણ કેલેં । તેં પાહિજે પાહિલેં ।
કાયે કાયે વડિલીં કેલેં । કીતી પાહાવેં ॥ ૨૨ ॥
કાયે કાયે વડિલીં કેલેં । કીતી પાહાવેં ॥ ૨૨ ॥
તો વડિલ જેથેં ચેતલા । તોચિ ભાગ્યપુરુષ જાલ ।
અલ્પ ચેતનેં તયાલા । અલ્પભાગ્ય ॥ ૨૩ ॥
અલ્પ ચેતનેં તયાલા । અલ્પભાગ્ય ॥ ૨૩ ॥
તયા નારાયેણાલા મનીં । અખંડ આઠવાવેં ધ્યાનીં ।
મગ તે લક્ષ્મી તયાપાસૂની । જાઈલ કોઠેં ॥ ૨૪ ॥
મગ તે લક્ષ્મી તયાપાસૂની । જાઈલ કોઠેં ॥ ૨૪ ॥
નારાયેણ અસે વિશ્વીં । ત્યાચી પૂજા કરીત જાવી ।
યાકારણેં તોષવાવી । કોણીતરી કાયા ॥ ૨૫ ॥
યાકારણેં તોષવાવી । કોણીતરી કાયા ॥ ૨૫ ॥
ઉપાસના શોધૂન પાહિલી । તોં તે વિશ્વપાળિતી જાલી ।
ન કળે લીળા પરીક્ષિલી । ન વચે કોણા ॥ ૨૬ ॥
ન કળે લીળા પરીક્ષિલી । ન વચે કોણા ॥ ૨૬ ॥
દેવાચી લીળા દેવેંવિણ । આણીક દુસરા પાહે કોણ ।
પાહણેં તિતુકેં આપણ । દેવચિ અસે ॥ ૨૭ ॥
પાહણેં તિતુકેં આપણ । દેવચિ અસે ॥ ૨૭ ॥
ઉપાસના સકળાં ઠાઈં । આત્મારામ કોઠેં નાહીં ।
યાકારણેં ઠાઇં ઠાઇં । રામે આટોપિલેં॥ ૨૮ ॥
યાકારણેં ઠાઇં ઠાઇં । રામે આટોપિલેં॥ ૨૮ ॥
ઐસી માઝી ઉપાસના । આણિતાં નયે અનુમાના ।
નેઊન ઘાલી નિરંજના । પૈલિકડે ॥ ૨૯ ॥
નેઊન ઘાલી નિરંજના । પૈલિકડે ॥ ૨૯ ॥
દેવાકરિતાં કર્મેં ચાલતી । દેવાકરિતાં ઉપાસક હોતી ।
દેવાકરિતાં જ્ઞાની અસતી । કિતિયેક ॥ ૩૦ ॥
દેવાકરિતાં જ્ઞાની અસતી । કિતિયેક ॥ ૩૦ ॥
નાના શાસ્ત્રેં નાના મતેં । દેવચિ બોલિલા સમસ્તેં ।
નેમકાંનેમક વેસ્તાવેસ્તેં । કર્માનુસાર ॥ ૩૧ ॥
નેમકાંનેમક વેસ્તાવેસ્તેં । કર્માનુસાર ॥ ૩૧ ॥
દેવાસ અવઘેં લાગે કરાવેં । ત્યાંત ઘેઊં યે તિતુકેં ઘ્યાવેં ।
અધિકારાસારિખેં ચાલાવેં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૩૨ ॥
અધિકારાસારિખેં ચાલાવેં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૩૨ ॥
આવાહન વિસર્જન । ઐસેંચિ બોલિલેં વિધાન ।
પૂર્વપક્ષ જાલા યેથૂન । સિદ્ધાંત પુઢેં ॥ ૩૩ ॥
પૂર્વપક્ષ જાલા યેથૂન । સિદ્ધાંત પુઢેં ॥ ૩૩ ॥
વેદાંત સિદ્ધાંત ધાદાંત । પ્રચિત પ્રમાણ નેમસ્ત ।
પંચિકર્ણ સાંડૂન હિત । વાક્યાર્થપાહાવા ॥ ૩૪ ॥
પંચિકર્ણ સાંડૂન હિત । વાક્યાર્થપાહાવા ॥ ૩૪ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
પિંડોત્પત્તિનિરૂપણણનામ
સમાસ
નવવા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
પિંડોત્પત્તિનિરૂપણણનામ
સમાસ
નવવા
॥
સમાસ
દહાવા
સિદ્ધાંતનિરૂપણ
॥
દહાવા
સિદ્ધાંતનિરૂપણ
॥
શ્રીરામ
॥
॥
ગગનીં અવઘેંચિ હોત જાતેં । ગગનાઐસેં તગેના તેં ।
નિશ્ચળીં ચંચળ નાના તેં । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૧ ॥
નિશ્ચળીં ચંચળ નાના તેં । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૧ ॥
અંધાર દાટલા બળેં। વાટે ગગન જાલેં કાળેં ।
રવિકિર્ણેં તેં પિવળેં । સવેંચિ વાટે ॥ ૨ ॥
રવિકિર્ણેં તેં પિવળેં । સવેંચિ વાટે ॥ ૨ ॥
ઉદંડ હિંવ જેવ્હાં પડિલે । ગમે ગગન થંડ જાલેં।
ઉષ્ણ ઝળેનેં વાળલેં। ઐસેં વાટે ॥ ૩ ॥
ઉષ્ણ ઝળેનેં વાળલેં। ઐસેં વાટે ॥ ૩ ॥
ઐસેં જેં કાંહીં વાટલેં । તેં તેં જાલેં આણિ ગેલેં ।
આકાશાસારિખેં તગલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૪ ॥
આકાશાસારિખેં તગલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૪ ॥
ઉત્તમ જાણિવેચા જિનસ । સમજોન પાહે સાવકાસ ।
નિરાભાસ તેં આકાશ । ભાસ મિથ્યા ॥ ૫ ॥
નિરાભાસ તેં આકાશ । ભાસ મિથ્યા ॥ ૫ ॥
ઉદક પસરે વાયો પસરે । આત્મા અત્યંતચિ પસરે ।
તત્વેં તત્વ અવઘેંચિ પસરે । અંતર્યામીં ॥ ૬ ॥
તત્વેં તત્વ અવઘેંચિ પસરે । અંતર્યામીં ॥ ૬ ॥
ચળતેં આણિ ચળેના તેં । અંતરીં અવઘેંચ કળતેં ।
વિવરણેંચિ નિવળતેં । પ્રાણિમાત્રાસી ॥ ૭ ॥
વિવરણેંચિ નિવળતેં । પ્રાણિમાત્રાસી ॥ ૭ ॥
વિવરતાં વિવરતાં શેવટીં । નિવૃત્તિપદીં અખંડ ભેટી ।
જાલિયાનેં તુટી । હોણાર નાહીં ॥ ૮ ॥
જાલિયાનેં તુટી । હોણાર નાહીં ॥ ૮ ॥
જેથેં જ્ઞાનાચેં હોતેં વિજ્ઞાન । આણિ મનાચેં હોતેં ઉન્મન ।
તત્વનિર્શનીં અનન્ય। વિવેકેં હોતેં ॥ ૯ ॥
તત્વનિર્શનીં અનન્ય। વિવેકેં હોતેં ॥ ૯ ॥
વડિલાંસ શોધૂન પાહિલેં । તોં ચંચળાચેં નિશ્ચળ જાલેં ।
દેવભક્તપણ ગેલેં । તયે ઠાઇં ॥ ૧૦ ॥
દેવભક્તપણ ગેલેં । તયે ઠાઇં ॥ ૧૦ ॥
ઠાવ મ્હણતાં પદાર્થ નાહીં। પદાર્થમાત્ર મુળીં નાહીં ।
જૈસેં તૈસેં બોલોં કાંહીં । કળાવયા ॥ ૧૧ ॥
જૈસેં તૈસેં બોલોં કાંહીં । કળાવયા ॥ ૧૧ ॥
અજ્ઞાનશક્તિ નિરસલી। જ્ઞાનશક્તિ માવળલી ।
વૃત્તિશૂન્યેં કૈસી જાલી । સ્થિતી પાહા ॥ ૧૨ ॥
વૃત્તિશૂન્યેં કૈસી જાલી । સ્થિતી પાહા ॥ ૧૨ ॥
મુખ્ય શક્તિપાત તો ઐસા । નાહીં ચંચળાચા વળસા ।
નિવાંતીં નિવાંત કૈસા । નિર્વિકારી ॥ ૧૩ ॥
નિવાંતીં નિવાંત કૈસા । નિર્વિકારી ॥ ૧૩ ॥
ચંચળાચીં વિકાર બાલટેં । તેં ચંચળચિ જેથેં આટે ।
ચંચળ નિશ્ચળ ઘનવટે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧૪ ॥
ચંચળ નિશ્ચળ ઘનવટે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧૪ ॥
માહાવાક્યાચા વિચારુ । તેથેં સંન્યાશાસ અધિકારુ।
દૈવીકૃપેચી જો નરુ । તોહિ વિવરોન પાહે ॥ ૧૫ ॥
દૈવીકૃપેચી જો નરુ । તોહિ વિવરોન પાહે ॥ ૧૫ ॥
સંન્યાસી મ્હણિજે શડન્યાસી । વિચારવંત સર્વ સંન્યાસી ।
આપલી કરણી આપણાસી । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૬ ॥
આપલી કરણી આપણાસી । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૬ ॥
જગદીશ વોળલ્યાવરી । તેથેં કોણ અનુમાન કરી ।
આતાં અસો હેં વિચારી। વિચર જાણતી ॥ ૧૭ ॥
આતાં અસો હેં વિચારી। વિચર જાણતી ॥ ૧૭ ॥
જે જે વિચારી સમજલે । તે તે નિઃસંગ હોઊન ગેલે ।
દેહાભિમાની જે ઉરલે। તે દેહાભિમાન રક્ષિતી ॥ ૧૮ ॥
દેહાભિમાની જે ઉરલે। તે દેહાભિમાન રક્ષિતી ॥ ૧૮ ॥
લક્ષીં બૈસલે અલક્ષ । ઉડોન ગેલા પૂર્વપક્ષ ।
હેતુરૂપેં અંતરસાક્ષ । તોહિ માવળલા ॥ ૧૯ ॥
હેતુરૂપેં અંતરસાક્ષ । તોહિ માવળલા ॥ ૧૯ ॥
આકાશ આણિ પાતાળ । દોની નામેં અંતરાળ ।
કાઢિતાં દૃશ્યાચેં ચડળ । અખંડ જાલેં ॥ ૨૦ ॥
કાઢિતાં દૃશ્યાચેં ચડળ । અખંડ જાલેં ॥ ૨૦ ॥
તેં તોં અખંડચિ આહે । મન ઉપાધી લક્ષૂન પાહે।
ઉપાધિનિરાસેં સાહે । શબ્દ કૈસા ॥ ૨૧ ॥
ઉપાધિનિરાસેં સાહે । શબ્દ કૈસા ॥ ૨૧ ॥
શબ્દપર કલ્પનેપર । મન બુદ્ધિ અગોચર ।
વિચારેં પાહાવા વિચાર। અંતર્યામીં ॥ ૨૨ ॥
વિચારેં પાહાવા વિચાર। અંતર્યામીં ॥ ૨૨ ॥
પાહાતાં પાહાતાં કળોં યેતેં । કળલેં તિતુકેં વેર્થ જાતેં ।
અવઘડ કૈસેં બોલાવેં તેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૩ ॥
અવઘડ કૈસેં બોલાવેં તેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૩ ॥
વાક્યાર્થવાચ્યાંશ શોધિલા। અલક્ષીં લક્ષ્યાંશ બુડાલા ।
પુઢેં સમજોન બોલા । કોણીતરી ॥ ૨૪ ॥
પુઢેં સમજોન બોલા । કોણીતરી ॥ ૨૪ ॥
શાશ્વતાસ શોધીત ગેલા । તેણેં જ્ઞાની સાચ જાલા ।
વિકાર સાંડૂન મિળાલા । નિર્વિકારીં ॥ ૨૫ ॥
વિકાર સાંડૂન મિળાલા । નિર્વિકારીં ॥ ૨૫ ॥
દુઃસ્વપ્ન ઉદંડ દેખિલેં । જાગેં હોતાં લટિકેં જાલેં ।
પુન્હાં જરી આઠવલેં । તરી તેં મિથ્યા ॥ ૨૬ ॥
પુન્હાં જરી આઠવલેં । તરી તેં મિથ્યા ॥ ૨૬ ॥
પ્રારબ્ધયોગેં દેહ અસે । અસે અથવા નાસે ।
વિચાર અંતરીં બૈસે । ચળેના ઐસા ॥ ૨૭ ॥
વિચાર અંતરીં બૈસે । ચળેના ઐસા ॥ ૨૭ ॥
બીજ અગ્નીનેં ભાજલેં । ત્યાચેં વાઢણેં ખુંટલેં ।
જ્ઞાત્યાસ તૈસે જાલેં । વાસનાબીજ ॥ ૨૮ ॥
જ્ઞાત્યાસ તૈસે જાલેં । વાસનાબીજ ॥ ૨૮ ॥
વિચારેં નિશ્ચળ જાલી બુદ્ધિ । બુદ્ધિપાસીં કાર્યસિદ્ધિ ।
પાહાતાં વડિલાંચી બુદ્ધિ । નિશ્ચળીં ગેલીં ॥ ૨૯ ॥
પાહાતાં વડિલાંચી બુદ્ધિ । નિશ્ચળીં ગેલીં ॥ ૨૯ ॥
નિશ્ચળાસ ધ્યાતો તો નિશ્ચળ । ચંચળાસ ધ્યાતો તો ચંચળ ।
ભૂતાસ ધ્યાતો તો કેવળ । ભૂત હોયે ॥ ૩૦ ॥
ભૂતાસ ધ્યાતો તો કેવળ । ભૂત હોયે ॥ ૩૦ ॥
જો પાવલા સેવટવરી । તયાસ હેં કાંહીંચ ન કરી ।
અંતરિનિષ્ઠા બાજીગરી । તૈસી માયા ॥ ૩૧ ॥
અંતરિનિષ્ઠા બાજીગરી । તૈસી માયા ॥ ૩૧ ॥
મિથ્યા ઐસેં કળોં આલેં । વિચારાનેં સદૃઢ જાલેં ।
અવઘેં ભયેંચિ ઉડાલેં । અકસ્માત ॥ ૩૨ ॥
અવઘેં ભયેંચિ ઉડાલેં । અકસ્માત ॥ ૩૨ ॥
ઉપાસનેચેં ઉત્તિર્ણ વ્હાવેં । ભક્તજનેં વાઢવાવેં ।
અંતરીં વિવેકેં ઉમજાવેં । સકળ કાંહીં ॥ ૩૩ ॥
અંતરીં વિવેકેં ઉમજાવેં । સકળ કાંહીં ॥ ૩૩ ॥
ઇતિ
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
સિદ્ધાંતનિરૂપણનામ
સમાસ
દહાવા
॥
શ્રીદાસબોધે
ગુરુશિષ્યસંવાદે
સિદ્ધાંતનિરૂપણનામ
સમાસ
દહાવા
॥
॥
દશક
પંધરાવા
સમાપ્ત
॥
પંધરાવા
સમાપ્ત
॥