The Guru

শ্ৰী দাসবোধ অধ্যায 17

(Dasbodh Dashak 17 in Assamese)

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 17 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 17. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for टोणपसिद्धलक्षण.

#of 328
সমাস পহিলা : প্ৰকৃতিপুৰুষনাম ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
সমাস দুসৰা : শিৱশক্তিনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস তিসৰা : শ্ৰৱণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস চৌথা : অনুমাননিৰসন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস পাংচৱা : অজপানিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস সহাৱা : দেহাত্মনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস সাতৱা : জগজীৱননিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস আঠৱা : তত্ত্ৱনিৰসন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস নৱনা : তনুচতুষ্টযনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস দহাৱা : টোণপসিদ্ধলক্ষণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস পহিলা : প্ৰকৃতিপুৰুষনাম ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
নিশ্চল় ব্ৰহ্মী চংচল় আত্মা । সকল়াং পৰ জো পৰমাত্মা ।
চৈতন্য সাক্ষী জ্ঞানাত্মা । শড্গুণৈশ্ৱৰু ॥ ১ ॥
সকল় জগাচা ঈশ্ৱৰু । ম্হণৌন নামেং জগদেশ্ৱৰু ।
তযাপাসূন ৱিস্তাৰু । ৱিস্তাৰলা ॥ ২ ॥
শিৱশক্তী জগদেশ্ৱৰী । প্ৰকৃতিপুৰুষ পৰমেশ্ৱৰী ।
মূল়মাযা গুণেশ্ৱৰী । গুণক্ষোভিণী ॥ ৩ ॥
ক্ষেত্ৰজ্ঞ দ্ৰষ্টা কূটস্ত সাক্ষী । অংতৰাত্মা সৰ্ৱসাক্ষী ।
সুদ্ধসত্ৱ মহত্তত্ত্ৱ পৰীক্ষী । জাণতা সাধু ॥ ৪ ॥
ব্ৰহ্মা ৱিষ্ণু মহেশ্ৱৰু । নানা পিংডী জীৱেশ্ৱৰু ।
ত্যাস ভাসতী প্ৰাণীমাত্ৰু । লহানথোৰ ॥ ৫ ॥
দেহদেউল়ামধেং বৈসলা । ন ভজতাং মাৰিতো দেহালা ।
ম্হণৌনি ত্যাচ্যা ভেণেং তযালা । ভজতী লোক ॥ ৬ ॥
জে ৱেল়েসী ভজন চুকলে । তেং তেং তেৱ্হাং পছ্যাডিলেং ।
আৱডীনেং ভজোং লাগলে । সকল় লোক ॥ ৭ ॥
জেং জেং জেৱ্হাং আক্ষেপিলে । তেং তেং তত্কাল়চি দিধলেং ।
ত্ৰৈলোক্য ভজোং লাগলেং । যেণেং প্ৰকৰেং ॥ ৮ ॥
পাংচা ৱিষযাংচা নৈৱ্যদ্য । জেৱ্হাং পাহিজে তেৱ্হাং সিদ্ধ ।
ঐসেং ন কৰিতাং সদ্য । ৰোগ হোতী ॥ ৯ ॥
জেণেং কাল়েং নৈৱ্যদ্য পাৱেনা । তেণেং কাল়েং দেৱ ৰাহেনা ।
ভাগ্য ৱৈভৱ পদাৰ্থ নানা । সাংডূন জাতো ॥ ১০ ॥
জাতো তোং কল়ো দেঈনা । কোণাস ঠাউকেং হোযেনা ।
দেৱেংৱিণ অনুমানেনা । কোণাস দেৱ ॥ ১১ ॥
দেৱ পাহাৱযকাৰণেং । দেউল়েং লাগতী পাহাণেং ।
কোঠেংতৰী দেউল়াচ্যা গুণেং । দেৱ প্ৰগটে ॥ ১২ ॥
দেউল়েং ম্হণিজে নানা শৰীৰেং । তেথেং ৰাহিজেং জীৱেশ্ৱেৰে ।
নান শৰীৰেং নানা প্ৰকাৰেং । অনংত ভেদেং ॥ ১৩ ॥
চালতীং বোলতীং দেউল়েং । ত্যামধেং ৰাহিজেং ৰাউল়েং ।
জিতুকীং দেউল়েং তিতুকীং সকল়েং । কল়লী পাহিজে ॥ ১৪ ॥
মছ কূৰ্ম ৱাৰাহ দেউল়েং । ভূগোল় ধৰিলা সৰ্ৱকাল়েং ।
কৰাল়েং ৱিক্ৰাল়েং নিৰ্মল়েং । কিতিযেক ॥ ১৫ ॥
কিত্যেক দেঊল়ীং সৌখ্য পাহে । ভৰতাং আৱঘেং সিংধ আহে ।
পৰী তেং সৰ্ৱকাল় ন ৰাহে । অশাশ্ৱত ॥ ১৬ ॥
অশাশ্ৱতাচা মস্তকমণীং । জযাচী যেৱঢী কৰণী ।
দিসেনা তৰী কায জালেং ধনী । তযাসীচ ম্হণাৱেং ॥ ১৭ ॥
উদ্ভৱোন্মুখ হোতাং অভেদ । ৱিমুখ হোতাং উদংড খেদ ।
ঐসা অধোৰ্ধ সংৱাদ । হোত জাতো ॥ ১৮ ॥
সকল়াংচে মূল় দিসেনা । ভৱ্য ভাৰী আণী ভাসেনা ।
নিমিষ্য যেক ৱসেনা । যেকে ঠাইং ॥ ১৯ ॥
ঐসা অগাধ পৰমাত্মা । কোণ জাণে ত্যাচা মহিমা ।
তুঝী লীল়া সৰ্ৱোত্তমা । তূংচ জাণসী ॥ ২০ ॥
সংসাৰা আলিযাচেং সাৰ্থক । জেথেং নিত্যানিত্যৱিৱেক ।
যেহলোক আণী পৰলোক । দোনীং সাধিলে ॥ ২১ ॥
মননসীল় লোকাংপাসীং । অখংড দেৱ আহিৰ্নিশীং ।
পাহাতাং ত্যাংচ্যা পূৰ্ৱসংচিতাসী । জোডা নাহীং ॥ ২২ ॥
অখংড যোগ ম্হণোনি যোগী । যোগ নাহীং তো ৱিযোগী ।
ৱিযোগী তোহি যোগী । যোগবল়েং ॥ ২৩ ॥
ভল্যাংচী মহিমা ঐসী । জে সন্মাৰ্গ লাৱী লোকাংসী ।
পোহণাৰ অসতাং বুডতযাসী । বুডোং নেদাৱেং ॥ ২৪ ॥
স্থূল়সূক্ষ্মতত্ৱঝাডা । পিংডব্ৰহ্মাংডাচা নিৱাডা ।
প্ৰচিত পাহে ঐসা থোডা । ভূমংডল়ীং ॥ ২৫ ॥
ৱেদাংতীচেং পংচিকৰ্ণ । অখংড তযাচেং ৱিৱৰ্ণ ।
মহাংৱাক্যেং অংতঃকৰণ । ৰহস্য পাহে ॥ ২৬ ॥
যে পৃথ্ৱীমধেং ৱিৱেকী অসতী । ধন্য তযাংচী সংগতী ।
শ্ৰৱণমাত্ৰেং পাৱতী গতী । প্ৰাণীমাত্ৰ ॥ ২৭ ॥
সত্সংগ আণী সত্শাস্ত্ৰশ্ৰৱণ । অখংড হোতসে ৱিৱৰ্ণ ।
নানা সত্সংগ আণী উত্তম গুণ । পৰোপকাৰাচে ॥ ২৮ ॥
জে সদ্কীৰ্তীচে পুৰুষ । তে পৰমেশ্ৱৰাচে অংশ ।
ধৰ্মস্থাপনেচা হৱ্যাস । তেথেংচি ৱসে ॥ ২৯ ॥
ৱিশেষ সাৰাসাৰ ৱিচাৰ । তেণেং হোয জগ্গোদ্ধাৰ ।
সংগত্যাগেং নিৰংতৰ । হোঊন গেলে ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে দেৱবল়াত্কাৰনাম সমাস পহিলা ॥
সমাস দুসৰা : শিৱশক্তিনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
ব্ৰহ্ম নিৰ্মল় নিশ্চল় । জৈসেং গগন অংতৰাল় ।
নিৰাকাৰ কেৱল় । নিৰ্ৱিকাৰী ॥ ১ ॥
অংতচি নাহীং তেং অনংত । শাশ্ৱত আণী সদোদিত ।
অসংত নৱ্হে তেং সংত । সৰ্ৱকাল় ॥ ২ ॥
পৰব্ৰহ্ম তেং অৱিনাশ । জৈসেং আকাশ অৱকাশ ।
ন তুটে ন ফুটে সাৱকাস । জৈসেং তৈসেং ॥ ৩ ॥
তেথেং জ্ঞান না অজ্ঞান । তেথেং স্মৰণ না ৱিস্মৰণ ।
তেথেং অখংড নিৰ্গুণ । নিৰাৱলংবী ॥ ৪ ॥
তেথেং চংদ্ৰ সূৰ্য না পাৱক । নৱ্হে কাল়োখেং না প্ৰকাশক ।
উপাধীৱেগল়েং যেক । নিৰোপাধী ব্ৰহ্ম ॥ ৫ ॥
নিশ্চল়ীং স্মৰণ চেতলেং । ত্যাস চৈতন্য ঐসেং কল্পিলেং ।
গুণাসমত্ৱেং জালেং । গুণসাম্য ঐসেং ॥ ৬ ॥
গগনীং আলী অভ্ৰছ্যাযা । তৈসী জাণিজে মূল়মাযা ।
উদ্ভৱ আণী ৱিলযা । ৱেল় নাহীং ॥ ৭ ॥
নিৰ্গুণীং গুণৱিকাৰু । তোচি শড্গুণৈশ্ৱৰু ।
অৰ্ধনাৰীনটেশ্ৱৰু । তযাস ম্হণিজে ॥ ৮ ॥
আদিশক্তি শিৱশক্তি । মুল়ীং আহে সৰ্ৱশক্তি ।
তেথেঊন পুঢেং নানা ৱেক্তী । নিৰ্মাণ জাল্যা ॥ ৯ ॥
তেথূন পুঢেং শুদ্ধসত্ৱ । ৰজতমাচেং গূঢত্ৱ ।
তযাসি ম্হণিজে মহত্তত্ত্ৱ । গুণক্ষোভিণী ॥ ১০ ॥
মুল়ীং অসেচিনা ৱেক্তী । তেথেং কৈংচী শিৱশক্তী ।
ঐসেং ম্হণাল তৰী চিত্তীং । সাৱধান অসাৱেং ॥ ১১ ॥
ব্ৰহ্মাংডাৱৰূন পিংড । অথৱা পিংডাৱৰূন ব্ৰহ্মাংড ।
অধোৰ্ধ পাহাতাং নিৱাড । কল়োং যেতো ॥ ১২ ॥
বীজ ফোডূন আণিলেং মনা । তেথেং ফল় তোং দিসেনা ।
ৱাঢত ৱাঢত পুঢেং নানা । ফল়েং যেতী ॥ ১৩ ॥
ফল় ফোডিতাং বীজ দিসে । বীজ ফোডিতাং ফল় নসে ।
তৈসা ৱিচাৰ অসে । পিংডব্ৰহ্মাংডীং ॥ ১৪ ॥
নৰ নাৰী দোনী ভেদ । পিংডীং দিসতী প্ৰসিদ্ধ ।
মুল়ী নস্তাং ৱিশদ । হোতীল কৈসীং ॥ ১৫ ॥
নানা বীজৰূপ কল্পনা । তীংত কাযে যেক অসেনা ।
সূক্ষ্ম ম্হণোনি ভাসেনা । যেকাযেকীং ॥ ১৬ ॥
স্থূল়াচেং মূল় তে ৱাসনা । তে ৱাসনা আধীং দিসেনা ।
স্থূল়াৱেগল়েং অনুমানেনা । সকল় কাংহীং ॥ ১৭ ॥
কল্পনেচী সৃষ্টী কেলী । ঐসীং ৱেদশাস্ত্ৰেং বোলিলীং ।
দিসেনা ম্হণোন মিথ্যা কেলী । ন পাহিজেত কীং ॥ ১৮ ॥
পডদা যেকা যেকা জন্মাচা । তেথেং ৱিচাৰ কল়ে কৈংচা ।
পৰংতু গূঢত্ৱ হা নেমাচা । ঠাৱ আহে ॥ ১৯ ॥
নানা পুৰুষাংচে জীৱ । নানা স্ত্ৰিযাংচে জীৱ ।
যেকচি পৰী দেহস্ৱভাৱ । ৱেগল়ালে ॥ ২০ ॥
নৱৰীস নৱৰী নলগে । ঐসা ভেদ দিসোং লাগে ।
পিংডাৱৰূন উমগে । ব্ৰহ্মাংডবীজ ॥ ২১ ॥
নৱৰীচেং মন নৱৰ্যাৱৰী । নৱৰ্যাচেং মন নৱৰীৱৰী ।
ঐসী ৱাসনেচী পৰী । মুল়ীংহূন পাহাৱী ॥ ২২ ॥
ৱাসনা মুল়ীংচী অভেদ । দেহসমংধেং জালা ভেদ ।
তুটতাং দেহাচ সমংধ । ভেদ জেলা ॥ ২৩ ॥
নৰনাৰীচেং বীজকাৰণ ।শিৱশক্তীমধেং জাণ ।
দেহ ধৰিতাং প্ৰমাণ । কল়োং আলেং ॥ ২৪ ॥
নানা প্ৰীতীচ্যা ৱাসনা । যেকাচেং যেকাস কল়েনা ।
তিক্ষণ দৃষ্টীনেং অনুমানা । কাংহীংসেং যেতেং ॥ ২৫ ॥
বাল়কাস ৱাঢৱী জননী । হেং তোং নৱ্হে পুৰুষাচেনী ।
উপাধী ৱাঢে জযেচেনী । তে হে ৱনিতা ॥ ২৬॥
ৱীট নাহীং কংটাল়ানাহীং । আলস্য নাহীং ত্ৰাস নাহীং ।
ইতুকী মাযা কোঠেংচি না হীং । মাতেগেগল়ী ॥ ২৭ ॥
নানা উপাধী ৱাঢঊং জাণে । নানা মাযেনেং গোঊং জাণে ।
নানা প্ৰীতী লাঊং জাণে । নানা প্ৰপংচাচী ॥ ২৮ ॥
পুৰুষাস স্ত্ৰীচা ৱিশ্ৱাস । স্ত্ৰীস পুৰুষাচা সংতোষ ।
পৰস্পৰেং ৱাসনেস । বাংধোন টকিলেং ॥ ২৯॥
ঈশ্ৱৰেং মোঠেং সূত্ৰ কেলেং । মনুষ্যমাত্ৰ গুংতোন ৰাহিলেং ।
লোভাচেং গুংডাল়েং কেলেং । উগৱেনা ঐসেং ॥ ৩০ ॥
ঐসী পৰস্পৰেং আৱডী । স্ত্ৰীপুৰুষাংচী মাহাং গোডী ।
হে মুল়ীংহূন চালিলী ৰোকডী । ৱিৱেকেং পাহাৱী ॥ ৩১ ॥
মুল়ীং সূক্ষ্ম নিৰ্মাণ জালেং । পুঢেং পষ্ট দিসোন আলেং।
উত্পতীচেং কাৰ্য চালে। উভযতাংকৰিতাং ॥ ৩২ ॥
মুল়ীং শিৱশক্তী খৰেং । পুঢেং জালীং ৱধুৱৰেং ।
চৌৰ্যাসি লক্ষ ৱিস্তাৰেং । ৱিস্তাৰলী জে ॥ ৩৩॥
যেথেং শিৱশক্তীচেং ৰূপ কেলেং । শ্ৰোতীং মনাস পাহিজে আণিলেং ।
ৱিৱৰলিযাংৱিণ বোলিলেং। তেং ৱেৰ্থ জাণাৱেং ॥ ৩৪ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে শিৱশক্তিনিৰূপণনাম সমাস দুসৰা ॥
সমাস তিসৰা : শ্ৰৱণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
থাংবাথাংবা ঐকা ঐকা। আধীংচ গ্ৰংথ সোডূং নকা ।
সাংগিতলেং তেং ঐকা । সাৱধপণেং ॥১ ॥
শ্ৰৱ্ণনামধ্যেং সাৰ শ্ৰৱণ । তেং হেং অধ্যাত্মনিৰূপণ ।
সুচিত কৰূন অংতঃকৰ্ণ । গ্ৰন্থামধেং ৱিৱৰাৱেং॥ ২ ॥
শ্ৰৱণমননাচা ৱিচাৰ । নিজধ্যাসেং সাক্ষাত্কাৰ ।
ৰোকডা মোক্ষাচা উধাৰ । বোলোংচি নযে ॥৩ ॥
নানা ৰত্নেং পৰীক্ষিতাং । অথৱা ৱজনেং কৰিতাং ।
উত্তম সোনেং পুটীং ঘালতাং । সাৱধান অসাৱেং ॥ ৪ ॥
নানা নাণীং মোজূন ঘেণেং । নানা পৰীক্ষা কৰণেং ।
ৱিৱেকী মনুষ্যাসী বোলণেং। সাৱধপণেং ॥ ৫ ॥
জৈসেং লাখোলীচেং ধান্য। নিৱডূন ৱেংচিতাং হোতে মান্য ।
সগট মানিতাং অমান্য । দেৱ ক্ষোভে ॥ ৬ ॥
যেকাংতীং নাজুক কাৰবাৰ । তেথেং অসাৱেং অতি তত্পৰ ।
ত্যাচ্যা কোটিগুণেং ৱিচাৰ । অধ্যাত্মগ্ৰন্থীং ॥ ৭ ॥
কাহিণ্যা কথা গোষ্টী পৱাড । নানা অৱতাৰচৰিত্ৰেং ৱাড ।
ত্যা সমস্তাংমধ্যেং জাড । অধ্যাত্মৱিদ্যা ॥ ৮ ॥
গত গোষ্টীস ঐকিলেং । তেণেং কাযে হাতাস আলেং ।
ম্হণতী পুণ্য প্ৰাপ্ত জালেং । পৰী তেং দিসেনা কীং ॥ ৯ ॥
তৈসেং নৱ্হে অধ্যাত্মসাৰ । হা প্ৰচিতীচা ৱিচাৰ ।
কল়তাং অনুমানাচা সংৱ্হাৰ । হোত জাতো ॥ ১০ ॥
মোঠে মোঠে যেঊন গেলে । আত্ম্যাকৰিতাংচ ৱৰ্তলে ।
ত্যা আত্ম্যাচা মহিমা বোলে । ঐসা কৱণু ॥ ১১ ॥
যুগানযুগেং যেকটা যেক । চালৱিতো তিনী লোক ।
ত্যা আত্ম্যাচা ৱিৱেক । পাহিলাচ পাহাৱা ॥ ১২ ॥
প্ৰাণী আলে যেঊন গেলে । তে জৈসে জৈসে ৱৰ্তলে ।
তে ৱৰ্তণুকেচেং কথন কেলেং । ইছেসাৰিখেং ॥ ১৩ ॥
জেথেং আত্মা নাহীং দাট । তেথেং অৱঘেং সৰসপাট ।
অত্ম্যাৱিণ বাপুডেং কাষ্ঠ । কাযে জাণে ॥ ১৪ ॥
ঐসেং ৱৰিষ্ঠ আত্মজ্ঞান । দুসৰেং নাহীং যাসমান ।
সৃষ্টীমধেং ৱিৱেকী সজ্জন । তেচি হেং জাণতী ॥ ১৫ ॥
পৃথ্ৱী আণী আপ তেজ । যাচা পৃথিৱীমধ্যেং সমজ ।
অংতৰাত্মা তত্ৱবীজ । তেং ৱেগল়েংচি ৰাহিলেং ॥ ১৬ ॥
ৱাযোপাসূন পৈলিকডে । জো কোণী ৱিৱেকেং পৱাডে ।
জৱল়ীচ আত্মা সাংপডে । ত্যা পুৰুষাসী ॥ ১৭ ॥
ৱাযো আকাশ গুণমাযা । প্ৰকৃতিপুৰুষ মূল়মাযা ।
সূক্ষ্মৰূপেং প্ৰচিত যেযা । কঠীণ আহে ॥ ১৮ ॥
মাযাদেৱীচ্যা ধাংদলী । সূক্ষ্মী।
ম্ কোণ মন ঘালী । সমজলা ত্যচী তুটলী । সংদেহৱৃত্তী ॥ ১৯ ॥
মূল়মাযা চৌথা দেহ । জালা পাহিজে ৱিদেহ ।
দেহাতীত হোঊন ৰাহে । ধন্য তো সাধু ॥ ২০ ॥
ৱিচাৰেং ঊৰ্ধ চঢতী । তযাসী চ ঊৰ্ধগতী ।
যেৰাং সকল়াং অধোগতী । পদাৰ্থজ্ঞানেং ॥ ২১ ॥
পদাৰ্থ চাংগলে দিসতী । পৰী তে সৱেংচি নাসতী ।
অতো ভ্ৰষ্ট ততো ভ্ৰষ্ট হোতী । লোক তেণেং ॥ ২২ ॥
যাকাৰল়েং পদাৰ্থজ্ঞান । নানা জিনসীচা অনুমান ।
সৰ্ৱ সাংডূন নিৰংজন । ধুংডীত জাৱেং । ২৩ ॥
অষ্টাংগ যোগ পিংডদজ্ঞান । ত্যাহূন থোৰ তত্ৱজ্ঞান ।
ত্যাহূন থোৰ আত্মজ্ঞান । তেং পাহিলেং পাহিজে ॥ ২৪ ॥
মূল়মাযেচে সেৱটীং । হৰিসংকল্প মুল়ীং উঠী ।
উপাসনাযোগেং ইঠী । তেথেং ঘাতলী পাহিজে ॥ ২৫ ॥
মন ত্যাপলিকডে জাণ । নিখল় ব্ৰহ্ম নিৰ্গুণ ।
নিৰ্মল় নিশ্চল় ত্যাচী খূণ । গগনাসাৰিখী ॥ ২৬ ॥
যেথূন তেথৱৰী দাটলেং । প্ৰাণীমাত্ৰাস ভেটলেং ।
পদাৰ্থমাত্ৰীং লিগটলেং । ৱ্যাপূন আহে ॥ ২৭ ॥
ত্যাঐসেং নাহীং থোৰ । সূক্ষ্মাহূন সূক্ষ্ম ৱিচাৰ ।
পিংডব্ৰহ্মাচা সংৱ্হাৰ । হোতাং কল়ে ॥ ২৮ ॥
অথৱা পিংড ব্ৰহ্মাংড অসতাং । ৱিৱেকপ্ৰল়যে পাহোং জাতাং ।
শাশ্ৱত কোণ হেং তত্ৱতা । উমজোং লাগে ॥ ২৯ ॥
কৰূন অৱঘা তত্ৱঝাডা । সাৰাসাৰাচা নিৱাডা ।
সাৱধপণেং গ্ৰন্থ সোডা । সুখিনাৱেং ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে শ্ৰৱণনিৰূপণনাম সমাস তিসৰা ॥
সমাস চৌথা : অনুমাননিৰসন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
বহুত জনাসী উপাযে । ৱক্তযাস পুসতাং ত্ৰাসোং নযে ।
বোলতাং বোলতাং অন্ৱযেং । সাংডূং নযে ॥ ১ ॥
শ্ৰোত্যানেং আশংকা ঘেতলী । তৈ তত্কাল় পাহিজে ফেডিলী ।
স্ৱগোষ্টীনেং সগোষ্টী পেংচলী । ঐসেং ন ৱ্হাৱেং ॥ ২ ॥
পুঢেং ধৰিতাং মাগেং পেংচলা । মাগেং ধৰিতাং পুঢেং উডালা ।
ঐসা সাংপডতচি গেলা । ঠাইং ঠাইং ॥ ৩ ॥
পোহণাৰচি গুচক্যা খাতো । জনাস কৈসা কাঢূং পাহাতো ।
আশয লোকাংচ ৰাহাতো । ঠাইং ঠাইং ॥ ৩ ॥
আপণচি বোলিলা সংৱ্হাৰ । আপণচি বোলিজে সৰ্ৱসাৰ ।
দুস্তৰ মাযেচা পাৰ । টাকিলা পাহিজে ॥ ৫ ॥
জেং জেং সূক্ষ্ম নাম ঘ্যাৱেং । ত্যাচেং ৰূপ বিংবঊন দ্যাৱেং ।
তৰীচ ৱক্তা ম্হণৱাৱেং । ৱিচাৰৱংত ॥ ৬ ॥
ব্ৰহ্ম কৈসেং মূল়মাযা কৈসী । অষ্টধাপ্ৰকৃতী শিৱশক্তী কৈসী ।
শড্গুণেশ্ৱৰাচী স্থিতি কৈসী । গুণসাম্যাচী ॥ ৭ ॥
অৰ্ধনাৰীনটেশ্ৱৰ । প্ৰকৃতিপুৰুষাচা ৱিচাৰ ।
গুণক্ষোভিণী তদনংতৰ । ত্ৰিগুণ কৈসে ॥ ৮ ॥
পূৰ্ৱকক্ষ কোঠূন কোঠৱৰী । ৱাচ্যাংশলক্ষ্যাংশাচী পৰী ।
সূক্ষ্ম নানা ৱিচাৰ কৰী । ধন্য তো সাধু ॥ ৯ ॥
নান পাল্হাল়ীং পডেনা । বোলিলেংচি বোলাৱেনা ।
মৌন্যগৰ্ভ অনুমানা । আণূন সোডী ॥ ১০ ॥
ঘডী যেক ৱিমল় ব্ৰহ্ম । ঘডী যেক সৰ্ৱ ব্ৰহ্ম ।
দ্ৰষ্টা সাক্ষী সত্তা ব্ৰহ্ম । ক্ষণ যেক ॥ ১১ ॥
নিশ্চল় তেংচি জালেং চংচল় । চংচল় তেংচি ব্ৰহ্ম কেৱল় ।
নানা প্ৰসংগীং খল়খল় । নিৱাডা নাহীং ॥ ১২ ॥
চল়তেং আণী নিশ্চল় । অৱঘেং চৈতন্যচি কেৱল় ।
ৰূপেং ৱেগল়ালীং প্ৰাংজল় । কদাপী বোলৱেনা ॥ ১৩ ॥
উগীচ কৰী গথাগোৱী । তো লোকাংস কৈসেং উগৱী ।
নানা নিশ্চযেং নানা গোৱী । পডত জাতে ॥ ১৪ ॥
ভ্ৰমাস ম্হণে পৰব্ৰহ্ম । পৰব্ৰহ্মাস হ্মণে ভ্ৰম ।
জ্ঞাতেপণাচা সংভ্ৰম । বোলোন দাৱী ॥ ১৫ ॥
ঘালী শাস্ত্ৰাংচী দডপণ । প্ৰচিতিৱিণ নিৰূপণ ।
পুসোং জাতাং উগাচ সীণ । অত্যংত মানী ॥ ১৬ ॥
জ্ঞাত্যাস আণি পদাৰ্থভিডা । তো কায বোলেল বাপুডা ।
সাৰাসাৰাচা নিৱাডা । জালা পাহিজে ॥ ১৭ ॥
ৱৈদ্য মাত্ৰেচী স্তুতী কৰী । মাত্ৰা গুণ কাংহীংচ ন কৰী ।
প্ৰচিতিৱিণ তৈসী পৰী । জ্ঞানাচী জালী ॥ ১৮ ॥
তেথেং নাহীং সাৰাসাৰ । তেথেং অৱঘা অংধকাৰ ।
নানা পৰীক্ষেচা ৱিচাৰ । ৰাহিলা তেথেং ॥ ১৯ ॥
পাপ পুণ্য স্ৱৰ্গ নৰ্ক । ৱিৱেক আণি অৱিৱেক ।
সৰ্ৱব্ৰহ্মীং কাযে যেক । সাংপডলেং নাহীং ॥ ২০ ॥
পাৱন আণি তেং পতন । দোনীং মানিলীং তত্সমান ।
নিশ্চযে আণি অনুমান । ব্ৰহ্মৰূপ ॥ ২১ ॥
ব্ৰহ্মৰূপ জালেং আঘৱেং । তেথেং কাযে নিৱডাৱেং ।
আৱঘী সাকৰচি টাকাৱেং । কাযে কোঠেং ॥ ২২ ॥
তৈসেং সাৰ আণি অসাৰ । অৱঘা জালা যেকংকাৰ ।
তেথেং বল়াৱল়া অৱিচাৰ । ৱিচাৰ কৈংচা ॥ ২৩ ॥
ৱংদ্য নিংদ্য যেক জালেং । তেথেং কাযে হাতা আলেং ।
উন্মত্ত দ্ৰৱ্যেং জেং ভুললেং । তেং ভলতেংচ বোলে ॥ ২৪ ॥
তৈসা অজ্ঞান ভ্ৰমেং ভুললা । সৰ্ৱ ব্ৰহ্ম ম্হণোন বৈসলা ।
মাহাংপাপী আণি ভলা । যেকচি মানী ॥ ২৫ ॥
সৰ্ৱসংগপৰিত্যাগ । অৱ্হাসৱা ৱিষযেভোগ ।
দোঘে যেকচি মানিতাং মগ । কাযে উৰলেং ॥ ২৬ ॥
ভেদ ঈশ্ৱৰ কৰূন গেলা । ত্যাচ্যা ৱাচেন ন ৱচে মোডিলা ।
মুখামধেং ঘাংস ঘাতলা । তো অপানীং ঘালাৱা ॥ ২৭ ॥
জ্যা ইংদ্ৰিযাস জো ভোগ । তো তো কৰী যেথাসাংগ ।
ঈশ্ৱৰাচেং কেলেং জগ । মোডিতাং উৰেনা ॥ ২৮ ॥
অৱঘী ভ্ৰাংতীচী ভুটাটকী । প্ৰচিতিৱিণ গোষ্টী লটকী ।
ৱেড লাগলেং জে বটকী । তে ভলতেংচি বোলে ॥ ২৯ ॥
প্ৰত্যযজ্ঞাতা সাৱধান । ত্যাচেং ঐকাৱেং নিৰূপণ ।
আত্মসাক্ষাত্কাৰাচী খূণ । তত্কাল় বাণেং ॥ ৩০ ॥
ৱেডেং ৱাংকডে জাণাৱেং । আংধল়েং পাউলীং ৱোল়খাৱেং ।
বাশ্কল় বোলণেং সাংডাৱেং । ৱমক জৈসেং ॥ ৩১ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে অনুমাননিৰ্শননাম সমাস চৌথা ॥
সমাস পাংচৱা : অজপানিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
যেকৱীস সহশ্ৰ সাসেং জপা । নেমূন গেলী তে অজপা ।
ৱিচাৰ পাহাতাং সোপা । সকল় কাংহীং ॥ ১ ॥
মুখীং নাসিকীং অসিজে প্ৰাণেং । তযাস অখংড যেণেং জাণেং ।
যাচা ৱিচাৰ পাহাণেং । সূক্ষ্মদৃষ্টীং ॥ ২ ॥
মুল়ীং পাহাতাং যেক স্ৱৰ । ত্যাচা তাৰ মংদ্ৰ ঘোৰ ।
ত্যা ঘোৰাহূন সূক্ষ্ম ৱিচাৰ । অজপাচা ॥ ৩ ॥
সৰিগমপদনিস । সৰিং মাত্ৰুকা সাযাস ।
প্ৰথম স্ৱৰেং মাত্ৰুকাংস । ম্হণোন পাহৱেং ॥ ৪ ॥
পৰেৱাচেহূন আৰ্তেং । আণি পশ্যংতী খালতেং ।
স্ৱৰাচে জন্মস্থান তেং । তেথূন উঠে ॥ ৫ ॥
যেকাংতীং উগেংচ বৈসাৱেং । তেথেং হেং সমজোন পাহাৱেং ।
অখংড ঘ্যাৱেং সাংডাৱেং । প্ৰভংজনাসী ॥ ৬ ॥
যেকাংতীং মৌন্য ধৰূন বৈসে । সাৱধ পাহাতাং কৈসেং ভাসে ।
সোহং সোহং ঐসে । শব্দ হোতী ॥ ৭ ॥
উচ্চৰেংৱিণ জে শব্দ । তে জাণাৱে সহজশব্দ ।
প্ৰত্যযাযেতী পৰংতু নাদ । কাংহীংচ নাহীং ॥ ৮ ॥
তে শব্দ সাংডূন বৈসলা । তো মৌনী ম্হণাৱা ভলা ।
যোগাভ্যাসাচা গল্বলা । যাকাৰণেং ॥ ৯ ॥
যেকাংতীং মৌন্য ধৰূন বৈসলা । তেণেং কোণ শব্দ জালা ।
সোহং ঐসা ভাসলা । অংতৰ্যামীং ॥ ১০ ॥
ধৰিতাং সো সাংডিতাং হং । অখংড চালে সোহং সোহং ।
যাচা ৱিচাৰ পাহাতং বহু । ৱিস্তাৰলা ॥ ১১ ॥
দেহধাৰক তিতুকা প্ৰাণী । শ্ৱেতজৌদ্ৱিজাদিক খাণী ।
স্ৱাসোস্ৱাস নস্তাং প্ৰাণী । কৈসে জিতী ॥ ১২ ॥
ঐসী হে অজপা সকল়াসী । পৰংতু কল়ে জাণত্যাসী ।
সহজ সাংডূন সাযাসী । পডোংচ নযে ॥ ১৩ ॥
সহজ দেৱ অসতচি অসে । সাযাসেং দেৱ ফুটে নাসে ।
নাসিৱংত দেৱাস ৱিশ্ৱাসে । ঐসা কৱণু ॥ ১৪ ॥
জগদাংতৰাচেং দৰ্শন । সহজ ঘডে অখংড ধ্যান ।
আত্মইছেনেং জন । সকল় ৱৰ্ততী ॥ ১৫ ॥
আত্মযাচেং সমাধান । ঘডে তৈসেংচি আশন ।
সাংডিলেং ফিটলে সমৰ্পণ । তযাসীচ হোযে ॥ ১৬ ॥
অগ্নপুৰুষ পোটীং ৱসতী । তযাস অৱদানেং সকল় দেতী ।
লোক আজ্ঞেমধেং অসতী । আত্মযাংচে ॥ ১৭ ॥
সহজ দেৱজপধ্যানেং । সহজ চালণেং স্তুতী স্তৱনেং ।
সহজ ঘদে তেং ভগৱান্নেং । মান্য কীজে ॥ ১৮ ॥
সহজ সমজাযাকাৰণেং । নানা হটযোগ কৰণেং ।
পৰংতু যেকাযেকীং সমজণেং । ঘডত নাহীং ॥ ১৯ ॥
দ্ৰৱ্য চুকতেং দৰিদ্ৰ যেতেং । তল়ীং লক্ষ্মী ৱৰী ৱৰ্ততেং ।
প্ৰাণী কাযে কৰীল তেং । ঠাউকেং নাহীং ॥ ২০ ॥
তল়ঘৰামধেং উদংড দ্ৰৱ্য । ভিংতীমধেং ঘাতলেং দ্ৰৱ্য ।
স্তংভীং তুল়ৱটীং দ্ৰৱ্য । আপণ মধেং ॥ ২১ ॥
লক্ষ্মীমধ্যেং কৰংটা নাংদে । ত্যাচেং দৰিদ্ৰ অধিক সাংদে ।
নৱল কেলেং পৰমানংদেং । পৰমপুৰুষ ॥ ২২ ॥
যেক পাহাতী যেক খাতী । ঐসী ৱিৱেকাচী গতী ।
প্ৰৱৃত্তি অথৱা নিৱৃত্তী । যেণেংচি জ্ঞাযেং ॥ ২৩ ॥
অংতৰীং ৱসতাং নাৰাযেণেং । লক্ষ্মীস কাযে উণেং ।
জ্যাচী লক্ষ্মী তো আপণেং । বল়কট ধৰাৱা ॥ ২৪ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে অজপানিৰূপণনাম সমাস পাংচৱা ॥
সমাস সহাৱা : দেহাত্মনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
আত্মা দেহাঅধ্যেং অসতো । নানা সুখদুখেং ভোগিতো ।
সেৱটীং শৰীৰ সাংডূন জাতো । যেকাযেকীং ॥ ১ ॥
শৰীৰীং শক্তি তাৰুণ্যপণীং । নানা সুখেং ভোগী প্ৰাণী ।
অশক্ত হোতাং ৱৃদ্ধপণীং । দুঃখেং ভোগী ॥ ২ ॥
মৰাৱেনা ঐসী আৱডী । হাতপাযে খোডূন প্ৰাণ সোডী ।
নানা দুঃখেং অৱঘডী । ৱৃদ্ধপণীং ॥ ৩ ॥
দেহআত্মযাংচী সংগতী । কাংহীংযেক সুখ ভোগিতী ।
চৰ্ফডচৰ্ফডূন জাতী । দেহাংতকাল়ীং ॥ ৪ ॥
ঐসা আত্মা দুঃখদাযেক । যেকাংচে প্ৰাণ ঘেতী যেক ।
আণী সেৱটীং নিৰাৰ্থক । কাংহীংচ নাহীং ॥ ৫ ॥
ঐসা দোং দিসাংচা ভ্ৰম । ত্যাস ম্হণতী পৰব্ৰহ্ম ।
নানা দুঃখাচা সংভ্ৰম । মানূন ঘেতলা ॥। ৬ ॥
দুঃখী হোঊন চৰ্ফডূন গেলে । তেথেং কোণ সমাধান জালেং ।
কাংহীংযেকসুখ ভোগিলেং । তোং সৱেংচি দুঃখ ॥ ৭ ॥
জন্ম দাৰভ্য আঠৱাৱেং । ম্হণিজে অৱঘেং পডেল ঠাৱেং ।
নানা দুঃখ মোজাৱেং । কাযে ম্হণোনী ॥ ৮ ॥
ঐসী আত্মযাচী সংগতী । নানা দুঃখেং প্ৰাপ্ত হোতী ।
দৈন্যৱাণে হোঊন জাতী । প্ৰাণীমাত্ৰ ॥ ৯ ॥
কাংহীং আনংদ কাংহীং খেদ । জন্মৱৰী পডিলা সমংধ ।
নানা প্ৰকৰীং ৱিৰুদ্ধ । তডাতোডী ॥ ১০ ॥
নিদ্ৰাকাল়ীং ঢেকুণ পিসা । নানা প্ৰকাৰীং ৱল়সা ।
নানা উপাযেং ৱল়সা । ত্যাংস হোযে ॥ ১১ ॥
ভোজনকাল়ী মাশ্যা যেতী । নানা পদাৰ্থ উংদীৰ নেতী ।
পুঢেং ত্যাংচী হি ফজিতী । মাৰ্জৰেং কৰিতী ॥১২ ॥
ৱা চামৱা গোংচিড । গাংধেলেং কানটেং উদংড ।
যেকাস যেক চৰ্ফড । দোহিকডে ॥ ১৩ ॥
ৱিংচু সৰ্প ৱাগ ৰিসেং । সুসৰী লাংডিগে মাণসাস মাণসেং ।
পৰস্পৰেং সুখসংতোষেং । যেকহি নাহীং ॥ ১৪ ॥
চৌৰ্যাসি লক্ষ উত্পত্তী । যেকাস যেক ভক্ষিতী ।
নানা পীডা দুঃখণী কিতী । ম্হণৌন সাংগাৱেং ॥ ১৫ ॥
ঐসী অংতৰাত্ম্যাচী কৰণী । নানা জীৱ দাটলে ধৰণীং ।
পৰস্পৰেং সংৱ্হাৰণী । যেকযেকাংচী ॥ ১৬ ॥
অখংড ৰডতী । চৰ্ফডিতী । ৱিৱল়ৱিৱল়োং প্ৰাণ দেতী ।
মূৰ্খ প্ৰাণী ত্যাস ম্হণতী । পৰব্ৰহ্ম ॥ ১৭ ॥
পৰব্ৰহ্ম জাণাৰ নাহীং । কোণাস দুঃখ দেণাৰ নাহীং ।
স্তুতী নিংদা দোনী নাহীং । পৰব্ৰহ্মীং ॥ ১৮ ॥
উদংড শিৱ্যা দিধল্যা । তিতুক্যা অংতৰাত্ম্যাস লাগল্যা ।
ৱিচাৰ পাহতাং প্ৰত্যযা আল্যা । যেথাতথ্য ॥ ১৯ ॥
ধগডীচা বটকীচা লৱংডীচা । গধডীচা কুতৰীচা ৱোংগল়ীচা ।
ঐসা হিশেব সিৱ্যাংচা । কিতী ম্হণোনি সাংগাৱা ॥ ২০ ॥
ইতুকেং পৰব্ৰহ্মীং লাগেনা । তেথেং কল্পনাচি চালেনা ।
তডাতোডীচেং জ্ঞান মানেনা । কোণীযেকাসী ॥ ২১ ॥
সৃষ্টীমধেং সকল় জীৱ । সকল়াংস কৈচেং ৱৈভৱ ।
যাকাৰণেং ঠাযাঠাৱ । নিৰ্মিলা দেৱেং ॥ ২২ ॥
উদংড লোক বাজাৰীচে । জেং জেং আলেং তেং তেং ৱেংচে ।
উত্তম তিতুকে ভাগ্যাচেং । লোক ঘেতী ॥ ২৩ ॥
যেণেং ন্যাযেং অন্ন ৱসন । যেণেংচি ন্যাযেং দেৱতাৰ্চন ।
যেণেংচি ন্যাযেং ব্ৰহ্মজ্ঞান । প্ৰাপ্তৱ্যাসাৰিখেং ॥ ২৪ ॥
অৱঘেচ লোক সুখী অসতী । সংসাৰ গোড কৰূন নেতী ।
মাহাৰাজে ৱৈভৱ ভোগতী । তেং কৰংট্যাস কৈচেং ॥ ২৫ ॥
পৰংতু অংতীং নানা দুঃখেং । তেথেং হোতেং সগট সাৰিখেং ।
পূৰ্ৱীং ভোগিলীং নানা সুখেং । অংতীং দুঃখ সোসৱেনা ॥ ২৬ ॥
কঠিণ দুঃখ সোসৱেনা । প্ৰাণ শৰীৰ সোডিনা ।
মৃত্যদুঃখ সগট জনা । কাসাৱিস কৰী ॥ ২৭ ॥
নানা অৱেৱহীন জালেং । তৈসেংচি পাহিজে ৱৰ্তলেং ।
প্ৰাণীং অংতকাল়ীং গেলেং । কাসাৱিস হৌনী ॥ ২৮ ॥
ৰূপ লাৱণ্য অৱঘেং জাতেং । শৰীৰসামৰ্থ্য অৱঘেং ৰাহাতেং ।
কোণী নস্তাং মৰতেং । আপদআপদোং ॥ ২৯ ॥
অংতকাল় দৈন্য দীন । সকল়িকাংস তত্সমান ।
ঐসেং চংচল় অৱলক্ষণ । দুঃখকাৰী ॥ ৩০ ॥
ভোগূন অভোক্তা ম্হণতী । হে তোং অৱঘীচ ফজিতী ।
লোক উগেচ বোলতী । পাহিল্যাৱিণ ॥ ৩১ ॥
অংতকাল় আহে কঠিণ । শেৰীৰ সোডিনা প্ৰাণ ।
বৰাড্যাসাৰিখেং লক্ষণ । অংতকাল়ীং ॥ ৩২ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে দেহাত্মনিৰূপণনাম
সমাস সহাৱা ॥
সমাস সাতৱা : জগজীৱননিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
মুল়ীং উদক নিৱল় অসতেং । নানা ৱল্লিমধেং জাতেং ।
সংগদোষেং তৈসেং হোতেং । আংব্ল তিক্ষণ কডৱট ॥ ১ ॥
আত্মা আত্মপণেং অসতো । দেহসংগেং ৱিকাৰতো ।
সাভিমানেং ভৰীং ভৰতো । ভলতিকডে ॥ ২ ॥
বৰী সংগতী সাংপডলী । জৈসী উংসাস গোডী আলী ।
ৱিষৱল্লী ফাংপাৱলী । ঘাতকী প্ৰাণী ॥ ৩ ॥
অঠৰাভাৰ ৱনস্পতী । গুণ সাংগাৱে তে কিতী ।
নানা দেহাচে সংগতী । আত্মযাস হোযে ॥ ৪ ॥
ত্যামধেং কোণী ভলে । তে সংতসংগেং নিঘালে ।
দেহাভিমান সাংডূন গেলে । ৱিৱেকবল়েং ॥ ৫ ॥
উদকাচা নাশচি হোতো । আত্মা ৱিৱেকেং নিঘতো ।
ঐসা আহে প্ৰত্যয তো । ৱিৱেকেং পাহা ॥ ৬ ॥
জ্যাস স্ৱহিতচি কৰণেং । ত্যাস কিতী ম্হণৌন সাংগণেং ।
হেং জ্যাচেং ত্যানেং সমজণেং । সকল় কাংহীং ॥ ৭ ॥
আপলা আপণ কৰী কুডাৱা । তো আপলা মিত্ৰ জাণাৱা ।
আপলা নাশ কৰী তো সমজাৱা । ৱৈৰী ঐসা ॥ ৮ ॥
আপলে।ম্ আপণ অন্হিত কৰাৱেং ।
ত্যাস আডৱেং কোণেং নিঘাৱেং । যেকাংতী জাঊন জীৱেং । মাৰী আপণাসী ॥ ৯ ॥
জো আপলা আপণ ঘাতকী । তো আত্মহত্যাৰা পাতকী ।
যাকাৰণেং ৱিৱেকী । ধন্য সাধু ॥ ১০ ॥
পুণ্য্ৱংতাং সত্সংগতী । পাপিষ্টাং অসত্সংগতী ।
গতি আণি অৱগতী । সংগতীযোগেং ॥ ১১ ॥
উত্তম সংগতী ধৰাৱী । আপলী আপণ চিংতা কৰাৱী ।
অংতৰী বৰী ৱিৱৰাৱী । বুদ্ধি জাণত্যাচী ॥ ১২ ॥
ইহলোক আণি পৰলোক । জাণতা তো সুখদাযেক ।
নেণত্যাকৰিতাং অৱিৱেক । প্ৰাপ্ত হোতো ॥ ১৩ ॥
জাণতা দেৱাচা অংশ । নেণতা ম্হণিজে তো ৰাক্ষস ।
যামধেং জেং ৱিশেষ । তেং জাণোন ঘ্যাৱেং ॥ ১৪ ॥
জাণতাং তো সকল়াং মান্য । নেণতা হোতো অমান্য ।
জেণেংকৰিতাং হোঈজে ধন্য । তেংচি ঘ্যাৱেং ॥ ১৫ ॥
সাক্ষপী শাহাণ্যাচী সংগতী । তেণেং সাক্ষপী শাহাণে হোতী ।
আল়সী মূৰ্খাচী সংগতী । আল়সী মূৰ্খ ॥ ১৬ ॥
উত্তম সংগতীচেং ফল় সুখ । অদ্ধম সংগতীচেং ফল় দুঃখ ।
আনংদ সাংডুনিযাং শোক । কৈসা ঘাৱা ॥ ১৭ ॥
ঐসেং হেং প্ৰগট দিসে । জনামধেং উদংড ভাসে ।
প্ৰাণীমাত্ৰ ৱৰ্ততসে । উভযেযোগেং ॥ ১৮ ॥
যেকা যোগেং সকল় যোগ । যেকা যোগেং সকল় ৱিযোগ ।
ৱিৱেকযোগেং সকল় প্ৰযোগ । কৰীত জৱে ॥ ১৯ ॥
অৱচিতেং সাংকডীংত পডিলেং । তৰী তেথূন পাহিজে নিঘালেং ।
নিঘোন জাতাং জালেং । পৰম সমাধান ॥ ২০ ॥
নানা দুৰ্জনাংচা সংগ । ক্ষণক্ষণা মনভংগ ।
যাকাৰণেং কাংহীং ৰংগ । ৰাখোন জাৱেং ॥ ২১ ॥
শাহাণা যেত্ন ত্যাচ্যা গুণেং । পাহোং জাতাং কাযে উণেং ।
সুখ সংতোষ ভোগণেং । নানা শ্লাঘ্যতা ॥ ২২ ॥
অতাং লোকীং ঐসেং আহে । সৃষ্টীমধেং ৱৰ্ততাহে ।
জো কোণী সমজোন পাহে । ত্যাস ঘডে ॥ ২৩ ॥
বহুৰত্ন ৱসুংধৰা । জাণজাণোং ৱিচাৰ কৰা ।
সমজল্যাং প্ৰত্যযো অংতৰা- । মাজীং যেতো ॥ ২৪ ॥
দুৰ্বল় অণি সংপন্ন । ৱেডেং আণি ৱিত্পন্ন ।
হেং অখংড দংডাযমান । অসতচি অসে ॥ ২৫ ॥
যেক ভাগ্যপুৰুষ মোডতী । যেক নৱে ভাগ্যৱংত হোতী ।
তৈসীচ ৱিদ্যা ৱিত্পতী । হোত জাতে ॥ ২৬ ॥
যেক ভৰে যেক ৰিতেং । ৰিতেং মাগুতেং ভৰতেং ।
ভৰতেংহি ৰিতেং হোতেং । কাল়াংতৰীং ॥ ২৭ ॥
ঐসী হে সৃষ্টীচী চালী । সংপত্তি দুপাৰচী সাউলী ।
ৱযেসা তৰী নিঘোন গেলী । হল়ুহল়ু ॥ ২৮ ॥
বাল় তাৰুণ্য আপুলেং । ৱৃধাপ্য প্ৰচিতীস আলেং ।
ঐসেং জাণোন সাৰ্থক কেলেং । পাহিজে কোণিযেকেং ॥ ২৯ ॥
দেহ জৈসেং কেলেং তৈসেং হোতেং । যেত্ন কেল্যাং কাৰ্যে সাধতেং ।
তৰী মগ কষ্টাৱেং তেং । কায নিমিত্য ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসভোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে জগজীৱননিৰূপণনাম সমাস সাতৱা ॥
সমাস আঠৱা : তত্ত্ৱনিৰসন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
নাভীপাসূন উন্মেষৱৃত্তী । তেচি পৰা জাণিজে শ্ৰোতীং ।
ধ্ৱনিৰূপ পশ্যংতী । হৃদঈং ৱসে ॥ ১ ॥
কংঠাপাসূন নাদ জালা । মধ্যমা ৱাচা বোলিজে ত্যালা ।
উচ্চৰ হোতাং অক্ষৰালা । ৱৈখৰী বোলিজে ॥ ২ ॥
নাভিস্থানীং পৰা ৱাচা । তোচি ঠাৱ অংতঃকৰ্ণাচা ।
অংতঃকৰ্ণপংচকাচা । নিৱাডা ঐসা ॥ ৩ ॥
নিৰ্ৱিকল্প জেং স্ফুৰণ । উগেংচ অসতাং আঠৱণ ।
তেং জাণাৱেং অংতঃকৰ্ণ । জাণতীকল়া ॥ ৪ ॥
অংতঃকৰ্ণ আঠৱলেং । পুঢেং হোযে নৱ্হেসেং গমলেং ।
কৰূং ন কৰূ ঐসেং ৱাটলেং । তেংচি মন ॥ ৫ ॥
সংকল্প ৱিকল্প তেংচি মন । জেণেং কৰিতাং অনুমান ।
পুঢেং নিশ্চযো তো জাণ । ৰূপ বুদ্ধীচেং ॥ ৬ ॥
কৰীনচি অথৱা ন কৰী । ঐসা নিশ্চযোচি কৰী ।
তেচি বুদ্ধি হে অংতৰীং । ৱিৱেকেং জাণাৱী ॥ ৭ ॥
জে ৱস্তুচা নিশ্চযে কেলা । পুঢেং তেচি চিংতূং লাগলা ।
তেং চিত্ত বোলিল্যা বোলা । যেথাৰ্থ মানাৱেং ॥ ৮ ॥
পুঢেং কাৰ্যাচা অভিমান ধৰণেং । হেং কাৰ্যে তোং অগত্য কৰণেং ।
ঐস্যা কাৰ্যাস প্ৰৱৰ্তণেং । তোচি অহংকাৰু ॥ ৯ ॥
ঐসেং অংতঃকৰ্ণপংচক । পংচ ৱৃত্তী মিল়োন যেক ।
কাৰ্যেভাগেং প্ৰকাৰপংচক । ৱেগল়ালে ॥ ১০ ॥
জৈক্ষে পাংচহি প্ৰাণ । কাৰ্যেভাগেং ৱেগল়ালে জাণ ।
নাহীং তৰী ৱাযোচেং লক্ষণ । যেকচি অসে ॥ ১১ ॥
সৰ্ৱাংগীং ৱ্যান নাভী সমান । কংঠী উদান গুদীং অপান ।
মুখীং নাসিকীং প্ৰাণ । নেমস্ত জাণাৱা ॥ ১২ ॥
বোলিলেং হেং প্ৰাণপংচক । আতাং জ্ঞানৈংদ্ৰিযেংপংচক ।
শ্ৰোত্ৰ ত্ৱচা চক্ষু জিৱ্হা নাসিক । ঐসীং হেং জ্ঞানেংদ্ৰিযেং ॥ ১৩ ॥
ৱাচা পাণী পাদ শিস্ন গুদ । হে কৰ্মৈংদ্ৰিযেং প্ৰসিদ্ধ ।
শব্দ স্পৰুষ ৰূপ ৰস গংধ । ঐসেং হেং ৱিষযপংচক ॥ ১৪ ॥
অংতঃকৰ্ণ প্ৰাণপংচক । জ্ঞানেংদ্ৰিযেং কৰ্মেংদ্ৰিযে পংচক ।
পাংচৱেং ৱিষযপংচক । ঐসীং হে পাংচ পংচকেং ॥ ১৫ ॥
ঐসেং হে পংচৱিস গুণ । মিল়োন সূক্ষ্ম দেহ জাণ ।
যাচ কৰ্দম বোলিলা শ্ৰৱণ । কেলেং পাহিজে ॥ ১৬ ॥
অংতঃকৰ্ণ ৱ্যান শ্ৰৱণ ৱাচা । শব্দ ৱিষযে আকাশাচা ।
পুঢেং ৱিস্তাৰ ৱাযোচা । বোলিলা অসে ॥ ১৭ ॥
মন সমান ত্ৱচা পাণী । স্পৰ্শ ৰূপ হা পৱনীং ।
ঐসে হে অডাখে সাধুনী । কোঠা কৰাৱা ॥ ১৮ ॥
বুদ্ধি উদান নযেন চৰণ । ৰূপৱিষযাচেং দৰ্শন ।
সংকেতেং বোলিলেং মন । ঘালূন পাহিজে ॥ ১৯ ॥
চিত্ত অপান জিৱ্হা শিস্ন । ৰসৱিষযে আপ জাণ ।
পুঢেং ঐকা সাৱধান । পৃথ্ৱীচেং ৰূপ ॥ ২০ ॥
অহংকাৰ প্ৰাণ ঘ্ৰাণ । গুদ গংধৱিষযে জাণ ।
ঐসে কেলেং নিৰূপণ । শাস্ত্ৰমতেং ॥ ২১ ॥
ঐসা হা সূক্ষ্ম দেহে । পাহাতাং হোঈজে নিসংদেহে ।
যেথেং মন ঘালূন পাহে । ত্যাসীচ হেং উমজে ॥ ২২ ॥
ঐসেং সূক্ষ্ম দেহে বোলিলেং । পুঢেং স্থূল় নিৰোপিলেং ।
আকাশ পংচগুণেং ৱৰ্তলেং । কৈসেং স্থুল়ীং ॥ ২৩ ॥
কাম ক্ৰোধ শোক মোহো ভযে । হা পংচৱিধ আকাশাচা অন্ৱযে ।
পুঢেং পংচৱিধ ৱাযো । নিৰোপিলা ॥ ২৪ ॥
চল়ণ ৱল়ণ প্ৰাসাৰণ । নিৰোধ আণি আকোচন ।
হেং পংচৱিধ লক্ষণ । প্ৰভংজনাচেং ॥ ২৫ ॥
ক্ষুধা ত্ৰুষা আলস্য নিদ্ৰা মৈথুন । হে তেজাচে পংচৱিধ গুণ ।
আতাং পুঢেং আপলক্ষণ । নিৰোপিলেং পাহিজে ॥ ২৬ ॥
শুক্লীত শ্ৰোণীত লাল় মূত্ৰ স্ৱেদ । হা পংচৱিধ আপাচা ভেদ ।
পুঢেং পৃথ্ৱী ৱিশদ । কেলী পাহিজে ॥ ২৭ ॥
অস্তি মাংষ ত্ৱচা নাডী ৰোম । হে পৃথ্ৱীচে পংচৱিধ ধৰ্ম ।
ঐসে স্থূল় দেহাচেং ৱৰ্ম । বোলিলেং অসে ॥ ২৮ ॥
পৃথ্ৱী আপ তেজ ৱাযো আকাশ । হে পাংচাচে পংচৱিস ।
ঐসেং মিল়োন স্থূল় দেহাস । বোলিজেতেং ॥ ২৯ ॥
তিসৰা দেহ কাৰণ অজ্ঞান । চৌথা মাহাংকাৰণ জ্ঞান ।
হে চ্যাৰী দেহ নিৰ্শিতাং ৱিজ্ঞান । পৰব্ৰহ্ম তেং ॥ ৩০ ॥
ৱিচাৰেং চৌদেহাৱেগল়েং কেলেং । মীপণ তত্ৱাসৰিসেং গেলেং ।
অনন্য আত্মনিৱেদন জালেং । পৰব্ৰহ্মীং ॥ ৩১ ॥
ৱিৱেকেং চুকলা জন্ম মৃত্য । নৰদেহীং সাধিলেং মহত্কৃত্য ।
ভক্তিযোগেং কৃত্যকৃত্য । সাৰ্থক জালেং ॥ ৩২ ॥
ইতি শ্ৰী পংচীকৰ্ণ । কেলেংচি কৰাৱেং ৱিৱৰ্ণ ।
লোহাচেং জালেং সুৱৰ্ণ । পৰিসাচেনযোগেং ॥ ৩৩ ॥
হাহি দৃষ্টাংত ঘডেনা । পৰিসাচেন পৰীস কৰৱেনা ।
শৰণ জাতাং সাধুজনা । সাধুচ হোইজে ॥ ৩৪ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাঅদে তত্ৱনিৰূপণনাম সমাস আঠৱা ॥
সমাস নৱনা : তনুচতুষ্টযনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
স্থূল় সূক্ষ্ম কাৰণ মাহাকাৰণ । ঐসে হে চত্ৱাৰ দেহ জাণ ।
জাগৃতি স্ৱপ্ন সুষুপ্তি পূৰ্ণ । তুৰ্যা জাণাৱী ॥ ১ ॥
ৱিশ্ৱ তৈজস প্ৰাজ্ঞ । প্ৰত্যগাত্মা হে অভিমান ।
নেত্ৰস্থান কংঠস্থান হৃদযস্থান । মূৰ্ধনী তে ॥ ২ ॥
স্থূল়ভোগ প্ৰৱিক্তভোগ । আনংদভোগ আনংদাৱভাসভোগ ।
ঐসে হে চত্ৱাৰ ভোগ । চৌংদেহাচে ॥ ৩ ॥
অকাৰ উকাৰ মকাৰ । অৰ্ধমাত্ৰা তো ঈশ্ৱৰ ।
ঐস্যা মাত্ৰা চত্ৱাৰ । চৌংদেহাচ্যা । । ৪ ॥
তমোগুণ ৰজোগুণ । সত্ৱগুণ শুদ্ধসত্ৱগুণ ।
ঐসে হে চত্ৱাৰ গুণ । চৌংদেহাচে ॥ ৫ ॥
ক্ৰিযাশক্তি দ্ৰৱ্যাশক্তী । ইছাশক্তি জ্ঞানশক্তী ।
ঐশা চত্ৱাৰ শক্তী । চৌংদেহাচ্যা ॥ ৬ ॥
ঐসীং হে বত্তিস তত্ৱেং । দোহীংচীং পন্নাস তত্ৱেং ।
অৱঘীং মিল়োন ব্যাসি তত্ৱেং । অজ্ঞান আণী জ্ঞান ॥ ৭ ॥
ঐসীং হে তত্ৱেং জাণাৱীং । জাণোন মাইক ৱোল়খাৱীং ।
আপণ সাক্ষী নিৰসাৱীং । যেণেং ৰিতীং ॥ ৮ ॥
সাক্ষী ম্হণিজে জ্ঞান । জ্ঞানেং ৱোল়খাৱেং অজ্ঞান ।
জ্ঞানাজ্ঞানাচেং নিৰ্শন । দেহাসৰিসেং ॥ ৯ ॥
ব্ৰহ্মাংডীং দেহ কল্পিলে । ৱিৰাট হিৰণ্যগৰ্ভ বোলিলে ।
তে হে ৱিৱেকেং নিৰ্শলে । আত্মজ্ঞানেং ॥ ১০ ॥
আত্মানাত্মাৱিৱেক কৰিতাং । সাৰাসাৰৱিচাৰ পাহতাং ।
পংচভূতাংচী মাইক ৱাৰ্তা । প্ৰচিত আলী ॥ ১১ ॥
অস্তি মাংষ ত্ৱচা নাডী ৰোম । হে পাংচহি পৃথ্ৱীচে গুণধৰ্ম ।
প্ৰত্যক্ষ শৰীৰীং হেং ৱৰ্ম । শোধূন পাহাৱেং ॥ ১২ ॥
শুক্লীত শ্ৰোণীত লাল় মূত্ৰ স্ৱেদ । হে আপাচে পংচকভেদ ।
তত্ৱেং সমজোন ৱিশদ । কৰূন ঘাৱীং ॥ ১৩ ॥
ক্ষুধা ত্ৰুষা আলস্য নিদ্ৰা মৈথুন । হে পাংচহি তেজাচে গুণ ।
যা তত্ৱাংচেং নিৰূপণ । কেলেংচি কৰাৱেং ॥ ১৪ ॥
চল়ণ ৱল়ণ প্ৰাসাৰণ । নিৰোধ আণি আকোচন ।
হেং পংচহি ৱাযোচে গুণ । শ্ৰোতীং জাণাৱে ॥ ১৫ ॥
কাম ক্ৰোধ শোক মোহো ভযে । হা আকাশাচা পৰিপাযে ।
হেং ৱিৱৰল্যাৱিণ কাযে । সমজোং জাণেং ॥ ১৬ ॥
অসো ঐসেং হেং স্থূল় শৰীৰ । পংচৱিস তত্ৱাংচা ৱিস্তাৰ ।
আতাং সূক্ষ্মদেহাচা ৱিচাৰ । বোলিজেল ॥ ১৭ ॥
অংতঃকৰ্ণ মন বুদ্ধি চিত্ত অহংকাৰ । আকাশপংচকাচা ৱিচাৰ ।
পুঢেং ৱাযো নিৰোত্তৰ । হোঊন ঐকা ॥ ১৮ ॥
ৱ্যান সমান উদান । প্ৰাণ আণী অপান ।
ঐসে হে পাংচহি গুণ । ৱাযোতত্ৱাচে ॥ ১৯ ॥
শ্ৰোত্ৰ ত্ৱচা চক্ষু জিৱ্হা ঘ্ৰাণ । হেং পাংচহি তেজাচে গুণ ।
আতাং আপ সাৱধান । হোঊন ঐকা ॥ ২০ ॥
ৱাচা পাণী পাদ শিস্ন গুদ । হে আপাচে গুণ ৱিশদ ।
আতাং পৃথ্ৱী ৱিশদ । নিৰোপিলী ॥ ২১ ॥
শব্দ স্পৰ্শ ৰূপ ৰস গংধ । হে পৃথ্ৱীচে গুণ ৱিশদ ।
ঐসে হে পংচৱীস তত্ৱভেদ । সূক্ষ্ম দেহাচে ॥ ২২ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাঅদে তনুচতুষ্টযেনাম সমাস নৱৱা ॥
সমাস দহাৱা : টোণপসিদ্ধলক্ষণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
আৱৰ্ণোদকীং হটকেশ্ৱৰ । ত্যাস ঘডে নমস্কাৰ ।
মহিমা অত্যংতচি থোৰ । তযা পাতাল়লিংগাচা ॥ ১ ॥
পৰংতু তেথেং জাৱৱেনা । শৰীৰেং দৰ্শন ঘডেনা ।
ৱিৱেকেং আণাৱেং অনুমানা । তযা ঈশ্ৱৰাসী ॥ ২ ॥
সাতাং সমুদ্ৰাংচে ৱেডে । উদংড ভূমি পৈলিকডে ।
সেৱটীং তুটলে কডে । ভূমংডল়াচে ॥ ৩ ॥
সাত সমুদ্ৰ ৱোলাংডাৱে । তেথেং জাণেং কৈসেং ফাৱে ।
ম্হণোন ৱিৱেকী অসাৱে । সাধুজন ॥ ৪ ॥
জেং আপণাস নৱ্হে ঠাৱেং । তেং জাণতযাস পুসাৱেং ।
মনোৱেগেং তনেং ফিৰাৱেং । হেং তোং ঘডেনা ॥ ৫ ॥
জেং চৰ্মদৃষ্টীস নৱ্হে ঠাৱেং । তেং জ্ঞানদৃষ্টীনেং পাহাৱেং ।
ব্ৰহ্মাংড ৱিৱৰোন ৰাহাৱেং । সমাধানেং ॥ ৬ ॥
মধ্যেং আহে ভূমীচেং চডল় । ম্হণৌন আকাশ আণি পাতাল় ।
তেং চডল় নস্তাং অংতৰাল় । চহুংকডে ॥ ৭ ॥
তযাস পৰব্ৰহ্ম ম্হণাৱেং । জেং উপাধীৱেগল়েং স্ৱভাৱেং ।
জেথেং দৃশ্যমাযেচ্যা নাংৱেং । সুন্যাকাৰ ॥ ৮ ॥
দৃষ্টীচেং দেখণেং দৃশ্য । মনাচেং দেখণেং ভাস ।
মনাতীত নিৰাভাস । ৱিৱেকেং জাণাৱেং ॥ ৯ ॥
দৃশ্য ভাস অৱঘা ৱিঘডে । ৱিৱেক তেথেং পৱাডে ।
ভূমংডল়ীং জ্ঞাতে থোডে । সূক্ষ্মদৃষ্টীচে ॥ ১০ ॥
ৱাচ্যাংশ ৱাচেনেং বোলাৱা । ন বোলতাং লক্ষ্যাংশ জাণাৱা ।
নিৰ্গুণ অনুভৱাস আণাৱা । গুণাচেনযোগেং ॥ ১১ ॥
নানা গুণাস আহে নাশ । নিৰ্গুণ তেং অৱিনাশ ।
ঢোবল়্যাহূন ৱিশেষ । সূক্ষ্ম দেখণেং ॥ ১২ ॥
জেং দৃষ্টীস ন পডে ঠাৱেং । তেং ঐকোন জাণাৱেং ।
শ্ৰৱণমননেং পডে ঠাৱেং । সকল় কাংহীং ॥ ১৩ ॥
অষ্টধেচে জিনস নানা । উদংড পাহাতাং কল়েনা ।
অৱঘেং সগট পিটাৱেনা । কোণিযেকেং ॥ ১৪ ॥
সগট সাৰিখী স্থিতী জালী । তেথেং পৰীক্ষাচ বুডালী ।
চৱিনটানেং কালৱিলীং । নানা অন্নেং ॥ ১৫ ॥
টোণপা নৱ্হে গুণগ্ৰাহিক । মুৰ্খাস কল়েনা ৱিৱেক ।
ৱিৱেক আণি অৱিৱেক । যেকচি ম্হণতী ॥ ১৬ ॥
উংচ নীচ কল়েনা জ্যালা । তেথেং অভাসচি বুডালা ।
নানা অভ্যাসেং প্ৰাণিযালা । সুটিকা কৈংচী॥ ১৭ ॥
ৱেড লাগোন জালেং ৱোংগল় । ত্যাস সাৰিখেংচ ৱাটে সকল় ।
তেং জাণাৱেং বাশ্কল় । ৱিৱেকী নৱ্হেতী ॥ ১৮ ॥
জ্যাস অখংড হোতো নাশ । ত্যাসীচ ম্হণতী অৱিনাশ ।
বহুচকীচ্যা লোকাংস । কাযে ম্হণাৱেং ॥ ১৯ ॥
ঈশ্ৱৰেং নানা ভেদ কেলে । ভেদেং সকল় সৃষ্টী চালে ।
আংধল়ে পৰীক্ষৱংত মিল়ালে । তেথেং পৰীক্ষা কৈংচী ॥ ২০ ॥
জেথেং পৰীক্ষেচা অভাৱ । তো টোণপা সমুদাৱ ।
গুণচি নাহীং গৌৰৱ । যেঈল কৈংচেং ॥ ২১ ॥
খৰেং খোটেং যেকচি জালেং । ৱিৱেকানেং কায কেলেং ।
অসাৰ সাংডূন সাৰ ঘেতলেং । সাধুজনীং ॥ ২২ ॥
উত্তম ৱস্তূচি পৰীক্ষা । কৈসী ঘডে নতদ্ৰক্ষা ।
দীক্ষাহীনাপাসীং দীক্ষা । যেঈল কৈংচী ॥ ২৩ ॥
আপলেন ৱোংগল়পণেং । দিশাকৰূন শৌচ্য নেণে ।
ৱেদ শাস্ত্ৰেং পুৰাণেং । ত্যাস কাযে কৰিতী ॥ ২৪ ॥
আধীং ৰাখাৱা আচাৰ । মগ পাহাৱা ৱিচাৰ।
আচাৰৱিচাৰেং পৈলপাৰ । পাৱিজেতো ॥ ২৫॥
জে নেমকাস ন কল়ে । তেং বশ্কল়াস কেৱী কল়ে ।
ডোল়স ঠকতী আংধল়ে । কোণ্যা কামাচে ॥ ২৬ ॥
পাপপুণ্য স্ৱৰ্গ নৰ্ক । অৱঘেংচ মানিলেং যেক ।
ৱিৱেক আণী অৱিৱেক । কাযে মানাৱেং ॥ ২৭ ॥
অমৃত ৱিষ যেক ম্হণতী । পৰী ৱিষ ঘেতাং প্ৰাণ জাতী ।
কুকৰ্মেং হোতে ফজিতী । সত্কৰ্মেং কীৰ্তি ৱাঢে ॥ ২৮ ॥
ইহলোক আণি পৰলোক । জেথেং নাহীং সাকল্প ৱিৱেক ।
তেথেং অৱঘেচ নিৰাৰ্থক । সকল় কাংহীং ॥ ২৯ ॥
ম্হণৌন সংতসংগেংচি জাৱেং । সত্শাস্ত্ৰচি শ্ৰৱণ কৰাৱেং ।
উত্তম গুণাস অভাসাৱেং । নানা প্ৰযেত্নেং ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে টোণপসিদ্ধলক্ষণনাম সমাস দহাৱা ॥
॥ দশক সতৰাৱা সমাপ্ত ॥

Explore More