સમાસ પહિલા : પ્રકૃતિપુરુષનામ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
સમાસ દુસરા : શિવશક્તિનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : શ્રવણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચૌથા : અનુમાનનિરસન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : અજપાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : દેહાત્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : જગજીવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : તત્ત્વનિરસન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવના : તનુચતુષ્ટયનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : ટોણપસિદ્ધલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : પ્રકૃતિપુરુષનામ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
નિશ્ચળ બ્રહ્મી ચંચળ આત્મા । સકળાં પર જો પરમાત્મા ।
ચૈતન્ય સાક્ષી જ્ઞાનાત્મા । શડ્ગુણૈશ્વરુ ॥ ૧ ॥
ચૈતન્ય સાક્ષી જ્ઞાનાત્મા । શડ્ગુણૈશ્વરુ ॥ ૧ ॥
સકળ જગાચા ઈશ્વરુ । મ્હણૌન નામેં જગદેશ્વરુ ।
તયાપાસૂન વિસ્તારુ । વિસ્તારલા ॥ ૨ ॥
તયાપાસૂન વિસ્તારુ । વિસ્તારલા ॥ ૨ ॥
શિવશક્તી જગદેશ્વરી । પ્રકૃતિપુરુષ પરમેશ્વરી ।
મૂળમાયા ગુણેશ્વરી । ગુણક્ષોભિણી ॥ ૩ ॥
મૂળમાયા ગુણેશ્વરી । ગુણક્ષોભિણી ॥ ૩ ॥
ક્ષેત્રજ્ઞ દ્રષ્ટા કૂટસ્ત સાક્ષી । અંતરાત્મા સર્વસાક્ષી ।
સુદ્ધસત્વ મહત્તત્ત્વ પરીક્ષી । જાણતા સાધુ ॥ ૪ ॥
સુદ્ધસત્વ મહત્તત્ત્વ પરીક્ષી । જાણતા સાધુ ॥ ૪ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ્વરુ । નાના પિંડી જીવેશ્વરુ ।
ત્યાસ ભાસતી પ્રાણીમાત્રુ । લહાનથોર ॥ ૫ ॥
ત્યાસ ભાસતી પ્રાણીમાત્રુ । લહાનથોર ॥ ૫ ॥
દેહદેઉળામધેં બૈસલા । ન ભજતાં મારિતો દેહાલા ।
મ્હણૌનિ ત્યાચ્યા ભેણેં તયાલા । ભજતી લોક ॥ ૬ ॥
મ્હણૌનિ ત્યાચ્યા ભેણેં તયાલા । ભજતી લોક ॥ ૬ ॥
જે વેળેસી ભજન ચુકલે । તેં તેં તેવ્હાં પછ્યાડિલેં ।
આવડીનેં ભજોં લાગલે । સકળ લોક ॥ ૭ ॥
આવડીનેં ભજોં લાગલે । સકળ લોક ॥ ૭ ॥
જેં જેં જેવ્હાં આક્ષેપિલે । તેં તેં તત્કાળચિ દિધલેં ।
ત્રૈલોક્ય ભજોં લાગલેં । યેણેં પ્રકરેં ॥ ૮ ॥
ત્રૈલોક્ય ભજોં લાગલેં । યેણેં પ્રકરેં ॥ ૮ ॥
પાંચા વિષયાંચા નૈવ્યદ્ય । જેવ્હાં પાહિજે તેવ્હાં સિદ્ધ ।
ઐસેં ન કરિતાં સદ્ય । રોગ હોતી ॥ ૯ ॥
ઐસેં ન કરિતાં સદ્ય । રોગ હોતી ॥ ૯ ॥
જેણેં કાળેં નૈવ્યદ્ય પાવેના । તેણેં કાળેં દેવ રાહેના ।
ભાગ્ય વૈભવ પદાર્થ નાના । સાંડૂન જાતો ॥ ૧૦ ॥
ભાગ્ય વૈભવ પદાર્થ નાના । સાંડૂન જાતો ॥ ૧૦ ॥
જાતો તોં કળો દેઈના । કોણાસ ઠાઉકેં હોયેના ।
દેવેંવિણ અનુમાનેના । કોણાસ દેવ ॥ ૧૧ ॥
દેવેંવિણ અનુમાનેના । કોણાસ દેવ ॥ ૧૧ ॥
દેવ પાહાવયકારણેં । દેઉળેં લાગતી પાહાણેં ।
કોઠેંતરી દેઉળાચ્યા ગુણેં । દેવ પ્રગટે ॥ ૧૨ ॥
કોઠેંતરી દેઉળાચ્યા ગુણેં । દેવ પ્રગટે ॥ ૧૨ ॥
દેઉળેં મ્હણિજે નાના શરીરેં । તેથેં રાહિજેં જીવેશ્વેરે ।
નાન શરીરેં નાના પ્રકારેં । અનંત ભેદેં ॥ ૧૩ ॥
નાન શરીરેં નાના પ્રકારેં । અનંત ભેદેં ॥ ૧૩ ॥
ચાલતીં બોલતીં દેઉળેં । ત્યામધેં રાહિજેં રાઉળેં ।
જિતુકીં દેઉળેં તિતુકીં સકળેં । કળલી પાહિજે ॥ ૧૪ ॥
જિતુકીં દેઉળેં તિતુકીં સકળેં । કળલી પાહિજે ॥ ૧૪ ॥
મછ કૂર્મ વારાહ દેઉળેં । ભૂગોળ ધરિલા સર્વકાળેં ।
કરાળેં વિક્રાળેં નિર્મળેં । કિતિયેક ॥ ૧૫ ॥
કરાળેં વિક્રાળેં નિર્મળેં । કિતિયેક ॥ ૧૫ ॥
કિત્યેક દેઊળીં સૌખ્ય પાહે । ભરતાં આવઘેં સિંધ આહે ।
પરી તેં સર્વકાળ ન રાહે । અશાશ્વત ॥ ૧૬ ॥
પરી તેં સર્વકાળ ન રાહે । અશાશ્વત ॥ ૧૬ ॥
અશાશ્વતાચા મસ્તકમણીં । જયાચી યેવઢી કરણી ।
દિસેના તરી કાય જાલેં ધની । તયાસીચ મ્હણાવેં ॥ ૧૭ ॥
દિસેના તરી કાય જાલેં ધની । તયાસીચ મ્હણાવેં ॥ ૧૭ ॥
ઉદ્ભવોન્મુખ હોતાં અભેદ । વિમુખ હોતાં ઉદંડ ખેદ ।
ઐસા અધોર્ધ સંવાદ । હોત જાતો ॥ ૧૮ ॥
ઐસા અધોર્ધ સંવાદ । હોત જાતો ॥ ૧૮ ॥
સકળાંચે મૂળ દિસેના । ભવ્ય ભારી આણી ભાસેના ।
નિમિષ્ય યેક વસેના । યેકે ઠાઇં ॥ ૧૯ ॥
નિમિષ્ય યેક વસેના । યેકે ઠાઇં ॥ ૧૯ ॥
ઐસા અગાધ પરમાત્મા । કોણ જાણે ત્યાચા મહિમા ।
તુઝી લીળા સર્વોત્તમા । તૂંચ જાણસી ॥ ૨૦ ॥
તુઝી લીળા સર્વોત્તમા । તૂંચ જાણસી ॥ ૨૦ ॥
સંસારા આલિયાચેં સાર્થક । જેથેં નિત્યાનિત્યવિવેક ।
યેહલોક આણી પરલોક । દોનીં સાધિલે ॥ ૨૧ ॥
યેહલોક આણી પરલોક । દોનીં સાધિલે ॥ ૨૧ ॥
મનનસીળ લોકાંપાસીં । અખંડ દેવ આહિર્નિશીં ।
પાહાતાં ત્યાંચ્યા પૂર્વસંચિતાસી । જોડા નાહીં ॥ ૨૨ ॥
પાહાતાં ત્યાંચ્યા પૂર્વસંચિતાસી । જોડા નાહીં ॥ ૨૨ ॥
અખંડ યોગ મ્હણોનિ યોગી । યોગ નાહીં તો વિયોગી ।
વિયોગી તોહિ યોગી । યોગબળેં ॥ ૨૩ ॥
વિયોગી તોહિ યોગી । યોગબળેં ॥ ૨૩ ॥
ભલ્યાંચી મહિમા ઐસી । જે સન્માર્ગ લાવી લોકાંસી ।
પોહણાર અસતાં બુડતયાસી । બુડોં નેદાવેં ॥ ૨૪ ॥
પોહણાર અસતાં બુડતયાસી । બુડોં નેદાવેં ॥ ૨૪ ॥
સ્થૂળસૂક્ષ્મતત્વઝાડા । પિંડબ્રહ્માંડાચા નિવાડા ।
પ્રચિત પાહે ઐસા થોડા । ભૂમંડળીં ॥ ૨૫ ॥
પ્રચિત પાહે ઐસા થોડા । ભૂમંડળીં ॥ ૨૫ ॥
વેદાંતીચેં પંચિકર્ણ । અખંડ તયાચેં વિવર્ણ ।
મહાંવાક્યેં અંતઃકરણ । રહસ્ય પાહે ॥ ૨૬ ॥
મહાંવાક્યેં અંતઃકરણ । રહસ્ય પાહે ॥ ૨૬ ॥
યે પૃથ્વીમધેં વિવેકી અસતી । ધન્ય તયાંચી સંગતી ।
શ્રવણમાત્રેં પાવતી ગતી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૨૭ ॥
શ્રવણમાત્રેં પાવતી ગતી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૨૭ ॥
સત્સંગ આણી સત્શાસ્ત્રશ્રવણ । અખંડ હોતસે વિવર્ણ ।
નાના સત્સંગ આણી ઉત્તમ ગુણ । પરોપકારાચે ॥ ૨૮ ॥
નાના સત્સંગ આણી ઉત્તમ ગુણ । પરોપકારાચે ॥ ૨૮ ॥
જે સદ્કીર્તીચે પુરુષ । તે પરમેશ્વરાચે અંશ ।
ધર્મસ્થાપનેચા હવ્યાસ । તેથેંચિ વસે ॥ ૨૯ ॥
ધર્મસ્થાપનેચા હવ્યાસ । તેથેંચિ વસે ॥ ૨૯ ॥
વિશેષ સારાસાર વિચાર । તેણેં હોય જગ્ગોદ્ધાર ।
સંગત્યાગેં નિરંતર । હોઊન ગેલે ॥ ૩૦ ॥
સંગત્યાગેં નિરંતર । હોઊન ગેલે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેવબળાત્કારનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : શિવશક્તિનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
બ્રહ્મ નિર્મળ નિશ્ચળ । જૈસેં ગગન અંતરાળ ।
નિરાકાર કેવળ । નિર્વિકારી ॥ ૧ ॥
નિરાકાર કેવળ । નિર્વિકારી ॥ ૧ ॥
અંતચિ નાહીં તેં અનંત । શાશ્વત આણી સદોદિત ।
અસંત નવ્હે તેં સંત । સર્વકાળ ॥ ૨ ॥
અસંત નવ્હે તેં સંત । સર્વકાળ ॥ ૨ ॥
પરબ્રહ્મ તેં અવિનાશ । જૈસેં આકાશ અવકાશ ।
ન તુટે ન ફુટે સાવકાસ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૩ ॥
ન તુટે ન ફુટે સાવકાસ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૩ ॥
તેથેં જ્ઞાન ના અજ્ઞાન । તેથેં સ્મરણ ના વિસ્મરણ ।
તેથેં અખંડ નિર્ગુણ । નિરાવલંબી ॥ ૪ ॥
તેથેં અખંડ નિર્ગુણ । નિરાવલંબી ॥ ૪ ॥
તેથેં ચંદ્ર સૂર્ય ના પાવક । નવ્હે કાળોખેં ના પ્રકાશક ।
ઉપાધીવેગળેં યેક । નિરોપાધી બ્રહ્મ ॥ ૫ ॥
ઉપાધીવેગળેં યેક । નિરોપાધી બ્રહ્મ ॥ ૫ ॥
નિશ્ચળીં સ્મરણ ચેતલેં । ત્યાસ ચૈતન્ય ઐસેં કલ્પિલેં ।
ગુણાસમત્વેં જાલેં । ગુણસામ્ય ઐસેં ॥ ૬ ॥
ગુણાસમત્વેં જાલેં । ગુણસામ્ય ઐસેં ॥ ૬ ॥
ગગનીં આલી અભ્રછ્યાયા । તૈસી જાણિજે મૂળમાયા ।
ઉદ્ભવ આણી વિલયા । વેળ નાહીં ॥ ૭ ॥
ઉદ્ભવ આણી વિલયા । વેળ નાહીં ॥ ૭ ॥
નિર્ગુણીં ગુણવિકારુ । તોચિ શડ્ગુણૈશ્વરુ ।
અર્ધનારીનટેશ્વરુ । તયાસ મ્હણિજે ॥ ૮ ॥
અર્ધનારીનટેશ્વરુ । તયાસ મ્હણિજે ॥ ૮ ॥
આદિશક્તિ શિવશક્તિ । મુળીં આહે સર્વશક્તિ ।
તેથેઊન પુઢેં નાના વેક્તી । નિર્માણ જાલ્યા ॥ ૯ ॥
તેથેઊન પુઢેં નાના વેક્તી । નિર્માણ જાલ્યા ॥ ૯ ॥
તેથૂન પુઢેં શુદ્ધસત્વ । રજતમાચેં ગૂઢત્વ ।
તયાસિ મ્હણિજે મહત્તત્ત્વ । ગુણક્ષોભિણી ॥ ૧૦ ॥
તયાસિ મ્હણિજે મહત્તત્ત્વ । ગુણક્ષોભિણી ॥ ૧૦ ॥
મુળીં અસેચિના વેક્તી । તેથેં કૈંચી શિવશક્તી ।
ઐસેં મ્હણાલ તરી ચિત્તીં । સાવધાન અસાવેં ॥ ૧૧ ॥
ઐસેં મ્હણાલ તરી ચિત્તીં । સાવધાન અસાવેં ॥ ૧૧ ॥
બ્રહ્માંડાવરૂન પિંડ । અથવા પિંડાવરૂન બ્રહ્માંડ ।
અધોર્ધ પાહાતાં નિવાડ । કળોં યેતો ॥ ૧૨ ॥
અધોર્ધ પાહાતાં નિવાડ । કળોં યેતો ॥ ૧૨ ॥
બીજ ફોડૂન આણિલેં મના । તેથેં ફળ તોં દિસેના ।
વાઢત વાઢત પુઢેં નાના । ફળેં યેતી ॥ ૧૩ ॥
વાઢત વાઢત પુઢેં નાના । ફળેં યેતી ॥ ૧૩ ॥
ફળ ફોડિતાં બીજ દિસે । બીજ ફોડિતાં ફળ નસે ।
તૈસા વિચાર અસે । પિંડબ્રહ્માંડીં ॥ ૧૪ ॥
તૈસા વિચાર અસે । પિંડબ્રહ્માંડીં ॥ ૧૪ ॥
નર નારી દોની ભેદ । પિંડીં દિસતી પ્રસિદ્ધ ।
મુળી નસ્તાં વિશદ । હોતીલ કૈસીં ॥ ૧૫ ॥
મુળી નસ્તાં વિશદ । હોતીલ કૈસીં ॥ ૧૫ ॥
નાના બીજરૂપ કલ્પના । તીંત કાયે યેક અસેના ।
સૂક્ષ્મ મ્હણોનિ ભાસેના । યેકાયેકીં ॥ ૧૬ ॥
સૂક્ષ્મ મ્હણોનિ ભાસેના । યેકાયેકીં ॥ ૧૬ ॥
સ્થૂળાચેં મૂળ તે વાસના । તે વાસના આધીં દિસેના ।
સ્થૂળાવેગળેં અનુમાનેના । સકળ કાંહીં ॥ ૧૭ ॥
સ્થૂળાવેગળેં અનુમાનેના । સકળ કાંહીં ॥ ૧૭ ॥
કલ્પનેચી સૃષ્ટી કેલી । ઐસીં વેદશાસ્ત્રેં બોલિલીં ।
દિસેના મ્હણોન મિથ્યા કેલી । ન પાહિજેત કીં ॥ ૧૮ ॥
દિસેના મ્હણોન મિથ્યા કેલી । ન પાહિજેત કીં ॥ ૧૮ ॥
પડદા યેકા યેકા જન્માચા । તેથેં વિચાર કળે કૈંચા ।
પરંતુ ગૂઢત્વ હા નેમાચા । ઠાવ આહે ॥ ૧૯ ॥
પરંતુ ગૂઢત્વ હા નેમાચા । ઠાવ આહે ॥ ૧૯ ॥
નાના પુરુષાંચે જીવ । નાના સ્ત્રિયાંચે જીવ ।
યેકચિ પરી દેહસ્વભાવ । વેગળાલે ॥ ૨૦ ॥
યેકચિ પરી દેહસ્વભાવ । વેગળાલે ॥ ૨૦ ॥
નવરીસ નવરી નલગે । ઐસા ભેદ દિસોં લાગે ।
પિંડાવરૂન ઉમગે । બ્રહ્માંડબીજ ॥ ૨૧ ॥
પિંડાવરૂન ઉમગે । બ્રહ્માંડબીજ ॥ ૨૧ ॥
નવરીચેં મન નવર્યાવરી । નવર્યાચેં મન નવરીવરી ।
ઐસી વાસનેચી પરી । મુળીંહૂન પાહાવી ॥ ૨૨ ॥
ઐસી વાસનેચી પરી । મુળીંહૂન પાહાવી ॥ ૨૨ ॥
વાસના મુળીંચી અભેદ । દેહસમંધેં જાલા ભેદ ।
તુટતાં દેહાચ સમંધ । ભેદ જેલા ॥ ૨૩ ॥
તુટતાં દેહાચ સમંધ । ભેદ જેલા ॥ ૨૩ ॥
નરનારીચેં બીજકારણ ।શિવશક્તીમધેં જાણ ।
દેહ ધરિતાં પ્રમાણ । કળોં આલેં ॥ ૨૪ ॥
દેહ ધરિતાં પ્રમાણ । કળોં આલેં ॥ ૨૪ ॥
નાના પ્રીતીચ્યા વાસના । યેકાચેં યેકાસ કળેના ।
તિક્ષણ દૃષ્ટીનેં અનુમાના । કાંહીંસેં યેતેં ॥ ૨૫ ॥
તિક્ષણ દૃષ્ટીનેં અનુમાના । કાંહીંસેં યેતેં ॥ ૨૫ ॥
બાળકાસ વાઢવી જનની । હેં તોં નવ્હે પુરુષાચેની ।
ઉપાધી વાઢે જયેચેની । તે હે વનિતા ॥ ૨૬॥
ઉપાધી વાઢે જયેચેની । તે હે વનિતા ॥ ૨૬॥
વીટ નાહીં કંટાળાનાહીં । આલસ્ય નાહીં ત્રાસ નાહીં ।
ઇતુકી માયા કોઠેંચિ ના હીં । માતેગેગળી ॥ ૨૭ ॥
ઇતુકી માયા કોઠેંચિ ના હીં । માતેગેગળી ॥ ૨૭ ॥
નાના ઉપાધી વાઢઊં જાણે । નાના માયેનેં ગોઊં જાણે ।
નાના પ્રીતી લાઊં જાણે । નાના પ્રપંચાચી ॥ ૨૮ ॥
નાના પ્રીતી લાઊં જાણે । નાના પ્રપંચાચી ॥ ૨૮ ॥
પુરુષાસ સ્ત્રીચા વિશ્વાસ । સ્ત્રીસ પુરુષાચા સંતોષ ।
પરસ્પરેં વાસનેસ । બાંધોન ટકિલેં ॥ ૨૯॥
પરસ્પરેં વાસનેસ । બાંધોન ટકિલેં ॥ ૨૯॥
ઈશ્વરેં મોઠેં સૂત્ર કેલેં । મનુષ્યમાત્ર ગુંતોન રાહિલેં ।
લોભાચેં ગુંડાળેં કેલેં । ઉગવેના ઐસેં ॥ ૩૦ ॥
લોભાચેં ગુંડાળેં કેલેં । ઉગવેના ઐસેં ॥ ૩૦ ॥
ઐસી પરસ્પરેં આવડી । સ્ત્રીપુરુષાંચી માહાં ગોડી ।
હે મુળીંહૂન ચાલિલી રોકડી । વિવેકેં પાહાવી ॥ ૩૧ ॥
હે મુળીંહૂન ચાલિલી રોકડી । વિવેકેં પાહાવી ॥ ૩૧ ॥
મુળીં સૂક્ષ્મ નિર્માણ જાલેં । પુઢેં પષ્ટ દિસોન આલેં।
ઉત્પતીચેં કાર્ય ચાલે। ઉભયતાંકરિતાં ॥ ૩૨ ॥
ઉત્પતીચેં કાર્ય ચાલે। ઉભયતાંકરિતાં ॥ ૩૨ ॥
મુળીં શિવશક્તી ખરેં । પુઢેં જાલીં વધુવરેં ।
ચૌર્યાસિ લક્ષ વિસ્તારેં । વિસ્તારલી જે ॥ ૩૩॥
ચૌર્યાસિ લક્ષ વિસ્તારેં । વિસ્તારલી જે ॥ ૩૩॥
યેથેં શિવશક્તીચેં રૂપ કેલેં । શ્રોતીં મનાસ પાહિજે આણિલેં ।
વિવરલિયાંવિણ બોલિલેં। તેં વેર્થ જાણાવેં ॥ ૩૪ ॥
વિવરલિયાંવિણ બોલિલેં। તેં વેર્થ જાણાવેં ॥ ૩૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે શિવશક્તિનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : શ્રવણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
થાંબાથાંબા ઐકા ઐકા। આધીંચ ગ્રંથ સોડૂં નકા ।
સાંગિતલેં તેં ઐકા । સાવધપણેં ॥૧ ॥
સાંગિતલેં તેં ઐકા । સાવધપણેં ॥૧ ॥
શ્રવ્ણનામધ્યેં સાર શ્રવણ । તેં હેં અધ્યાત્મનિરૂપણ ।
સુચિત કરૂન અંતઃકર્ણ । ગ્રન્થામધેં વિવરાવેં॥ ૨ ॥
સુચિત કરૂન અંતઃકર્ણ । ગ્રન્થામધેં વિવરાવેં॥ ૨ ॥
શ્રવણમનનાચા વિચાર । નિજધ્યાસેં સાક્ષાત્કાર ।
રોકડા મોક્ષાચા ઉધાર । બોલોંચિ નયે ॥૩ ॥
રોકડા મોક્ષાચા ઉધાર । બોલોંચિ નયે ॥૩ ॥
નાના રત્નેં પરીક્ષિતાં । અથવા વજનેં કરિતાં ।
ઉત્તમ સોનેં પુટીં ઘાલતાં । સાવધાન અસાવેં ॥ ૪ ॥
ઉત્તમ સોનેં પુટીં ઘાલતાં । સાવધાન અસાવેં ॥ ૪ ॥
નાના નાણીં મોજૂન ઘેણેં । નાના પરીક્ષા કરણેં ।
વિવેકી મનુષ્યાસી બોલણેં। સાવધપણેં ॥ ૫ ॥
વિવેકી મનુષ્યાસી બોલણેં। સાવધપણેં ॥ ૫ ॥
જૈસેં લાખોલીચેં ધાન્ય। નિવડૂન વેંચિતાં હોતે માન્ય ।
સગટ માનિતાં અમાન્ય । દેવ ક્ષોભે ॥ ૬ ॥
સગટ માનિતાં અમાન્ય । દેવ ક્ષોભે ॥ ૬ ॥
યેકાંતીં નાજુક કારબાર । તેથેં અસાવેં અતિ તત્પર ।
ત્યાચ્યા કોટિગુણેં વિચાર । અધ્યાત્મગ્રન્થીં ॥ ૭ ॥
ત્યાચ્યા કોટિગુણેં વિચાર । અધ્યાત્મગ્રન્થીં ॥ ૭ ॥
કાહિણ્યા કથા ગોષ્ટી પવાડ । નાના અવતારચરિત્રેં વાડ ।
ત્યા સમસ્તાંમધ્યેં જાડ । અધ્યાત્મવિદ્યા ॥ ૮ ॥
ત્યા સમસ્તાંમધ્યેં જાડ । અધ્યાત્મવિદ્યા ॥ ૮ ॥
ગત ગોષ્ટીસ ઐકિલેં । તેણેં કાયે હાતાસ આલેં ।
મ્હણતી પુણ્ય પ્રાપ્ત જાલેં । પરી તેં દિસેના કીં ॥ ૯ ॥
મ્હણતી પુણ્ય પ્રાપ્ત જાલેં । પરી તેં દિસેના કીં ॥ ૯ ॥
તૈસેં નવ્હે અધ્યાત્મસાર । હા પ્રચિતીચા વિચાર ।
કળતાં અનુમાનાચા સંવ્હાર । હોત જાતો ॥ ૧૦ ॥
કળતાં અનુમાનાચા સંવ્હાર । હોત જાતો ॥ ૧૦ ॥
મોઠે મોઠે યેઊન ગેલે । આત્મ્યાકરિતાંચ વર્તલે ।
ત્યા આત્મ્યાચા મહિમા બોલે । ઐસા કવણુ ॥ ૧૧ ॥
ત્યા આત્મ્યાચા મહિમા બોલે । ઐસા કવણુ ॥ ૧૧ ॥
યુગાનયુગેં યેકટા યેક । ચાલવિતો તિની લોક ।
ત્યા આત્મ્યાચા વિવેક । પાહિલાચ પાહાવા ॥ ૧૨ ॥
ત્યા આત્મ્યાચા વિવેક । પાહિલાચ પાહાવા ॥ ૧૨ ॥
પ્રાણી આલે યેઊન ગેલે । તે જૈસે જૈસે વર્તલે ।
તે વર્તણુકેચેં કથન કેલેં । ઇછેસારિખેં ॥ ૧૩ ॥
તે વર્તણુકેચેં કથન કેલેં । ઇછેસારિખેં ॥ ૧૩ ॥
જેથેં આત્મા નાહીં દાટ । તેથેં અવઘેં સરસપાટ ।
અત્મ્યાવિણ બાપુડેં કાષ્ઠ । કાયે જાણે ॥ ૧૪ ॥
અત્મ્યાવિણ બાપુડેં કાષ્ઠ । કાયે જાણે ॥ ૧૪ ॥
ઐસેં વરિષ્ઠ આત્મજ્ઞાન । દુસરેં નાહીં યાસમાન ।
સૃષ્ટીમધેં વિવેકી સજ્જન । તેચિ હેં જાણતી ॥ ૧૫ ॥
સૃષ્ટીમધેં વિવેકી સજ્જન । તેચિ હેં જાણતી ॥ ૧૫ ॥
પૃથ્વી આણી આપ તેજ । યાચા પૃથિવીમધ્યેં સમજ ।
અંતરાત્મા તત્વબીજ । તેં વેગળેંચિ રાહિલેં ॥ ૧૬ ॥
અંતરાત્મા તત્વબીજ । તેં વેગળેંચિ રાહિલેં ॥ ૧૬ ॥
વાયોપાસૂન પૈલિકડે । જો કોણી વિવેકેં પવાડે ।
જવળીચ આત્મા સાંપડે । ત્યા પુરુષાસી ॥ ૧૭ ॥
જવળીચ આત્મા સાંપડે । ત્યા પુરુષાસી ॥ ૧૭ ॥
વાયો આકાશ ગુણમાયા । પ્રકૃતિપુરુષ મૂળમાયા ।
સૂક્ષ્મરૂપેં પ્રચિત યેયા । કઠીણ આહે ॥ ૧૮ ॥
સૂક્ષ્મરૂપેં પ્રચિત યેયા । કઠીણ આહે ॥ ૧૮ ॥
માયાદેવીચ્યા ધાંદલી । સૂક્ષ્મી।
મ્ કોણ મન ઘાલી । સમજલા ત્યચી તુટલી । સંદેહવૃત્તી ॥ ૧૯ ॥
મ્ કોણ મન ઘાલી । સમજલા ત્યચી તુટલી । સંદેહવૃત્તી ॥ ૧૯ ॥
મૂળમાયા ચૌથા દેહ । જાલા પાહિજે વિદેહ ।
દેહાતીત હોઊન રાહે । ધન્ય તો સાધુ ॥ ૨૦ ॥
દેહાતીત હોઊન રાહે । ધન્ય તો સાધુ ॥ ૨૦ ॥
વિચારેં ઊર્ધ ચઢતી । તયાસી ચ ઊર્ધગતી ।
યેરાં સકળાં અધોગતી । પદાર્થજ્ઞાનેં ॥ ૨૧ ॥
યેરાં સકળાં અધોગતી । પદાર્થજ્ઞાનેં ॥ ૨૧ ॥
પદાર્થ ચાંગલે દિસતી । પરી તે સવેંચિ નાસતી ।
અતો ભ્રષ્ટ તતો ભ્રષ્ટ હોતી । લોક તેણેં ॥ ૨૨ ॥
અતો ભ્રષ્ટ તતો ભ્રષ્ટ હોતી । લોક તેણેં ॥ ૨૨ ॥
યાકારળેં પદાર્થજ્ઞાન । નાના જિનસીચા અનુમાન ।
સર્વ સાંડૂન નિરંજન । ધુંડીત જાવેં । ૨૩ ॥
સર્વ સાંડૂન નિરંજન । ધુંડીત જાવેં । ૨૩ ॥
અષ્ટાંગ યોગ પિંડદજ્ઞાન । ત્યાહૂન થોર તત્વજ્ઞાન ।
ત્યાહૂન થોર આત્મજ્ઞાન । તેં પાહિલેં પાહિજે ॥ ૨૪ ॥
ત્યાહૂન થોર આત્મજ્ઞાન । તેં પાહિલેં પાહિજે ॥ ૨૪ ॥
મૂળમાયેચે સેવટીં । હરિસંકલ્પ મુળીં ઉઠી ।
ઉપાસનાયોગેં ઇઠી । તેથેં ઘાતલી પાહિજે ॥ ૨૫ ॥
ઉપાસનાયોગેં ઇઠી । તેથેં ઘાતલી પાહિજે ॥ ૨૫ ॥
મન ત્યાપલિકડે જાણ । નિખળ બ્રહ્મ નિર્ગુણ ।
નિર્મળ નિશ્ચળ ત્યાચી ખૂણ । ગગનાસારિખી ॥ ૨૬ ॥
નિર્મળ નિશ્ચળ ત્યાચી ખૂણ । ગગનાસારિખી ॥ ૨૬ ॥
યેથૂન તેથવરી દાટલેં । પ્રાણીમાત્રાસ ભેટલેં ।
પદાર્થમાત્રીં લિગટલેં । વ્યાપૂન આહે ॥ ૨૭ ॥
પદાર્થમાત્રીં લિગટલેં । વ્યાપૂન આહે ॥ ૨૭ ॥
ત્યાઐસેં નાહીં થોર । સૂક્ષ્માહૂન સૂક્ષ્મ વિચાર ।
પિંડબ્રહ્માચા સંવ્હાર । હોતાં કળે ॥ ૨૮ ॥
પિંડબ્રહ્માચા સંવ્હાર । હોતાં કળે ॥ ૨૮ ॥
અથવા પિંડ બ્રહ્માંડ અસતાં । વિવેકપ્રળયે પાહોં જાતાં ।
શાશ્વત કોણ હેં તત્વતા । ઉમજોં લાગે ॥ ૨૯ ॥
શાશ્વત કોણ હેં તત્વતા । ઉમજોં લાગે ॥ ૨૯ ॥
કરૂન અવઘા તત્વઝાડા । સારાસારાચા નિવાડા ।
સાવધપણેં ગ્રન્થ સોડા । સુખિનાવેં ॥ ૩૦ ॥
સાવધપણેં ગ્રન્થ સોડા । સુખિનાવેં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે શ્રવણનિરૂપણનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચૌથા : અનુમાનનિરસન ॥ શ્રીરામ ॥
બહુત જનાસી ઉપાયે । વક્તયાસ પુસતાં ત્રાસોં નયે ।
બોલતાં બોલતાં અન્વયેં । સાંડૂં નયે ॥ ૧ ॥
બોલતાં બોલતાં અન્વયેં । સાંડૂં નયે ॥ ૧ ॥
શ્રોત્યાનેં આશંકા ઘેતલી । તૈ તત્કાળ પાહિજે ફેડિલી ।
સ્વગોષ્ટીનેં સગોષ્ટી પેંચલી । ઐસેં ન વ્હાવેં ॥ ૨ ॥
સ્વગોષ્ટીનેં સગોષ્ટી પેંચલી । ઐસેં ન વ્હાવેં ॥ ૨ ॥
પુઢેં ધરિતાં માગેં પેંચલા । માગેં ધરિતાં પુઢેં ઉડાલા ।
ઐસા સાંપડતચિ ગેલા । ઠાઇં ઠાઇં ॥ ૩ ॥
ઐસા સાંપડતચિ ગેલા । ઠાઇં ઠાઇં ॥ ૩ ॥
પોહણારચિ ગુચક્યા ખાતો । જનાસ કૈસા કાઢૂં પાહાતો ।
આશય લોકાંચ રાહાતો । ઠાઇં ઠાઇં ॥ ૩ ॥
આશય લોકાંચ રાહાતો । ઠાઇં ઠાઇં ॥ ૩ ॥
આપણચિ બોલિલા સંવ્હાર । આપણચિ બોલિજે સર્વસાર ।
દુસ્તર માયેચા પાર । ટાકિલા પાહિજે ॥ ૫ ॥
દુસ્તર માયેચા પાર । ટાકિલા પાહિજે ॥ ૫ ॥
જેં જેં સૂક્ષ્મ નામ ઘ્યાવેં । ત્યાચેં રૂપ બિંબઊન દ્યાવેં ।
તરીચ વક્તા મ્હણવાવેં । વિચારવંત ॥ ૬ ॥
તરીચ વક્તા મ્હણવાવેં । વિચારવંત ॥ ૬ ॥
બ્રહ્મ કૈસેં મૂળમાયા કૈસી । અષ્ટધાપ્રકૃતી શિવશક્તી કૈસી ।
શડ્ગુણેશ્વરાચી સ્થિતિ કૈસી । ગુણસામ્યાચી ॥ ૭ ॥
શડ્ગુણેશ્વરાચી સ્થિતિ કૈસી । ગુણસામ્યાચી ॥ ૭ ॥
અર્ધનારીનટેશ્વર । પ્રકૃતિપુરુષાચા વિચાર ।
ગુણક્ષોભિણી તદનંતર । ત્રિગુણ કૈસે ॥ ૮ ॥
ગુણક્ષોભિણી તદનંતર । ત્રિગુણ કૈસે ॥ ૮ ॥
પૂર્વકક્ષ કોઠૂન કોઠવરી । વાચ્યાંશલક્ષ્યાંશાચી પરી ।
સૂક્ષ્મ નાના વિચાર કરી । ધન્ય તો સાધુ ॥ ૯ ॥
સૂક્ષ્મ નાના વિચાર કરી । ધન્ય તો સાધુ ॥ ૯ ॥
નાન પાલ્હાળીં પડેના । બોલિલેંચિ બોલાવેના ।
મૌન્યગર્ભ અનુમાના । આણૂન સોડી ॥ ૧૦ ॥
મૌન્યગર્ભ અનુમાના । આણૂન સોડી ॥ ૧૦ ॥
ઘડી યેક વિમળ બ્રહ્મ । ઘડી યેક સર્વ બ્રહ્મ ।
દ્રષ્ટા સાક્ષી સત્તા બ્રહ્મ । ક્ષણ યેક ॥ ૧૧ ॥
દ્રષ્ટા સાક્ષી સત્તા બ્રહ્મ । ક્ષણ યેક ॥ ૧૧ ॥
નિશ્ચળ તેંચિ જાલેં ચંચળ । ચંચળ તેંચિ બ્રહ્મ કેવળ ।
નાના પ્રસંગીં ખળખળ । નિવાડા નાહીં ॥ ૧૨ ॥
નાના પ્રસંગીં ખળખળ । નિવાડા નાહીં ॥ ૧૨ ॥
ચળતેં આણી નિશ્ચળ । અવઘેં ચૈતન્યચિ કેવળ ।
રૂપેં વેગળાલીં પ્રાંજળ । કદાપી બોલવેના ॥ ૧૩ ॥
રૂપેં વેગળાલીં પ્રાંજળ । કદાપી બોલવેના ॥ ૧૩ ॥
ઉગીચ કરી ગથાગોવી । તો લોકાંસ કૈસેં ઉગવી ।
નાના નિશ્ચયેં નાના ગોવી । પડત જાતે ॥ ૧૪ ॥
નાના નિશ્ચયેં નાના ગોવી । પડત જાતે ॥ ૧૪ ॥
ભ્રમાસ મ્હણે પરબ્રહ્મ । પરબ્રહ્માસ હ્મણે ભ્રમ ।
જ્ઞાતેપણાચા સંભ્રમ । બોલોન દાવી ॥ ૧૫ ॥
જ્ઞાતેપણાચા સંભ્રમ । બોલોન દાવી ॥ ૧૫ ॥
ઘાલી શાસ્ત્રાંચી દડપણ । પ્રચિતિવિણ નિરૂપણ ।
પુસોં જાતાં ઉગાચ સીણ । અત્યંત માની ॥ ૧૬ ॥
પુસોં જાતાં ઉગાચ સીણ । અત્યંત માની ॥ ૧૬ ॥
જ્ઞાત્યાસ આણિ પદાર્થભિડા । તો કાય બોલેલ બાપુડા ।
સારાસારાચા નિવાડા । જાલા પાહિજે ॥ ૧૭ ॥
સારાસારાચા નિવાડા । જાલા પાહિજે ॥ ૧૭ ॥
વૈદ્ય માત્રેચી સ્તુતી કરી । માત્રા ગુણ કાંહીંચ ન કરી ।
પ્રચિતિવિણ તૈસી પરી । જ્ઞાનાચી જાલી ॥ ૧૮ ॥
પ્રચિતિવિણ તૈસી પરી । જ્ઞાનાચી જાલી ॥ ૧૮ ॥
તેથેં નાહીં સારાસાર । તેથેં અવઘા અંધકાર ।
નાના પરીક્ષેચા વિચાર । રાહિલા તેથેં ॥ ૧૯ ॥
નાના પરીક્ષેચા વિચાર । રાહિલા તેથેં ॥ ૧૯ ॥
પાપ પુણ્ય સ્વર્ગ નર્ક । વિવેક આણિ અવિવેક ।
સર્વબ્રહ્મીં કાયે યેક । સાંપડલેં નાહીં ॥ ૨૦ ॥
સર્વબ્રહ્મીં કાયે યેક । સાંપડલેં નાહીં ॥ ૨૦ ॥
પાવન આણિ તેં પતન । દોનીં માનિલીં તત્સમાન ।
નિશ્ચયે આણિ અનુમાન । બ્રહ્મરૂપ ॥ ૨૧ ॥
નિશ્ચયે આણિ અનુમાન । બ્રહ્મરૂપ ॥ ૨૧ ॥
બ્રહ્મરૂપ જાલેં આઘવેં । તેથેં કાયે નિવડાવેં ।
આવઘી સાકરચિ ટાકાવેં । કાયે કોઠેં ॥ ૨૨ ॥
આવઘી સાકરચિ ટાકાવેં । કાયે કોઠેં ॥ ૨૨ ॥
તૈસેં સાર આણિ અસાર । અવઘા જાલા યેકંકાર ।
તેથેં બળાવળા અવિચાર । વિચાર કૈંચા ॥ ૨૩ ॥
તેથેં બળાવળા અવિચાર । વિચાર કૈંચા ॥ ૨૩ ॥
વંદ્ય નિંદ્ય યેક જાલેં । તેથેં કાયે હાતા આલેં ।
ઉન્મત્ત દ્રવ્યેં જેં ભુલલેં । તેં ભલતેંચ બોલે ॥ ૨૪ ॥
ઉન્મત્ત દ્રવ્યેં જેં ભુલલેં । તેં ભલતેંચ બોલે ॥ ૨૪ ॥
તૈસા અજ્ઞાન ભ્રમેં ભુલલા । સર્વ બ્રહ્મ મ્હણોન બૈસલા ।
માહાંપાપી આણિ ભલા । યેકચિ માની ॥ ૨૫ ॥
માહાંપાપી આણિ ભલા । યેકચિ માની ॥ ૨૫ ॥
સર્વસંગપરિત્યાગ । અવ્હાસવા વિષયેભોગ ।
દોઘે યેકચિ માનિતાં મગ । કાયે ઉરલેં ॥ ૨૬ ॥
દોઘે યેકચિ માનિતાં મગ । કાયે ઉરલેં ॥ ૨૬ ॥
ભેદ ઈશ્વર કરૂન ગેલા । ત્યાચ્યા વાચેન ન વચે મોડિલા ।
મુખામધેં ઘાંસ ઘાતલા । તો અપાનીં ઘાલાવા ॥ ૨૭ ॥
મુખામધેં ઘાંસ ઘાતલા । તો અપાનીં ઘાલાવા ॥ ૨૭ ॥
જ્યા ઇંદ્રિયાસ જો ભોગ । તો તો કરી યેથાસાંગ ।
ઈશ્વરાચેં કેલેં જગ । મોડિતાં ઉરેના ॥ ૨૮ ॥
ઈશ્વરાચેં કેલેં જગ । મોડિતાં ઉરેના ॥ ૨૮ ॥
અવઘી ભ્રાંતીચી ભુટાટકી । પ્રચિતિવિણ ગોષ્ટી લટકી ।
વેડ લાગલેં જે બટકી । તે ભલતેંચિ બોલે ॥ ૨૯ ॥
વેડ લાગલેં જે બટકી । તે ભલતેંચિ બોલે ॥ ૨૯ ॥
પ્રત્યયજ્ઞાતા સાવધાન । ત્યાચેં ઐકાવેં નિરૂપણ ।
આત્મસાક્ષાત્કારાચી ખૂણ । તત્કાળ બાણેં ॥ ૩૦ ॥
આત્મસાક્ષાત્કારાચી ખૂણ । તત્કાળ બાણેં ॥ ૩૦ ॥
વેડેં વાંકડે જાણાવેં । આંધળેં પાઉલીં વોળખાવેં ।
બાશ્કળ બોલણેં સાંડાવેં । વમક જૈસેં ॥ ૩૧ ॥
બાશ્કળ બોલણેં સાંડાવેં । વમક જૈસેં ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે અનુમાનનિર્શનનામ સમાસ ચૌથા ॥
સમાસ પાંચવા : અજપાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
યેકવીસ સહશ્ર સાસેં જપા । નેમૂન ગેલી તે અજપા ।
વિચાર પાહાતાં સોપા । સકળ કાંહીં ॥ ૧ ॥
વિચાર પાહાતાં સોપા । સકળ કાંહીં ॥ ૧ ॥
મુખીં નાસિકીં અસિજે પ્રાણેં । તયાસ અખંડ યેણેં જાણેં ।
યાચા વિચાર પાહાણેં । સૂક્ષ્મદૃષ્ટીં ॥ ૨ ॥
યાચા વિચાર પાહાણેં । સૂક્ષ્મદૃષ્ટીં ॥ ૨ ॥
મુળીં પાહાતાં યેક સ્વર । ત્યાચા તાર મંદ્ર ઘોર ।
ત્યા ઘોરાહૂન સૂક્ષ્મ વિચાર । અજપાચા ॥ ૩ ॥
ત્યા ઘોરાહૂન સૂક્ષ્મ વિચાર । અજપાચા ॥ ૩ ॥
સરિગમપદનિસ । સરિં માત્રુકા સાયાસ ।
પ્રથમ સ્વરેં માત્રુકાંસ । મ્હણોન પાહવેં ॥ ૪ ॥
પ્રથમ સ્વરેં માત્રુકાંસ । મ્હણોન પાહવેં ॥ ૪ ॥
પરેવાચેહૂન આર્તેં । આણિ પશ્યંતી ખાલતેં ।
સ્વરાચે જન્મસ્થાન તેં । તેથૂન ઉઠે ॥ ૫ ॥
સ્વરાચે જન્મસ્થાન તેં । તેથૂન ઉઠે ॥ ૫ ॥
યેકાંતીં ઉગેંચ બૈસાવેં । તેથેં હેં સમજોન પાહાવેં ।
અખંડ ઘ્યાવેં સાંડાવેં । પ્રભંજનાસી ॥ ૬ ॥
અખંડ ઘ્યાવેં સાંડાવેં । પ્રભંજનાસી ॥ ૬ ॥
યેકાંતીં મૌન્ય ધરૂન બૈસે । સાવધ પાહાતાં કૈસેં ભાસે ।
સોહં સોહં ઐસે । શબ્દ હોતી ॥ ૭ ॥
સોહં સોહં ઐસે । શબ્દ હોતી ॥ ૭ ॥
ઉચ્ચરેંવિણ જે શબ્દ । તે જાણાવે સહજશબ્દ ।
પ્રત્યયાયેતી પરંતુ નાદ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૮ ॥
પ્રત્યયાયેતી પરંતુ નાદ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૮ ॥
તે શબ્દ સાંડૂન બૈસલા । તો મૌની મ્હણાવા ભલા ।
યોગાભ્યાસાચા ગલ્બલા । યાકારણેં ॥ ૯ ॥
યોગાભ્યાસાચા ગલ્બલા । યાકારણેં ॥ ૯ ॥
યેકાંતીં મૌન્ય ધરૂન બૈસલા । તેણેં કોણ શબ્દ જાલા ।
સોહં ઐસા ભાસલા । અંતર્યામીં ॥ ૧૦ ॥
સોહં ઐસા ભાસલા । અંતર્યામીં ॥ ૧૦ ॥
ધરિતાં સો સાંડિતાં હં । અખંડ ચાલે સોહં સોહં ।
યાચા વિચાર પાહાતં બહુ । વિસ્તારલા ॥ ૧૧ ॥
યાચા વિચાર પાહાતં બહુ । વિસ્તારલા ॥ ૧૧ ॥
દેહધારક તિતુકા પ્રાણી । શ્વેતજૌદ્વિજાદિક ખાણી ।
સ્વાસોસ્વાસ નસ્તાં પ્રાણી । કૈસે જિતી ॥ ૧૨ ॥
સ્વાસોસ્વાસ નસ્તાં પ્રાણી । કૈસે જિતી ॥ ૧૨ ॥
ઐસી હે અજપા સકળાસી । પરંતુ કળે જાણત્યાસી ।
સહજ સાંડૂન સાયાસી । પડોંચ નયે ॥ ૧૩ ॥
સહજ સાંડૂન સાયાસી । પડોંચ નયે ॥ ૧૩ ॥
સહજ દેવ અસતચિ અસે । સાયાસેં દેવ ફુટે નાસે ।
નાસિવંત દેવાસ વિશ્વાસે । ઐસા કવણુ ॥ ૧૪ ॥
નાસિવંત દેવાસ વિશ્વાસે । ઐસા કવણુ ॥ ૧૪ ॥
જગદાંતરાચેં દર્શન । સહજ ઘડે અખંડ ધ્યાન ।
આત્મઇછેનેં જન । સકળ વર્તતી ॥ ૧૫ ॥
આત્મઇછેનેં જન । સકળ વર્તતી ॥ ૧૫ ॥
આત્મયાચેં સમાધાન । ઘડે તૈસેંચિ આશન ।
સાંડિલેં ફિટલે સમર્પણ । તયાસીચ હોયે ॥ ૧૬ ॥
સાંડિલેં ફિટલે સમર્પણ । તયાસીચ હોયે ॥ ૧૬ ॥
અગ્નપુરુષ પોટીં વસતી । તયાસ અવદાનેં સકળ દેતી ।
લોક આજ્ઞેમધેં અસતી । આત્મયાંચે ॥ ૧૭ ॥
લોક આજ્ઞેમધેં અસતી । આત્મયાંચે ॥ ૧૭ ॥
સહજ દેવજપધ્યાનેં । સહજ ચાલણેં સ્તુતી સ્તવનેં ।
સહજ ઘદે તેં ભગવાન્નેં । માન્ય કીજે ॥ ૧૮ ॥
સહજ ઘદે તેં ભગવાન્નેં । માન્ય કીજે ॥ ૧૮ ॥
સહજ સમજાયાકારણેં । નાના હટયોગ કરણેં ।
પરંતુ યેકાયેકીં સમજણેં । ઘડત નાહીં ॥ ૧૯ ॥
પરંતુ યેકાયેકીં સમજણેં । ઘડત નાહીં ॥ ૧૯ ॥
દ્રવ્ય ચુકતેં દરિદ્ર યેતેં । તળીં લક્ષ્મી વરી વર્તતેં ।
પ્રાણી કાયે કરીલ તેં । ઠાઉકેં નાહીં ॥ ૨૦ ॥
પ્રાણી કાયે કરીલ તેં । ઠાઉકેં નાહીં ॥ ૨૦ ॥
તળઘરામધેં ઉદંડ દ્રવ્ય । ભિંતીમધેં ઘાતલેં દ્રવ્ય ।
સ્તંભીં તુળવટીં દ્રવ્ય । આપણ મધેં ॥ ૨૧ ॥
સ્તંભીં તુળવટીં દ્રવ્ય । આપણ મધેં ॥ ૨૧ ॥
લક્ષ્મીમધ્યેં કરંટા નાંદે । ત્યાચેં દરિદ્ર અધિક સાંદે ।
નવલ કેલેં પરમાનંદેં । પરમપુરુષ ॥ ૨૨ ॥
નવલ કેલેં પરમાનંદેં । પરમપુરુષ ॥ ૨૨ ॥
યેક પાહાતી યેક ખાતી । ઐસી વિવેકાચી ગતી ।
પ્રવૃત્તિ અથવા નિવૃત્તી । યેણેંચિ જ્ઞાયેં ॥ ૨૩ ॥
પ્રવૃત્તિ અથવા નિવૃત્તી । યેણેંચિ જ્ઞાયેં ॥ ૨૩ ॥
અંતરીં વસતાં નારાયેણેં । લક્ષ્મીસ કાયે ઉણેં ।
જ્યાચી લક્ષ્મી તો આપણેં । બળકટ ધરાવા ॥ ૨૪ ॥
જ્યાચી લક્ષ્મી તો આપણેં । બળકટ ધરાવા ॥ ૨૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે અજપાનિરૂપણનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : દેહાત્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
આત્મા દેહાઅધ્યેં અસતો । નાના સુખદુખેં ભોગિતો ।
સેવટીં શરીર સાંડૂન જાતો । યેકાયેકીં ॥ ૧ ॥
સેવટીં શરીર સાંડૂન જાતો । યેકાયેકીં ॥ ૧ ॥
શરીરીં શક્તિ તારુણ્યપણીં । નાના સુખેં ભોગી પ્રાણી ।
અશક્ત હોતાં વૃદ્ધપણીં । દુઃખેં ભોગી ॥ ૨ ॥
અશક્ત હોતાં વૃદ્ધપણીં । દુઃખેં ભોગી ॥ ૨ ॥
મરાવેના ઐસી આવડી । હાતપાયે ખોડૂન પ્રાણ સોડી ।
નાના દુઃખેં અવઘડી । વૃદ્ધપણીં ॥ ૩ ॥
નાના દુઃખેં અવઘડી । વૃદ્ધપણીં ॥ ૩ ॥
દેહઆત્મયાંચી સંગતી । કાંહીંયેક સુખ ભોગિતી ।
ચર્ફડચર્ફડૂન જાતી । દેહાંતકાળીં ॥ ૪ ॥
ચર્ફડચર્ફડૂન જાતી । દેહાંતકાળીં ॥ ૪ ॥
ઐસા આત્મા દુઃખદાયેક । યેકાંચે પ્રાણ ઘેતી યેક ।
આણી સેવટીં નિરાર્થક । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૫ ॥
આણી સેવટીં નિરાર્થક । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૫ ॥
ઐસા દોં દિસાંચા ભ્રમ । ત્યાસ મ્હણતી પરબ્રહ્મ ।
નાના દુઃખાચા સંભ્રમ । માનૂન ઘેતલા ॥। ૬ ॥
નાના દુઃખાચા સંભ્રમ । માનૂન ઘેતલા ॥। ૬ ॥
દુઃખી હોઊન ચર્ફડૂન ગેલે । તેથેં કોણ સમાધાન જાલેં ।
કાંહીંયેકસુખ ભોગિલેં । તોં સવેંચિ દુઃખ ॥ ૭ ॥
કાંહીંયેકસુખ ભોગિલેં । તોં સવેંચિ દુઃખ ॥ ૭ ॥
જન્મ દારભ્ય આઠવાવેં । મ્હણિજે અવઘેં પડેલ ઠાવેં ।
નાના દુઃખ મોજાવેં । કાયે મ્હણોની ॥ ૮ ॥
નાના દુઃખ મોજાવેં । કાયે મ્હણોની ॥ ૮ ॥
ઐસી આત્મયાચી સંગતી । નાના દુઃખેં પ્રાપ્ત હોતી ।
દૈન્યવાણે હોઊન જાતી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૯ ॥
દૈન્યવાણે હોઊન જાતી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૯ ॥
કાંહીં આનંદ કાંહીં ખેદ । જન્મવરી પડિલા સમંધ ।
નાના પ્રકરીં વિરુદ્ધ । તડાતોડી ॥ ૧૦ ॥
નાના પ્રકરીં વિરુદ્ધ । તડાતોડી ॥ ૧૦ ॥
નિદ્રાકાળીં ઢેકુણ પિસા । નાના પ્રકારીં વળસા ।
નાના ઉપાયેં વળસા । ત્યાંસ હોયે ॥ ૧૧ ॥
નાના ઉપાયેં વળસા । ત્યાંસ હોયે ॥ ૧૧ ॥
ભોજનકાળી માશ્યા યેતી । નાના પદાર્થ ઉંદીર નેતી ।
પુઢેં ત્યાંચી હિ ફજિતી । માર્જરેં કરિતી ॥૧૨ ॥
પુઢેં ત્યાંચી હિ ફજિતી । માર્જરેં કરિતી ॥૧૨ ॥
વા ચામવા ગોંચિડ । ગાંધેલેં કાનટેં ઉદંડ ।
યેકાસ યેક ચર્ફડ । દોહિકડે ॥ ૧૩ ॥
યેકાસ યેક ચર્ફડ । દોહિકડે ॥ ૧૩ ॥
વિંચુ સર્પ વાગ રિસેં । સુસરી લાંડિગે માણસાસ માણસેં ।
પરસ્પરેં સુખસંતોષેં । યેકહિ નાહીં ॥ ૧૪ ॥
પરસ્પરેં સુખસંતોષેં । યેકહિ નાહીં ॥ ૧૪ ॥
ચૌર્યાસિ લક્ષ ઉત્પત્તી । યેકાસ યેક ભક્ષિતી ।
નાના પીડા દુઃખણી કિતી । મ્હણૌન સાંગાવેં ॥ ૧૫ ॥
નાના પીડા દુઃખણી કિતી । મ્હણૌન સાંગાવેં ॥ ૧૫ ॥
ઐસી અંતરાત્મ્યાચી કરણી । નાના જીવ દાટલે ધરણીં ।
પરસ્પરેં સંવ્હારણી । યેકયેકાંચી ॥ ૧૬ ॥
પરસ્પરેં સંવ્હારણી । યેકયેકાંચી ॥ ૧૬ ॥
અખંડ રડતી । ચર્ફડિતી । વિવળવિવળોં પ્રાણ દેતી ।
મૂર્ખ પ્રાણી ત્યાસ મ્હણતી । પરબ્રહ્મ ॥ ૧૭ ॥
મૂર્ખ પ્રાણી ત્યાસ મ્હણતી । પરબ્રહ્મ ॥ ૧૭ ॥
પરબ્રહ્મ જાણાર નાહીં । કોણાસ દુઃખ દેણાર નાહીં ।
સ્તુતી નિંદા દોની નાહીં । પરબ્રહ્મીં ॥ ૧૮ ॥
સ્તુતી નિંદા દોની નાહીં । પરબ્રહ્મીં ॥ ૧૮ ॥
ઉદંડ શિવ્યા દિધલ્યા । તિતુક્યા અંતરાત્મ્યાસ લાગલ્યા ।
વિચાર પાહતાં પ્રત્યયા આલ્યા । યેથાતથ્ય ॥ ૧૯ ॥
વિચાર પાહતાં પ્રત્યયા આલ્યા । યેથાતથ્ય ॥ ૧૯ ॥
ધગડીચા બટકીચા લવંડીચા । ગધડીચા કુતરીચા વોંગળીચા ।
ઐસા હિશેબ સિવ્યાંચા । કિતી મ્હણોનિ સાંગાવા ॥ ૨૦ ॥
ઐસા હિશેબ સિવ્યાંચા । કિતી મ્હણોનિ સાંગાવા ॥ ૨૦ ॥
ઇતુકેં પરબ્રહ્મીં લાગેના । તેથેં કલ્પનાચિ ચાલેના ।
તડાતોડીચેં જ્ઞાન માનેના । કોણીયેકાસી ॥ ૨૧ ॥
તડાતોડીચેં જ્ઞાન માનેના । કોણીયેકાસી ॥ ૨૧ ॥
સૃષ્ટીમધેં સકળ જીવ । સકળાંસ કૈચેં વૈભવ ।
યાકારણેં ઠાયાઠાવ । નિર્મિલા દેવેં ॥ ૨૨ ॥
યાકારણેં ઠાયાઠાવ । નિર્મિલા દેવેં ॥ ૨૨ ॥
ઉદંડ લોક બાજારીચે । જેં જેં આલેં તેં તેં વેંચે ।
ઉત્તમ તિતુકે ભાગ્યાચેં । લોક ઘેતી ॥ ૨૩ ॥
ઉત્તમ તિતુકે ભાગ્યાચેં । લોક ઘેતી ॥ ૨૩ ॥
યેણેં ન્યાયેં અન્ન વસન । યેણેંચિ ન્યાયેં દેવતાર્ચન ।
યેણેંચિ ન્યાયેં બ્રહ્મજ્ઞાન । પ્રાપ્તવ્યાસારિખેં ॥ ૨૪ ॥
યેણેંચિ ન્યાયેં બ્રહ્મજ્ઞાન । પ્રાપ્તવ્યાસારિખેં ॥ ૨૪ ॥
અવઘેચ લોક સુખી અસતી । સંસાર ગોડ કરૂન નેતી ।
માહારાજે વૈભવ ભોગતી । તેં કરંટ્યાસ કૈચેં ॥ ૨૫ ॥
માહારાજે વૈભવ ભોગતી । તેં કરંટ્યાસ કૈચેં ॥ ૨૫ ॥
પરંતુ અંતીં નાના દુઃખેં । તેથેં હોતેં સગટ સારિખેં ।
પૂર્વીં ભોગિલીં નાના સુખેં । અંતીં દુઃખ સોસવેના ॥ ૨૬ ॥
પૂર્વીં ભોગિલીં નાના સુખેં । અંતીં દુઃખ સોસવેના ॥ ૨૬ ॥
કઠિણ દુઃખ સોસવેના । પ્રાણ શરીર સોડિના ।
મૃત્યદુઃખ સગટ જના । કાસાવિસ કરી ॥ ૨૭ ॥
મૃત્યદુઃખ સગટ જના । કાસાવિસ કરી ॥ ૨૭ ॥
નાના અવેવહીન જાલેં । તૈસેંચિ પાહિજે વર્તલેં ।
પ્રાણીં અંતકાળીં ગેલેં । કાસાવિસ હૌની ॥ ૨૮ ॥
પ્રાણીં અંતકાળીં ગેલેં । કાસાવિસ હૌની ॥ ૨૮ ॥
રૂપ લાવણ્ય અવઘેં જાતેં । શરીરસામર્થ્ય અવઘેં રાહાતેં ।
કોણી નસ્તાં મરતેં । આપદઆપદોં ॥ ૨૯ ॥
કોણી નસ્તાં મરતેં । આપદઆપદોં ॥ ૨૯ ॥
અંતકાળ દૈન્ય દીન । સકળિકાંસ તત્સમાન ।
ઐસેં ચંચળ અવલક્ષણ । દુઃખકારી ॥ ૩૦ ॥
ઐસેં ચંચળ અવલક્ષણ । દુઃખકારી ॥ ૩૦ ॥
ભોગૂન અભોક્તા મ્હણતી । હે તોં અવઘીચ ફજિતી ।
લોક ઉગેચ બોલતી । પાહિલ્યાવિણ ॥ ૩૧ ॥
લોક ઉગેચ બોલતી । પાહિલ્યાવિણ ॥ ૩૧ ॥
અંતકાળ આહે કઠિણ । શેરીર સોડિના પ્રાણ ।
બરાડ્યાસારિખેં લક્ષણ । અંતકાળીં ॥ ૩૨ ॥
બરાડ્યાસારિખેં લક્ષણ । અંતકાળીં ॥ ૩૨ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેહાત્મનિરૂપણનામ
સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : જગજીવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
મુળીં ઉદક નિવળ અસતેં । નાના વલ્લિમધેં જાતેં ।
સંગદોષેં તૈસેં હોતેં । આંબ્લ તિક્ષણ કડવટ ॥ ૧ ॥
સંગદોષેં તૈસેં હોતેં । આંબ્લ તિક્ષણ કડવટ ॥ ૧ ॥
આત્મા આત્મપણેં અસતો । દેહસંગેં વિકારતો ।
સાભિમાનેં ભરીં ભરતો । ભલતિકડે ॥ ૨ ॥
સાભિમાનેં ભરીં ભરતો । ભલતિકડે ॥ ૨ ॥
બરી સંગતી સાંપડલી । જૈસી ઉંસાસ ગોડી આલી ।
વિષવલ્લી ફાંપાવલી । ઘાતકી પ્રાણી ॥ ૩ ॥
વિષવલ્લી ફાંપાવલી । ઘાતકી પ્રાણી ॥ ૩ ॥
અઠરાભાર વનસ્પતી । ગુણ સાંગાવે તે કિતી ।
નાના દેહાચે સંગતી । આત્મયાસ હોયે ॥ ૪ ॥
નાના દેહાચે સંગતી । આત્મયાસ હોયે ॥ ૪ ॥
ત્યામધેં કોણી ભલે । તે સંતસંગેં નિઘાલે ।
દેહાભિમાન સાંડૂન ગેલે । વિવેકબળેં ॥ ૫ ॥
દેહાભિમાન સાંડૂન ગેલે । વિવેકબળેં ॥ ૫ ॥
ઉદકાચા નાશચિ હોતો । આત્મા વિવેકેં નિઘતો ।
ઐસા આહે પ્રત્યય તો । વિવેકેં પાહા ॥ ૬ ॥
ઐસા આહે પ્રત્યય તો । વિવેકેં પાહા ॥ ૬ ॥
જ્યાસ સ્વહિતચિ કરણેં । ત્યાસ કિતી મ્હણૌન સાંગણેં ।
હેં જ્યાચેં ત્યાનેં સમજણેં । સકળ કાંહીં ॥ ૭ ॥
હેં જ્યાચેં ત્યાનેં સમજણેં । સકળ કાંહીં ॥ ૭ ॥
આપલા આપણ કરી કુડાવા । તો આપલા મિત્ર જાણાવા ।
આપલા નાશ કરી તો સમજાવા । વૈરી ઐસા ॥ ૮ ॥
આપલા નાશ કરી તો સમજાવા । વૈરી ઐસા ॥ ૮ ॥
આપલે।મ્ આપણ અન્હિત કરાવેં ।
ત્યાસ આડવેં કોણેં નિઘાવેં । યેકાંતી જાઊન જીવેં । મારી આપણાસી ॥ ૯ ॥
ત્યાસ આડવેં કોણેં નિઘાવેં । યેકાંતી જાઊન જીવેં । મારી આપણાસી ॥ ૯ ॥
જો આપલા આપણ ઘાતકી । તો આત્મહત્યારા પાતકી ।
યાકારણેં વિવેકી । ધન્ય સાધુ ॥ ૧૦ ॥
યાકારણેં વિવેકી । ધન્ય સાધુ ॥ ૧૦ ॥
પુણ્ય્વંતાં સત્સંગતી । પાપિષ્ટાં અસત્સંગતી ।
ગતિ આણિ અવગતી । સંગતીયોગેં ॥ ૧૧ ॥
ગતિ આણિ અવગતી । સંગતીયોગેં ॥ ૧૧ ॥
ઉત્તમ સંગતી ધરાવી । આપલી આપણ ચિંતા કરાવી ।
અંતરી બરી વિવરાવી । બુદ્ધિ જાણત્યાચી ॥ ૧૨ ॥
અંતરી બરી વિવરાવી । બુદ્ધિ જાણત્યાચી ॥ ૧૨ ॥
ઇહલોક આણિ પરલોક । જાણતા તો સુખદાયેક ।
નેણત્યાકરિતાં અવિવેક । પ્રાપ્ત હોતો ॥ ૧૩ ॥
નેણત્યાકરિતાં અવિવેક । પ્રાપ્ત હોતો ॥ ૧૩ ॥
જાણતા દેવાચા અંશ । નેણતા મ્હણિજે તો રાક્ષસ ।
યામધેં જેં વિશેષ । તેં જાણોન ઘ્યાવેં ॥ ૧૪ ॥
યામધેં જેં વિશેષ । તેં જાણોન ઘ્યાવેં ॥ ૧૪ ॥
જાણતાં તો સકળાં માન્ય । નેણતા હોતો અમાન્ય ।
જેણેંકરિતાં હોઈજે ધન્ય । તેંચિ ઘ્યાવેં ॥ ૧૫ ॥
જેણેંકરિતાં હોઈજે ધન્ય । તેંચિ ઘ્યાવેં ॥ ૧૫ ॥
સાક્ષપી શાહાણ્યાચી સંગતી । તેણેં સાક્ષપી શાહાણે હોતી ।
આળસી મૂર્ખાચી સંગતી । આળસી મૂર્ખ ॥ ૧૬ ॥
આળસી મૂર્ખાચી સંગતી । આળસી મૂર્ખ ॥ ૧૬ ॥
ઉત્તમ સંગતીચેં ફળ સુખ । અદ્ધમ સંગતીચેં ફળ દુઃખ ।
આનંદ સાંડુનિયાં શોક । કૈસા ઘાવા ॥ ૧૭ ॥
આનંદ સાંડુનિયાં શોક । કૈસા ઘાવા ॥ ૧૭ ॥
ઐસેં હેં પ્રગટ દિસે । જનામધેં ઉદંડ ભાસે ।
પ્રાણીમાત્ર વર્તતસે । ઉભયેયોગેં ॥ ૧૮ ॥
પ્રાણીમાત્ર વર્તતસે । ઉભયેયોગેં ॥ ૧૮ ॥
યેકા યોગેં સકળ યોગ । યેકા યોગેં સકળ વિયોગ ।
વિવેકયોગેં સકળ પ્રયોગ । કરીત જવે ॥ ૧૯ ॥
વિવેકયોગેં સકળ પ્રયોગ । કરીત જવે ॥ ૧૯ ॥
અવચિતેં સાંકડીંત પડિલેં । તરી તેથૂન પાહિજે નિઘાલેં ।
નિઘોન જાતાં જાલેં । પરમ સમાધાન ॥ ૨૦ ॥
નિઘોન જાતાં જાલેં । પરમ સમાધાન ॥ ૨૦ ॥
નાના દુર્જનાંચા સંગ । ક્ષણક્ષણા મનભંગ ।
યાકારણેં કાંહીં રંગ । રાખોન જાવેં ॥ ૨૧ ॥
યાકારણેં કાંહીં રંગ । રાખોન જાવેં ॥ ૨૧ ॥
શાહાણા યેત્ન ત્યાચ્યા ગુણેં । પાહોં જાતાં કાયે ઉણેં ।
સુખ સંતોષ ભોગણેં । નાના શ્લાઘ્યતા ॥ ૨૨ ॥
સુખ સંતોષ ભોગણેં । નાના શ્લાઘ્યતા ॥ ૨૨ ॥
અતાં લોકીં ઐસેં આહે । સૃષ્ટીમધેં વર્તતાહે ।
જો કોણી સમજોન પાહે । ત્યાસ ઘડે ॥ ૨૩ ॥
જો કોણી સમજોન પાહે । ત્યાસ ઘડે ॥ ૨૩ ॥
બહુરત્ન વસુંધરા । જાણજાણોં વિચાર કરા ।
સમજલ્યાં પ્રત્યયો અંતરા- । માજીં યેતો ॥ ૨૪ ॥
સમજલ્યાં પ્રત્યયો અંતરા- । માજીં યેતો ॥ ૨૪ ॥
દુર્બળ અણિ સંપન્ન । વેડેં આણિ વિત્પન્ન ।
હેં અખંડ દંડાયમાન । અસતચિ અસે ॥ ૨૫ ॥
હેં અખંડ દંડાયમાન । અસતચિ અસે ॥ ૨૫ ॥
યેક ભાગ્યપુરુષ મોડતી । યેક નવે ભાગ્યવંત હોતી ।
તૈસીચ વિદ્યા વિત્પતી । હોત જાતે ॥ ૨૬ ॥
તૈસીચ વિદ્યા વિત્પતી । હોત જાતે ॥ ૨૬ ॥
યેક ભરે યેક રિતેં । રિતેં માગુતેં ભરતેં ।
ભરતેંહિ રિતેં હોતેં । કાળાંતરીં ॥ ૨૭ ॥
ભરતેંહિ રિતેં હોતેં । કાળાંતરીં ॥ ૨૭ ॥
ઐસી હે સૃષ્ટીચી ચાલી । સંપત્તિ દુપારચી સાઉલી ।
વયેસા તરી નિઘોન ગેલી । હળુહળુ ॥ ૨૮ ॥
વયેસા તરી નિઘોન ગેલી । હળુહળુ ॥ ૨૮ ॥
બાળ તારુણ્ય આપુલેં । વૃધાપ્ય પ્રચિતીસ આલેં ।
ઐસેં જાણોન સાર્થક કેલેં । પાહિજે કોણિયેકેં ॥ ૨૯ ॥
ઐસેં જાણોન સાર્થક કેલેં । પાહિજે કોણિયેકેં ॥ ૨૯ ॥
દેહ જૈસેં કેલેં તૈસેં હોતેં । યેત્ન કેલ્યાં કાર્યે સાધતેં ।
તરી મગ કષ્ટાવેં તેં । કાય નિમિત્ય ॥ ૩૦ ॥
તરી મગ કષ્ટાવેં તેં । કાય નિમિત્ય ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસભોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે જગજીવનનિરૂપણનામ સમાસ સાતવા ॥
સમાસ આઠવા : તત્ત્વનિરસન ॥ શ્રીરામ ॥
નાભીપાસૂન ઉન્મેષવૃત્તી । તેચિ પરા જાણિજે શ્રોતીં ।
ધ્વનિરૂપ પશ્યંતી । હૃદઈં વસે ॥ ૧ ॥
ધ્વનિરૂપ પશ્યંતી । હૃદઈં વસે ॥ ૧ ॥
કંઠાપાસૂન નાદ જાલા । મધ્યમા વાચા બોલિજે ત્યાલા ।
ઉચ્ચર હોતાં અક્ષરાલા । વૈખરી બોલિજે ॥ ૨ ॥
ઉચ્ચર હોતાં અક્ષરાલા । વૈખરી બોલિજે ॥ ૨ ॥
નાભિસ્થાનીં પરા વાચા । તોચિ ઠાવ અંતઃકર્ણાચા ।
અંતઃકર્ણપંચકાચા । નિવાડા ઐસા ॥ ૩ ॥
અંતઃકર્ણપંચકાચા । નિવાડા ઐસા ॥ ૩ ॥
નિર્વિકલ્પ જેં સ્ફુરણ । ઉગેંચ અસતાં આઠવણ ।
તેં જાણાવેં અંતઃકર્ણ । જાણતીકળા ॥ ૪ ॥
તેં જાણાવેં અંતઃકર્ણ । જાણતીકળા ॥ ૪ ॥
અંતઃકર્ણ આઠવલેં । પુઢેં હોયે નવ્હેસેં ગમલેં ।
કરૂં ન કરૂ ઐસેં વાટલેં । તેંચિ મન ॥ ૫ ॥
કરૂં ન કરૂ ઐસેં વાટલેં । તેંચિ મન ॥ ૫ ॥
સંકલ્પ વિકલ્પ તેંચિ મન । જેણેં કરિતાં અનુમાન ।
પુઢેં નિશ્ચયો તો જાણ । રૂપ બુદ્ધીચેં ॥ ૬ ॥
પુઢેં નિશ્ચયો તો જાણ । રૂપ બુદ્ધીચેં ॥ ૬ ॥
કરીનચિ અથવા ન કરી । ઐસા નિશ્ચયોચિ કરી ।
તેચિ બુદ્ધિ હે અંતરીં । વિવેકેં જાણાવી ॥ ૭ ॥
તેચિ બુદ્ધિ હે અંતરીં । વિવેકેં જાણાવી ॥ ૭ ॥
જે વસ્તુચા નિશ્ચયે કેલા । પુઢેં તેચિ ચિંતૂં લાગલા ।
તેં ચિત્ત બોલિલ્યા બોલા । યેથાર્થ માનાવેં ॥ ૮ ॥
તેં ચિત્ત બોલિલ્યા બોલા । યેથાર્થ માનાવેં ॥ ૮ ॥
પુઢેં કાર્યાચા અભિમાન ધરણેં । હેં કાર્યે તોં અગત્ય કરણેં ।
ઐસ્યા કાર્યાસ પ્રવર્તણેં । તોચિ અહંકારુ ॥ ૯ ॥
ઐસ્યા કાર્યાસ પ્રવર્તણેં । તોચિ અહંકારુ ॥ ૯ ॥
ઐસેં અંતઃકર્ણપંચક । પંચ વૃત્તી મિળોન યેક ।
કાર્યેભાગેં પ્રકારપંચક । વેગળાલે ॥ ૧૦ ॥
કાર્યેભાગેં પ્રકારપંચક । વેગળાલે ॥ ૧૦ ॥
જૈક્ષે પાંચહિ પ્રાણ । કાર્યેભાગેં વેગળાલે જાણ ।
નાહીં તરી વાયોચેં લક્ષણ । યેકચિ અસે ॥ ૧૧ ॥
નાહીં તરી વાયોચેં લક્ષણ । યેકચિ અસે ॥ ૧૧ ॥
સર્વાંગીં વ્યાન નાભી સમાન । કંઠી ઉદાન ગુદીં અપાન ।
મુખીં નાસિકીં પ્રાણ । નેમસ્ત જાણાવા ॥ ૧૨ ॥
મુખીં નાસિકીં પ્રાણ । નેમસ્ત જાણાવા ॥ ૧૨ ॥
બોલિલેં હેં પ્રાણપંચક । આતાં જ્ઞાનૈંદ્રિયેંપંચક ।
શ્રોત્ર ત્વચા ચક્ષુ જિવ્હા નાસિક । ઐસીં હેં જ્ઞાનેંદ્રિયેં ॥ ૧૩ ॥
શ્રોત્ર ત્વચા ચક્ષુ જિવ્હા નાસિક । ઐસીં હેં જ્ઞાનેંદ્રિયેં ॥ ૧૩ ॥
વાચા પાણી પાદ શિસ્ન ગુદ । હે કર્મૈંદ્રિયેં પ્રસિદ્ધ ।
શબ્દ સ્પરુષ રૂપ રસ ગંધ । ઐસેં હેં વિષયપંચક ॥ ૧૪ ॥
શબ્દ સ્પરુષ રૂપ રસ ગંધ । ઐસેં હેં વિષયપંચક ॥ ૧૪ ॥
અંતઃકર્ણ પ્રાણપંચક । જ્ઞાનેંદ્રિયેં કર્મેંદ્રિયે પંચક ।
પાંચવેં વિષયપંચક । ઐસીં હે પાંચ પંચકેં ॥ ૧૫ ॥
પાંચવેં વિષયપંચક । ઐસીં હે પાંચ પંચકેં ॥ ૧૫ ॥
ઐસેં હે પંચવિસ ગુણ । મિળોન સૂક્ષ્મ દેહ જાણ ।
યાચ કર્દમ બોલિલા શ્રવણ । કેલેં પાહિજે ॥ ૧૬ ॥
યાચ કર્દમ બોલિલા શ્રવણ । કેલેં પાહિજે ॥ ૧૬ ॥
અંતઃકર્ણ વ્યાન શ્રવણ વાચા । શબ્દ વિષયે આકાશાચા ।
પુઢેં વિસ્તાર વાયોચા । બોલિલા અસે ॥ ૧૭ ॥
પુઢેં વિસ્તાર વાયોચા । બોલિલા અસે ॥ ૧૭ ॥
મન સમાન ત્વચા પાણી । સ્પર્શ રૂપ હા પવનીં ।
ઐસે હે અડાખે સાધુની । કોઠા કરાવા ॥ ૧૮ ॥
ઐસે હે અડાખે સાધુની । કોઠા કરાવા ॥ ૧૮ ॥
બુદ્ધિ ઉદાન નયેન ચરણ । રૂપવિષયાચેં દર્શન ।
સંકેતેં બોલિલેં મન । ઘાલૂન પાહિજે ॥ ૧૯ ॥
સંકેતેં બોલિલેં મન । ઘાલૂન પાહિજે ॥ ૧૯ ॥
ચિત્ત અપાન જિવ્હા શિસ્ન । રસવિષયે આપ જાણ ।
પુઢેં ઐકા સાવધાન । પૃથ્વીચેં રૂપ ॥ ૨૦ ॥
પુઢેં ઐકા સાવધાન । પૃથ્વીચેં રૂપ ॥ ૨૦ ॥
અહંકાર પ્રાણ ઘ્રાણ । ગુદ ગંધવિષયે જાણ ।
ઐસે કેલેં નિરૂપણ । શાસ્ત્રમતેં ॥ ૨૧ ॥
ઐસે કેલેં નિરૂપણ । શાસ્ત્રમતેં ॥ ૨૧ ॥
ઐસા હા સૂક્ષ્મ દેહે । પાહાતાં હોઈજે નિસંદેહે ।
યેથેં મન ઘાલૂન પાહે । ત્યાસીચ હેં ઉમજે ॥ ૨૨ ॥
યેથેં મન ઘાલૂન પાહે । ત્યાસીચ હેં ઉમજે ॥ ૨૨ ॥
ઐસેં સૂક્ષ્મ દેહે બોલિલેં । પુઢેં સ્થૂળ નિરોપિલેં ।
આકાશ પંચગુણેં વર્તલેં । કૈસેં સ્થુળીં ॥ ૨૩ ॥
આકાશ પંચગુણેં વર્તલેં । કૈસેં સ્થુળીં ॥ ૨૩ ॥
કામ ક્રોધ શોક મોહો ભયે । હા પંચવિધ આકાશાચા અન્વયે ।
પુઢેં પંચવિધ વાયો । નિરોપિલા ॥ ૨૪ ॥
પુઢેં પંચવિધ વાયો । નિરોપિલા ॥ ૨૪ ॥
ચળણ વળણ પ્રાસારણ । નિરોધ આણિ આકોચન ।
હેં પંચવિધ લક્ષણ । પ્રભંજનાચેં ॥ ૨૫ ॥
હેં પંચવિધ લક્ષણ । પ્રભંજનાચેં ॥ ૨૫ ॥
ક્ષુધા ત્રુષા આલસ્ય નિદ્રા મૈથુન । હે તેજાચે પંચવિધ ગુણ ।
આતાં પુઢેં આપલક્ષણ । નિરોપિલેં પાહિજે ॥ ૨૬ ॥
આતાં પુઢેં આપલક્ષણ । નિરોપિલેં પાહિજે ॥ ૨૬ ॥
શુક્લીત શ્રોણીત લાળ મૂત્ર સ્વેદ । હા પંચવિધ આપાચા ભેદ ।
પુઢેં પૃથ્વી વિશદ । કેલી પાહિજે ॥ ૨૭ ॥
પુઢેં પૃથ્વી વિશદ । કેલી પાહિજે ॥ ૨૭ ॥
અસ્તિ માંષ ત્વચા નાડી રોમ । હે પૃથ્વીચે પંચવિધ ધર્મ ।
ઐસે સ્થૂળ દેહાચેં વર્મ । બોલિલેં અસે ॥ ૨૮ ॥
ઐસે સ્થૂળ દેહાચેં વર્મ । બોલિલેં અસે ॥ ૨૮ ॥
પૃથ્વી આપ તેજ વાયો આકાશ । હે પાંચાચે પંચવિસ ।
ઐસેં મિળોન સ્થૂળ દેહાસ । બોલિજેતેં ॥ ૨૯ ॥
ઐસેં મિળોન સ્થૂળ દેહાસ । બોલિજેતેં ॥ ૨૯ ॥
તિસરા દેહ કારણ અજ્ઞાન । ચૌથા માહાંકારણ જ્ઞાન ।
હે ચ્યારી દેહ નિર્શિતાં વિજ્ઞાન । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૩૦ ॥
હે ચ્યારી દેહ નિર્શિતાં વિજ્ઞાન । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૩૦ ॥
વિચારેં ચૌદેહાવેગળેં કેલેં । મીપણ તત્વાસરિસેં ગેલેં ।
અનન્ય આત્મનિવેદન જાલેં । પરબ્રહ્મીં ॥ ૩૧ ॥
અનન્ય આત્મનિવેદન જાલેં । પરબ્રહ્મીં ॥ ૩૧ ॥
વિવેકેં ચુકલા જન્મ મૃત્ય । નરદેહીં સાધિલેં મહત્કૃત્ય ।
ભક્તિયોગેં કૃત્યકૃત્ય । સાર્થક જાલેં ॥ ૩૨ ॥
ભક્તિયોગેં કૃત્યકૃત્ય । સાર્થક જાલેં ॥ ૩૨ ॥
ઇતિ શ્રી પંચીકર્ણ । કેલેંચિ કરાવેં વિવર્ણ ।
લોહાચેં જાલેં સુવર્ણ । પરિસાચેનયોગેં ॥ ૩૩ ॥
લોહાચેં જાલેં સુવર્ણ । પરિસાચેનયોગેં ॥ ૩૩ ॥
હાહિ દૃષ્ટાંત ઘડેના । પરિસાચેન પરીસ કરવેના ।
શરણ જાતાં સાધુજના । સાધુચ હોઇજે ॥ ૩૪ ॥
શરણ જાતાં સાધુજના । સાધુચ હોઇજે ॥ ૩૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાઅદે તત્વનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવના : તનુચતુષ્ટયનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સ્થૂળ સૂક્ષ્મ કારણ માહાકારણ । ઐસે હે ચત્વાર દેહ જાણ ।
જાગૃતિ સ્વપ્ન સુષુપ્તિ પૂર્ણ । તુર્યા જાણાવી ॥ ૧ ॥
જાગૃતિ સ્વપ્ન સુષુપ્તિ પૂર્ણ । તુર્યા જાણાવી ॥ ૧ ॥
વિશ્વ તૈજસ પ્રાજ્ઞ । પ્રત્યગાત્મા હે અભિમાન ।
નેત્રસ્થાન કંઠસ્થાન હૃદયસ્થાન । મૂર્ધની તે ॥ ૨ ॥
નેત્રસ્થાન કંઠસ્થાન હૃદયસ્થાન । મૂર્ધની તે ॥ ૨ ॥
સ્થૂળભોગ પ્રવિક્તભોગ । આનંદભોગ આનંદાવભાસભોગ ।
ઐસે હે ચત્વાર ભોગ । ચૌંદેહાચે ॥ ૩ ॥
ઐસે હે ચત્વાર ભોગ । ચૌંદેહાચે ॥ ૩ ॥
અકાર ઉકાર મકાર । અર્ધમાત્રા તો ઈશ્વર ।
ઐસ્યા માત્રા ચત્વાર । ચૌંદેહાચ્યા । । ૪ ॥
ઐસ્યા માત્રા ચત્વાર । ચૌંદેહાચ્યા । । ૪ ॥
તમોગુણ રજોગુણ । સત્વગુણ શુદ્ધસત્વગુણ ।
ઐસે હે ચત્વાર ગુણ । ચૌંદેહાચે ॥ ૫ ॥
ઐસે હે ચત્વાર ગુણ । ચૌંદેહાચે ॥ ૫ ॥
ક્રિયાશક્તિ દ્રવ્યાશક્તી । ઇછાશક્તિ જ્ઞાનશક્તી ।
ઐશા ચત્વાર શક્તી । ચૌંદેહાચ્યા ॥ ૬ ॥
ઐશા ચત્વાર શક્તી । ચૌંદેહાચ્યા ॥ ૬ ॥
ઐસીં હે બત્તિસ તત્વેં । દોહીંચીં પન્નાસ તત્વેં ।
અવઘીં મિળોન બ્યાસિ તત્વેં । અજ્ઞાન આણી જ્ઞાન ॥ ૭ ॥
અવઘીં મિળોન બ્યાસિ તત્વેં । અજ્ઞાન આણી જ્ઞાન ॥ ૭ ॥
ઐસીં હે તત્વેં જાણાવીં । જાણોન માઇક વોળખાવીં ।
આપણ સાક્ષી નિરસાવીં । યેણેં રિતીં ॥ ૮ ॥
આપણ સાક્ષી નિરસાવીં । યેણેં રિતીં ॥ ૮ ॥
સાક્ષી મ્હણિજે જ્ઞાન । જ્ઞાનેં વોળખાવેં અજ્ઞાન ।
જ્ઞાનાજ્ઞાનાચેં નિર્શન । દેહાસરિસેં ॥ ૯ ॥
જ્ઞાનાજ્ઞાનાચેં નિર્શન । દેહાસરિસેં ॥ ૯ ॥
બ્રહ્માંડીં દેહ કલ્પિલે । વિરાટ હિરણ્યગર્ભ બોલિલે ।
તે હે વિવેકેં નિર્શલે । આત્મજ્ઞાનેં ॥ ૧૦ ॥
તે હે વિવેકેં નિર્શલે । આત્મજ્ઞાનેં ॥ ૧૦ ॥
આત્માનાત્માવિવેક કરિતાં । સારાસારવિચાર પાહતાં ।
પંચભૂતાંચી માઇક વાર્તા । પ્રચિત આલી ॥ ૧૧ ॥
પંચભૂતાંચી માઇક વાર્તા । પ્રચિત આલી ॥ ૧૧ ॥
અસ્તિ માંષ ત્વચા નાડી રોમ । હે પાંચહિ પૃથ્વીચે ગુણધર્મ ।
પ્રત્યક્ષ શરીરીં હેં વર્મ । શોધૂન પાહાવેં ॥ ૧૨ ॥
પ્રત્યક્ષ શરીરીં હેં વર્મ । શોધૂન પાહાવેં ॥ ૧૨ ॥
શુક્લીત શ્રોણીત લાળ મૂત્ર સ્વેદ । હે આપાચે પંચકભેદ ।
તત્વેં સમજોન વિશદ । કરૂન ઘાવીં ॥ ૧૩ ॥
તત્વેં સમજોન વિશદ । કરૂન ઘાવીં ॥ ૧૩ ॥
ક્ષુધા ત્રુષા આલસ્ય નિદ્રા મૈથુન । હે પાંચહિ તેજાચે ગુણ ।
યા તત્વાંચેં નિરૂપણ । કેલેંચિ કરાવેં ॥ ૧૪ ॥
યા તત્વાંચેં નિરૂપણ । કેલેંચિ કરાવેં ॥ ૧૪ ॥
ચળણ વળણ પ્રાસારણ । નિરોધ આણિ આકોચન ।
હેં પંચહિ વાયોચે ગુણ । શ્રોતીં જાણાવે ॥ ૧૫ ॥
હેં પંચહિ વાયોચે ગુણ । શ્રોતીં જાણાવે ॥ ૧૫ ॥
કામ ક્રોધ શોક મોહો ભયે । હા આકાશાચા પરિપાયે ।
હેં વિવરલ્યાવિણ કાયે । સમજોં જાણેં ॥ ૧૬ ॥
હેં વિવરલ્યાવિણ કાયે । સમજોં જાણેં ॥ ૧૬ ॥
અસો ઐસેં હેં સ્થૂળ શરીર । પંચવિસ તત્વાંચા વિસ્તાર ।
આતાં સૂક્ષ્મદેહાચા વિચાર । બોલિજેલ ॥ ૧૭ ॥
આતાં સૂક્ષ્મદેહાચા વિચાર । બોલિજેલ ॥ ૧૭ ॥
અંતઃકર્ણ મન બુદ્ધિ ચિત્ત અહંકાર । આકાશપંચકાચા વિચાર ।
પુઢેં વાયો નિરોત્તર । હોઊન ઐકા ॥ ૧૮ ॥
પુઢેં વાયો નિરોત્તર । હોઊન ઐકા ॥ ૧૮ ॥
વ્યાન સમાન ઉદાન । પ્રાણ આણી અપાન ।
ઐસે હે પાંચહિ ગુણ । વાયોતત્વાચે ॥ ૧૯ ॥
ઐસે હે પાંચહિ ગુણ । વાયોતત્વાચે ॥ ૧૯ ॥
શ્રોત્ર ત્વચા ચક્ષુ જિવ્હા ઘ્રાણ । હેં પાંચહિ તેજાચે ગુણ ।
આતાં આપ સાવધાન । હોઊન ઐકા ॥ ૨૦ ॥
આતાં આપ સાવધાન । હોઊન ઐકા ॥ ૨૦ ॥
વાચા પાણી પાદ શિસ્ન ગુદ । હે આપાચે ગુણ વિશદ ।
આતાં પૃથ્વી વિશદ । નિરોપિલી ॥ ૨૧ ॥
આતાં પૃથ્વી વિશદ । નિરોપિલી ॥ ૨૧ ॥
શબ્દ સ્પર્શ રૂપ રસ ગંધ । હે પૃથ્વીચે ગુણ વિશદ ।
ઐસે હે પંચવીસ તત્વભેદ । સૂક્ષ્મ દેહાચે ॥ ૨૨ ॥
ઐસે હે પંચવીસ તત્વભેદ । સૂક્ષ્મ દેહાચે ॥ ૨૨ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાઅદે તનુચતુષ્ટયેનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : ટોણપસિદ્ધલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
આવર્ણોદકીં હટકેશ્વર । ત્યાસ ઘડે નમસ્કાર ।
મહિમા અત્યંતચિ થોર । તયા પાતાળલિંગાચા ॥ ૧ ॥
મહિમા અત્યંતચિ થોર । તયા પાતાળલિંગાચા ॥ ૧ ॥
પરંતુ તેથેં જાવવેના । શરીરેં દર્શન ઘડેના ।
વિવેકેં આણાવેં અનુમાના । તયા ઈશ્વરાસી ॥ ૨ ॥
વિવેકેં આણાવેં અનુમાના । તયા ઈશ્વરાસી ॥ ૨ ॥
સાતાં સમુદ્રાંચે વેડે । ઉદંડ ભૂમિ પૈલિકડે ।
સેવટીં તુટલે કડે । ભૂમંડળાચે ॥ ૩ ॥
સેવટીં તુટલે કડે । ભૂમંડળાચે ॥ ૩ ॥
સાત સમુદ્ર વોલાંડાવે । તેથેં જાણેં કૈસેં ફાવે ।
મ્હણોન વિવેકી અસાવે । સાધુજન ॥ ૪ ॥
મ્હણોન વિવેકી અસાવે । સાધુજન ॥ ૪ ॥
જેં આપણાસ નવ્હે ઠાવેં । તેં જાણતયાસ પુસાવેં ।
મનોવેગેં તનેં ફિરાવેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૫ ॥
મનોવેગેં તનેં ફિરાવેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૫ ॥
જેં ચર્મદૃષ્ટીસ નવ્હે ઠાવેં । તેં જ્ઞાનદૃષ્ટીનેં પાહાવેં ।
બ્રહ્માંડ વિવરોન રાહાવેં । સમાધાનેં ॥ ૬ ॥
બ્રહ્માંડ વિવરોન રાહાવેં । સમાધાનેં ॥ ૬ ॥
મધ્યેં આહે ભૂમીચેં ચડળ । મ્હણૌન આકાશ આણિ પાતાળ ।
તેં ચડળ નસ્તાં અંતરાળ । ચહુંકડે ॥ ૭ ॥
તેં ચડળ નસ્તાં અંતરાળ । ચહુંકડે ॥ ૭ ॥
તયાસ પરબ્રહ્મ મ્હણાવેં । જેં ઉપાધીવેગળેં સ્વભાવેં ।
જેથેં દૃશ્યમાયેચ્યા નાંવેં । સુન્યાકાર ॥ ૮ ॥
જેથેં દૃશ્યમાયેચ્યા નાંવેં । સુન્યાકાર ॥ ૮ ॥
દૃષ્ટીચેં દેખણેં દૃશ્ય । મનાચેં દેખણેં ભાસ ।
મનાતીત નિરાભાસ । વિવેકેં જાણાવેં ॥ ૯ ॥
મનાતીત નિરાભાસ । વિવેકેં જાણાવેં ॥ ૯ ॥
દૃશ્ય ભાસ અવઘા વિઘડે । વિવેક તેથેં પવાડે ।
ભૂમંડળીં જ્ઞાતે થોડે । સૂક્ષ્મદૃષ્ટીચે ॥ ૧૦ ॥
ભૂમંડળીં જ્ઞાતે થોડે । સૂક્ષ્મદૃષ્ટીચે ॥ ૧૦ ॥
વાચ્યાંશ વાચેનેં બોલાવા । ન બોલતાં લક્ષ્યાંશ જાણાવા ।
નિર્ગુણ અનુભવાસ આણાવા । ગુણાચેનયોગેં ॥ ૧૧ ॥
નિર્ગુણ અનુભવાસ આણાવા । ગુણાચેનયોગેં ॥ ૧૧ ॥
નાના ગુણાસ આહે નાશ । નિર્ગુણ તેં અવિનાશ ।
ઢોબળ્યાહૂન વિશેષ । સૂક્ષ્મ દેખણેં ॥ ૧૨ ॥
ઢોબળ્યાહૂન વિશેષ । સૂક્ષ્મ દેખણેં ॥ ૧૨ ॥
જેં દૃષ્ટીસ ન પડે ઠાવેં । તેં ઐકોન જાણાવેં ।
શ્રવણમનનેં પડે ઠાવેં । સકળ કાંહીં ॥ ૧૩ ॥
શ્રવણમનનેં પડે ઠાવેં । સકળ કાંહીં ॥ ૧૩ ॥
અષ્ટધેચે જિનસ નાના । ઉદંડ પાહાતાં કળેના ।
અવઘેં સગટ પિટાવેના । કોણિયેકેં ॥ ૧૪ ॥
અવઘેં સગટ પિટાવેના । કોણિયેકેં ॥ ૧૪ ॥
સગટ સારિખી સ્થિતી જાલી । તેથેં પરીક્ષાચ બુડાલી ।
ચવિનટાનેં કાલવિલીં । નાના અન્નેં ॥ ૧૫ ॥
ચવિનટાનેં કાલવિલીં । નાના અન્નેં ॥ ૧૫ ॥
ટોણપા નવ્હે ગુણગ્રાહિક । મુર્ખાસ કળેના વિવેક ।
વિવેક આણિ અવિવેક । યેકચિ મ્હણતી ॥ ૧૬ ॥
વિવેક આણિ અવિવેક । યેકચિ મ્હણતી ॥ ૧૬ ॥
ઉંચ નીચ કળેના જ્યાલા । તેથેં અભાસચિ બુડાલા ।
નાના અભ્યાસેં પ્રાણિયાલા । સુટિકા કૈંચી॥ ૧૭ ॥
નાના અભ્યાસેં પ્રાણિયાલા । સુટિકા કૈંચી॥ ૧૭ ॥
વેડ લાગોન જાલેં વોંગળ । ત્યાસ સારિખેંચ વાટે સકળ ।
તેં જાણાવેં બાશ્કળ । વિવેકી નવ્હેતી ॥ ૧૮ ॥
તેં જાણાવેં બાશ્કળ । વિવેકી નવ્હેતી ॥ ૧૮ ॥
જ્યાસ અખંડ હોતો નાશ । ત્યાસીચ મ્હણતી અવિનાશ ।
બહુચકીચ્યા લોકાંસ । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૧૯ ॥
બહુચકીચ્યા લોકાંસ । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૧૯ ॥
ઈશ્વરેં નાના ભેદ કેલે । ભેદેં સકળ સૃષ્ટી ચાલે ।
આંધળે પરીક્ષવંત મિળાલે । તેથેં પરીક્ષા કૈંચી ॥ ૨૦ ॥
આંધળે પરીક્ષવંત મિળાલે । તેથેં પરીક્ષા કૈંચી ॥ ૨૦ ॥
જેથેં પરીક્ષેચા અભાવ । તો ટોણપા સમુદાવ ।
ગુણચિ નાહીં ગૌરવ । યેઈલ કૈંચેં ॥ ૨૧ ॥
ગુણચિ નાહીં ગૌરવ । યેઈલ કૈંચેં ॥ ૨૧ ॥
ખરેં ખોટેં યેકચિ જાલેં । વિવેકાનેં કાય કેલેં ।
અસાર સાંડૂન સાર ઘેતલેં । સાધુજનીં ॥ ૨૨ ॥
અસાર સાંડૂન સાર ઘેતલેં । સાધુજનીં ॥ ૨૨ ॥
ઉત્તમ વસ્તૂચિ પરીક્ષા । કૈસી ઘડે નતદ્રક્ષા ।
દીક્ષાહીનાપાસીં દીક્ષા । યેઈલ કૈંચી ॥ ૨૩ ॥
દીક્ષાહીનાપાસીં દીક્ષા । યેઈલ કૈંચી ॥ ૨૩ ॥
આપલેન વોંગળપણેં । દિશાકરૂન શૌચ્ય નેણે ।
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં । ત્યાસ કાયે કરિતી ॥ ૨૪ ॥
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં । ત્યાસ કાયે કરિતી ॥ ૨૪ ॥
આધીં રાખાવા આચાર । મગ પાહાવા વિચાર।
આચારવિચારેં પૈલપાર । પાવિજેતો ॥ ૨૫॥
આચારવિચારેં પૈલપાર । પાવિજેતો ॥ ૨૫॥
જે નેમકાસ ન કળે । તેં બશ્કળાસ કેવી કળે ।
ડોળસ ઠકતી આંધળે । કોણ્યા કામાચે ॥ ૨૬ ॥
ડોળસ ઠકતી આંધળે । કોણ્યા કામાચે ॥ ૨૬ ॥
પાપપુણ્ય સ્વર્ગ નર્ક । અવઘેંચ માનિલેં યેક ।
વિવેક આણી અવિવેક । કાયે માનાવેં ॥ ૨૭ ॥
વિવેક આણી અવિવેક । કાયે માનાવેં ॥ ૨૭ ॥
અમૃત વિષ યેક મ્હણતી । પરી વિષ ઘેતાં પ્રાણ જાતી ।
કુકર્મેં હોતે ફજિતી । સત્કર્મેં કીર્તિ વાઢે ॥ ૨૮ ॥
કુકર્મેં હોતે ફજિતી । સત્કર્મેં કીર્તિ વાઢે ॥ ૨૮ ॥
ઇહલોક આણિ પરલોક । જેથેં નાહીં સાકલ્પ વિવેક ।
તેથેં અવઘેચ નિરાર્થક । સકળ કાંહીં ॥ ૨૯ ॥
તેથેં અવઘેચ નિરાર્થક । સકળ કાંહીં ॥ ૨૯ ॥
મ્હણૌન સંતસંગેંચિ જાવેં । સત્શાસ્ત્રચિ શ્રવણ કરાવેં ।
ઉત્તમ ગુણાસ અભાસાવેં । નાના પ્રયેત્નેં ॥ ૩૦ ॥
ઉત્તમ ગુણાસ અભાસાવેં । નાના પ્રયેત્નેં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ટોણપસિદ્ધલક્ષણનામ સમાસ દહાવા ॥
॥ દશક સતરાવા સમાપ્ત ॥