દેવશોધનાચા
સમાસ પહિલા : દેવશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : દેવશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : બ્રહ્મપાવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તીસરા : માયોદ્ભવનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : માયાબ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : સૃષ્ટીકથન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : સગુણભજન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : દૃશ્યનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવવા : સારશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : અનુર્વાચ્યનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : દેવશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
ચિત્ત સુચિત કરાવેં । બોલિલેં તેં જીવીં ધરાવેં ।
સાવધ હોઊન બૈસાવેં । નિમિષ એક ॥ ૧॥
સાવધ હોઊન બૈસાવેં । નિમિષ એક ॥ ૧॥
કોણી એકે ગ્રામીં અથવા દેશીં । રાહણેં આહે આપણાસી ।
ન ભેટતાં તેથિલ્યા પ્રભૂસી । સૌખ્ય કૈંચેં ॥ ૨॥
ન ભેટતાં તેથિલ્યા પ્રભૂસી । સૌખ્ય કૈંચેં ॥ ૨॥
મ્હણૌનિ જ્યાસ જેથેં રાહણેં । તેણેં ત્યા પ્રભૂચી ભેટી ઘેણેં ।
મ્હણિજે હોય શ્લાઘ્યવાણેં । સર્વ કાંહીં ॥ ૩॥
મ્હણિજે હોય શ્લાઘ્યવાણેં । સર્વ કાંહીં ॥ ૩॥
પ્રભૂચી ભેટી ન ઘેતાં । તેથેં કૈંચી માન્યતા ।
આપુલેં મહત્વ જાતાં । વેળ નાહીં ॥ ૪॥
આપુલેં મહત્વ જાતાં । વેળ નાહીં ॥ ૪॥
મ્હણૌનિ રાયાપાસૂનિ રંક । કોણી એક તરી નાયક ।
ત્યાસ ભેટણેં હા વિવેક । વિવેકી જાણતી ॥ ૫॥
ત્યાસ ભેટણેં હા વિવેક । વિવેકી જાણતી ॥ ૫॥
ત્યાસ ન ભેટતાં ત્યાચે નગરીં । રાહતાં ધરિતીલ બેગારી ।
તેથેં ન કરિતાં ચોરી । અંગીં લાગે ॥ ૬॥
તેથેં ન કરિતાં ચોરી । અંગીં લાગે ॥ ૬॥
યાકારણેં જો શહાણા । તેણેં પ્રભૂસી ભેટાવેં જાણા ।
ઐસેં ન કરિતાં દૈન્યવાણા । સંસાર ત્યાચા ॥ ૭॥
ઐસેં ન કરિતાં દૈન્યવાણા । સંસાર ત્યાચા ॥ ૭॥
ગ્રામીં થોર ગ્રામાધિપતી । ત્યાહૂનિ થોર દેશાધિપતી ।
દેશાધિપતીહૂનિ નૃપતી । થોર જાણાવા ॥ ૮॥
દેશાધિપતીહૂનિ નૃપતી । થોર જાણાવા ॥ ૮॥
રાષ્ટ્રાચા પ્રભુ તો રાજા । બહુરાષ્ટ્ર તો મહારાજા ।
મહારાજાંચાહી રાજા । તો ચક્રવર્તી ॥ ૯॥
મહારાજાંચાહી રાજા । તો ચક્રવર્તી ॥ ૯॥
એક નરપતી એક ગજપતી । એક હયપતી એક ભૂપતી ।
સકળાંમધ્યે ચક્રવર્તી । થોર રાજા ॥ ૧૦॥
સકળાંમધ્યે ચક્રવર્તી । થોર રાજા ॥ ૧૦॥
અસો ઐશિયા સમસ્તાં । એક બ્રહ્મા નિર્માણકર્તા ।
ત્યા બ્રહ્મ્યાસહી નિર્મિતા । કોણ આહે ॥ ૧૧॥
ત્યા બ્રહ્મ્યાસહી નિર્મિતા । કોણ આહે ॥ ૧૧॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુ આણિ હર । ત્યાંસી નિર્મિતા તોચિ થોર ।
તો ઓળખાવા પરમેશ્વર । નાના યત્નેં ॥ ૧૨॥
તો ઓળખાવા પરમેશ્વર । નાના યત્નેં ॥ ૧૨॥
તો દેવ ઠાયીં પડેના । તરી યમયાતના ચુકેના ।
બ્રહ્માણ્ડનાયકા ચોજવેના । હેં બરેં નવ્હે ॥ ૧૩॥
બ્રહ્માણ્ડનાયકા ચોજવેના । હેં બરેં નવ્હે ॥ ૧૩॥
જેણેં સંસારીં ઘાતલેં । અવઘેં બ્રહ્માણ્ડ નિર્માણ કેલેં ।
ત્યાસી નાહીં ઓળખિલેં । તોચિ પતિત ॥ ૧૪॥
ત્યાસી નાહીં ઓળખિલેં । તોચિ પતિત ॥ ૧૪॥
મ્હણોનિ દેવ ઓળખાવા । જન્મ સાર્થકચિ કરાવા ।
ન કળે તરી સત્સંગ ધરાવા । મ્હણજે કળે ॥ ૧૫॥
ન કળે તરી સત્સંગ ધરાવા । મ્હણજે કળે ॥ ૧૫॥
જો જાણેલ ભગવંત । તયા નાંવ બોલિજે સંત ।
જો શાશ્વત આણિ અશાશ્વત । નિવાડા કરી ॥ ૧૬॥
જો શાશ્વત આણિ અશાશ્વત । નિવાડા કરી ॥ ૧૬॥
ચળેના ઢળેના દેવ । ઐસા જ્યાચા અંતર્ભાવ ।
તોચિ જાણિજે મહાનુભાવ । તોચિ સાધૂ ॥ ૧૭॥
તોચિ જાણિજે મહાનુભાવ । તોચિ સાધૂ ॥ ૧૭॥
જો જનાંમધ્યે વાગે । પરી જનાંવેગળી ગોષ્ટી સાંગે ।
જ્યાચે અંતરીં જ્ઞાન જાગે । તોચિ સાધૂ ॥ ૧૮॥
જ્યાચે અંતરીં જ્ઞાન જાગે । તોચિ સાધૂ ॥ ૧૮॥
જાણિજે પરમાત્મા નિર્ગુણ । ત્યાસીંચ મ્હણાવેં જ્ઞાન ।
ત્યાવેગળેં તેં અજ્ઞાન । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૯॥
ત્યાવેગળેં તેં અજ્ઞાન । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૯॥
પોટ ભરાવયાકારણેં । નાના વિદ્યા અભ્યાસ કરણેં ।
ત્યાસ જ્ઞાન મ્હણતી પરી તેણેં । સાર્થક નવ્હે ॥ ૨૦॥
ત્યાસ જ્ઞાન મ્હણતી પરી તેણેં । સાર્થક નવ્હે ॥ ૨૦॥
દેવ ઓળખાવા એક । તેંચિ જ્ઞાન તેં સાર્થક ।
યેર અવઘેંચિ નિરર્થક । પોટવિદ્યા ॥ ૨૧॥
યેર અવઘેંચિ નિરર્થક । પોટવિદ્યા ॥ ૨૧॥
જન્મવરી પોટ ભરિલેં । દેહાચેં સંરક્ષણ કેલેં ।
પુઢેં અવઘેંચિ વ્યર્થ ગેલેં । અંતકાળીં ॥ ૨૨॥
પુઢેં અવઘેંચિ વ્યર્થ ગેલેં । અંતકાળીં ॥ ૨૨॥
એવં પોટ ભરાવયાચી વિદ્યા । તિયેસી મ્હણોં નયે સદ્વિદ્યા ।
સર્વવ્યાપક વસ્તુ સદ્યા । પાવિજે તેં જ્ઞાન ॥ ૨૩॥
સર્વવ્યાપક વસ્તુ સદ્યા । પાવિજે તેં જ્ઞાન ॥ ૨૩॥
ઐસેં જયાપાશીં જ્ઞાન । તોચિ જાણાવા સજ્જન ।
તયાપાસીં સમાધાન । પુશિલેં પાહિજે ॥ ૨૪॥
તયાપાસીં સમાધાન । પુશિલેં પાહિજે ॥ ૨૪॥
અજ્ઞાનાસ ભેટતાં અજ્ઞાન । તેથેં કૈંચેં સાંપડેલ જ્ઞાન ।
કરંટ્યાસ કરંટ્યાચેં દર્શન । હોતાં ભાગ્ય કૈંચેં ॥ ૨૫॥
કરંટ્યાસ કરંટ્યાચેં દર્શન । હોતાં ભાગ્ય કૈંચેં ॥ ૨૫॥
રોગ્યાપાશીં રોગી ગેલા । તેથેં કૈંચેં આરોગ્ય ત્યાલા ।
નિર્બળાપાશીં નિર્બળાલા । પાઠી કૈંચી ॥ ૨૬॥
નિર્બળાપાશીં નિર્બળાલા । પાઠી કૈંચી ॥ ૨૬॥
પિશાચ્યાપાશીં પિશાચ ગેલેં । તેથેં કોણ સાર્થક ઝાલેં ।
ઉન્મત્તાસ ઉન્મત્ત ભેટલેં । ત્યાસ ઉમજવી કવણૂ ॥ ૨૭॥
ઉન્મત્તાસ ઉન્મત્ત ભેટલેં । ત્યાસ ઉમજવી કવણૂ ॥ ૨૭॥
ભિકાર્યાપાશીં માગતાં ભિક્ષા । દીક્ષાહીનાપાશીં માગતાં દીક્ષા ।
ઉજેડ પાહતાં કૃષ્ણપક્ષા । પાવિજે કૈંચા ॥ ૨૮॥
ઉજેડ પાહતાં કૃષ્ણપક્ષા । પાવિજે કૈંચા ॥ ૨૮॥
અબદ્ધાપાશીં ગેલા અબદ્ધ । તો કૈસેનિ હોઈલ સુબદ્ધ ।
બદ્ધાસ ભેટતાં બદ્ધ । સિદ્ધ નવ્હે ॥ ૨૯॥
બદ્ધાસ ભેટતાં બદ્ધ । સિદ્ધ નવ્હે ॥ ૨૯॥
દેહ્યાપાશીં ગેલા દેહી । તો કૈસેનિ હોઈલ વિદેહી ।
મ્હણોનિ જ્ઞાત્યાવાંચૂનિ નાહીં । જ્ઞાનમાર્ગ ॥ ૩૦॥
મ્હણોનિ જ્ઞાત્યાવાંચૂનિ નાહીં । જ્ઞાનમાર્ગ ॥ ૩૦॥
યાકારણેં જ્ઞાતા પહાવા । ત્યાચા અનુગ્રહ ઘ્યાવા ।
સારાસારવિચારેં જીવા । મોક્ષ પ્રાપ્ત ॥ ૩૧॥
સારાસારવિચારેં જીવા । મોક્ષ પ્રાપ્ત ॥ ૩૧॥
હરિ ૐ તત્સત્ । ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે દેવશોધનનિરૂપણં નામ પ્રથમઃ સમાસઃ ॥ ૧॥
જય જય રઘુવીર સમર્થ ॥
સમાસ દુસરા : બ્રહ્મપાવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ઐકા ઉપદેશાચીં લક્ષણેં । સાયુજ્યપ્રાપ્તિ હોય જેણેં ।
નાના મતાંચેં પેખણેં । કામા નયે સર્વથા ॥ ૧॥
નાના મતાંચેં પેખણેં । કામા નયે સર્વથા ॥ ૧॥
બ્રહ્મજ્ઞાનાવીણ ઉપદેશ । તો મ્હણોં નયે વિશેષ ।
ધાન્યેવિણ જૈસેં ભૂસ । ખાતાં નયે ॥ ૨॥
ધાન્યેવિણ જૈસેં ભૂસ । ખાતાં નયે ॥ ૨॥
નાના કાબાડ બડવિલેં । નાતરી તક્રચિ ઘુસળિલેં ।
અથવા ધુવણચિ સેવિલેં । સાવકાશ ॥ ૩॥
અથવા ધુવણચિ સેવિલેં । સાવકાશ ॥ ૩॥
નાના સાલી ભક્ષિલ્યા । અથવા ચોઇટ્યા ચોખિલ્યા ।
ખોબરેં સાંડૂન ખાદલ્યા । નરોટ્યા જૈશા ॥ ૪॥
ખોબરેં સાંડૂન ખાદલ્યા । નરોટ્યા જૈશા ॥ ૪॥
તૈસેં બ્રહ્મજ્ઞાનાવિણ । નાના ઉપદેશાંચા શીણ ।
સાર સાંડૂન અસાર કોણ । શહાણા સેવી ॥ ૫॥
સાર સાંડૂન અસાર કોણ । શહાણા સેવી ॥ ૫॥
આતાં બ્રહ્મ જેં કાં નિર્ગુણ । તેંચિ કેલેં નિરૂપણ ।
સુચિત કરાવેં અંતઃકરણ । શ્રોતેજનીં ॥ ૬॥
સુચિત કરાવેં અંતઃકરણ । શ્રોતેજનીં ॥ ૬॥
સકળ સૃષ્ટીચી રચના । તેં હેં પંચભૌતિક જાણા ।
પરંતુ હેં તગેના । સર્વકાળ ॥ ૭॥
પરંતુ હેં તગેના । સર્વકાળ ॥ ૭॥
આદિ અંતીં બ્રહ્મ નિર્ગુણ । તેચિ શાશ્વતાચી ખૂણ ।
યેર પંચભૌતિક સગુણ । નાશવંત ॥ ૮॥
યેર પંચભૌતિક સગુણ । નાશવંત ॥ ૮॥
યેરવીં હીં પાહતાં ભૂતેં । દેવ કૈસેં મ્હણાવેં ત્યાંતેં ।
ભૂત મ્હણતાં મનુષ્યાંતેં । વિષાદ વાટે ॥ ૯॥
ભૂત મ્હણતાં મનુષ્યાંતેં । વિષાદ વાટે ॥ ૯॥
મા તો જગન્નાથ પરમાત્મા । ત્યાસિ આણિ ભૂતઉપમા ।
જ્યાચા કળેના મહિમા । બ્રહ્માદિકાંસી ॥ ૧૦॥
જ્યાચા કળેના મહિમા । બ્રહ્માદિકાંસી ॥ ૧૦॥
ભૂતાં ઐસા જગદીશ । મ્હણતાં ઉત્પન્ન હોતો દોષ ।
યાકારણેં મહાપુરુષ । સર્વ જાણતી ॥ ૧૧॥
યાકારણેં મહાપુરુષ । સર્વ જાણતી ॥ ૧૧॥
પૃથ્વી આપ તેજ વાયુ આકાશ । યાં સબાહ્ય જગદીશ ।
પંચભૂતાંસ આહે નાશ । આત્મા અવિનાશરૂપી ॥ ૧૨॥
પંચભૂતાંસ આહે નાશ । આત્મા અવિનાશરૂપી ॥ ૧૨॥
જેં જેં રૂપ આણિ નામ । તો તો અવઘાચ ભ્રમ ।
નામરૂપાતીત વર્મ । અનુભવેં જાણાવેં ॥ ૧૩॥
નામરૂપાતીત વર્મ । અનુભવેં જાણાવેં ॥ ૧૩॥
પંચભૂતેં આણિ ત્રિગુણ । ઐશી અષ્ટધા પ્રકૃતિ જાણ ।
અષ્ટધા પ્રકૃતીસ નામાભિધાન । દૃશ્ય ઐસેં ॥ ૧૪॥
અષ્ટધા પ્રકૃતીસ નામાભિધાન । દૃશ્ય ઐસેં ॥ ૧૪॥
તેં હેં દૃશ્ય નાશિવંત । ઐસેં વેદ શ્રુતિ બોલત ।
નિર્ગુણ બ્રહ્મ શાશ્વત । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૧૫॥
નિર્ગુણ બ્રહ્મ શાશ્વત । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૧૫॥
જેં શસ્ત્રેં તોડિતાં તુટેના । જેં પાવકેં જાળિતાં જળેના ।
જેં કાલવિતાં કાલવેના । આપેંકરૂની ॥ ૧૬॥
જેં કાલવિતાં કાલવેના । આપેંકરૂની ॥ ૧૬॥
જેં વાયૂચેનિ ઉડેના । જેં પડેના ના ઝડેના ।
જેં ઘડેના ના દડેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૭॥
જેં ઘડેના ના દડેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૭॥
જ્યાસિ વર્ણચિ નસે । જેં સર્વાંહૂનિ અનારિસેં ।
પરંતુ અસતચિ અસે । સર્વકાળ ॥ ૧૮॥
પરંતુ અસતચિ અસે । સર્વકાળ ॥ ૧૮॥
દિસેના તરી કાય ઝાલેં । પરંતુ સર્વત્ર સંચલેં ।
સૂક્ષ્મચિ કોંદાટલેં । જેથેં તેથેં ॥ ૧૯॥
સૂક્ષ્મચિ કોંદાટલેં । જેથેં તેથેં ॥ ૧૯॥
દૃષ્ટીસ લાગલી સવે । જેં દિસેલ તેંચિ પહાવેં ।
પરંતુ ગુજ તેં જાણાવેં । ગૌપ્ય આહે ॥ ૨૦॥
પરંતુ ગુજ તેં જાણાવેં । ગૌપ્ય આહે ॥ ૨૦॥
પ્રગટ તેં જાણાવેં અસાર । આણિ ગુપ્ત તેં જાણાવેં સાર ।
સદ્ગુરુમુખેં હા વિચાર । ઉમજોં લાગે ॥ ૨૧॥
સદ્ગુરુમુખેં હા વિચાર । ઉમજોં લાગે ॥ ૨૧॥
ઉમજેના તેં ઉમજાવેં । દિસેના તેં પહાવેં ।
જેં કળેના તેં જાણાવેં । વિવેકબળેં ॥ ૨૨॥
જેં કળેના તેં જાણાવેં । વિવેકબળેં ॥ ૨૨॥
ગુપ્ત તેંચિ પ્રગટવાવેં । અસાધ્ય તેંચિ સાધાવેં ।
કાનડેંચિ અભ્યાસાવેં । સાવકાશ ॥ ૨૩॥
કાનડેંચિ અભ્યાસાવેં । સાવકાશ ॥ ૨૩॥
વેદ વિરંચિ આણિ શેષ । જેથેં શિણલે નિઃશેષ ।
તેંચિ સાધાવેં વિશેષ । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૪॥
તેંચિ સાધાવેં વિશેષ । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૪॥
તરી તેં કવણેં પરી સાધાવેં । તેંચિ બોલિલેં સ્વભાવેં ।
અધ્યાત્મશ્રવણેં પાવાવેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૫॥
અધ્યાત્મશ્રવણેં પાવાવેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૫॥
પૃથ્વી નવ્હે આપ નવ્હે । તેજ નવ્હે વાયુ નવ્હે ।
વર્ણવ્યક્તિ ઐસેં નવ્હે । અવ્યક્ત તેં ॥ ૨૬॥
વર્ણવ્યક્તિ ઐસેં નવ્હે । અવ્યક્ત તેં ॥ ૨૬॥
તયાસ મ્હણાવેં દેવ । વરકડ લોકાંચા સ્વભાવ ।
જિતુકે ગાંવ તિતુકે દેવ । જનાંકારણેં ॥ ૨૭॥
જિતુકે ગાંવ તિતુકે દેવ । જનાંકારણેં ॥ ૨૭॥
ઐસા દેવાચા નિશ્ચયો ઝાલા । દેવ નિર્ગુણ પ્રત્યયા આલા ।
આતાં આપણચિ આપલા । શોધ ઘ્યાવા ॥ ૨૮॥
આતાં આપણચિ આપલા । શોધ ઘ્યાવા ॥ ૨૮॥
માઝેં શરીર ઐસેં મ્હણતો । તરી તો જાણ દેહાવેગળાચિ તો ।
મન માઝેં ઐસેં જાણતો । તરી તો મનહી નવ્હે ॥ ૨૯॥
મન માઝેં ઐસેં જાણતો । તરી તો મનહી નવ્હે ॥ ૨૯॥
પાહતાં દેહાચા વિચાર । અવઘા તત્ત્વાંચા વિસ્તાર ।
તત્ત્વેં તત્ત્વ ઝાડિતાં સાર । આત્માચિ ઉરે ॥ ૩૦॥
તત્ત્વેં તત્ત્વ ઝાડિતાં સાર । આત્માચિ ઉરે ॥ ૩૦॥
આપણાસિ ઠાવચિ નાહીં । તેથેં પાહણેં નલગે કાંહીં ।
તત્ત્વેં ઠાયીંચ્યા ઠાયીં । વિભાગૂનિ ગેલીં ॥ ૩૧॥
તત્ત્વેં ઠાયીંચ્યા ઠાયીં । વિભાગૂનિ ગેલીં ॥ ૩૧॥
બાંધલી આહે તોં ગાંઠોડી । જો કોણી વિચારેં સોડી ।
વિચાર પાહતાં ગાંઠોડી । આઢળેના ॥ ૩૨॥
વિચાર પાહતાં ગાંઠોડી । આઢળેના ॥ ૩૨॥
તત્ત્વાંચેં ગાંઠોડેં શરીર । યાચા પાહતાં વિચાર ।
એક આત્મા નિરંતર । આપણ નાહીં ॥ ૩૩॥
એક આત્મા નિરંતર । આપણ નાહીં ॥ ૩૩॥
આપણાસિ ઠાવચિ નાહીં । જન્મ મૃત્યુ કૈંચે કાઈ ।
પાહતાં વસ્તૂચ્યા ઠાયીં । પાપ પુણ્ય નસે ॥ ૩૪॥
પાહતાં વસ્તૂચ્યા ઠાયીં । પાપ પુણ્ય નસે ॥ ૩૪॥
પાપ પુણ્ય યમયાતના । હેં નિર્ગુણીં તોં અસેના ।
આપણ તોચિ તરી જન્મમરણા । ઠાવો કૈંચા ॥ ૩૫॥
આપણ તોચિ તરી જન્મમરણા । ઠાવો કૈંચા ॥ ૩૫॥
દેહબુદ્ધીનેં બાંધલા । તો વિવેકેં મોકળા કેલા ।
દેહાતીત હોતાં પાવલા । મોક્ષપદ ॥ ૩૬॥
દેહાતીત હોતાં પાવલા । મોક્ષપદ ॥ ૩૬॥
ઝાલેં જન્માચેં સાર્થક । નિર્ગુણ આત્મા આપણ એક ।
પરંતુ હા વિવેક । પાહિલાચિ પહાવા ॥ ૩૭॥
પરંતુ હા વિવેક । પાહિલાચિ પહાવા ॥ ૩૭॥
જાગેં હોતાં સ્વપ્ન સરે । વિવેક પાહતાં દૃશ્ય ઓસરે ।
સ્વરૂપાનુસંધાનેં તરે । પ્રાણિમાત્ર ॥ ૩૮॥
સ્વરૂપાનુસંધાનેં તરે । પ્રાણિમાત્ર ॥ ૩૮॥
આપણાસ નિવેદાવેં । આપણ વિવેકેં નુરાવેં ।
આત્મનિવેદન જાણાવેં । યાચેં નાંવ ॥ ૩૯॥
આત્મનિવેદન જાણાવેં । યાચેં નાંવ ॥ ૩૯॥
આધીં અધ્યાત્મશ્રવણ । મગ સદ્ગુરુપાદસેવન ।
પુઢેં આત્મનિવેદન । સદ્ગુરુપ્રસાદેં ॥ ૪૦॥
પુઢેં આત્મનિવેદન । સદ્ગુરુપ્રસાદેં ॥ ૪૦॥
આત્મનિવેદનાઉપરી । નિખળ વસ્તુ નિરંતરી ।
આપણ આત્મા હા અંતરીં । બોધ જાહલા ॥ ૪૧॥
આપણ આત્મા હા અંતરીં । બોધ જાહલા ॥ ૪૧॥
ત્યા બ્રહ્મબોધેં બ્રહ્મચિ ઝાલા । સંસારખેદ તો ઉડાલા ।
દેહ પ્રારબ્ધીં ટાકિલા । સાવકાશ ॥ ૪૨॥
દેહ પ્રારબ્ધીં ટાકિલા । સાવકાશ ॥ ૪૨॥
યાસિ મ્હણિજે આત્મજ્ઞાન । યેણેં પાવિજે સમાધાન ।
પરબ્રહ્મીં અભિન્ન । ભક્તચિ જાહલા ॥ ૪૩॥
પરબ્રહ્મીં અભિન્ન । ભક્તચિ જાહલા ॥ ૪૩॥
આતાં હોણાર તેં હોઈના કાં । આણિ જાણાર તેં જાઈના કાં ।
તુટલી મનાંતીલ આશંકા । જન્મમૃત્યૂચી ॥ ૪૪॥
તુટલી મનાંતીલ આશંકા । જન્મમૃત્યૂચી ॥ ૪૪॥
સંસારીં પુંડાવેં ચુકલેં । દેવાં ભક્તાં ઐક્ય ઝાલેં ।
મુખ્ય દેવાસિ ઓળખિલેં । સત્સંગેંકરૂની ॥ ૪૫॥
મુખ્ય દેવાસિ ઓળખિલેં । સત્સંગેંકરૂની ॥ ૪૫॥
હરિઃ ઓં તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે
બ્રહ્મપ્રતિપાદનનિરૂપણં નામ દ્વિતીયઃ સમાસઃ ॥ ૨॥
બ્રહ્મપ્રતિપાદનનિરૂપણં નામ દ્વિતીયઃ સમાસઃ ॥ ૨॥
સમાસ તીસરા : માયોદ્ભવનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
નિર્ગુણ આત્મા તો નિશ્ચળ । જૈસેં આકાશ અંતરાળ ।
ઘન દાટ નિર્મળ નિશ્ચળ । સદોદિત ॥ ૧॥
ઘન દાટ નિર્મળ નિશ્ચળ । સદોદિત ॥ ૧॥
જેં ખંડલેંચિ નાહીં અખંડ । જેં ઉદંડાહૂનિ ઉદંડ ।
જેં ગગનાહૂનિ વાડ । અતિ સૂક્ષ્મ ॥ ૨॥
જેં ગગનાહૂનિ વાડ । અતિ સૂક્ષ્મ ॥ ૨॥
જેં દિસેના ના ભાસેના । જેં ઉપજેના ના નાસેના ।
જેં યેઈના ના જાઈના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૩॥
જેં યેઈના ના જાઈના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૩॥
જેં ચળેના ના ઢળેના । જેં તુટેના ના ફુટેના ।
જેં રચેના ના ખચેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૪॥
જેં રચેના ના ખચેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૪॥
જેં સન્મુખચિ સર્વકાળ । જેં નિષ્કલંક આણિ નિખળ ।
સર્વાંતર આકાશ પાતાળ । વ્યાપૂનિ અસે ॥ ૫॥
સર્વાંતર આકાશ પાતાળ । વ્યાપૂનિ અસે ॥ ૫॥
અવિનાશ તેં બ્રહ્મ નિર્ગુણ । નાસે તેં માયા સગુણ ।
સગુણ આણિ નિર્ગુણ । કાલવલેં ॥ ૬॥
સગુણ આણિ નિર્ગુણ । કાલવલેં ॥ ૬॥
યા કર્દમાચા વિચાર । કરૂં જાણતી યોગીશ્વર ।
જૈસેં ક્ષીર આણિ નીર । રાજહંસ નિવડિતી ॥ ૭॥
જૈસેં ક્ષીર આણિ નીર । રાજહંસ નિવડિતી ॥ ૭॥
જડ સકળ પંચભૌતિક । ત્યામધ્યેં આત્મા વ્યાપક ।
તો નિત્યાનિત્યવિવેક । પાહતાં કળે ॥ ૮॥
તો નિત્યાનિત્યવિવેક । પાહતાં કળે ॥ ૮॥
ઉંસામધીલ ઘેઈજે રસ । યેર તેં સાંડિજે બાકસ ।
તૈસા જગામધ્યેં જગદીશ । વિવેકેં ઓળખાવા ॥ ૯॥
તૈસા જગામધ્યેં જગદીશ । વિવેકેં ઓળખાવા ॥ ૯॥
રસ નાશવંત પાતળ । આત્મા શાશ્વત નિશ્ચળ ।
રસ અપૂર્ણ આત્મા કેવળ । પરિપૂર્ણ જાણાવા ॥ ૧૦॥
રસ અપૂર્ણ આત્મા કેવળ । પરિપૂર્ણ જાણાવા ॥ ૧૦॥
આત્મ્યાસારિખેં એક અસાવેં । મગ તેં દૃષ્ટાંતાસિ દ્યાવેં ।
દૃષ્ટાંતમિસે સમજાવેં । કૈસેં તરી ॥ ૧૧॥
દૃષ્ટાંતમિસે સમજાવેં । કૈસેં તરી ॥ ૧૧॥
ઐશી આત્મસ્થિતિ સંચલી । તેથેં માયા કૈશી ઝાલી ।
જૈશી આકાશીં વાહિલી । ઝુળૂક વાયૂચી ॥ ૧૨॥
જૈશી આકાશીં વાહિલી । ઝુળૂક વાયૂચી ॥ ૧૨॥
વાયૂપાસૂન તેજ ઝાલેં । તેજાપાસૂન આપ નિપજલેં ।
આપાપાસૂન આકારલેં । ભૂમંડળ ॥ ૧૩॥
આપાપાસૂન આકારલેં । ભૂમંડળ ॥ ૧૩॥
ભૂમંડળાપાસૂન ઉત્પત્તી । જીવ નેણોં ઝાલે કિતી ।
પરંતુ બ્રહ્મ આદિ અંતીં । વ્યાપૂન આહે ॥ ૧૪॥
પરંતુ બ્રહ્મ આદિ અંતીં । વ્યાપૂન આહે ॥ ૧૪॥
જેં જેં કાંહીં નિર્માણ ઝાલેં । તેં તેં અવઘેંચિ નાસલેં ।
પરી મુળીં બ્રહ્મ તેં સંચલેં । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૫॥
પરી મુળીં બ્રહ્મ તેં સંચલેં । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૫॥
ઘટાપૂર્વીં આકાશ અસે । ઘટામધ્યેંહી આકાશ ભાસે ।
ઘટ ફુટતાં ન નાસે । આકાશ જૈસેં ॥ ૧૬॥
ઘટ ફુટતાં ન નાસે । આકાશ જૈસેં ॥ ૧૬॥
તૈસેં પરબ્રહ્મ કેવળ । અચળ આણિ અઢળ ।
મધ્યેં હોત જાત સકળ । સચરાચર ॥ ૧૭॥
મધ્યેં હોત જાત સકળ । સચરાચર ॥ ૧૭॥
જેં જેં કાંહીં નિર્માણ ઝાલેં । તેં તેં આધીં બ્રહ્મેં વ્યાપિલેં ।
સર્વ નાસતાં ઉરલેં । અવિનાશ બ્રહ્મ ॥ ૧૮॥
સર્વ નાસતાં ઉરલેં । અવિનાશ બ્રહ્મ ॥ ૧૮॥
ઐસેં બ્રહ્મ અવિનાશ । તેં સેવિતી જ્ઞાતે પુરુષ ।
તત્ત્વનિરસનેં આપણાસ । આપણ લાભે ॥ ૧૯॥
તત્ત્વનિરસનેં આપણાસ । આપણ લાભે ॥ ૧૯॥
તત્ત્વેં તત્ત્વ મેળવિલેં । ત્યાસિ દેહ ઐસેં નામ ઠેવિલેં ।
તેં જાણતે પુરુષીં શોધિલેં । તત્ત્વેં તત્ત્વ ॥ ૨૦॥
તેં જાણતે પુરુષીં શોધિલેં । તત્ત્વેં તત્ત્વ ॥ ૨૦॥
તત્ત્વઝાડા નિઃશેષ હોતાં । તેથેં નિમાલી દેહાહંતા ।
નિર્ગુણ બ્રહ્મીં ઐક્યતા । વિવેકેં જાહલી ॥ ૨૧॥
નિર્ગુણ બ્રહ્મીં ઐક્યતા । વિવેકેં જાહલી ॥ ૨૧॥
વિવેકેં દેહાકડે પાહિલેં । તોં તત્ત્વેં તત્ત્વ ઓસરલેં ।
આપણ કાંહીં નાહીં આલેં । પ્રત્યયાસી ॥ ૨૨॥
આપણ કાંહીં નાહીં આલેં । પ્રત્યયાસી ॥ ૨૨॥
આપલા આપણ શોધ ઘેતાં । આપુલી તોં માયિક વાર્તા ।
તત્ત્વાંતીં ઉરલેં તત્ત્વતા । નિર્ગુણ બ્રહ્મ ॥ ૨૩॥
તત્ત્વાંતીં ઉરલેં તત્ત્વતા । નિર્ગુણ બ્રહ્મ ॥ ૨૩॥
આપણાવિણ નિર્ગુણ બ્રહ્મ । હેંચિ નિવેદનાચેં વર્મ ।
તત્ત્વાસરિસા ગેલા ભ્રમ । મીતૂંપણાચા ॥ ૨૪॥
તત્ત્વાસરિસા ગેલા ભ્રમ । મીતૂંપણાચા ॥ ૨૪॥
મીપણ પાહતાં આઢળેના । નિર્ગુણ બ્રહ્મ તેં ચળેના ।
આપણ તેંચિ પરી કળેના । સદ્ગુરૂવિણ ॥ ૨૫॥
આપણ તેંચિ પરી કળેના । સદ્ગુરૂવિણ ॥ ૨૫॥
સારાસાર અવઘેં શોધિલેં । તોં અસાર તેં નિઘૂન ગેલેં ।
પુઢેં સાર તેં ઉરલેં । નિર્ગુણ બ્રહ્મ ॥ ૨૬॥
પુઢેં સાર તેં ઉરલેં । નિર્ગુણ બ્રહ્મ ॥ ૨૬॥
આધીં બ્રહ્મ નિરૂપિલેં । તેંચિ સકળામધ્યેં વ્યાપિલેં ।
સકળ અવઘેંચિ નાસલેં । ઉરલેં તેં કેવળ બ્રહ્મ ॥ ૨૭॥
સકળ અવઘેંચિ નાસલેં । ઉરલેં તેં કેવળ બ્રહ્મ ॥ ૨૭॥
હોતાં વિવેકેં સંહાર । તેથેં નિવડે સારાસાર ।
આપલા આપણાસિ વિચાર । ઠાયીં પડે ॥ ૨૮॥
આપલા આપણાસિ વિચાર । ઠાયીં પડે ॥ ૨૮॥
આપણ કલ્પિલેં મીપણ । મીપણ શોધિતાં નુરે જાણ ।
મીપણ ગેલિયા નિર્ગુણ । આત્માચિ સ્વયેં ॥ ૨૯॥
મીપણ ગેલિયા નિર્ગુણ । આત્માચિ સ્વયેં ॥ ૨૯॥
ઝાલિયા તત્ત્વાંચેં નિરસન । નિર્ગુણ આત્માચિ આપણ ।
કાં દાખવાવેં મીપણ । તત્ત્વનિરસનાઉપરી ॥ ૩૦॥
કાં દાખવાવેં મીપણ । તત્ત્વનિરસનાઉપરી ॥ ૩૦॥
તત્ત્વાંમધ્યેં મીપણ ગેલેં । તરી નિર્ગુણ સહજચિ ઉરલેં ।
સોહંભાવેં પ્રત્યયા આલેં । આત્મનિવેદન ॥ ૩૧॥
સોહંભાવેં પ્રત્યયા આલેં । આત્મનિવેદન ॥ ૩૧॥
આત્મનિવેદન હોતાં । દેવભક્તાંસ ઐક્યતા ।
સાચાર ભક્ત વિભક્તતા । સાંડૂનિ જાહલા ॥ ૩૨॥
સાચાર ભક્ત વિભક્તતા । સાંડૂનિ જાહલા ॥ ૩૨॥
નિર્ગુણાસિ નાહીં જન્મમરણ । નિર્ગુણાસિ નાહીં પાપ પુણ્ય ।
નિર્ગુણીં અનન્ય હોતાં આપણ । મુક્ત જાહલા ॥ ૩૩॥
નિર્ગુણીં અનન્ય હોતાં આપણ । મુક્ત જાહલા ॥ ૩૩॥
તત્ત્વીં વેંટાળૂનિ ઘેતલા । પ્રાણી સંશયેં ગુંડાળલા ।
આપણાસ આપણ ભુલલા । કોહં મ્હણે ॥ ૩૪॥
આપણાસ આપણ ભુલલા । કોહં મ્હણે ॥ ૩૪॥
તત્ત્વીં ગુંતલા મ્હણે કોહં । વિવેકેં પાહતાં મ્હણે સોહં ।
અનન્ય હોતાં અહં સોહં । માવળલીં ॥ ૩૫॥
અનન્ય હોતાં અહં સોહં । માવળલીં ॥ ૩૫॥
યાઉપરિ ઉર્વરિત । તેંચિ સ્વરૂપ સંત ।
દેહીં અસોનિ દેહાતીત । જાણિજે ઐસા ॥ ૩૬॥
દેહીં અસોનિ દેહાતીત । જાણિજે ઐસા ॥ ૩૬॥
સંદેહવૃત્તિ તે ન ભંગે । મ્હણોનિ બોલિલેંચ બોલાવેં લાગે ॥
આમ્હાંસિ હેં ઘડલેં પ્રસંગેં । શ્રોતીં ક્ષમા કેલી પાહિજે ॥ ૩૭॥
હરિૐતત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે માયોદ્ભવનિરૂપણં નામ તૃતીયઃ સમાસઃ ॥ ૩॥
સમાસ ચવથા : બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
કૃતયુગ સત્રા લક્ષ અઠ્ઠાવીસ સહસ્ર । ત્રેતાયુગ બારા લક્ષ શાણ્ણવ સહસ્ર ।
દ્વાપરયુગ આઠ લક્ષ ચૌસષ્ટ સહસ્ર । આતાં કલિયુગ ઐકા ॥ ૧॥
દ્વાપરયુગ આઠ લક્ષ ચૌસષ્ટ સહસ્ર । આતાં કલિયુગ ઐકા ॥ ૧॥
કલિયુગ ચાર લક્ષ બત્તીસ સહસ્ર । ચતુર્યુગેં ત્રેચાળીસ લક્ષ વીસ સહસ્ર ।
ઐશીં ચતુર્યુગેં સહસ્ર । તો બ્રહ્મયાચા એક દિવસ ॥ ૨॥
ઐશીં ચતુર્યુગેં સહસ્ર । તો બ્રહ્મયાચા એક દિવસ ॥ ૨॥
ઐસે બ્રહ્મે સહસ્ર દેખા । તેવ્હાં વિષ્ણૂચી એક ઘટિકા ।
વિષ્ણૂ સહસ્ર હોતાં ઐકા । પળ એક ઈશ્વરાચેં ॥ ૩॥
વિષ્ણૂ સહસ્ર હોતાં ઐકા । પળ એક ઈશ્વરાચેં ॥ ૩॥
ઈશ્વર જાય સહસ્ર વેળ । તૈં શક્તીચેં અર્ધ પળ ।
ઐશી સંખ્યા બોલિલી સકળ । શાસ્ત્રાંતરીં ॥ ૪॥
ઐશી સંખ્યા બોલિલી સકળ । શાસ્ત્રાંતરીં ॥ ૪॥
ચતુર્યુગસહસ્રાણિ દિનમેકંપિતામહમ્ । પિતામહસહસ્રાણિ વિષ્ણોર્ઘટિકમેવ ચ ॥
વિષ્ણોરેકઃ સહસ્રાણિ પલમેકં મહેશ્વરમ્ । મહેશ્વરસહસ્રાણિ શક્તેરર્ધં પલં ભવેત્ ॥
ઐશા અનન્ત શક્તી હોતી । અનંત રચના હોતી જાતી ।
તરી અખંડ ખંડેના સ્થિતિ । પરબ્રહ્માચી ॥ ૫॥
તરી અખંડ ખંડેના સ્થિતિ । પરબ્રહ્માચી ॥ ૫॥
પરબ્રહ્માસિ કૈંચી સ્થિતી । પરી હી બોલાવયાચી રીતી ।
વેદશ્રુતી નેતિ નેતિ મ્હણતી । પરબ્રહ્મીં ॥ ૬॥
વેદશ્રુતી નેતિ નેતિ મ્હણતી । પરબ્રહ્મીં ॥ ૬॥
ચાર સહસ્ર સાતશેં સાઠી । ઇતુકી કલિયુગાચી રાહાટી ।
ઉરલ્યા કલિયુગાચી ગોષ્ટી । ઐસી અસે ॥ ૭॥
ઉરલ્યા કલિયુગાચી ગોષ્ટી । ઐસી અસે ॥ ૭॥
ચાર લક્ષ સત્તાવીસ સહસ્ર । દોનશેં ચાળીસ સંવત્સર ।
પુઢેં અન્યોન્ય વર્ણસંકર । હોણાર આહે ॥ ૮॥
પુઢેં અન્યોન્ય વર્ણસંકર । હોણાર આહે ॥ ૮॥
ઐસેં રચલેં ચરાચર । યેથેં એકાહૂનિ એક થોર ।
પાહતાં યેથીંચા વિચાર । અંત ન લગે ॥ ૯॥
પાહતાં યેથીંચા વિચાર । અંત ન લગે ॥ ૯॥
એક મ્હણતી વિષ્ણુ થોર । એક મ્હણતી રુદ્ર થોર ।
એક મ્હણતી શક્તિ થોર । સકળાંમધ્યેં ॥ ૧૦॥
એક મ્હણતી શક્તિ થોર । સકળાંમધ્યેં ॥ ૧૦॥
ઐસે આપુલાલેપરી બોલતી । પરંતુ અવઘેંચિ નાસેલ કલ્પાંતીં ।
યદ્દૃષ્ટં તન્નષ્ટં હેં શ્રુતિ । બોલતસે ॥ ૧૧॥
યદ્દૃષ્ટં તન્નષ્ટં હેં શ્રુતિ । બોલતસે ॥ ૧૧॥
આપુલાલી ઉપાસના । અભિમાન લાગલા જનાં ।
યાચા નિશ્ચયો નિવડેના । સાધુવિણ ॥ ૧૨॥
યાચા નિશ્ચયો નિવડેના । સાધુવિણ ॥ ૧૨॥
સાધુ નિશ્ચયો કરિતી એક । આત્મા સર્વત્ર વ્યાપક ।
યેર હેં અવઘેંચિ માયિક । ચરાચર ॥ ૧૩॥
યેર હેં અવઘેંચિ માયિક । ચરાચર ॥ ૧૩॥
ચિત્રીં લિહિલી સેના । ત્યાંત કોણ થોર કોણ સાના ।
હેં કાં તુમ્હી વિચારાના । આપુલેં ઠાયીં ॥ ૧૪॥
હેં કાં તુમ્હી વિચારાના । આપુલેં ઠાયીં ॥ ૧૪॥
સ્વપ્નીં ઉદંડ દેખિલેં । લહાન થોરહી કલ્પિલેં ।
પરંતુ જાગેં ઝાલિયા ઝાલેં । કૈસેં પહા ॥ ૧૫॥
પરંતુ જાગેં ઝાલિયા ઝાલેં । કૈસેં પહા ॥ ૧૫॥
પાહતાં જાગૃતીચા વિચાર । કૈંચેં લહાન કૈંચેં થોર ।
ઝાલા અવઘાચિ વિચાર । સ્વપ્નરચનેચા ॥ ૧૬॥
ઝાલા અવઘાચિ વિચાર । સ્વપ્નરચનેચા ॥ ૧૬॥
અવઘાચિ માયિક વિચાર । કૈંચેં લહાન કૈંચેં થોર ।
લહાનથોરાચા હા નિર્ધાર । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૧૭॥
લહાનથોરાચા હા નિર્ધાર । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૧૭॥
જો જન્માસ પ્રાણી આલા । તો મી થોર મ્હણતચિ મેલા ।
પરી યાચા વિચાર પાહિલા । પાહિજે શ્રેષ્ઠીં ॥ ૧૮॥
પરી યાચા વિચાર પાહિલા । પાહિજે શ્રેષ્ઠીં ॥ ૧૮॥
જયાં ઝાલેં આત્મજ્ઞાન । તેચિ થોર મહાજન ।
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણ । સાધુ સંત બોલિલે ॥ ૧૯॥
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણ । સાધુ સંત બોલિલે ॥ ૧૯॥
એવં સકળાંમધ્યેં થોર । તો એકચિ પરમેશ્વર ।
તયામધ્યેં હરિહર । હોતી જાતી ॥ ૨૦॥
તયામધ્યેં હરિહર । હોતી જાતી ॥ ૨૦॥
તો નિર્ગુણ નિરાકાર । તેથેં નાહીં ઉત્પત્તિ સ્થિતિ સંહાર ।
સ્થાનમાનાંચા વિચાર । ઐલિકડે ॥ ૨૧॥
સ્થાનમાનાંચા વિચાર । ઐલિકડે ॥ ૨૧॥
નાંવ રૂપ સ્થાન માન । હા તોં અવઘાચિ અનુમાન ।
તથાપિ હોઈલ નિદાન । બ્રહ્મપ્રળયીં ॥ ૨૨॥
તથાપિ હોઈલ નિદાન । બ્રહ્મપ્રળયીં ॥ ૨૨॥
બ્રહ્મ પ્રળયાવેગળેં । બ્રહ્મ નામરૂપાવેગળેં ।
બ્રહ્મ કોણા એક્યા કાળેં । જૈસેં તૈસેં ॥ ૨૩॥
બ્રહ્મ કોણા એક્યા કાળેં । જૈસેં તૈસેં ॥ ૨૩॥
કરિતી બ્રહ્મનિરૂપણ । જાણતી બ્રહ્મ સંપૂર્ણ ।
તેચિ જાણાવે બ્રાહ્મણ । બ્રહ્મવિદ ॥ ૨૪॥
તેચિ જાણાવે બ્રાહ્મણ । બ્રહ્મવિદ ॥ ૨૪॥
હરિઃ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે બ્રહ્મનિરૂપણં નામ ચતુર્થઃ સમાસઃ ॥ ૪॥
સમાસ પાંચવા : માયાબ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રોતે પુસતી ઐસેં । માયાબ્રહ્મ તેં કૈસેં ।
શ્રોત્યા વક્ત્યાચે મિષેં । નિરૂપણ ઐકા ॥ ૧॥
શ્રોત્યા વક્ત્યાચે મિષેં । નિરૂપણ ઐકા ॥ ૧॥
બ્રહ્મ નિર્ગુણ નિરાકાર । માયા સગુણ સાકાર ।
બ્રહ્માસિ નાહીં પારાવાર । માયેસિ આહે ॥ ૨॥
બ્રહ્માસિ નાહીં પારાવાર । માયેસિ આહે ॥ ૨॥
બ્રહ્મ નિર્મળ નિશ્ચળ । માયા ચંચળ ચપળ ।
બ્રહ્મ નિરુપાધિ કેવળ । માયા ઉપાધિરૂપ ॥ ૩॥
બ્રહ્મ નિરુપાધિ કેવળ । માયા ઉપાધિરૂપ ॥ ૩॥
માયા દિસે બ્રહ્મ દિસેના । માયા ભાસે બ્રહ્મ ભાસેના ।
માયા નાસે બ્રહ્મ નાસેના । કલ્પાંતકાળીં ॥ ૪॥
માયા નાસે બ્રહ્મ નાસેના । કલ્પાંતકાળીં ॥ ૪॥
માયા રચે બ્રહ્મ રચેના । માયા ખચે બ્રહ્મ ખચેના ।
માયા રુચે બ્રહ્મ રુચેના । અજ્ઞાનાસી ॥ ૫॥
માયા રુચે બ્રહ્મ રુચેના । અજ્ઞાનાસી ॥ ૫॥
માયા ઉપજે બ્રહ્મ ઉપજેના । માયા મરે બ્રહ્મ મરેના ।
માયા ધરે બ્રહ્મ ધરેના । ધારણેસી ॥ ૬॥
માયા ધરે બ્રહ્મ ધરેના । ધારણેસી ॥ ૬॥
માયા ફુટે બ્રહ્મ ફુટેના । માયા તુટે બ્રહ્મ તુટેના ।
માયા વિટે બ્રહ્મ વિટેના । અવિટ તેં ॥ ૭॥
માયા વિટે બ્રહ્મ વિટેના । અવિટ તેં ॥ ૭॥
માયા વિકારી બ્રહ્મ નિર્વિકારી । માયા સર્વ કરી બ્રહ્મ કાંહીંચ ન કરી ।
માયા નાના રૂપેં ધરી । બ્રહ્મ તેં અરૂપ ॥ ૮॥
માયા નાના રૂપેં ધરી । બ્રહ્મ તેં અરૂપ ॥ ૮॥
માયા પંચભૌતિક અનેક । બ્રહ્મ તેં શાશ્વત એક ।
માયાબ્રહ્માચા વિવેક । વિવેકી જાણતી ॥ ૯॥
માયાબ્રહ્માચા વિવેક । વિવેકી જાણતી ॥ ૯॥
માયા લહાન બ્રહ્મ થોર । માયા અસાર બ્રહ્મ સાર ।
માયા અર્તિ પારાવાર । બ્રહ્માસિ નાહીં ॥ ૧૦॥
માયા અર્તિ પારાવાર । બ્રહ્માસિ નાહીં ॥ ૧૦॥
સકળ માયા વિસ્તારલી । બ્રહ્મસ્થિતિ આચ્છાદિલી ।
પરી તે નિવડૂન ઘેતલી । સાધુજનીં ॥ ૧૧॥
પરી તે નિવડૂન ઘેતલી । સાધુજનીં ॥ ૧૧॥
ગોંડાળ સાંડૂન નીર ઘેઇજે । નીર સાંડૂન ક્ષીર સેવિજે ।
માયા સાંડૂન અનુભવિજે । પરબ્રહ્મ તૈસેં ॥ ૧૨॥
માયા સાંડૂન અનુભવિજે । પરબ્રહ્મ તૈસેં ॥ ૧૨॥
બ્રહ્મ આકાશા ઐસેં નિવળ । માયા વસુંધરા ડહુળ ।
બ્રહ્મ સૂક્ષ્મ કેવળ । માયા સ્થૂળરૂપ ॥ ૧૩॥
બ્રહ્મ સૂક્ષ્મ કેવળ । માયા સ્થૂળરૂપ ॥ ૧૩॥
બ્રહ્મ તેં અપ્રત્યક્ષ અસે । માયા તે પ્રત્યક્ષ દિસે ।
બ્રહ્મ તેં સમચિ અસે । માયા તે વિષમરૂપ ॥ ૧૪॥
બ્રહ્મ તેં સમચિ અસે । માયા તે વિષમરૂપ ॥ ૧૪॥
માયા લક્ષ્ય બ્રહ્મ અલક્ષ્ય । માયા સાક્ષ બ્રહ્મ અસાક્ષ ।
માયેમધ્યેં દોન્હી પક્ષ । બ્રહ્મીં પક્ષચિ નાહીં ॥ ૧૫॥
માયેમધ્યેં દોન્હી પક્ષ । બ્રહ્મીં પક્ષચિ નાહીં ॥ ૧૫॥
માયા પૂર્વપક્ષ બ્રહ્મ સિદ્ધાંત । માયા અસત્ બ્રહ્મ સત્ ।
બ્રહ્માસિ નાહીં કરણેં હિત । માયેસિ આહે ॥ ૧૬॥
બ્રહ્માસિ નાહીં કરણેં હિત । માયેસિ આહે ॥ ૧૬॥
બ્રહ્મ અખંડ ઘનદાટ । માયા પંચભૌતિક પોંચટ ।
બ્રહ્મ તેં નિરંતર નિઘોટ । માયા તે જુની જર્જરી ॥ ૧૭॥
બ્રહ્મ તેં નિરંતર નિઘોટ । માયા તે જુની જર્જરી ॥ ૧૭॥
માયા ઘડે બ્રહ્મ ઘડેના । માયા પડે બ્રહ્મ પડેના ।
માયા વિઘડે બ્રહ્મ વિઘડેના । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૮॥
માયા વિઘડે બ્રહ્મ વિઘડેના । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૮॥
બ્રહ્મ અસતચિ અસે । માયા નિરસિતાંચ નિરસે ।
બ્રહ્માસ કલ્પાંત નસે । માયેસિ અસે ॥ ૧૯॥
બ્રહ્માસ કલ્પાંત નસે । માયેસિ અસે ॥ ૧૯॥
માયા કઠિણ બ્રહ્મ કોમળ । માયા અલ્પ બ્રહ્મ વિશાળ ।
માયા નસે સર્વકાળ । બ્રહ્મચિ અસે ॥ ૨૦॥
માયા નસે સર્વકાળ । બ્રહ્મચિ અસે ॥ ૨૦॥
વસ્તુ નવ્હે બોલિજે ઐશી । માયા જૈશી બોલિજે તૈશી ।
કાળ પાવેના વસ્તૂસી । માયેસી ઝડપી ॥ ૨૧॥
કાળ પાવેના વસ્તૂસી । માયેસી ઝડપી ॥ ૨૧॥
નાના રૂપ નાના રંગ । તિતુકા માયેચા પ્રસંગ ।
માયા ભંગે બ્રહ્મ અભંગ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૨૨॥
માયા ભંગે બ્રહ્મ અભંગ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૨૨॥
આતાં અસો હા વિસ્તાર । ચાલત જાતેં સચરાચર ।
તિતુકી માયા પરમેશ્વર । સબાહ્ય અભ્યંતરીં ॥ ૨૩॥
તિતુકી માયા પરમેશ્વર । સબાહ્ય અભ્યંતરીં ॥ ૨૩॥
સકળ ઉપાધીંવેગળા । તો પરમાત્મા નિરાળા ।
જળીં અસોન નાતળે જળા । આકાશ જૈસેં ॥ ૨૪॥
જળીં અસોન નાતળે જળા । આકાશ જૈસેં ॥ ૨૪॥
માયાબ્રહ્માંચેં વિવરણ । કરિતાં ચુકે જન્મમરણ ।
સંતાંસિ ગેલિયા શરણ । મોક્ષ લાભે ॥ ૨૫॥
સંતાંસિ ગેલિયા શરણ । મોક્ષ લાભે ॥ ૨૫॥
અરે યા સંતાંચા મહિમા । બોલાવયા નાહીં સીમા ।
જયાંચેનિ જગદાત્મા । અંતરીંચ હોય ॥ ૨૬॥
જયાંચેનિ જગદાત્મા । અંતરીંચ હોય ॥ ૨૬॥
હરિૐતત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે માયાબ્રહ્મનિરૂપણં નામ પંચમઃ સમાસઃ ॥ ૫॥
સમાસ સહાવા : સૃષ્ટીકથન ॥ શ્રીરામ ॥
સૃષ્ટીપૂર્વીંચ બ્રહ્મ અસે । તેથેં સૃષ્ટિ મુળીંચ નસે ।
આતાં સૃષ્ટિ દિસત અસે । તે સત્ય કીં મિથ્યા ॥ ૧॥
આતાં સૃષ્ટિ દિસત અસે । તે સત્ય કીં મિથ્યા ॥ ૧॥
તુમ્હી સર્વજ્ઞ ગોસાવી । માઝી આશંકા ફેડાવી ।
ઐસા શ્રોતા વિનવી । વક્તયાસી ॥ ૨॥
ઐસા શ્રોતા વિનવી । વક્તયાસી ॥ ૨॥
આતાં ઐકા પ્રત્યુત્તર । કથેસિ વ્હાવેં તત્પર ।
વક્તા સર્વજ્ઞ ઉદાર । બોલતા જાહલા ॥ ૩॥
વક્તા સર્વજ્ઞ ઉદાર । બોલતા જાહલા ॥ ૩॥
જીવભૂતઃ સનાતનઃ । ઐસેં ગીતેચેં વચન ।
યેણેં વાક્યેં સત્યપણ । સૃષ્ટીસ આલેં ॥ ૪॥
યેણેં વાક્યેં સત્યપણ । સૃષ્ટીસ આલેં ॥ ૪॥
યદ્દૃષ્ટં તન્નષ્ટં યેણેં- । વાક્યેં સૃષ્ટિ મિથ્યાપણેં ।
સત્ય મિથ્યા ઐસેં કોણેં । નિવડાવેં ॥ ૫॥
સત્ય મિથ્યા ઐસેં કોણેં । નિવડાવેં ॥ ૫॥
સત્ય મ્હણોં તરી નાસે । મિથ્યા મ્હણોં તરી દિસે ।
આતાં જૈસેં આહે તૈસેં । બોલિજેલ ॥ ૬॥
આતાં જૈસેં આહે તૈસેં । બોલિજેલ ॥ ૬॥
સૃષ્ટીમધ્યેં બહુ જન । અજ્ઞાન આણિ સજ્ઞાન ।
મ્હણોનિયાં સમાધાન । હોત નાહીં ॥ ૭॥
મ્હણોનિયાં સમાધાન । હોત નાહીં ॥ ૭॥
ઐકા અજ્ઞાનાચેં મત । સૃષ્ટિ આહે તે શાશ્વત ।
દેવ ધર્મ તીર્થ વ્રત । સત્યચિ આહે ॥ ૮॥
દેવ ધર્મ તીર્થ વ્રત । સત્યચિ આહે ॥ ૮॥
બોલે સર્વજ્ઞાંચા રાજા । મૂર્ખસ્ય પ્રતિમાપૂજા ।
બ્રહ્મપ્રળયાચ્યા પૈજા । ઘાલૂં પાહે ॥ ૯॥
બ્રહ્મપ્રળયાચ્યા પૈજા । ઘાલૂં પાહે ॥ ૯॥
તંવ બોલે તો અજ્ઞાન । તરી કાં કરિસી સંધ્યા સ્નાન ।
ગુરુભજન તીર્થાટન । કાસયા કરાવેં ॥ ૧૦॥
ગુરુભજન તીર્થાટન । કાસયા કરાવેં ॥ ૧૦॥
તીર્થે તીર્થે નિર્મલં બ્રહ્મવૃન્દમ્ । વૃન્દે વૃન્દે તત્ત્વચિન્તાનુવાદઃ ।
વાદે વાદે જાયતે તત્ત્વબોધઃ । બોધે બોધે ભાસતે ચન્દ્રચૂડઃ ॥ ૧॥
વાદે વાદે જાયતે તત્ત્વબોધઃ । બોધે બોધે ભાસતે ચન્દ્રચૂડઃ ॥ ૧॥
ઐસેં ચન્દ્રચૂડાચેં વચન । સદ્ગુરૂચેં ઉપાસન ।
ગુરુગીતાનિરૂપણ । બોલિલેં હરેં ॥ ૧૧॥
ગુરુગીતાનિરૂપણ । બોલિલેં હરેં ॥ ૧૧॥
ગુરૂસિ કૈસેં ભજાવેં । આધીં તયાસિ ઓળખાવેં ।
ત્યાચેં સમાધાન ઘ્યાવેં । વિવેકેં સ્વયેં ॥ ૧૨॥
ત્યાચેં સમાધાન ઘ્યાવેં । વિવેકેં સ્વયેં ॥ ૧૨॥
બ્રહ્માનન્દં પરમસુખદં કેવલં જ્ઞાનમૂર્તિમ્ દ્વન્દ્વાતીતં ગગનસદૃશં તત્ત્વમસ્યાદિલક્ષ્યમ્ ।
એકં નિત્યં વિમલમચલં સર્વધીસાક્ષિભૂતમ્ ભાવાતીતં ત્રિગુણરહિતં સદ્ગુરું તં નમામિ ॥ ૧॥
એકં નિત્યં વિમલમચલં સર્વધીસાક્ષિભૂતમ્ ભાવાતીતં ત્રિગુણરહિતં સદ્ગુરું તં નમામિ ॥ ૧॥
ગુરુગીતેચેં વચન । ઐસેં સદ્ગુરૂચેં ધ્યાન ।
તેથેં સૃષ્ટિ મિથ્યા ભાન । ઉરેલ કૈંચેં ॥ ૧૩॥
તેથેં સૃષ્ટિ મિથ્યા ભાન । ઉરેલ કૈંચેં ॥ ૧૩॥
ઐસેં સજ્ઞાન બોલિલા । સદ્ગુરુ તો ઓળખિલા ।
સૃષ્ટિ મિથ્યા ઐસા કેલા । નિશ્ચિતાર્થ ॥ ૧૪॥
સૃષ્ટિ મિથ્યા ઐસા કેલા । નિશ્ચિતાર્થ ॥ ૧૪॥
શ્રોતા ઐસેં ન માની કદા । અધિક ઉઠિલા વિવાદા ।
મ્હણે કૈસા રે ગોવિંદા । અજ્ઞાન મ્હણતોસી ॥ ૧૫॥
મ્હણે કૈસા રે ગોવિંદા । અજ્ઞાન મ્હણતોસી ॥ ૧૫॥
જીવભૂતઃ સનાતનઃ । ઐસેં ગીતેચેં વચન ।
તયાસિ તૂં અજ્ઞાન । મ્હણતોસિ કૈસા ॥ ૧૬॥
તયાસિ તૂં અજ્ઞાન । મ્હણતોસિ કૈસા ॥ ૧૬॥
ઐસા શ્રોતા આક્ષેપ કરી । વિષાદ માનિલા અંતરીં ।
યાચેં પ્રત્યુત્તર ચતુરીં । સાવધ પરિસાવેં ॥ ૧૭॥
યાચેં પ્રત્યુત્તર ચતુરીં । સાવધ પરિસાવેં ॥ ૧૭॥
ગીતેંત બોલિલા ગોવિંદ । ત્યાચા ન કળે તુજ ભેદ ।
મ્હણોનિયાં વ્યર્થ ખેદ । વાહતોસિ ॥ ૧૮॥
મ્હણોનિયાં વ્યર્થ ખેદ । વાહતોસિ ॥ ૧૮॥
અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં । માઝી વિભૂતી પિંપળ ।
મ્હણોનિ બોલિલા ગોપાળ । વૃક્ષ તોડિતાં તત્કાળ । તુટત આહે ॥ ૧૯॥
મ્હણોનિ બોલિલા ગોપાળ । વૃક્ષ તોડિતાં તત્કાળ । તુટત આહે ॥ ૧૯॥
નૈનં છિંદંતિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ ।
ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ ॥ ૧॥
ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ ॥ ૧॥
શસ્ત્રાંચેનિ તુટેના । અગ્નીચેનિ જળેના ।
ઉદકામધ્યેં કાલવેના । સ્વરૂપ માઝેં ॥ ૨૦॥
ઉદકામધ્યેં કાલવેના । સ્વરૂપ માઝેં ॥ ૨૦॥
પિંપળ તુટે શસ્ત્રાનેં । પિંપળ જળે પાવકાનેં ।
પિંપળ કાલવે ઉદકાનેં । નાશવંત ॥ ૨૧॥
પિંપળ કાલવે ઉદકાનેં । નાશવંત ॥ ૨૧॥
તુટે જળે બુડે ઉડે । આતાં ઐક્ય કૈસેં ઘડે ।
મ્હણોનિ હેં ઉજેડે । સદ્ગુરુમુખેં ॥ ૨૨॥
મ્હણોનિ હેં ઉજેડે । સદ્ગુરુમુખેં ॥ ૨૨॥
ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ’ । કૃષ્ણ મ્હણે મન તો મી ।
તરી કાં આવરાવી ઊર્મી । ચંચળ મનાચી ॥ ૨૩॥
તરી કાં આવરાવી ઊર્મી । ચંચળ મનાચી ॥ ૨૩॥
ઐસેં કૃષ્ણ કાં બોલિલા । સાધનમાર્ગ દાખવિલા ।
ખડે માંડૂનિ શિકવિલા । ઓનામા જેવીં ॥ ૨૪॥
ખડે માંડૂનિ શિકવિલા । ઓનામા જેવીં ॥ ૨૪॥
ઐસા આહે વાક્યભેદ । સર્વ જાણે તો ગોવિંદ ।
દેહબુદ્ધીચા વિવાદ । કામા નયે ॥ ૨૫॥
દેહબુદ્ધીચા વિવાદ । કામા નયે ॥ ૨૫॥
વેદ શાસ્ત્ર શ્રુતિ સ્મૃતી । તેથેં વાક્યભેદ પડતી ।
તે સર્વહી નિવડતી । સદ્ગુરૂચેનિ વચનેં ॥ ૨૬॥
તે સર્વહી નિવડતી । સદ્ગુરૂચેનિ વચનેં ॥ ૨૬॥
વેદશાસ્ત્રાંચેં ભાંડણ । શસ્ત્રેં તોડી ઐસા કોણ ।
હેં નિવડેના સાધુવિણ । કદા કલ્પાંતીં ॥ ૨૭॥
હેં નિવડેના સાધુવિણ । કદા કલ્પાંતીં ॥ ૨૭॥
પૂર્વપક્ષ આણિ સિદ્ધાંત । શાસ્ત્રીં બોલિલા સંકેત ।
યાચા હોય નિશ્ચિતાર્થ । સાધુમુખેં ॥ ૨૮॥
યાચા હોય નિશ્ચિતાર્થ । સાધુમુખેં ॥ ૨૮॥
યેર઼્હવીં વાદાચીં ઉત્તરેં । એકાહૂનિ એક થોરેં ।
બોલૂં જાતાં અપારેં । વેદશાસ્ત્રેં ॥ ૨૯॥
બોલૂં જાતાં અપારેં । વેદશાસ્ત્રેં ॥ ૨૯॥
મ્હણોનિ વાદવિવાદ । સાંડૂનિ કીજે સંવાદ ।
તેણેં હોય બ્રહ્માનંદ । સ્વાનુભવેં ॥ ૩૦॥
તેણેં હોય બ્રહ્માનંદ । સ્વાનુભવેં ॥ ૩૦॥
એકે કલ્પનેચે પોટીં । હોતી જાતી અનંત સૃષ્ટી ।
તયા સૃષ્ટીચી ગોષ્ટી । સાચ કેવીં ॥ ૩૧॥
તયા સૃષ્ટીચી ગોષ્ટી । સાચ કેવીં ॥ ૩૧॥
કલ્પનેચા કેલા દેવ । તેથેં ઝાલા દૃઢ ભાવ ।
દેવાલાગીં યેતાં ખેવ । ભક્ત દુઃખેં દુખવલા ॥ ૩૨॥
દેવાલાગીં યેતાં ખેવ । ભક્ત દુઃખેં દુખવલા ॥ ૩૨॥
પાષાણાચા દેવ કેલા । એકે દિવશીં ભંગોનિ ગેલા ।
તેણેં ભક્ત દુખવલા । રડે પડે આક્રંદે ॥ ૩૩॥
તેણેં ભક્ત દુખવલા । રડે પડે આક્રંદે ॥ ૩૩॥
દેવ હારપલા ઘરીં । એક દેવ નેલા ચોરીં ।
એક દેવ દુરાચારીં । ફોડિલા બળેં ॥ ૩૪॥
એક દેવ દુરાચારીં । ફોડિલા બળેં ॥ ૩૪॥
એક દેવ જાપાણિલા । એક દેવ ઉદકીં ટાકિલા ।
એક દેવ નેઊન ઘાતલા । પાયાંતળીં ॥ ૩૫॥
એક દેવ નેઊન ઘાતલા । પાયાંતળીં ॥ ૩૫॥
કાય સાંગોં તીર્થમહિમા । મોડોનિ ગેલા દુરાત્મા ।
થોર સત્વ હોતેં તેં મા । કાય જાહલેં કળેના ॥ ૩૬॥
થોર સત્વ હોતેં તેં મા । કાય જાહલેં કળેના ॥ ૩૬॥
દેવ ઘડિલા સોનારીં । દેવ ઓતિલા ઓતારીં ।
એક દેવ ઘડિલા પાથરીં । પાષાણાચા ॥ ૩૭॥
એક દેવ ઘડિલા પાથરીં । પાષાણાચા ॥ ૩૭॥
નર્મદા ગંડિકાતીરીં । દેવ પડિલે લક્ષવરી ।
ત્યાંચી સંખ્યા કોણ કરી । અસંખ્યાત ગોટે ॥ ૩૮॥
ત્યાંચી સંખ્યા કોણ કરી । અસંખ્યાત ગોટે ॥ ૩૮॥
ચક્રતીર્થીં ચક્રાંકિત । દેવ અસતી અસંખ્યાત ।
નાહીં મનીં નિશ્ચિતાર્થ । એક દેવ ॥ ૩૯॥
નાહીં મનીં નિશ્ચિતાર્થ । એક દેવ ॥ ૩૯॥
બાણ તાંદળે તામ્રનાણેં । સ્ફટિક દેવ્હારાં પૂજણેં ।
ઐસે દેવ કોણ જાણે । ખરે કીં ખોટે ॥ ૪૦॥
ઐસે દેવ કોણ જાણે । ખરે કીં ખોટે ॥ ૪૦॥
દેવ રેશિમાચા કેલા । તોહી તુટોનિયાં ગેલા ।
આતાં નવા નેમ ધરિલા । મૃત્તિકેચ્યા લિંગાચા ॥ ૪૧॥
આતાં નવા નેમ ધરિલા । મૃત્તિકેચ્યા લિંગાચા ॥ ૪૧॥
આમચા દેવ બહુ સત્ય । આમ્હાંસ આકાંતીં પાવત ।
પૂર્ણ કરી મનોરથ । સર્વકાળ ॥ ૪૨॥
પૂર્ણ કરી મનોરથ । સર્વકાળ ॥ ૪૨॥
આતાં યાચેં સત્ત્વ ગેલેં । પ્રાપ્ત હોતેં તેં ઝાલેં ।
પ્રાક્તન નવચે પાલટિલેં । ઈશ્વરાચેનિ ॥ ૪૩॥
પ્રાક્તન નવચે પાલટિલેં । ઈશ્વરાચેનિ ॥ ૪૩॥
ધાતુ પાષાણ મૃત્તિકા । ચિત્રલેપ કાષ્ઠ દેખા ।
તેથેં દેવ કૈંચા મૂર્ખા । ભ્રાંતિ પડિલી ॥ ૪૪॥
તેથેં દેવ કૈંચા મૂર્ખા । ભ્રાંતિ પડિલી ॥ ૪૪॥
હે આપુલાલી કલ્પના । પ્રાક્તના-ઐશીં ફળેં જાણા ।
પરી ત્યા દેવાચિયા ખુણા । વેગળ્યાચિ ॥ ૪૫॥
પરી ત્યા દેવાચિયા ખુણા । વેગળ્યાચિ ॥ ૪૫॥
નાનાશાસ્ત્રવિદો લોકા નાનાદૈવતપૂજકાઃ ।
આત્મજ્ઞાનં વિના પાર્થ સર્વકર્મ નિરર્થકમ્ ॥ ૧॥
આત્મજ્ઞાનં વિના પાર્થ સર્વકર્મ નિરર્થકમ્ ॥ ૧॥
મ્હણોનિ હેં માયા ભ્રમણેં । સૃષ્ટિ મિથ્યા કોટિગુણેં ।
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં । ઐશીંચ બોલતી ॥ ૪૬॥
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં । ઐશીંચ બોલતી ॥ ૪૬॥
સાધુ સંત મહાનુભાવ । ત્યાંચા ઐસાચિ અનુભવ ।
પંચભૂતાતીત દેવ । સૃષ્ટિ મિથ્યા ॥ ૪૭॥
પંચભૂતાતીત દેવ । સૃષ્ટિ મિથ્યા ॥ ૪૭॥
સૃષ્ટીપૂર્વીં સૃષ્ટિ ચાલતાં । સૃષ્ટિ અવઘી સંહારતાં ।
શાશ્વત દેવ તત્ત્વતાં । આદિ અંતીં ॥ ૪૮॥
શાશ્વત દેવ તત્ત્વતાં । આદિ અંતીં ॥ ૪૮॥
ઐસા સર્વાંચા નિશ્ચયો । યદર્થીં નાહીં સંશયો ।
વ્યતિરેક આણિ અન્વયો । કલ્પનારૂપ ॥ ૪૯॥
વ્યતિરેક આણિ અન્વયો । કલ્પનારૂપ ॥ ૪૯॥
એકે કલ્પનેચે પોટીં । બોલિજેતી અષ્ટ સૃષ્ટિ ।
તયે સૃષ્ટીચી ગોષ્ટી । સાવધ ઐકા ॥ ૫૦॥
તયે સૃષ્ટીચી ગોષ્ટી । સાવધ ઐકા ॥ ૫૦॥
એક કલ્પનેચી સૃષ્ટી । દુસરી શાબ્દિક સૃષ્ટી ।
તિસરી પ્રત્યક્ષ સૃષ્ટી । જાણતી સર્વ ॥ ૫૧॥
તિસરી પ્રત્યક્ષ સૃષ્ટી । જાણતી સર્વ ॥ ૫૧॥
ચૌથી ચિત્રલેપ સૃષ્ટી । પાંચવી સ્વપ્નસૃષ્ટી ।
સાહાવી ગંધર્વસૃષ્ટી । જ્વરસૃષ્ટી સાતવી ॥ ૫૨॥
સાહાવી ગંધર્વસૃષ્ટી । જ્વરસૃષ્ટી સાતવી ॥ ૫૨॥
આઠવી દૃષ્ટિબંધન । ઐશા અષ્ટ સૃષ્ટિ જાણ ।
યાંમધ્યે શ્રેષ્ઠ કોણ । સત્ય માનાવી ॥ ૫૩॥
યાંમધ્યે શ્રેષ્ઠ કોણ । સત્ય માનાવી ॥ ૫૩॥
મ્હણોન સૃષ્ટી નાશવંત । જાણતી સંત મહંત ।
સગુણ ભજાવા નિશ્ચિત । નિશ્ચયાલાગીં ॥ ૫૪॥
સગુણ ભજાવા નિશ્ચિત । નિશ્ચયાલાગીં ॥ ૫૪॥
સગુણાચેનિ આધારેં । નિર્ગુણ પાવિજે નિર્ધારેં ।
સારાસારવિચારેં । સંતસંગેં ॥ ૫૫॥
સારાસારવિચારેં । સંતસંગેં ॥ ૫૫॥
આતાં અસો હેં બહુત । સંતસંગેં કેલેં નેમસ્ત ।
યેરવીં ચિત્ત દુશ્ચિત । સંશયીં પડે ॥ ૫૬॥
યેરવીં ચિત્ત દુશ્ચિત । સંશયીં પડે ॥ ૫૬॥
તંવ શિષ્યેં આક્ષેપિલેં । સૃષ્ટી મિથ્યા ઐસેં કળલેં ।
પરી હેં દૃશ્ય અવઘેં નાથિલેં । તરી દિસતેં કાં ॥ ૫૭॥
પરી હેં દૃશ્ય અવઘેં નાથિલેં । તરી દિસતેં કાં ॥ ૫૭॥
દૃશ્ય પ્રત્યક્ષ દિસતેં । મ્હણોનિ સત્યચિ વાટતેં ।
યાસિ કાય કરાવેં તેં । સાંગા સ્વામી ॥ ૫૮॥
યાસિ કાય કરાવેં તેં । સાંગા સ્વામી ॥ ૫૮॥
યાચેં પ્રત્યુત્તર ભલેં । પુઢિલે સમાસીં બોલિલેં ।
શ્રોતીં શ્રવણ કેલેં । પાહિજે પુઢેં ॥ ૫૯॥
શ્રોતીં શ્રવણ કેલેં । પાહિજે પુઢેં ॥ ૫૯॥
એવં સૃષ્ટિ મિથ્યા જાણ । જાણોનિ રક્ષાવેં સગુણ ।
ઐશી હે અનુભવાચી ખૂણ । અનુભવી જાણતી ॥ ૬૦॥
ઐશી હે અનુભવાચી ખૂણ । અનુભવી જાણતી ॥ ૬૦॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે સૃષ્ટિકથાનિરૂપણં નામ ષષ્ઠઃ સમાસઃ ॥ ૬॥
સમાસ સાતવા : સગુણભજન ॥ શ્રીરામ ॥
જ્ઞાનેં દૃશ્ય મિથ્યા ઝાલેં । તરી કાં પાહિજે ભજન કેલેં ।
તેણેં કાય પ્રાપ્ત ઝાલેં । હેં મજ નિરૂપાવેં ॥ ૧॥
તેણેં કાય પ્રાપ્ત ઝાલેં । હેં મજ નિરૂપાવેં ॥ ૧॥
જ્ઞાનાહૂન થોર અસેના । તરી કાં પાહિજે ઉપાસના ।
ઉપાસનેનેં જનાં । કાય પ્રાપ્ત ॥ ૨॥
ઉપાસનેનેં જનાં । કાય પ્રાપ્ત ॥ ૨॥
મુખ્ય સાર તેં નિર્ગુણ । તેથેં દિસેચિના સગુણ ।
ભજન કેલિયાચા ગુણ । મજ નિરૂપાવા ॥ ૩॥
ભજન કેલિયાચા ગુણ । મજ નિરૂપાવા ॥ ૩॥
જેં પ્રત્યક્ષ નાશવંત । ત્યાસિ ભજાવેં કિંનિમિત્ત ।
સત્ય સાંડૂન અસત્ય । કોણેં ભજાવેં ॥ ૪॥
સત્ય સાંડૂન અસત્ય । કોણેં ભજાવેં ॥ ૪॥
અસત્યાચા પ્રત્યયો આલા । તરી મગ નેમ કાં લાગલા ।
સત્ય સાંડૂન ગલબલા । કાસયા કરાવા ॥ ૫॥
સત્ય સાંડૂન ગલબલા । કાસયા કરાવા ॥ ૫॥
નિર્ગુણાનેં મોક્ષ હોતો । પ્રત્યક્ષ પ્રત્યય યેતો ।
સગુણ કાય દેઊં પાહતો । સાંગા સ્વામી ॥ ૬॥
સગુણ કાય દેઊં પાહતો । સાંગા સ્વામી ॥ ૬॥
સગુણ નાશવંત ઐસેં સાંગતાં । પુનઃ ભજન કરાવેં મ્હણતાં ।
તરી કાસયાસાઠીં આતાં । ભજન કરૂં ॥ ૭॥
તરી કાસયાસાઠીં આતાં । ભજન કરૂં ॥ ૭॥
સ્વામીચે ભિડેનેં બોલવેના । યેર઼્હવીં હેં કાંહીંચ માનેના ।
સાધ્યચિ ઝાલિયા સાધના । કાં પ્રવર્તાવેં ॥ ૮॥
સાધ્યચિ ઝાલિયા સાધના । કાં પ્રવર્તાવેં ॥ ૮॥
ઐસેં શ્રોતયાચેં બોલણેં । શબ્દ બોલે નિર્બુજલેપણેં ।
યાચેં ઉત્તર ઐકણેં । મ્હણે વક્તા ॥ ૯॥
યાચેં ઉત્તર ઐકણેં । મ્હણે વક્તા ॥ ૯॥
સદ્ગુરુ વચન પ્રતિપાલન । હેંચિ મુખ્ય પરમાર્થાચેં લક્ષણ ।
વચનભંગ કરિતાં વિલક્ષણ । સહજચિ જાહલેં ॥ ૧૦॥
વચનભંગ કરિતાં વિલક્ષણ । સહજચિ જાહલેં ॥ ૧૦॥
મ્હણોનિ આજ્ઞેસિ વંદાવેં । સગુણ ભજન માનાવેં ।
શ્રોતા મ્હણે હેં દેવેં । કાં પ્રયોજિલેં ॥ ૧૧॥
શ્રોતા મ્હણે હેં દેવેં । કાં પ્રયોજિલેં ॥ ૧૧॥
કાય માનિલા ઉપકાર । કોણ ઝાલા સાક્ષાત્કાર ।
કિંવા પ્રારબ્ધાચેં અક્ષર । પુસિલેં દેવેં ॥ ૧૨॥
કિંવા પ્રારબ્ધાચેં અક્ષર । પુસિલેં દેવેં ॥ ૧૨॥
હોણાર હેં તોં પાલટેના । ભજનેં કાય કરાવેં જના ।
હેં તોં પાહતાં અનુમાના । કાંહીંચ ન યે ॥ ૧૩॥
હેં તોં પાહતાં અનુમાના । કાંહીંચ ન યે ॥ ૧૩॥
સ્વામીચી આજ્ઞા પ્રમાણ । કોણ કરીલ અપ્રમાણ ।
પરંતુ યાચા કાય ગુણ । મજ નિરૂપાવા ॥ ૧૪॥
પરંતુ યાચા કાય ગુણ । મજ નિરૂપાવા ॥ ૧૪॥
વક્તા મ્હણે સાવધપણેં । સાંગ જ્ઞાનાચી લક્ષણેં ।
તુજ કાંહીં લાગે કરણેં । કિંવા નાહીં ॥ ૧૫॥
તુજ કાંહીં લાગે કરણેં । કિંવા નાહીં ॥ ૧૫॥
કરણેં લાગે ભોજન । કરણેં લાગે ઉદકપ્રાશન ।
મળમૂત્રત્યાગલક્ષણ । તેંહી સુટેના ॥ ૧૬॥
મળમૂત્રત્યાગલક્ષણ । તેંહી સુટેના ॥ ૧૬॥
જનાચેં સમાધાન રાખાવેં । આપુલેં પારિખેં ઓળખાવેં ।
આણિ ભજનચિ મોડાવેં । હેં કોણ જ્ઞાન ॥ ૧૭॥
આણિ ભજનચિ મોડાવેં । હેં કોણ જ્ઞાન ॥ ૧૭॥
જ્ઞાન વિવેકેં મિથ્યા ઝાલેં । પરંતુ અવઘેં નાહીં ટાકિલેં ।
તરી મગ ભજનેંચિ કાય કેલેં । સાંગ બાપા ॥ ૧૮॥
તરી મગ ભજનેંચિ કાય કેલેં । સાંગ બાપા ॥ ૧૮॥
સાહેબાસ લોટાંગણીં જાવેં । નીચાસારિખેં વ્હાવેં ।
આણિ દેવાસ ન માનાવેં । હેં કોણ જ્ઞાન ॥ ૧૯॥
આણિ દેવાસ ન માનાવેં । હેં કોણ જ્ઞાન ॥ ૧૯॥
હરિ હર બ્રહ્માદિક । હે જયાચે આજ્ઞાધારક ।
તૂં એક માનવી રંક । ભજસિ ના તરી કાય ગેલેં ॥ ૨૦॥
તૂં એક માનવી રંક । ભજસિ ના તરી કાય ગેલેં ॥ ૨૦॥
આમુચે કુળીં રઘુનાથ । રઘુનાથ આમુચા પરમાર્થ ।
જો સમર્થાચાહી સમર્થ । દેવાં સોડવિતા ॥ ૨૧॥
જો સમર્થાચાહી સમર્થ । દેવાં સોડવિતા ॥ ૨૧॥
ત્યાચે આમ્હી સેવકજન । સેવા કરિતાં ઝાલેં જ્ઞાન ।
તેથેં અભાવ ધરિતાં પતન । પાવિજેલ કીં ॥ ૨૨॥
તેથેં અભાવ ધરિતાં પતન । પાવિજેલ કીં ॥ ૨૨॥
સદ્ગુરુ સાંગતી સારાસાર । ત્યાસ કૈસેં મ્હણાવેં અસાર ।
તુજ કાય સાંગણેં વિચાર । શાહાણે જાણતી ॥ ૨૩॥
તુજ કાય સાંગણેં વિચાર । શાહાણે જાણતી ॥ ૨૩॥
સમર્થાચે મનીંચેં તુટે । તેંચિ જાણાવેં અદૃષ્ટ ખોટેં ।
રાજ્યપદાપાસૂન કરંટેં । ચેવલેં જૈસેં ॥ ૨૪॥
રાજ્યપદાપાસૂન કરંટેં । ચેવલેં જૈસેં ॥ ૨૪॥
મી થોર વાટે મનીં । તો નવ્હે બ્રહ્મજ્ઞાની ।
વિચાર પાહતાં દેહાભિમાની । પ્રત્યક્ષ દિસે ॥ ૨૫॥
વિચાર પાહતાં દેહાભિમાની । પ્રત્યક્ષ દિસે ॥ ૨૫॥
વસ્તુ ભજન કરીના । ન કરીં ઐસેંહી મ્હણેના ।
તરી જાણાવી તી કલ્પના । દડોન રાહિલી ॥ ૨૬॥
તરી જાણાવી તી કલ્પના । દડોન રાહિલી ॥ ૨૬॥
ના તેં જ્ઞાન ના તેં ભજન । ઉગાચિ આલા દેહાભિમાન ।
તેથેં નાહીં કીં અનુમાન । પ્રત્યયો તુઝા ॥ ૨૭॥
તેથેં નાહીં કીં અનુમાન । પ્રત્યયો તુઝા ॥ ૨૭॥
તરી આતાં ઐસેં ન કરાવેં । રઘુનાથભજનીં લાગાવેં ।
તેણેંચિ જ્ઞાન બોલાવેં । ચળેના ઐસેં ॥ ૨૮॥
તેણેંચિ જ્ઞાન બોલાવેં । ચળેના ઐસેં ॥ ૨૮॥
કરી દુર્જનાંચા સંહાર । ભક્તજનાંચા આધાર ।
ઐસા હા ચમત્કાર । રોકડા ચાલે ॥ ૨૯॥
ઐસા હા ચમત્કાર । રોકડા ચાલે ॥ ૨૯॥
મનીં ધરાવેં તેં હોતેં । વિઘ્ન અવઘેંચિ નાસોનિ જાતેં ।
કૃપા કેલિયા રઘુનાથેં । પ્રચીતિ યેતે ॥ ૩૦॥
કૃપા કેલિયા રઘુનાથેં । પ્રચીતિ યેતે ॥ ૩૦॥
રઘુનાથભજનેં જ્ઞાન ઝાલેં । રઘુનાથભજનેં મહત્વ વાઢલેં ।
મ્હણોનિ તુવાં કેલેં । પાહિજે આધીં ॥ ૩૧॥
મ્હણોનિ તુવાં કેલેં । પાહિજે આધીં ॥ ૩૧॥
હેં તોં આહે સપ્રચીત । આણિ તુજ વાટેના પ્રચિત ।
સાક્ષાત્કારેં નેમસ્ત । પ્રત્યયો કરાવા ॥ ૩૨॥
સાક્ષાત્કારેં નેમસ્ત । પ્રત્યયો કરાવા ॥ ૩૨॥
રઘુનાથ સ્મરોન કાર્ય કરાવેં । તેં તત્કાળચિ સિદ્ધિ પાવે ।
કર્તા રામ હેં અસાવેં । અભ્યંતરીં ॥ ૩૩॥
કર્તા રામ હેં અસાવેં । અભ્યંતરીં ॥ ૩૩॥
કર્તા રામ મી નવ્હે આપણ । ઐસેં સગુણ નિવેદન ।
નિર્ગુણીં તેં અનન્ય । નિર્ગુણચિ હોઇજે ॥ ૩૪॥
નિર્ગુણીં તેં અનન્ય । નિર્ગુણચિ હોઇજે ॥ ૩૪॥
મી કર્તા ઐસેં મ્હણતાં । કાંહીંચ ઘડેના સર્વથા ।
પ્રતીત પાહસી તરી આતાં । શીઘ્રચિ આહે ॥ ૩૫॥
પ્રતીત પાહસી તરી આતાં । શીઘ્રચિ આહે ॥ ૩૫॥
મી કર્તા ઐસેં મ્હણસી । તેણેં તૂં કષ્ટી હોસી ।
રામ કર્તા મ્હણતાં પાવસી । યશ કીર્તિ પ્રતાપ ॥ ૩૬॥
રામ કર્તા મ્હણતાં પાવસી । યશ કીર્તિ પ્રતાપ ॥ ૩૬॥
એકે ભાવનેસાઠીં । દેવાસિ પડે તુટી ।
કાં તે હોય કૃપાદૃષ્ટી । દેવ કર્તાભાવિતાં ॥ ૩૭॥
કાં તે હોય કૃપાદૃષ્ટી । દેવ કર્તાભાવિતાં ॥ ૩૭॥
આપણ આહે દોં દિવસાંચા । આણિ દેવ બહુતાં કાળાંચા ।
આપણ થોડે ઓળખીચા । દેવાસ ત્રૈલોક્ય જાણે ॥ ૩૮॥
આપણ થોડે ઓળખીચા । દેવાસ ત્રૈલોક્ય જાણે ॥ ૩૮॥
યાકારણેં રઘુનાથ ભજન । ત્યાસિ માનિતી બહુત જન ।
બ્રહ્માદિક આદિકરૂન । રામભજનીં તત્પર ॥ ૩૯॥
બ્રહ્માદિક આદિકરૂન । રામભજનીં તત્પર ॥ ૩૯॥
જ્ઞાનબળેં ઉપાસના । અમ્હી ભક્ત જરી માનૂં ના ।
તરી યા દોષાચિયા પતના । પાવોં અભક્તપણેં ॥ ૪૦॥
તરી યા દોષાચિયા પતના । પાવોં અભક્તપણેં ॥ ૪૦॥
દેવ ઉપેક્ષી થોરપણેં । તરી મગ ત્યાચેં તોચિ જાણે ।
અપ્રમાણ તેં શ્લાઘ્યવાણેં । નવ્હેચિ કીં શ્રેષ્ઠા ॥ ૪૧॥
અપ્રમાણ તેં શ્લાઘ્યવાણેં । નવ્હેચિ કીં શ્રેષ્ઠા ॥ ૪૧॥
દેહાસ લાગલી ઉપાસના । આપણ વિવેકેં ઉરેના ।
ઐશી સ્થિતિ સજ્જના । અંતરીંચી ॥ ૪૨॥
ઐશી સ્થિતિ સજ્જના । અંતરીંચી ॥ ૪૨॥
સકળ મિથ્યા હોઊન જાતેં । હેં રામભજનેં કળોં યેતેં ।
દૃશ્ય જ્ઞાનિયાંચેં મતેં । સ્વપ્ન જૈસેં ॥ ૪૩॥
દૃશ્ય જ્ઞાનિયાંચેં મતેં । સ્વપ્ન જૈસેં ॥ ૪૩॥
મિથ્યા સ્વપ્નવિવંચના । તૈશી હે સૃષ્ટિરચના ।
દૃશ્ય મિથ્યા સાધુજનાં । કળોં આલેં ॥ ૪૪॥
દૃશ્ય મિથ્યા સાધુજનાં । કળોં આલેં ॥ ૪૪॥
આક્ષેપ ઝાલા શ્રોતયાંસી । મિથ્યા તરી દિસતેં કાં આમ્હાસીં ।
યાચેં ઉત્તર પુઢિલેં સમાસીં । બોલિલેં અસે ॥ ૪૫॥
યાચેં ઉત્તર પુઢિલેં સમાસીં । બોલિલેં અસે ॥ ૪૫॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે
સગુણભજનનિરૂપણં નામ સપ્તમઃ સમાસઃ ॥ ૭॥
સગુણભજનનિરૂપણં નામ સપ્તમઃ સમાસઃ ॥ ૭॥
સમાસ આઠવા : દૃશ્યનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
માગાં શ્રોતીં પુસિલેં હોતેં । દૃશ્ય મિથ્યા તરી કાં દિસતેં ।
ત્યાચેં ઉત્તર બોલિજેલ તેં । સાવધાન ઐકા ॥ ૧॥
ત્યાચેં ઉત્તર બોલિજેલ તેં । સાવધાન ઐકા ॥ ૧॥
દેખિલેં તેં સત્યચિ માનાવેં । હેં જ્ઞાત્યાચેં દેખણેં નવ્હે ।
જડ મૂઢ અજ્ઞાન જીવેં । હેં સત્ય માનિજે ॥ ૨॥
જડ મૂઢ અજ્ઞાન જીવેં । હેં સત્ય માનિજે ॥ ૨॥
એકા દેખિલ્યાસાઠીં । લટિક્યા કરાવ્યા ગ્રંથકોટી ।
સંતમહંતાંચ્યા ગોષ્ટી । ત્યાહી મિથ્યા માનાવ્યા ॥ ૩॥
સંતમહંતાંચ્યા ગોષ્ટી । ત્યાહી મિથ્યા માનાવ્યા ॥ ૩॥
માઝેં દિસતેં હેંચિ ખરેં । તેથેં ચાલેના દુસરેં ।
ઐશિયા સંશયાચ્યા ભરેં । ભરોંચિ નયે ॥ ૪॥
ઐશિયા સંશયાચ્યા ભરેં । ભરોંચિ નયે ॥ ૪॥
મૃગેં દેખિલેં મૃગજળ । તેથેં ધાંવે તેં બરળ ।
જળ નવ્હે મિથ્યા સકળ । ત્યા પશૂસિ કોણેં મ્હણાવેં ॥ ૫॥
જળ નવ્હે મિથ્યા સકળ । ત્યા પશૂસિ કોણેં મ્હણાવેં ॥ ૫॥
રાત્રૌ સ્વપ્ન દેખિલેં । બહુત દ્રવ્ય સાંપડલેં ।
બહુત જનાંસિ વેવ્હારિલેં । તેં ખરેં કૈસેનિ માનાવેં ॥ ૬॥
બહુત જનાંસિ વેવ્હારિલેં । તેં ખરેં કૈસેનિ માનાવેં ॥ ૬॥
કુશળ ચિતારી વિચિત્ર । તેણેં નિર્માણ કેલેં ચિત્ર ।
દેખતાં ઉઠે પ્રીતિ માત્ર । પરંતુ તેથેં મૃત્તિકા ॥ ૭॥
દેખતાં ઉઠે પ્રીતિ માત્ર । પરંતુ તેથેં મૃત્તિકા ॥ ૭॥
નાના વનિતા હસ્તી ઘોડે । રાત્રૌ દેખતાં મન બુડે ।
દિવસા પાહતાં કાતડેં । કંટાળવાણેં ॥ ૮॥
દિવસા પાહતાં કાતડેં । કંટાળવાણેં ॥ ૮॥
કાષ્ઠી પાષાણી પુતળ્યા । નાના પ્રકારેં નિર્મિલ્યા ।
પરમ સુંદર વાટલ્યા । પરંતુ તેથેં પાષાણ ॥ ૯॥
પરમ સુંદર વાટલ્યા । પરંતુ તેથેં પાષાણ ॥ ૯॥
નાના ગોપુરીં પુતળ્યા અસતી । વક્રાંગેં વક્રદૃષ્ટીં પાહતી ।
લાઘવ દેખતા ભરે વૃત્તી । પરંતુ તેથેં ત્રિભાગ ॥ ૧૦॥
લાઘવ દેખતા ભરે વૃત્તી । પરંતુ તેથેં ત્રિભાગ ॥ ૧૦॥
ખેળતાં નેટકે દશાવતારી । તેથેં યેતી સુંદર નારી ।
નેત્ર મોડિતી કળાકુસરીં । પરી તે અવઘે ધટિંગણ ॥ ૧૧॥
નેત્ર મોડિતી કળાકુસરીં । પરી તે અવઘે ધટિંગણ ॥ ૧૧॥
સૃષ્ટિ બહુરંગી અસત્ય । બહુરૂપાચેં હેં કૃત્ય ।
તુજ વાટે દૃશ્ય સત્ય । પરી હે જાણ અવિદ્યા ॥ ૧૨॥
તુજ વાટે દૃશ્ય સત્ય । પરી હે જાણ અવિદ્યા ॥ ૧૨॥
મિથ્યા સાચાસારિખેં દેખિલેં । પરી તેં પાહિજે વિચારિલેં ।
દૃષ્ટિ તરળતાં ભાસલેં । તેં સાચ કૈસેં માનાવેં ॥ ૧૩॥
દૃષ્ટિ તરળતાં ભાસલેં । તેં સાચ કૈસેં માનાવેં ॥ ૧૩॥
વરી પાહતાં પાલથેં આકાશ । ઉદકીં પાહતાં ઉતાણેં આકાશ ।
મધ્યેં ચાંદણ્યાચાહી પ્રકાશ । પરી તેં અવઘેં મિથ્યા ॥ ૧૪॥
મધ્યેં ચાંદણ્યાચાહી પ્રકાશ । પરી તેં અવઘેં મિથ્યા ॥ ૧૪॥
નૃપતીનેં ચિતારી આણિલે । જ્યાચે ત્યા ઐસે પુતળે કેલે ।
પાહતાં તેચિ ઐસે ગમલે । પરી તે અવઘે માયિક ॥ ૧૫॥
પાહતાં તેચિ ઐસે ગમલે । પરી તે અવઘે માયિક ॥ ૧૫॥
નેત્રીં કાંહીં બાહુલી નસે । જેવ્હાં જેં પહાવેં તેવ્હાં તેં ભાસે ।
ડોળાં પ્રતિબિંબ દિસે । તેં સાચ કૈસેની ॥ ૧૬॥
ડોળાં પ્રતિબિંબ દિસે । તેં સાચ કૈસેની ॥ ૧૬॥
જિતુકે બુડબુડે ઉઠતી । તિતુક્યાંમધ્યેં રૂપેં દિસતી ।
ક્ષણામધ્યેં ફુટોનિ જાતી । રૂપેં મિથ્યા ॥ ૧૭॥
ક્ષણામધ્યેં ફુટોનિ જાતી । રૂપેં મિથ્યા ॥ ૧૭॥
લઘુદર્પણેં દોની ચારી હોતીં । તિતુકીં મુખેં પ્રતિબિંબતી ।
પરી તીં મિથ્યા આદિઅંતીં । એકચિ મુખ ॥ ૧૮॥
પરી તીં મિથ્યા આદિઅંતીં । એકચિ મુખ ॥ ૧૮॥
નદીતીરીં ભાર જાતાં । દુસરા ભાર દિસે પાલથા ।
કાં પડસાદાચા અવચિતાં । ગજર ઉઠે ॥ ૧૯॥
કાં પડસાદાચા અવચિતાં । ગજર ઉઠે ॥ ૧૯॥
વાપી સરોવરાંચેં નીર । તેથેં પશુ પક્ષી નર વાનર ।
નાના પત્રેં વૃક્ષ વિસ્તાર । દિસે દોહીં સવાં ॥ ૨૦॥
નાના પત્રેં વૃક્ષ વિસ્તાર । દિસે દોહીં સવાં ॥ ૨૦॥
એક શસ્ત્ર ઝાડૂં જાતાં । દોન દિસતી તત્ત્વતાં ।
નાના તંતુ ટણત્કારિતાં । દ્વિધા ભાસતી ॥ ૨૧॥
નાના તંતુ ટણત્કારિતાં । દ્વિધા ભાસતી ॥ ૨૧॥
કાં તે દર્પણાચે મંદિરીં । બૈસલી સભા દિસે દુસરી ।
બહુત દીપાંચિયે હારીં । બહુત છાયા દિસતી ॥ ૨૨॥
બહુત દીપાંચિયે હારીં । બહુત છાયા દિસતી ॥ ૨૨॥
ઐસેં હેં બહુવિધ ભાસે । સાચાસારિખેં દિસે ।
પરી હેં સત્ય મ્હણોન કૈસેં । વિશ્વાસાવેં ॥ ૨૩॥
પરી હેં સત્ય મ્હણોન કૈસેં । વિશ્વાસાવેં ॥ ૨૩॥
માયા મિથ્યા બાજીગિરી । દિસે સાચાચિયે પરી ।
પરી હે જાણત્યાનેં ખરી । માનૂંચિ નયે ॥ ૨૪॥
પરી હે જાણત્યાનેં ખરી । માનૂંચિ નયે ॥ ૨૪॥
લટિકેં સાચા ઐસે ભાવાવેં । તરી મગ પારખી કાસયા અસાવેં ।
એવં યે અવિદ્યેચે ગોવેં । ઐસેચિ અસતી ॥ ૨૫॥
એવં યે અવિદ્યેચે ગોવેં । ઐસેચિ અસતી ॥ ૨૫॥
મનુષ્યાંચી બાજીગિરી । બહુત જનાં વાટે ખરી ।
શેવટ પાહતાં નિર્ધારીં । મિથ્યા હોય ॥ ૨૬॥
શેવટ પાહતાં નિર્ધારીં । મિથ્યા હોય ॥ ૨૬॥
તૈશીચ માવ રાક્ષસાંચી । દેવાંસહી વાટે સાચી ।
પંચવટિકેસિ મૃગાચી । પાઠી ઘેતલી રામેં ॥ ૨૭॥
પંચવટિકેસિ મૃગાચી । પાઠી ઘેતલી રામેં ॥ ૨૭॥
પૂર્વકાયા પાલટિતી । એકાચેચિ બહુત હોતી ।
રક્તબિંદીં જન્મતી । રજનીચર ॥ ૨૮॥
રક્તબિંદીં જન્મતી । રજનીચર ॥ ૨૮॥
નાના પદાર્થ ફળેંચિ ઝાલે । દ્વારકેમધ્યેં પ્રવેશલે ।
કૃષ્ણેં દૈત્ય કિતી વધિલે । કપટરૂપી ॥ ૨૯॥
કૃષ્ણેં દૈત્ય કિતી વધિલે । કપટરૂપી ॥ ૨૯॥
કૈસેં કપટ રાવણાચેં । શિર કેલેં માવેચેં ।
કાળનેમીચ્યા આશ્રમાચેં । અપૂર્વ કૈસેં ॥ ૩૦॥
કાળનેમીચ્યા આશ્રમાચેં । અપૂર્વ કૈસેં ॥ ૩૦॥
નાના દૈત્ય કપટમતી । જે દેવાંસહી નાટોપતી ।
મગ નિર્માણ હોઊન શક્તી । સંહાર કેલા ॥ ૩૧॥
મગ નિર્માણ હોઊન શક્તી । સંહાર કેલા ॥ ૩૧॥
ઐસી રાક્ષસાંચી માવ । જાણોં ન શકતી દેવ ।
કપટવિદ્યેચેં લાઘવ । અઘટિત જ્યાંચેં ॥ ૩૨॥
કપટવિદ્યેચેં લાઘવ । અઘટિત જ્યાંચેં ॥ ૩૨॥
મનુષ્યાંચી બાજીગિરી । રાક્ષસાંચી વોડંબરી ।
ભગવંતાચી નાનાપરી । વિચિત્ર માયા ॥ ૩૩॥
ભગવંતાચી નાનાપરી । વિચિત્ર માયા ॥ ૩૩॥
હે સાચાસારિખીચ દેઇસે । વિચારિતાંચિ નિરસે ।
મિથ્યાચ પરી આભાસે । નિરંતર ॥ ૩૪॥
મિથ્યાચ પરી આભાસે । નિરંતર ॥ ૩૪॥
સાચ મ્હણાવી તરી હે નાસે । મિથ્યા મ્હણાવી તરી હે દિસે ।
દોહીં પદાર્થીં અવિશ્વાસે । સાંગતાં મન ॥ ૩૫॥
દોહીં પદાર્થીં અવિશ્વાસે । સાંગતાં મન ॥ ૩૫॥
પરંતુ હેં નવ્હે સાચાર । માયેચા મિથ્યા વિચાર ।
દિસતેં હેં સ્વપ્નાકાર । જાણ બાપા ॥ ૩૬॥
દિસતેં હેં સ્વપ્નાકાર । જાણ બાપા ॥ ૩૬॥
તથાપિ અસો તુજલા । ભાસચિ સત્ય વાટલા ।
તરી તેથેં ચુકા પડિલા । ઐક બાપા ॥ ૩૭॥
તરી તેથેં ચુકા પડિલા । ઐક બાપા ॥ ૩૭॥
દૃશ્યભાસ અવિદ્યાત્મક । તુઝાહી દેહ તદાત્મક ।
મ્હણોનિ હા વિવેક । તેથેં સંચરલા ॥ ૩૮॥
મ્હણોનિ હા વિવેક । તેથેં સંચરલા ॥ ૩૮॥
દૃષ્ટીનેં દૃશ્ય દેખિલેં । મન ભાસાવરી બૈસલેં ।
પરી તેં લિંગદેહ ઝાલેં । અવિદ્યાત્મક ॥ ૩૯॥
પરી તેં લિંગદેહ ઝાલેં । અવિદ્યાત્મક ॥ ૩૯॥
અવિદ્યેનેં અવિદ્યા દેખિલી । મ્હણોન ગોષ્ટી વિશ્વાસલી ।
તુઝી કાયા અવઘી સંચલી । અવિદ્યેચી ॥ ૪૦॥
તુઝી કાયા અવઘી સંચલી । અવિદ્યેચી ॥ ૪૦॥
તેચિ કાયા મી આપણ । હેં દેહબુદ્ધીચેં લક્ષણ ।
યેણેંકરિતાં ઝાલેં પ્રમાણ । દૃશ્ય અવઘેં ॥ ૪૧॥
યેણેંકરિતાં ઝાલેં પ્રમાણ । દૃશ્ય અવઘેં ॥ ૪૧॥
ઇકડે સત્ય માનિલા દેહ । તિકડે દૃશ્ય સત્ય હા નિર્વાહ ।
દોંહીંમધ્યેં હા સંદેહ । પૈસાવલા બળેં ॥ ૪૨॥
દોંહીંમધ્યેં હા સંદેહ । પૈસાવલા બળેં ॥ ૪૨॥
દેહબુદ્ધી કેલી બળકટ । આણિ બ્રહ્મ પાહોં ગેલા ધીટ ।
તોં દૃશ્યાનેં રોધિલી વાટ । પરબ્રહ્માચી ॥ ૪૩॥
તોં દૃશ્યાનેં રોધિલી વાટ । પરબ્રહ્માચી ॥ ૪૩॥
તેથેં સાચ માનિલેં દૃશ્યાલા । નિશ્ચયચિ બાણોનિ ગેલા ।
પહા હો કેવઢા ચુકા પડિલા । અકસ્માત ॥ ૪૪॥
પહા હો કેવઢા ચુકા પડિલા । અકસ્માત ॥ ૪૪॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । બ્રહ્મ ન પાવિજે મીપણેં ।
દેહબુદ્ધીચી લક્ષણેં । દૃશ્ય ભાવિતી ॥ ૪૫॥
દેહબુદ્ધીચી લક્ષણેં । દૃશ્ય ભાવિતી ॥ ૪૫॥
અસ્થીંચ્યા દેહીં માંસાચા ગોળા । પાહેન મ્હણે બ્રહ્મીંચા સોહળા ।
તો જ્ઞાતા નવ્હે આંધળા । કેવળ મૂર્ખ ॥ ૪૬॥
તો જ્ઞાતા નવ્હે આંધળા । કેવળ મૂર્ખ ॥ ૪૬॥
દૃષ્ટીસ દિસે મનાસ ભાસે । તિતુકેં કાળાંતરીં નાસે ।
મ્હણોનિ દૃશ્યાતીત અસે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૪૭॥
મ્હણોનિ દૃશ્યાતીત અસે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૪૭॥
પરબ્રહ્મ તેં શાશ્વત । માયા તેચિ અશાશ્વત ।
ઐસા બોલિલા નિશ્ચિતાર્થ । નાનાશાસ્ત્રીં ॥ ૪૮॥
ઐસા બોલિલા નિશ્ચિતાર્થ । નાનાશાસ્ત્રીં ॥ ૪૮॥
આતાં પુઢેં નિરૂપણ । દેહબુદ્ધીચેં લક્ષણ ।
ચુકા પડિલા તો કોણ । બોલિલેં અસે ॥ ૪૯॥
ચુકા પડિલા તો કોણ । બોલિલેં અસે ॥ ૪૯॥
મી કોણ હેં જાણાવેં । મીપણ ત્યાગૂન અનન્ય વ્હાવેં ।
મગ સમાધાન તેં સ્વભાવેં । અંગીં બાણે ॥ ૫૦॥
મગ સમાધાન તેં સ્વભાવેં । અંગીં બાણે ॥ ૫૦॥
હરિઃ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે દૃશ્યનિરસનં નામ અષ્ટમઃ સમાસઃ ॥ ૮॥
સમાસ નવવા : સારશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
ગુપ્ત આહે ઉદંડ ધન । કાય જાણતી સેવકજન ।
તયાંસ આહે તેં જ્ઞાન । બાહ્યાકારાચેં ॥ ૧॥
તયાંસ આહે તેં જ્ઞાન । બાહ્યાકારાચેં ॥ ૧॥
ગુપ્ત ઠેવિલે ઉદંડ અર્થ । આણિ પ્રગટ દિસતી પદાર્થ ।
શહાણે શોધિતિ સ્વાર્થ । અંતરીં અસે ॥ ૨॥
શહાણે શોધિતિ સ્વાર્થ । અંતરીં અસે ॥ ૨॥
તૈસેં દૃશ્ય હેં માયિક । પાહત અસતી સકળ લોક ।
પરી જયાંસ ઠાઉકા વિવેક । તે અંતર જાણતી ॥ ૩॥
પરી જયાંસ ઠાઉકા વિવેક । તે અંતર જાણતી ॥ ૩॥
દ્રવ્ય ઠેઊન જળ સોડિલેં । લોક મ્હણતી સરોવર ભરલેં ।
તયાચેં અભ્યંતર કળલેં । સમર્થ જનાંસી ॥ ૪॥
તયાચેં અભ્યંતર કળલેં । સમર્થ જનાંસી ॥ ૪॥
તૈસે જ્ઞાતે જે સમર્થ । તિહીં ઓળખિલા પરમાર્થ ।
ઇતર તે કરિતી સ્વાર્થ । દૃશ્ય પદાર્થાંચા ॥ ૫॥
ઇતર તે કરિતી સ્વાર્થ । દૃશ્ય પદાર્થાંચા ॥ ૫॥
કાબાડી વાહતી કાબાડ । શ્રેષ્ઠ ભોગિતી રત્નેં જાડ ।
હેં જયાંચેં ત્યાંસ ગોડ । કર્મયોગેં ॥ ૬॥
હેં જયાંચેં ત્યાંસ ગોડ । કર્મયોગેં ॥ ૬॥
એક કાષ્ઠસ્વાર્થ કરિતી । એક શુભા એકવટિતી ।
તૈસે નવ્હેત કીં નૃપતી । સારભોક્તે ॥ ૭॥
તૈસે નવ્હેત કીં નૃપતી । સારભોક્તે ॥ ૭॥
જયાંસ આહે વિચાર । તે સુખાસનીં ઝાલે સ્વાર ।
ઇતર તે જવળીલ ભાર । વાહતચિ મેલે ॥ ૮॥
ઇતર તે જવળીલ ભાર । વાહતચિ મેલે ॥ ૮॥
એક દિવ્યાન્નેં ભક્ષિતી । એક વિષ્ઠા સાવડિતી ।
આપણ વર્તલ્યાચા ઘેતી । સાભિમાન ॥ ૯॥
આપણ વર્તલ્યાચા ઘેતી । સાભિમાન ॥ ૯॥
સાર સેવિજે શ્રેષ્ઠીં । અસાર ઘેઇજે વૃથાપુષ્ટીં ।
સારાસારાચી ગોષ્ટી । સજ્ઞાન જાણતી ॥ ૧૦॥
સારાસારાચી ગોષ્ટી । સજ્ઞાન જાણતી ॥ ૧૦॥
ગુપ્ત પરિસ ચિંતામણી । પ્રગટ ખડે કાચમણી ।
ગુપ્ત હેમ રત્નખાણી । પ્રગટ પાષાણ મૃત્તિકા ॥ ૧૧॥
ગુપ્ત હેમ રત્નખાણી । પ્રગટ પાષાણ મૃત્તિકા ॥ ૧૧॥
અવ્હાશંખ અવ્હાવેલ । ગુપ્ત વનસ્પતી અમૂલ્ય ।
એરંડ ધોત્રે બહુસાલ । પ્રગટ શિંપી ॥ ૧૨॥
એરંડ ધોત્રે બહુસાલ । પ્રગટ શિંપી ॥ ૧૨॥
કોઠેં દિસેના કલ્પતરૂ । ઉદંડ શેરાંચા વિસ્તારૂ ।
પાહતાં નાહીં મૈલાગરૂ । બોરી બાભળી ઉદંડ ॥ ૧૩॥
પાહતાં નાહીં મૈલાગરૂ । બોરી બાભળી ઉદંડ ॥ ૧૩॥
કામધેનુ જાણિજે ઇંદ્રેં । સૃષ્ટીંત ઉદંડ ખિલ્લારેં ।
મહદ્ભાગ્ય ભોગિજે નૃપવરેં । ઇતરાં કર્માનુસાર ॥ ૧૪॥
મહદ્ભાગ્ય ભોગિજે નૃપવરેં । ઇતરાં કર્માનુસાર ॥ ૧૪॥
નાના વ્યાપાર કરિતી જન । અવઘેચ મ્હણતી સકાંચન ।
પરંતુ કુબેરાચેં મહિમાન । કોણાસીચ ન યે ॥ ૧૫॥
પરંતુ કુબેરાચેં મહિમાન । કોણાસીચ ન યે ॥ ૧૫॥
તૈસા જ્ઞાની યોગીશ્વર । ગુપ્તાર્થલાભાચા ઈશ્વર ।
ઇતર તે પોટાચે કિંકર । નાના મતેં ધુંડિતી ॥ ૧૬॥
ઇતર તે પોટાચે કિંકર । નાના મતેં ધુંડિતી ॥ ૧૬॥
તસ્માત્ સાર તેં દિસેના । આણિ અસાર તેં દિસે જનાં ।
સારાસારવિવંચના । સાધુ જાણતી ॥ ૧૭॥
સારાસારવિવંચના । સાધુ જાણતી ॥ ૧૭॥
દિસેના જેં ગુપ્ત ધન । તયાસ કરણેં લાગે અંજન ।
ગુપ્ત પરમાત્મા સજ્જન । સંગતીં શોધાવા ॥ ૧૯॥
ગુપ્ત પરમાત્મા સજ્જન । સંગતીં શોધાવા ॥ ૧૯॥
રાયાચેં સાન્નિધ્ય હોતાં । સહજચિ લાભે શ્રીમંતતા ।
તૈસા હા સત્સંગ ધરિતાં । સદ્વસ્તુ લાભે ॥ ૨૦॥
તૈસા હા સત્સંગ ધરિતાં । સદ્વસ્તુ લાભે ॥ ૨૦॥
સદ્વસ્તૂસ લાભે સદ્વસ્તુ । અવ્યવસ્થાસિ અવ્યવસ્થુ ।
પાહતાં પ્રશસ્તાસિ પ્રશસ્તુ । વિચાર લાભે ॥ ૨૧॥
પાહતાં પ્રશસ્તાસિ પ્રશસ્તુ । વિચાર લાભે ॥ ૨૧॥
મ્હણોનિ હેં દૃશ્યજાત । અવઘેં આહે અશાશ્વત ।
પરમાત્મા અચ્યુત અનંત । તો યા દૃષ્યાવેગળા ॥ ૨૨॥
પરમાત્મા અચ્યુત અનંત । તો યા દૃષ્યાવેગળા ॥ ૨૨॥
દૃશ્યાવેગળા દૃશ્યાઅન્તરીં । સર્વાત્મા તો ચરાચરીં ।
વિચાર પાહતાં અંતરીં । નિશ્ચયો બાણે ॥ ૨૩॥
વિચાર પાહતાં અંતરીં । નિશ્ચયો બાણે ॥ ૨૩॥
સંસારત્યાગ ન કરિતાં । પ્રપંચૌપાધિ ન સાંડિતાં ।
જનાંમધ્યે સાર્થકતા । વિચારેંચિ હોય ॥ ૨૪॥
જનાંમધ્યે સાર્થકતા । વિચારેંચિ હોય ॥ ૨૪॥
હેં પ્રચીતીચેં બોલણેં । વિવેકેં પ્રચીત બાણે ।
પ્રચીત પાહતીલ તે શહાણે । અન્યથા નવ્હે ॥ ૨૫॥
પ્રચીત પાહતીલ તે શહાણે । અન્યથા નવ્હે ॥ ૨૫॥
પ્રચીત આણિ અનુમાન । ઉધાર આણિ રોકડેં ધન ।
માનસપૂજા પ્રત્યક્ષ દર્શન । યાસ મહદંતર ॥ ૨૬॥
માનસપૂજા પ્રત્યક્ષ દર્શન । યાસ મહદંતર ॥ ૨૬॥
પુઢેં જન્માંતરીં હોણાર । હા તો અવઘાચ ઉધાર ।
તૈસેં નવ્હે સારાસાર । તત્કાળ લભે ॥ ૨૭॥
તૈસેં નવ્હે સારાસાર । તત્કાળ લભે ॥ ૨૭॥
તત્કાળચિ લાભ હોતો । પ્રાણી સંસારીં સુટતો ।
સંશય અવઘાચિ તુટતો । જન્મમરણાંચા ॥ ૨૮॥
સંશય અવઘાચિ તુટતો । જન્મમરણાંચા ॥ ૨૮॥
યાચિ જન્મેં યેણેંચિ કાળેં । સંસારીં હોઇજે નિરાળેં ।
મોક્ષ પાવિજે નિશ્ચળેં । સ્વરૂપાકારેં ॥ ૨૯॥
મોક્ષ પાવિજે નિશ્ચળેં । સ્વરૂપાકારેં ॥ ૨૯॥
યે ગોષ્ટીસ કરી અનુમાન । તો શીઘ્રચિ પાવેલ પતન ।
મિથ્યા વદેલ ત્યાસ આણ । ઉપાસનેચી ॥ ૩૦॥
મિથ્યા વદેલ ત્યાસ આણ । ઉપાસનેચી ॥ ૩૦॥
હેં યથાર્થચિ આહે બોલણેં । વિવેકેં શીઘ્રચિ મુક્ત હોણેં ।
અસોનિ કાંહીંચ નસણેં । જનાંમધ્યેં ॥ ૩૧॥
અસોનિ કાંહીંચ નસણેં । જનાંમધ્યેં ॥ ૩૧॥
દેવપદ આહે નિર્ગુણ । દેવપદીં અનન્યપણ ।
હાચિ અર્થ પાહતાં પૂર્ણ । સમાધાન બાણે ॥ ૩૨॥
હાચિ અર્થ પાહતાં પૂર્ણ । સમાધાન બાણે ॥ ૩૨॥
દેહીંચ વિદેહ હોણેં । કરૂન કાંહીંચ ન કરણેં ।
જીવન્મુક્તાંચીં લક્ષણેં । જીવન્મુક્ત જાણતી ॥ ૩૩॥
જીવન્મુક્તાંચીં લક્ષણેં । જીવન્મુક્ત જાણતી ॥ ૩૩॥
યેરવીં હેં ખરેં ન વાટે । અનુમાનેંચિ સંદેહ વાટે ।
સંદેહાચેં મૂળ તુટે । સદ્ગુરુવચનેં ॥ ૩૪॥
સંદેહાચેં મૂળ તુટે । સદ્ગુરુવચનેં ॥ ૩૪॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે સારશોધનનિરૂપણં નામ નવમઃ સમાસઃ ॥ ૯॥
સમાસ દહાવા : અનુર્વાચ્યનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાધાન પુસતાં કાંહીં । મ્હણતી બોલિજે ઐસેં નાહીં ।
તરી તેં કૈસેં આહે સર્વહી । મજ નિરૂપાવેં ॥ ૧॥
તરી તેં કૈસેં આહે સર્વહી । મજ નિરૂપાવેં ॥ ૧॥
મુક્યાનેં ગૂળ ખાદલા । ગોડી ન યે સાંગાયાલા ।
યાચા અભિપ્રાયો મજલા । નિરૂપણ કીજે ॥ ૨॥
યાચા અભિપ્રાયો મજલા । નિરૂપણ કીજે ॥ ૨॥
અનુભવહી પુસોં જાતાં । મ્હણતી ન યે કીં સાંગતાં ।
તરી કોણાપાશીં પુસોં આતાં । સમાધાન ॥ ૩॥
તરી કોણાપાશીં પુસોં આતાં । સમાધાન ॥ ૩॥
જે તે અગમ્ય સાંગતી । ન યે માઝિયા પ્રચીતી ।
વિચાર બૈસે માઝે ચિત્તીં । ઐસેં કરાવેં ॥ ૪॥
વિચાર બૈસે માઝે ચિત્તીં । ઐસેં કરાવેં ॥ ૪॥
ઐસેં શ્રોતયાચેં ઉત્તર । યાચેં કૈસેં પ્રત્યુત્તર ।
નિરૂપિજેલ તત્પર । હોઊન ઐકા ॥ ૫॥
નિરૂપિજેલ તત્પર । હોઊન ઐકા ॥ ૫॥
જેં સમાધાનાચેં સ્થળ । કીં તો અનુભવચિ કેવળ ।
તેંચિ સ્વરૂપ પ્રાંજળ । બોલૂન દાઊં ॥ ૬॥
તેંચિ સ્વરૂપ પ્રાંજળ । બોલૂન દાઊં ॥ ૬॥
જેં બોલાસ આકળેના । બોલિલ્યાવિણહી કળેના ।
જયાસ કલ્પિતાં કલ્પના । હિંપુટી હોય ॥ ૭॥
જયાસ કલ્પિતાં કલ્પના । હિંપુટી હોય ॥ ૭॥
તેં જાણાવેં પરબ્રહ્મ । જેં વેદાંચેં ગુહ્ય પરમ ।
ધરિતાં સંત સમાગમ । સર્વહી કળે ॥ ૮॥
ધરિતાં સંત સમાગમ । સર્વહી કળે ॥ ૮॥
તેંચિ આતાં સાંગિજેલ । જેં સમાધાન સખોલ ।
ઐક અનુભવાચે બોલ । અનિર્વાચ્ય વસ્તુ ॥ ૯॥
ઐક અનુભવાચે બોલ । અનિર્વાચ્ય વસ્તુ ॥ ૯॥
સાંગતાં ન યે તેં સાંગણેં । ગોડી કળાવયા ગૂળ દેણેં ।
ઐસેં હેં સદ્ગુરુવિણેં । હોણાર નાહીં ॥ ૧૦॥
ઐસેં હેં સદ્ગુરુવિણેં । હોણાર નાહીં ॥ ૧૦॥
સદ્ગુરુકૃપા કળે ત્યાસી । જો શોધીલ આપણાસી ।
પુઢેં કળેલ અનુભવાસી । આપેંઆપ વસ્તુ ॥ ૧૧॥
પુઢેં કળેલ અનુભવાસી । આપેંઆપ વસ્તુ ॥ ૧૧॥
દૃઢ કરૂનિયાં બુદ્ધિ । આધીં ઘ્યાવી આપુલી શુદ્ધી ।
તેણેં લાગે સમાધી । અકસ્માત ॥ ૧૨॥
તેણેં લાગે સમાધી । અકસ્માત ॥ ૧૨॥
આપુલેં મૂળ બરેં શોધિતાં । આપુલી તોં માયિક વાર્તા ।
પુઢેં વસ્તૂચ તત્ત્વતાં । સમાધાન ॥ ૧૩॥
પુઢેં વસ્તૂચ તત્ત્વતાં । સમાધાન ॥ ૧૩॥
આત્મા આહે સર્વસાક્ષી । હેં બોલિજે પૂર્વપક્ષીં ।
જો કોણી સિદ્ધાંત લક્ષી । તોચિ સાધુ ॥ ૧૪॥
જો કોણી સિદ્ધાંત લક્ષી । તોચિ સાધુ ॥ ૧૪॥
સિદ્ધાંત વસ્તુ લક્ષૂં જાતાં । સર્વસાક્ષિણી તે અવસ્થા ।
આત્મા ત્યાહૂન પરતા । અવસ્થાતીત ॥ ૧૫॥
આત્મા ત્યાહૂન પરતા । અવસ્થાતીત ॥ ૧૫॥
પદાર્થજ્ઞાન જેવ્હાં સરે । દ્રષ્ટા દ્રષ્ટેપણેં નુરે ।
તે સમયીં ફુંજ ઉતરે । મીપણાચા ॥ ૧૬॥
તે સમયીં ફુંજ ઉતરે । મીપણાચા ॥ ૧૬॥
જેથેં મુરાલેં મીપણ । તેચિ અનુભવાચી ખૂણ ।
અનિર્વાચ્ય સમાધાન । યાકારણેં બોલિજે ॥ ૧૭॥
અનિર્વાચ્ય સમાધાન । યાકારણેં બોલિજે ॥ ૧૭॥
અત્યંત વિચારાચે બોલ । તરી તે માયિકચિ ફોલ ।
શબ્દ સબાહ્ય સખોલ । અર્થચિ અવઘા ॥ ૧૮॥
શબ્દ સબાહ્ય સખોલ । અર્થચિ અવઘા ॥ ૧૮॥
શબ્દાકરિતાં કળે અર્થ । અર્થ પાહતાં શબ્દ વ્યર્થ ।
શબ્દ સાંગેં તેં યથાર્થ । પરી આપણ મિથ્યા ॥ ૧૯॥
શબ્દ સાંગેં તેં યથાર્થ । પરી આપણ મિથ્યા ॥ ૧૯॥
શબ્દાકરિતાં વસ્તુ ભાસે । વસ્તુ પાહતાં શબ્દ નાસે ।
શબ્દ ફોલ અર્થ અસે । ઘનદાટપણેં ॥ ૨૦॥
શબ્દ ફોલ અર્થ અસે । ઘનદાટપણેં ॥ ૨૦॥
ભૂસાકરિતાં ધાન્ય નિપજે । ધાન્ય ઘેઊન ભૂસ ટાકિજે ।
તૈસા ભૂસ શબ્દ જાણિજે । અર્થ ધાન્ય ॥ ૨૧॥
તૈસા ભૂસ શબ્દ જાણિજે । અર્થ ધાન્ય ॥ ૨૧॥
પોંચટામધ્યેં ઘનવટ । ઘનવટીં ઉડે પોંચટ ।
તૈસા શબ્દ હા ફલકટ । પરબ્રહ્મીં ॥ ૨૨॥
તૈસા શબ્દ હા ફલકટ । પરબ્રહ્મીં ॥ ૨૨॥
શબ્દ બોલૂનિ રાહે । અર્થ શબ્દાપૂર્વીંચ આહે ।
યાકારણેં ન સાહે । ઉપમા તયા અર્થાસી ॥ ૨૩॥
યાકારણેં ન સાહે । ઉપમા તયા અર્થાસી ॥ ૨૩॥
ભૂસ સાંડૂન કણ ઘ્યાવા । તૈસા વાચ્યાંશ ત્યજાવા ।
કણ લક્ષ્યાંશ લક્ષાવા । શુદ્ધ સ્વાનુભવેં ॥ ૨૪॥
કણ લક્ષ્યાંશ લક્ષાવા । શુદ્ધ સ્વાનુભવેં ॥ ૨૪॥
દૃશ્યાવેગળેં બોલિજે । ત્યાસ વાચ્યાંશ મ્હણિજે ।
ત્યાચા અર્થ તો જાણિજે । શુદ્ધ લક્ષ્યાંશ ॥ ૨૫॥
ત્યાચા અર્થ તો જાણિજે । શુદ્ધ લક્ષ્યાંશ ॥ ૨૫॥
ઐસા જો શુદ્ધ લક્ષ્યાંશ । તોચિ જાણાવા પૂર્વપક્ષ ।
સ્વાનુભવ તો અલક્ષ્ય । લક્ષિલા ન વચે ॥ ૨૬॥
સ્વાનુભવ તો અલક્ષ્ય । લક્ષિલા ન વચે ॥ ૨૬॥
જેથેં ગાળૂન સાંડિલેં નભા । જો અનુભવાચા ગાભા ।
ઐસા તોહી ઉભા । કલ્પિત કેલા ॥ ૨૭॥
ઐસા તોહી ઉભા । કલ્પિત કેલા ॥ ૨૭॥
મિથ્યા કલ્પનેપાસૂન ઝાલા । ખરેંપણ કૈસેં અસેલ ત્યાલા ।
મ્હણોનિ તેથેં અનુભવાલા । ઠાવચિ નાહીં ॥ ૨૮॥
મ્હણોનિ તેથેં અનુભવાલા । ઠાવચિ નાહીં ॥ ૨૮॥
દુજેવિણ અનુભવ । હેં બોલણેંચિ તોં વાવ ।
યાકારણેં નાહીં ઠાવ । અનુભવાસી ॥ ૨૯॥
યાકારણેં નાહીં ઠાવ । અનુભવાસી ॥ ૨૯॥
અનુભવેં ત્રિપુટી ઉપજે । અદ્વૈતીં દ્વૈતચિ લાજે ।
મ્હણોનિયાં બોલણેં સાજે । અનિર્વાચ્ય ॥ ૩૦॥
મ્હણોનિયાં બોલણેં સાજે । અનિર્વાચ્ય ॥ ૩૦॥
દિવસરજનીચેં પરિમિત । કરાવયા મૂળ આદિત્ય ।
તો આદિત્ય ગેલિયા ઉર્વરિત । ત્યાસિ કાય મ્હણાવેં ॥ ૩૧॥
તો આદિત્ય ગેલિયા ઉર્વરિત । ત્યાસિ કાય મ્હણાવેં ॥ ૩૧॥
શબ્દ મૌનાચા વિચાર । વ્હાવયા મૂળ ઓંકાર ।
તો ઓંકાર ગેલિયા ઉચ્ચાર । કૈસા કરાવા ॥ ૩૨॥
તો ઓંકાર ગેલિયા ઉચ્ચાર । કૈસા કરાવા ॥ ૩૨॥
અનુભવ આણિ અનુભવિતા । સકળ યે માયેચિ કરિતાં ।
તે માયા મુળીંચ નસતાં । ત્યાસ કાય મ્હણાવેં ॥ ૩૩॥
તે માયા મુળીંચ નસતાં । ત્યાસ કાય મ્હણાવેં ॥ ૩૩॥
વસ્તુ એક આપણ એક । ઐશી અસતી વેગળીક ।
તરી અનુભવાચા વિવેક । બોલોં યેતા મુખેં ॥ ૩૪॥
તરી અનુભવાચા વિવેક । બોલોં યેતા મુખેં ॥ ૩૪॥
વેગળેપણાચી માતા । તે લટિકી વંધ્યેચી સુતા ।
મ્હણૂનિયાં અભિન્નતા । મુળીંચ આહે ॥ ૩૫॥
મ્હણૂનિયાં અભિન્નતા । મુળીંચ આહે ॥ ૩૫॥
અજન્મા હોતા નિજલા । તેણેં સ્વપ્નીં સ્વપ્ન દેખિલા ।
સદ્ગુરૂસી શરણ ગેલા । સંસારદુઃખેં ॥ ૩૬॥
સદ્ગુરૂસી શરણ ગેલા । સંસારદુઃખેં ॥ ૩૬॥
સદ્ગુરુકૃપેસ્તવ । ઝાલા સંસાર વાવ ।
જ્ઞાન ઝાલિયા ઠાવ । પુસે અજ્ઞાનાચા ॥ ૩૭॥
જ્ઞાન ઝાલિયા ઠાવ । પુસે અજ્ઞાનાચા ॥ ૩૭॥
આહે તિતુકેં નાહીં ઝાલેં । નાહીં નાહીંપણેં નિમાલેં ।
આહે નાહીં જાઊન ઉરલેં । નસોન કાંહીં ॥ ૩૮॥
આહે નાહીં જાઊન ઉરલેં । નસોન કાંહીં ॥ ૩૮॥
શૂન્યત્વાતીત શુદ્ધ જ્ઞાન । તેણેં ઝાલેં સમાધાન ।
ઐક્યરૂપેં અભિન્ન । સહજસ્થિતિ ॥ ૩૯॥
ઐક્યરૂપેં અભિન્ન । સહજસ્થિતિ ॥ ૩૯॥
અદ્વૈતનિરૂપણ હોતાં । નિમાલી દ્વૈતાચી વાર્તા ।
જ્ઞાનચર્ચા બોલોં જાતાં । જાગૃતિ આલી ॥ ૪૦॥
જ્ઞાનચર્ચા બોલોં જાતાં । જાગૃતિ આલી ॥ ૪૦॥
શ્રોતીં વ્હાવેં સાવધાન । અર્થીં ઘાલાવેં મન ।
ખુણે પાવતાં સમાધાન । અંતરીં કળે ॥ ૪૧॥
ખુણે પાવતાં સમાધાન । અંતરીં કળે ॥ ૪૧॥
તેણેં જિતુકેં જ્ઞાન કથિલેં । તિતુકેં સ્વપ્નાવારીં ગેલેં ।
અનિર્વાચ્ય સુખ ઉરલેં । શબ્દાતીત ॥ ૪૨॥
અનિર્વાચ્ય સુખ ઉરલેં । શબ્દાતીત ॥ ૪૨॥
તેથેં શબ્દેંવિણ ઐક્યતા । અનુભવ ના અનુભવિતા ।
ઐસા નિવાંત તો માગુતા । જાગૃતી આલા ॥ ૪૩॥
ઐસા નિવાંત તો માગુતા । જાગૃતી આલા ॥ ૪૩॥
તેણેં સ્વપ્નીં સ્વપ્ન દેખિલા । જાગા હોઊન જાગૃતીસ આલા ।
તેથેં તર્ક કુંઠિત જાહલા । અંત ન લગે ॥ ૪૪॥
તેથેં તર્ક કુંઠિત જાહલા । અંત ન લગે ॥ ૪૪॥
યા નિરૂપણાચેં મૂળ । કેલેંચ કરૂં પ્રાંજળ ।
તેણેં અંતરીં નિવળ । સમાધાન કળે ॥ ૪૫॥
તેણેં અંતરીં નિવળ । સમાધાન કળે ॥ ૪૫॥
તંવ શિષ્યેં વિનવિલેં । જી હેં આતાં નિરૂપિલેં ।
તરી પાહિજે બોલિલેં । માગુતેં સ્વામી ॥ ૪૬॥
તરી પાહિજે બોલિલેં । માગુતેં સ્વામી ॥ ૪૬॥
મજ કળાયા કારણ । કેલેંચ કરાવેં નિરૂપણ ।
તેથીલ જે કા નિજખૂણ । તે મજ અનુભવાવી ॥ ૪૭॥
તેથીલ જે કા નિજખૂણ । તે મજ અનુભવાવી ॥ ૪૭॥
અજન્મા તો સાંગા કવણ । તેણેં દેખિલા કૈસા સ્વપ્ન ।
યેથેં કૈસેં નિરૂપણ । બોલિલેં આહે ॥ ૪૮॥
યેથેં કૈસેં નિરૂપણ । બોલિલેં આહે ॥ ૪૮॥
જાણોનિ શિષ્યાચા આદર । સ્વામી દેતી પ્રત્યુત્તર ।
તેંચિ આતાં અતિ તત્પર । શ્રોતીં યેથેં પરિસાવેં ॥ ૪૯॥
તેંચિ આતાં અતિ તત્પર । શ્રોતીં યેથેં પરિસાવેં ॥ ૪૯॥
ઐક શિષ્યા સાવધાન । અજન્મા તો તૂંચિ જણ ।
તુવાં દેખિલા સ્વપ્નીં સ્વપ્ન । તોહી આતાં સાંગતોં ॥ ૫૦॥
તુવાં દેખિલા સ્વપ્નીં સ્વપ્ન । તોહી આતાં સાંગતોં ॥ ૫૦॥
સ્વપ્નીં સ્વપ્નાચા વિચાર । તો તૂં જાણ હા સંસાર ।
તેથેં તુવાં સારાસાર । વિચાર કેલા ॥ ૫૧॥
તેથેં તુવાં સારાસાર । વિચાર કેલા ॥ ૫૧॥
રિઘોનિ સદ્ગુરૂસી શરણ । કાઢૂન શુદ્ધ નિરૂપણ ।
યાચી કરિસી ઉણખૂણ । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥ ૫૨॥
યાચી કરિસી ઉણખૂણ । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥ ૫૨॥
યાચાચિ ઘેતાં અનુભવ । બોલણેં તિતુકેં હોતેં વાવ ।
નિવાંત વિશ્રાંતીચા ઠાવ । તે તૂં જાણ જાગૃતી ॥ ૫૩॥
નિવાંત વિશ્રાંતીચા ઠાવ । તે તૂં જાણ જાગૃતી ॥ ૫૩॥
જ્ઞાનગોષ્ટીચા ગલબલા । સરોન અર્થ પ્રગટલા ।
યાચા વિચાર ઘેતાં આલા । અંતરીં અનુભવ ॥ ૫૪॥
યાચા વિચાર ઘેતાં આલા । અંતરીં અનુભવ ॥ ૫૪॥
તુજ વાટે હે જાગૃતી । મજ ઝાલી અનુભવપ્રાપ્તી ।
યા નાંવ કેવળ ભ્રાંતી । ફિટલીચ નાહીં ॥ ૫૫॥
યા નાંવ કેવળ ભ્રાંતી । ફિટલીચ નાહીં ॥ ૫૫॥
અનુભવ અનુભવીં વિરાલા । અનુભવેંવિણ અનુભવ આલા ।
હાહી સ્વપ્નીંચા ચેઇલા । નાહીંસ બાપા ॥ ૫૬॥
હાહી સ્વપ્નીંચા ચેઇલા । નાહીંસ બાપા ॥ ૫૬॥
જાગા ઝાલિયા સ્વપ્નઊર્મી । સ્વપ્નીં મ્હણસી અજન્મા તો મી ।
જાગેપણીં સ્વપ્નઊર્મી । ગેલીચ નાહીં ॥ ૫૭॥
જાગેપણીં સ્વપ્નઊર્મી । ગેલીચ નાહીં ॥ ૫૭॥
સ્વપ્નીં વાટે જાગેપણ । તૈશી અનુભવાચી ખૂણ ।
આલી પરી તેં સત્ય સ્વપ્ન । ભ્રમરૂપ ॥ ૫૮॥
આલી પરી તેં સત્ય સ્વપ્ન । ભ્રમરૂપ ॥ ૫૮॥
જાગૃતિ યાપૈલીકડે । તેં સાંગણેં કેવીં ઘડે ।
જેથેં ધારણાચિ મોડે । વિવેકાચી ॥૫૯॥
જેથેં ધારણાચિ મોડે । વિવેકાચી ॥૫૯॥
મ્હણોનિ તેં સમાધાન । બોલતાંચિ ન યે ઐસેં જાણ ।
નિઃશબ્દાચી ઐશી ખૂણ । ઓળખાવી ॥ ૬૦॥
નિઃશબ્દાચી ઐશી ખૂણ । ઓળખાવી ॥ ૬૦॥
ઐસેં આહે સમાધાન । બોલતાંચ ન યે જાણ ।
ઇતુકેનેં બાણલી ખૂણ । નિઃશબ્દાચી ॥ ૬૧॥
ઇતુકેનેં બાણલી ખૂણ । નિઃશબ્દાચી ॥ ૬૧॥
હરિઃ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ષષ્ઠદશકે
અનિર્વાચ્યનિરૂપણં નામ દશમઃ સમાસઃ ॥ ૧૦॥
અનિર્વાચ્યનિરૂપણં નામ દશમઃ સમાસઃ ॥ ૧૦॥
॥ દશક સહાવા સમાપ્ત ॥