The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 9

(Dasbodh Dashak 9 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 9 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 9. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for स्थितिनिरूपण.

#of 454
guṇarūpācā
samāsa pahilā : āśaṃkānāma || śrīrāma ||
samāsa dusarā : brahmanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa tisarā : niḥsaṃdeha nirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa cavathā : jāṇapaṇanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa pāṃcavā : anumānanirśana || śrīrāma ||
samāsa sahāvā : guṇarūpanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa sātavā : vikalpanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa āṭhavā : dehāṃtanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa navavā : saṃdehavāraṇa || śrīrāma ||
samāsa dahāvā : sthitinirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa pahilā : āśaṃkānāma || śrīrāma ||
nirākāra mhaṇije kāye | nirādhāra mhaṇije kāye |
nirvikalpa mhaṇije kāye | niropāveṃ || 1 ||
nirākāra mhaṇije ākāra nāhīṃ | nirādhāra mhaṇije ādhāra nāhīṃ |
nirvikalpa mhaṇije kalpanā nāhīṃ | parabrahmāsī || 2 ||
nirāmaya mhaṇije kāye | nirābhāsa mhaṇije kāye |
nirāveva mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 3 ||
nirāmaya mhaṇije jal̤amaye nāhīṃ | nirābhāsa mhaṇije bhāsaci nāhīṃ |
nirāveva mhaṇije aveva nāhīṃ | parabrahmāsī || 4 ||
niḥprapaṃca mhaṇije kāye | niḥkal̤aṃka mhaṇije kāye |
niropādhī mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 5 ||
niḥprapaṃca mhaṇije prapaṃca nāhīṃ | niḥkal̤aṃka mhaṇije kal̤aṃka nāhīṃ |
niropādhī mhaṇije upādhī nāhīṃ | parabrahmāsī || 6 ||
niropamya mhaṇije kāye | nirālaṃba mhaṇije kāye |
nirāpekṣā mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 7 ||
niropamya mhaṇije upamā nāhīṃ | nirālaṃba mhaṇije avalaṃbana nāhīṃ |
nirāpekṣā mhaṇije apekṣā nāhīṃ | parabrahmāsī || 8 ||
niraṃjana mhaṇije kāye | niraṃtara mhaṇije kāye |
nirguṇa mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 9 ||
niraṃjana mhaṇije janaci nāhīṃ | niraṃtara mhaṇije aṃtara nāhīṃ |
nirguṇa mhaṇije guṇaci nāhīṃ | parabrahmāsī || 10 ||
niḥsaṃga mhaṇije kāye | nirmal̤a mhaṇije kāye |
niścal̤a mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 11 ||
niḥsaṃga mhaṇije saṃgaci nāhīṃ | nirmal̤a mhaṇije mal̤aci nāhīṃ |
niścal̤a mhaṇije cal̤aṇa nāhīṃ | parabrahmāsī || 12 ||
niśabda mhaṇije kāye | nirdoṣa mhaṇije kāye |
nivṛttī mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 13 ||
niśabda mhaṇije śabdaci nāhī | nirdoṣa mhaṇije doṣaci nāhī |
nivṛtti mhaṇije vṛttica nāhīṃ | parabrahmāsī || 14 ||
niḥkāma mhaṇije kāye | nirlepa mhaṇije kāye |
niḥkarma mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 15 ||
niḥkāma mhaṇije kāmaci nāhīṃ | nirlepa mhaṇije lepaci nāhīṃ |
niḥkarma mhaṇije karmaci nāhīṃ | parabrahmāsī || 16 ||
anāmya mhaṇije kāye | ajanmā mhaṇije kāye |
apratyakṣa mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 17 ||
anāmya mhaṇije nāmaci nāhīṃ | ajanmā mhaṇije janmaci nāhīṃ |
apratyakṣa mhaṇije pratyakṣa nāhīṃ | parabrahma teṃ || 18 ||
agaṇita mhaṇije kāye | akartavya mhaṇije kāye |
akṣai mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 19 ||
agaṇita mhaṇije gaṇita nāhīṃ | akartavya mhaṇije kartavyatā nāhīṃ |
akṣai mhaṇije kṣayaci nāhīṃ | parabrahmāsī || 20 ||
arūpa mhaṇije kāye | alakṣa mhaṇije kāye |
anaṃta mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 21 ||
arūpa mhaṇije rūpaci nāhīṃ | alakṣa mhaṇije lakṣata nāhīṃ |
anaṃta mhaṇije aṃtaci nāhīṃ | parabrahmāsī || 22 ||
apāra mhaṇije kāye | aḍhal̤a mhaṇije kāye |
atarkya mhaṇije kāye | maja nirūpāveṃ || 23 ||
apāra mhaṇije pāraci nāhīṃ | aḍhal̤a mhaṇije ḍhal̤aci nāhīṃ |
atarkye mhaṇije tarkata nāhīṃ | parabrahma teṃ || 24 ||
advaita mhaṇije kāye | adṛśya mhaṇije kāye |
acyuta mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 25 ||
advaita mhaṇije dvaitaci nāhīṃ | adṛśya mhaṇije dṛśyaci nāhīṃ |
acyuta mhaṇije cevata nāhīṃ | parabrahma teṃ || 26 ||
acheda mhaṇije kāye | adāhya mhaṇije kāye |
akleda mhaṇije kāye | maja niropāveṃ || 27 ||
acheda mhaṇije chedenā | adāhya mhaṇije jal̤enā |
akleda mhaṇije kālavenā | parabrahma teṃ || 28 ||
parabrahma mhaṇije sakal̤āṃparateṃ | tayāsa pāhātāṃ āpaṇaci teṃ |
heṃ kal̤e anubhavamateṃ | sadguru keliyāṃ || 29 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde āśaṃkānāma samāsa pahilā ||
samāsa dusarā : brahmanirūpaṇa || śrīrāma ||
jeṃ jeṃ kāṃhīṃ sākāra dise | teṃ teṃ kalpāṃtīṃ nāse |
svarūpa teṃ asataci ase | sarvakāl̤a || 1 ||
jeṃ sakal̤āṃmadheṃ sāra | mithyā navhe teṃ sācāra |
jeṃ kāṃ nitya niraṃtara | saṃcale ase || 2 ||
teṃ bhagavaṃtāceṃ nijarūpa | tyāsi bolije svarūpa |
yāhi vegal̤e amūpa | nāmeṃ tayācīṃ || 3 ||
tyāsa nāmācā saṃketa | kal̤āvayā hā dṛṣṭāṃta |
parī teṃ svarūpa nāmātīta | asataci ase || 4 ||
dṛśyasabāhya saṃcaleṃ | parī teṃ viśvāsa corale |
javal̤ica nāhīseṃ jāleṃ | asataci kaiseṃ || 5 ||
aisā aikoniyāṃ deva | uṭhe dṛṣṭīcā bhāva |
pāhoṃ jātāṃ dise sarva | dṛśyaci āvagheṃ || 6 ||
dṛṣṭīcā viṣayo dṛśya | toci jāliyā sādṛśya |
teṇeṃ dṛṣṭī pāve saṃtoṣa | parī teṃ dekhaṇeṃ navhe || 7 ||
dṛṣṭīsa dise teṃ nāse | yetadviṣaīṃ śruti ase |
mhaṇauna jeṃ dṛṣṭīsa dise | teṃ svarūpa navhe || 8 ||
svarūpa teṃ nirābhāsa | āṇī dṛśya bhāsaleṃ sābhāsa |
bhāsāsa bolileṃ nāsa | vedāṃtaśāstrīṃ || 9 ||
āṇī pāhātāṃ dṛśyaci bhāse | vastu dṛśyāvegal̤ī ase |
svānybhaveṃ pāhātāṃ dise | teṃ dṛśyāsabāhya || 10 ||
jeṃ nirābhāsa nirguṇa | tyācī kāye sāṃgāvī khūṇa |
parī teṃ svarūpa jāṇa | sannidhaci aseṃ || 11 ||
jaisā ākāśīṃ bhāsalā bhāsa | āṇī sakal̤āṃmadhyeṃ ākāśa |
taisā jāṇije jagadīśa | sabāhya abhyāṃtarīṃ || 12 ||
udakāmadheṃ parī bhijenā | pṛthvīmadheṃ parī jhijenā |
vanhīmadheṃ parī sijenā | svarūpa devāceṃ || 13 ||
teṃ reṃdyāmadheṃ parī buḍenā | teṃ vāyomadheṃ parī uḍenā |
suvarṇīṃ ase parī ghaḍenā | suvarṇāsārikheṃ || 14 ||
aiseṃ jeṃ saṃcaleṃ sarvadā | parī te ākal̤enā kadā |
abhedāmājīṃ vāḍhavī bhedā | te he ahaṃtā || 15 ||
ticyā svarūpācī khūṇa | sāṃgoṃ kāṃhīṃ vol̤akhaṇa |
ahaṃteceṃ nirūpaṇa | sāvadha aikā || 16 ||
je svarūpākaḍe pāve | anubhavāsaveṃ jheṃpāve |
anubhavāce śabda āghave | bolona dāvī || 17 ||
mhaṇe ātāṃ mīca svarūpa | teṃci ahaṃteceṃ rūpa |
nirākārīṃ āpe ṃāpa | vegal̤ī paḍe || 18 ||
svayeṃ mīca āhe brahma | aisā ahaṃtecā bhrama |
aisiyeṃ sūkṣmīṃ sūkṣma | pāhātāṃ dise || 19 ||
kalpanā ākal̤ī heta | vastu kalpanātīta |
mhaṇauna nākal̤e aṃta | anaṃtācā || 20 ||
anvaye āṇi vītareka | hā śabda koṇīyeka |
niśabdāca aṃtaraviveka | śodhilā pāhije || 21 ||
ādhīṃ gheīje vācyaṃśa | maga vol̤akhije lakṣyāṃśa |
lakṣyāṃśīṃ pāhātāṃ vācyāṃśa | asela kaiṃcā || 22 ||
sarvabrahma āṇī vimal̤abrahma | hā vācyāṃśācā anukrama |
śodhitāṃ lakṣyāṃśāceṃ varma | vācyāṃśa nase || 23 ||
sarva vimal̤a donī pakṣa | vācyāṃśīṃ āṭatī pratyakṣa |
lakṣyāṃśī lāvītā lakṣa | pakṣapāta ghaḍe || 24 ||
heṃ lakṣyāṃśeṃ anubhavaṇeṃ | yetheṃ nāhīṃ vācyāṃśa bolaṇe |
mukhya anubhavāce khuṇe | vācāraṃbha kaiṃcā || 25 ||
parā paśyaṃtī madhemāṃ vaikharī | jetheṃ vosaratī cyārī |
tetheṃ śabda kal̤ākuṃsarī | koṇa kāja || 26 ||
śabda bolatāṃ saveṃca nāse | tetheṃ śāśvatatā koṭheṃ ase |
pratyakṣāsa pramāṇa nase | bareṃ pāhā |
27 || śabda pratyakṣa nāsivaṃta | mhaṇona ghaḍe pakṣapāta |
sarva vimal̤a aisā heta | anubhavīṃ nāhīṃ || 28 ||
aika anubhavāceṃ lakṣaṇa | anubhava mhaṇije ananya jāṇa |
aika ananyāceṃ lakṣaṇa | aiseṃ ase|| 29 ||
ananya mhaṇije anya nase | ātmanivedana jaiseṃ |
saṃgabhaṃgeṃ asataci ase | ātmā ātmapaṇeṃ || 30 ||
ātmyāsa nāhīṃ ātmapaṇa | heṃci niḥsaṃgāceṃ lakṣaṇa |
heṃ vācyāṃśeṃ bolile jāṇa | kal̤āvayā kāraṇeṃ || 31 ||
yeravīṃ lakṣyāṃśa to vācyāṃśeṃ | sāṃgijela heṃ ghaḍe kaiseṃ |
vākya vivaraṇeṃ apaiseṃ | kal̤oṃ lāge || 32 ||
karāveṃ tatvavivaraṇa | śodhāveṃ brahma nirguṇa |
pāhāveṃ āpaṇāsa āpaṇa | mhaṇije kal̤e || 33 ||
heṃ na bolatāṃca vivarije | vivarona virona rāhije |
maga abolaṇeṃci sāje | māhāpuruṣīṃ || 34 ||
śabdaci niśabda hotī | śruti neti neti neti mhaṇatī |
heṃ toṃ āleṃ ātmapracitī | pratyakṣa ātāṃ || 35 ||
pracita āliyāṃ anumāna | hā toṃ pratyakṣa durābhimāna |
tarī ātāṃ mī ajñāna | maja kāṃhīṃca na kal̤e || 36 ||
mī laṭikā mājheṃ bolaṇeṃ laṭikeṃ | mī laṭikā mājheṃ cālaṇeṃ laṭikeṃ |
mī mājheṃ avagheṃci laṭikeṃ | kālpanika || 37 ||
maja mul̤īṃca nāhīṃ ṭhāva | mājhe bolaṇeṃ avagheṃci vāva |
hā prakṛtīcā svabhāva | prakṛtī laṭikī || 38 ||
prakṛtī āṇī puruṣa | yāṃ dohīṃsa jetheṃ nirāsa |
teṃ mīpaṇa viśeṣa | heṃ kevi ghaḍe || 39 ||
jetheṃ sarva hi aśeṣa jāleṃ | tetheṃ viśeṣa kaiṃce āleṃ |
mī maunī mhaṇatāṃ bhaṃgaleṃ | maunya jaiseṃ || 40 ||
ātāṃ maunya na bhaṃgāveṃ | karūna kāṃhīṃca na karāveṃ |
asona niśeṣa nasāveṃ | vivekabal̤eṃ || 41 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde brahmanirūpaṇanāma samāsa dusarā ||
samāsa tisarā : niḥsaṃdeha nirūpaṇa || śrīrāma ||
śrotīṃ kelā anumāna | aiseṃ kaiseṃ brahmajñāna |
kāṃhīṃca nāhīṃ asona | heṃ kevi ghaḍe || 1 ||
sakal̤a karūna akartā | sakal̤a bhogūna abhoktā |
sakal̤āṃmadheṃ aliptatā | yeīla kaisī || 2 ||
tathāpi tumhī mhaṇatāṃ | yogī bhogūna abhoktā |
svarganarakahi ātāṃ | yeṇeṃci nyāyeṃ || 3 ||
janma mṛtyu bhogileca bhogī | parī to bhogūna abhoktā yogī |
yātanā hi tayālāgīṃ | yeṇeṃci pāḍeṃ || 4 ||
kuṭūna nāhīṃ kuṭilā | raḍona nāhīṃ raḍalā |
kuṃthona nāhīṃ kuṃthilā | yogeśvara || 5 ||
janma nasona ghātalā | patita nasona jālā |
yātanā nasona pāvalā | nānāparī || 6 ||
aisā śrotayāṃcā anumāna | śrotīṃ ghetaleṃ āḍarāna |
ātāṃ yāceṃ samādhāna | keleṃ pāhije || 7 ||
vaktā mhaṇe sāvadha vhāveṃ | tumhī bolatāṃ baraveṃ |
parī heṃ tumacyāca anubhaveṃ | tumhāsa ghaḍe || 8 ||
jyācā anubhava jaisā | to to bolato taisā |
saṃpadeviṇa ho dhivasā | to nirārthaka || 9 ||
nāhīṃ jñānācī saṃpadā | ajñānadāridreṃ āpadā |
bhogilyāca bhogī sadā | śabdajñāneṃ || 10 ||
yogī vol̤akhāvā yogeśvareṃ | jñānī vol̤akhāvā jñāneśvareṃ |
māhācatura to catureṃ | vol̤akhāvā || 11 ||
anubhavī anubhaviyāsa kal̤e | alipta aliptapaṇeṃ nival̤eṃ |
videhācā dehabhāva gal̤e | videhī dekhatāṃ || 12 ||
baddhāsārikhā siddha | āṇī siddhāsārikhā baddha |
yeka bhāvīla to abaddha | mhaṇāvāca nalage || 13 ||
jhaḍapalā to dehadhārī | āṇī dehadhāraka paṃcākṣarī |
paraṃtu doghāṃ yekasarī | kaisī dyāvī || 14 ||
taisā ajñāna patita | āṇī jñānī jīvanmukta |
doghe samāna mānīla to yukta | kaisā mhaṇāvā || 15 ||
ātāṃ aso he dṛṣṭāṃta | pracita boloṃ kāṃhīṃ heta |
yetheṃ śrotīṃ sāvacitta | kṣaṇayeka vhāveṃ || 16 ||
jo jo jñāneṃ gupta jālā | jo vivekeṃ virālā |
joananyapaṇeṃ uralā | nāhīṃca kāṃhīṃ || 17 ||
tayāsa kaiseṃ gavasāveṃ | śodhūṃ jātāṃ toci vhāveṃ |
toci hotāṃ mhaṇāveṃ | nalage kāṃhīṃ || 18 ||
dehīṃ pāhātāṃ desinā | tatveṃ śodhitāṃ bhāsenā |
brahma āhe nivaḍenā | kāṃhīṃ kelyāṃ || 19 ||
disato tarī dehadhārī | parī kāṃhīṃca nāhīṃ aṃtarīṃ |
tayāsa pāhātāṃ varivarī | kal̤ela kaisā || 20 ||
kal̤āyā śodhāveṃ aṃtara | taṃva to nitya niraṃtara |
jayāsa dhuṃḍitāṃ vikāra | nirvikāra hotī || 21 ||
to paramātmā keval̤a | tayāsa nāhīṃ māyāmal̤a |
akhaṃḍa hetūcā viṭāl̤a | jālāca nāhīṃ || 22 ||
aisā jo yogīrāja | to ātmā sahajīṃ sahaja |
pūrṇabrahma vedabīja | dehākāreṃ kal̤enā || 23 ||
deha bhāvitāṃ dehaci dise | parī aṃtara anāriseṃ ase |
tayāsa śodhitāṃ nase | janma maraṇa || 24 ||
jayāsa janmamaraṇa vhāveṃ | teṃ to navheci svabhāveṃ |
nāhīṃca teṃ āṇāveṃ | koṭhūna kaiṃceṃ || 25 ||
nirguṇāsa janma kalpilā | athavā nirguṇa uḍavilā |
tarī uḍālā āṇī janmalā | āpalā āpaṇa || 26 ||
mādhyāṃnīṃ thuṃkitāṃ sūryāvarī | to thuṃkā paḍela āpaṇāṃca varī |
dusaryāsa ciṃtitāṃ aṃtarīṃ | āpaṇāsa ghaḍe || 27 ||
samartha rāyāce mahimāna | jāṇatāṃ hote samādhāna |
paraṃtu bhuṃkoṃ lāgaleṃ svāna | tarī teṃ svānaci āhe || 28 ||
jñānī to satyasvarūpa | ajñāna dekhe manuṣyarūpa |
bhāvāsārikhā phal̤adrūpa | deva taisā || 29 ||
deva nirākāra nirguṇa | loka bhāvitī pāṣāṇa |
pāṣāṇa phuṭato nirguṇa | phuṭela kaisā || 30 ||
deva sadodita saṃcalā | lokīṃ bahuvidha kelā |
paraṃtu bahuvidha jālā | heṃ toṃ ghaḍenā || 31 ||
taisā sādhu ātmajñānī | bodheṃ pūrṇa samādhānī |
vivekeṃ ātmanivedanī | ātmarūpī || 32 ||
jal̤ona kāṣṭhācā ākāra | agni dise kāṣṭhākāra |
parī kāṣṭha hoīla hā vicāra | boloṃca naye || 33 ||
karpūra ase toṃ jal̤atāṃ dise | taisā jñānīdeha bhāse |
tayāsa janmavitāṃ kaiseṃ | kardal̤īudarīṃ || 34 ||
bīja bhājaleṃ ugavenā | vastra jal̤āleṃ ukalenā |
vogha nivaḍitāṃ nivaḍenā | gaṃgemadheṃ || 35 ||
vogha gaṃgemāgeṃ dise | gaṃgā yekadesī ase |
sādhu kāṃhīṃca na bhāse | āṇī ātmā sarvagata || 36 ||
suvarṇa navhe lokhaṃḍa | sādhūsa janma thotāṃḍa |
ajñāna prāṇī jaḍamūḍha | tayāsa heṃ umajecinā || 37 ||
aṃdhāsa kāṃhīṃca na dise | tarī te loka āṃdhal̤e kaise |
sannapāteṃ baral̤atase | sannapātī || 38 ||
jo svapnāmadheṃ bhyālā | to svapnabhayeṃ vosaṇālā |
teṃ bhaye jāgatyālā | kevi lāge || 39 ||
mul̤ī sarpākāra dekhilī | yeka bhyālā yekeṃ vol̤akhilī |
doghāṃcī avasthā lekhilī | sārikhīca kaisī || 40 ||
hatīṃ dharitāṃ hi ḍasenā | heṃ yekāsa bhāsenā |
tarī te tyācī kalpanā | tayāsīca bādhī || 41 ||
viṃcu sarpa ḍasalā | teṇeṃ toci jākal̤alā |
tayāceni loka jālā | kāsāvīsa kaisā || 42 ||
ātāṃ tuṭalā anumāna | jñāniyāsa kal̤e jñāna |
ajñānāsa janmamaraṇa | cukecinā || 43 ||
yekā jāṇaṇyāsāṭhīṃ | loka paḍile aṭāṭīṃ |
neṇapaṇeṃ hiṃpuṭī hotī | janmamṛtyeṃ || 44 ||
teṃci kathānusaṃdhāna | puḍheṃ keleṃ parichinna |
sāvadhāna sāvadhāna | mhaṇe vaktā || 45 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde niḥsaṃdehanirūpaṇanāma samāsa tisarā ||
samāsa cavathā : jāṇapaṇanirūpaṇa || śrīrāma ||
pṛthvīmadheṃ loka sakal̤a | yeka saṃpanna yeka durbal̤a |
yeka nirmal̤a yeka voṃgal̤a | kāya nimitya || 1 ||
kityeka rāje nāṃdatī | kityeka daridra bhogitī |
kitīyekāṃcī uttama sthitī | kityeka adhamoddhama || 2 ||
aiseṃ kāya nimitya jāleṃ | heṃ maja pāhije niropileṃ |
yāce uttara aikileṃ | pāhije śrotīṃ || 3 ||
he sakal̤a guṇāpāsīṃ gatī | saguṇa bhāgyaśrī bhogitī |
avaguṇāsa daridraprāptī | yedarthīṃ saṃdeha nāhīṃ || 4 ||
jo jo jetheṃ upajalā | to te vevasāīṃ umajalā |
tayāsa loka mhaṇatī bhalā | kāryakartā || 5 ||
jāṇatā to kārya karī | neṇatāṃ kāṃhīṃca na karī |
jāṇatā to poṭa bharī | neṇatā bhīka māge || 6 ||
heṃ toṃ prakaṭaci ase | janīṃ pāhātāṃ pratyakṣa dise |
vidyevīṇa karaṃṭā vase | vidyā to bhāgyavaṃta || 7 ||
āpulī vidyā na sikasī | tarī kāye bhīka māgasī |
jetheṃ tetheṃ buddhī aisī | vaḍileṃ sāṃgatī || 8 ||
vaḍila āhe karaṃṭā | āṇī samartha hoye dhākuṭā |
kāṃ je vidyeneṃ moṭā | mhaṇoniyā || 9 ||
vidyā nāhī buddhī nāhī | viveka nāhīṃ sākṣepa nāhīṃ |
kuśal̤atā nāhīṃ vyāpa nāhīṃ | mhaṇauna prāṇī karaṃṭā || 10 ||
itukeṃ hi jetheṃ vase | tetheṃ vaibhavāsa uṇeṃ nase |
vaibhava sāṃḍitāṃ apaiseṃ | pāṭhīṃ lāge || 11 ||
vaḍila samartha dhākuṭā bhikārī | aikā yācī kaisī parī |
vaḍilā aisā vyāpa na karī | mhaṇoniyāṃ || 12 ||
jaisī vidyā taisī hāṃva | jaisā vyāpa taiseṃ vaibhava |
tolāsārikhā hāvabhāva | loka karitī || 13 ||
vidyā nase vaibhava nase | tetheṃ nirmal̤a kaiṃcā ase |
karaṃṭepaṇeṃ vokhaṭā dise | voṃgal̤a āṇī vikārī || 14 ||
paśu pakṣī guṇavaṃta | tyāsa kṛpā karī samartha |
guṇa nastāṃ jiṇeṃ vertha | prāṇīmātrāceṃ || 15 ||
guṇa nāhīṃ gaurava nāhīṃ | sāmarthya nāhīṃ mahatva nāhīṃ |
kuśal̤atā nāhīṃ tarka nāhīṃ | prāṇīmātrāsī || 16 ||
yākāraṇeṃ uttama guṇa | teṃci bhāgyāceṃ lakṣaṇa |
lakṣaṇevīṇa avalakṣaṇa | sahajaci jāleṃ || 17 ||
janāmadheṃ to jāṇatā | tyāsa āhe mānyatā |
koṇī yeka vidyā asatāṃ | mahatva pāve || 18 ||
prapaṃca athavā paramārtha | jāṇatā toci samartha |
neṇatā jāṇije vertha | niḥkāraṇa || 19 ||
neṇatāṃ viṃcu sarpa ḍase | neṇatāṃ jīvaghāta ase |
neṇatāṃ kārya nāse | koṇī yeka || 20 ||
neṇatāṃ prāṇī siṃtare | neṇapaṇeṃ taṟhe bhare |
neṇapaṇe ṭhake visare | padārtha kāṃhīṃ || 21 ||
neṇatāṃ vairī jiṃkitī | neṇatāṃ apāīṃ paḍatī |
neṇtāṃ saṃvhāratī ghaḍatī | jīvanāsa || 22 ||
āpule svahita na kal̤e janā | teṇeṃ bhogitī yātanā |
jñāna neṇatāṃ ajñānā | adhogatī || 23 ||
māyābrahma jīvaśiva | sārāsāra bhāvābhāva |
jāṭilyāsāṭhīṃ hoteṃ vāva | jnmamaraṇa || 24 ||
koṇa kartā niścayeṃsīṃ | baddha mokṣa to koṇāsī |
aiseṃ jāṇatāṃ prāṇīyāsī | suṭikāṃ ghaḍe || 25 ||
jāṇije deva nirguṇa | jāṇije mī to koṇa |
jāṇije ananyalakṣaṇa | mhaṇije mukta || 26 ||
jitukeṃ jāṇona sāṃḍileṃ | titukeṃ dṛśya volāṃḍileṃ |
jāṇatyāsa jāṇatāṃ tuṭaleṃ | mūl̤a mīpaṇāceṃ || 27 ||
na jāṇatāṃ koṭīvarī | sādhaneṃ kelīṃ paroparīṃ |
tarī mokṣāsa adhikārī | hoṇāra nāhīṃ || 28 ||
māyābrahma vol̤akhāveṃ | āpaṇāsa āpaṇa jāṇāveṃ |
itukyāsāṭhīṃ svabhāveṃ | cuke janma || 29 ||
jāṇatāṃ samarthāceṃ aṃtara | prasaṃgeṃ varte tadanaṃtara |
bhāgya vaibhava apāra | teṇeci pāve || 30 ||
mhaṇauna jāṇaṇeṃ navhe sāmānya | jāṇatāṃ hoīje sarvamānya |
kāṃhīṃca neṇatāṃ amānya | sarvatra karitī || 31 ||
padārtha dekhona bhūta bhāvī | neṇateṃ jhaḍapona prāṇa ṭhevī |
mithyā āhe uṭhāṭhevī | jāṇate jāṇatī || 32 ||
jāṇatyāsa kal̤e varma | neṇtyāceṃ khoṭeṃ karma |
sakal̤a kāṃhīṃ dharmādharma | jāṇatāṃ kal̤e || 33 ||
neṇatyāsa yemayātanā | jāṇatyāsa kāṃhīṃca lāgenā |
sakal̤a jāṇona vivaṃcanā | karī to mukta || 34 ||
neṇatāṃ kāṃhīṃ rājakāraṇa | apamāna karūna ghetī prāṇa |
neṇatāṃ kaṭhīṇa vartamāna | samastāṃsa hoye || 35 ||
mhaṇoniyāṃ neṇaṇeṃ khoṭeṃ | neṇate prāṇī karaṃṭe |
jāṇatāṃ vivaratāṃ tuṭe | janmamaraṇa || 36 ||
mhaṇona alakṣa karūṃ naye | jāṇaṇeṃ hāci upāye |
jāṇatāṃ sāpaḍeṃ soye | paralokācī || 37 ||
jāṇaṇeṃ sakal̤āṃsa pramāṇa | mūrkhāsa vāṭe apramāṇa |
paraṃtu aliptapaṇācī khūṇa | jāṇatāṃ kal̤e || 38 ||
yeka jāṇaṇeṃ karūna parateṃ | koṇa soḍī prāṇīyāteṃ |
koṇī yeka kārya jeṃ teṃ | jāṭilyāviṇa na kal̤e || 39 ||
jāṇaṇeṃ mhaṇije smaraṇa | neṇaṇeṃ mhaṇije vismaraṇa |
dohīṃmadheṃ koṇa pramāṇa | śāhāṇe jāṇatī || 40 ||
jāṇate loka te śāhāṇe | neṇate veḍe dainyavāṇe |
vijñāna tehi jāṇapaṇeṃ | kal̤o āleṃ || 41 ||
jetheṃ jāṇapaṇa khuṃṭaleṃ | tetheṃ bolaṇeṃ hi tuṭaleṃ |
heturahita jāleṃ | samādhāna || 42 ||
śroteṃ mhaṇatī heṃ pramāṇa | jāleṃ parama samādhāna |
parī piṃḍabrahmāṃḍa aikyalakṣaṇa | maja niropāveṃ || 43 ||
brahmāṃḍīṃ teṃci piṃḍīṃ ase | bahuta bolatī aiseṃ |
paraṃtu yācā pratyaya vilase | aiseṃ keleṃ pāhije || 44 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde jāṇapaṇanirūpaṇanāma samāsa cavathā ||
samāsa pāṃcavā : anumānanirśana || śrīrāma ||
piṃḍāsārikhī brahmāṃḍaracanā | naye āmucyā anumānā |
pracita pāhātāṃ nānā | mateṃ bhāṃbāvatī || 1 ||
jeṃ piṃḍīṃ teṃci brahmāṃḍīṃ | aisī bolāvayāci prauḍhī |
heṃ vacana ghaḍineṃ ghaḍī | tatvajña bolatī || 2 ||
piṃḍa brahmāṃḍa yeka rāhāṭī | aisī lokāṃcī lokadhāṭī |
parī pratyayāce parīpāṭīṃ | tagoṃ na sake || 3 ||
sthūl̤a sūkṣma kāraṇa māhākāraṇa | he cyārī piṃḍīṃce deha jāṇa |
virāṭa hiraṇya avyākṛta mūl̤aprakṛtī he khūṇa | brahmāṃḍīṃcī || 4 ||
he śāstrādhāṭī jāṇāvī | parī pracita kaisī āṇāvī |
pracita pāhātāṃ gathāgovī | hota āhe || 5 ||
piṃḍīṃ āhe aṃtaḥkaraṇa | tarī brahmāṃḍīṃ viṣṇu jāṇa |
piṃḍīṃ bolijeteṃ mana | tarī brahmāṃḍīṃ caṃdramā || 6 ||
piṃḍīṃ buddhī aiseṃ bolije | tarī brahmāṃḍīṃ brahmā aiseṃ jāṇije |
piṃḍīṃ citta brahmāṃḍīṃ vol̤akhije | nārāyeṇu || 7 ||
piṃḍīṃ bolije ahaṃkāra | brahmāṃḍīṃ rudra hā nirdhāra |
aisā bolilā vicāra | śāstrāṃtarīṃ || 8 ||
tarī koṇa viṣṇūceṃ aṃtaḥkarṇa | caṃdrāceṃ kaiseṃ mana |
brahmayāce buddhīlakṣaṇa | maja niropāveṃ || 9 ||
nārāyaṇāceṃ kaiseṃ citta | rudrāhaṃkārācā heta |
hā vicāra pāhona nemasta | maja niropāvā || 10 ||
pracitaniścayāpuḍheṃ anumāna | jaiseṃ siṃhāpuḍheṃ āleṃ svāna |
kharyāpuḍheṃ khoṭeṃ pramāṇa | hoīla kaiseṃ || 11 ||
parī yāsa pārakhī pāhije | pārakhīneṃ niścaya lāhije |
parikṣā nastāṃ rāhije | anumānasaṃśaīṃ || 12 ||
viṣṇu caṃdra āṇī brahmā | nārāyeṇa āṇī rudranāmā |
yāṃ pācāṃcī aṃtaḥkarṇapaṃcakeṃ āmhā | svāmī niropāvīṃ || 13 ||
yetheṃ pracita heṃ pramāṇa | nalage śāstrācā anumāna |
athavā śāstrīṃ tarī pāhona | pratyayo āṇāvā || 14 ||
pracitīvīṇa jeṃ bolaṇeṃ | teṃ avagheṃci kaṃṭāl̤avāṇeṃ |
toṃḍa pasarūna jaiseṃ suṇeṃ | raḍona geleṃ || 15 ||
tetheṃ kāye ho aikāveṃ | āṇī kāye śodhūna pāhāveṃ |
jetheṃ pratyāyācyā nāveṃ | sunyākāra || 16 ||
āvagheṃ āṃdhal̤eci mil̤āle | tetheṃ ḍol̤asāceṃ kāya cāle |
anubhavāce netra gele | tetheṃ aṃdhakāra || 17 ||
nāhī dugdha nāhī pāṇī | kelī viṣṭhecī sāraṇī |
tetheṃ nivaḍāvayāce dhanī | te eka ḍoṃbakāval̤e || 18 ||
āpule icheneṃ bolileṃ | piṃḍāaise brahmāṃḍa kalpile |
parī teṃ pracitīsa āleṃ | koṇyā prakāreṃ || 19 ||
mhaṇona hā avaghāca anumāna | avagheṃ kalpaneceṃ rāna |
bhalīṃ na ghyāveṃ āḍarāna | taśkarīṃ ghyāveṃ || 20 ||
kalpūna nirmile maṃtra | deva te kalpanāmātra |
deva nāhīṃ svataṃtra | maṃtrādhena || 21 ||
yetheṃ na bolatāṃ jāṇāveṃ | bolaṇeṃ vivekā āṇāveṃ |
āṃdhal̤eṃ pāulīṃ vol̤akhāveṃ | vicakṣaṇeṃ || 22 ||
jayāsa jaiseṃ bhāsaleṃ | teṇeṃ taiseṃ kavitva keleṃ |
parī heṃ pāhije nivaḍileṃ | pracitīneṃ || 23 ||
brahmyāneṃ sakal̤a nirmileṃ | brahmyāsa koṇeṃ nirmāṇa keleṃ |
viṣṇūneṃ viśva pāl̤ileṃ | viṣṇūsa pāl̤itā kavaṇu || 24 ||
rudra viśvasaṃvhārakartā | parī koṇa rudrāsa saṃvhāritā |
koṇa kāl̤ācā niyaṃtā | kal̤alā pāhije || 25 ||
yācā kal̤enā vicāra | toṃ avaghā aṃdhakāra |
mhaṇoniyāṃ sārāsāra | vicāra karaṇeṃ || 26 ||
brahmāṃḍa svabhāveṃci jāleṃ | paraṃtu heṃ piṃḍākāra kalpileṃ |
kalpileṃ parī pratyayā āleṃ | nāhīṃ kadā || 27 ||
pāhātāṃ brahmāṃḍācī pracitī | kityeka saṃśaya uṭhatī |
heṃ kalpanika śrotīṃ | nemasta jāṇāveṃ || 28 ||
piṃḍāsārikhī brahmāṃḍaracanā | koṇa āṇito anumānā |
brahmāṃḍīṃ padārtha nānā | te piṃḍīṃ kaiṃce || 29 ||
auṭakoṭī bhutāval̤ī | auṭakoṭī tīrthāval̤ī |
auṭakoṭī maṃtrāval̤ī | piṃḍīṃ koṭheṃ || 30 ||
tetīsa koṭī suravara | aṭhyāṃsi sahastra ṛṣeśvara |
navakoṭī kātyāyeṇīcā vicāra | piṃḍīṃ koṭheṃ || 31 ||
cyāmuṃḍā chapanna koṭī | kityeka jīva koṭyānukoṭī |
cauryāsī lakṣa yonīṃcī dāṭī | piṃḍīṃ koṭheṃ || 32 ||
brahmāṃḍīṃ padārtha nirmāṇa jāle | pṛthakākāreṃ vegal̤āle |
tehi tituke niropile | pāhijeta piṃḍīṃ || 33 ||
jitukyā auṣadhī titukīṃ phal̤e | nānā prakārīṃ rasāl̤eṃ |
nānā bījeṃ dhānyeṃ sakal̤eṃ | piṃḍīṃ niropāvīṃ || 34 ||
heṃ sāṃgatāṃ puravenā | tarī ugeṃci bolāvenā |
bolileṃ na yetāṃ anumānā | lājiravāṇeṃ || 35 ||
tarī heṃ niropileṃ navace | phukaṭa bolatāṃ kāya vece |
yākāraṇeṃ anumānāceṃ | kārya nāhīṃ || 36 ||
pāṃca bhūteṃ te brahmāṃḍīṃ | āṇi pāṃcaci vartatī piṃḍīṃ |
yācī pāhāvī rokaḍī | pracīta ātāṃ || 37 ||
pāṃcā bhūtāṃce brahmāṃḍa | āṇī paṃcabhūtika heṃ piṃḍa |
yāvegal̤eṃ teṃ udaṃḍa | anumānajñāna || 38 ||
jitukeṃ anumānāceṃ bolaṇeṃ | titukeṃ vamanaprāye tyāgaṇeṃ |
niścayātmaka teṃci bolaṇeṃ | pratyayāceṃ || 39 ||
jeṃci piṃḍīṃ teṃci brahmāṃḍīṃ | pracita nāhīṃ kīṃ rokaḍī |
paṃcabhūtāṃcī tāṃtaḍī | dohīkaḍe || 40 ||
mhaṇoni dehīṃceṃ thānamāna | hā toṃ avaghāci anumāna |
ātāṃ yeka samādhāna | mukhya teṃ kaiseṃ || 41 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde anumānanirśananāma samāsa pāṃcavā ||
samāsa sahāvā : guṇarūpanirūpaṇa || śrīrāma ||
ākāśa jaiseṃ nirākāra | taisā brahmācā vicāra |
tetheṃ vāyocā vikāra | taisī mūl̤amāyā || 1 ||
heṃ dāsabodhīṃ ase bolileṃ | jñānadaśakīṃ prāṃjal̤a keleṃ |
mūl̤amāyeṃta dākhavileṃ | paṃcabhūtika || 2 ||
tetheṃ jāṇīva to satvaguṇa | madhya to rajoguṇa |
neṇīva tamoguṇa | jāṇije śrotīṃ || 3 ||
mhaṇāla tetheṃ kaiṃcī jāṇīva | tarī aikā yācā abhiprāva |
piṃḍīṃ māhākāraṇa dehīṃ sarva | sākṣiṇī avasthā || 4 ||
taisī mūl̤aprakṛtī brahmāṃḍīṃceṃ | deha māhākāraṇa sāceṃ |
mhaṇona tetheṃjāṇīveceṃ | adhiṣṭhāna āleṃ || 5 ||
aso mūl̤amāyebhītarīṃ | gupta triguṇa vāsa karī |
paṣṭa hotī saṃdhī caturīṃ | jāṇāvī guṇakṣobhiṇī || 6 ||
jaisa tṛṇācā poṭarākal̤ā | puḍheṃ ukalona hoye mokal̤ā |
taisī mūl̤amāyā avalīl̤ā | guṇa prasavalī || 7 ||
mūl̤amāyā vāyosvarūpa | aika guṇakṣobhiṇīceṃ rūpa |
guṇavikāra hotāṃci alpa | guṇakṣobhiṇī bolije || 8 ||
puḍheṃ jāṇīva madhyasta neṇīva | miśrita cālilā svabhāva |
tetheṃ mātṛkāsa ṭhāva | śabda jālā || 9 ||
to śabdaguṇa ākāśīṃcā | aisā abhiprāva yethīcā |
śabdeṃci vedaśāstrāṃcā | ākāra jālā || 10 ||
paṃcabhūteṃ triguṇākāra | avaghā vāyocā vikāra |
jāṇīvaneṇīvecā vicāra | vāyoci karitāṃ || 11 ||
vāyo nastāṃ kaiṃcī jāṇīva | jāṇīva nastāṃ kaiṃcī neṇīva |
jāṇīvaneṇīvesa ṭhāva | vāyoguṇeṃ || 12 ||
jetheṃ mul̤īca nāhī cal̤aṇa | tetheṃ kaiṃceṃ jāṇīvalakṣaṇa |
mhaṇoni vāyocā guṇa | nemasta jāṇāvā || 13 ||
yekāpāsūna yeka jāleṃ | heṃ yeka ugeṃci disona āleṃ |
svarūpa mul̤īca bhāsaleṃ | triguṇabhūtāṃceṃ || 14 ||
aisā hā mul̤īṃcā kardamu | puḍheṃ paṣṭatecā anukramu |
sāṃgatāṃ yekāpāsūna yeka ugamu | heṃ hi khareṃ || 15 ||
vāyoca kardama bolilā | tayāpāsūna agni jālā |
tohi pāhātāṃ dekhilā | kardamuci || 16 ||
agnipāsūna jāleṃ āpa | teṃhi kardamasvarūpa |
āpāpāsūna pṛthvīceṃ rūpa | teṃhi kardamarūpī || 17 ||
yetheṃ āśaṃkā uṭhilī | bhūtāṃsa jāṇīva koṭheṃ dekhilī |
tarī bhūtāṃta jāṇīva he aikilī | nāhīṃ vārtā || 18 ||
jāṇīva mhaṇije jāṇateṃ cal̤aṇa | teṃci vāyoceṃ lakṣaṇa |
vāyoāṃgīṃ sakal̤a guṇa | māgāṃ niropileṃ || 19 ||
mhaṇona jāṇīvaneṇīvamiśrīta | avagheṃ cālileṃ paṃcabhūta |
mhaṇoniyāṃ bhūtāṃta | jāṇīva ase || 20 ||
koṭheṃ dise koṭheṃ na dise | parī teṃ bhūtīṃ vyāpūna ase |
tikṣaṇa buddhī karitāṃ bhāse | sthūl̤a sukṣma || 21 ||
paṃcabhūteṃ ākāralī | bhūtīṃ bhūteṃ kālavalīṃ |
tarī pāhātaṃ bhāsalīṃ | yeka sthūl̤a yeka sūkṣma || 22 |
| nirodhavāyo na bhāse | taisī jaṇīva na dise |
na dise parī te ase | bhūtarūpeṃ || 23 ||
kāṣṭhīṃ agnī disenā | nirodhavāyo bhāsenā |
jaṇīva taisī lakṣenā | yekāyekīṃ || 24 ||
bhūteṃ vegal̤ālīṃ disatī | pāhātāṃ yekaci bhāsatī |
bahuta dhūrtapaṇeṃ pracitī | vol̤akhāvī || 25 ||
brahmāpāsuna mūl̤amāyā | mūl̤amāyepāsūna guṇamāyā |
guṇamāyepāsūna tayā | guṇāsa janma || 26 ||
guṇāpāsūniyāṃ bhūteṃ pāvalī | paṣṭa daśeteṃ |
aisīyāṃcīṃ rūpeṃ samasteṃ | niropilīṃ || 27 ||
ākāśa guṇāpāsūna jāleṃ | heṃ kadāpī nāhī ghaḍaleṃ |
śabdaguṇāsa kalpileṃ | ākāśa vāyāṃ || 28 ||
yeka sāṃgatāṃ yekaci bhāvī | ugīca karī gathāgovī |
tayā veḍyācī ugavī | koṇeṃ karāvī || 29 ||
sikavilyāṃ hi kal̤enā | umajavilyāṃ hi umajenā |
dṛṣṭāṃteṃhi tarkenā | maṃdarūpa || 30 ||
bhūtāṃhūna bhūta thora | hā hi dāvilā vicāra |
parī bhūtāṃvaḍila svataṃtra | koṇa āhe || 31 ||
jetheṃ mūl̤amāyā paṃcabhūtika | tetheṃ kāye rāhilā viveka |
mūl̤amāyeparateṃ yeka | nirguṇabrahma || 32 ||
brahmīṃ mūl̤amāyā jālī | ticī līl̤ā parīkṣilī |
taṃva ne nikhal̤a votalī | bhūteṃtriguṇāṃcī || 33 ||
bhūteṃ vikāravaṃta catvāra | ākāśa pāhātāṃ nirvikāra |
ākāśa bhūta hā vicāra | upādhīkaritāṃ || 34 ||
piṃḍīṃ vyāpaka mhaṇona jīva | brahmāṃḍīṃ vyāpaka mhaṇona śiva |
taisāca hāhi abhiprāva | ākāśācā || 35 ||
upādhīmaceṃ sāpaḍaleṃ | sūkṣma pāhātāṃ bhāsaleṃ |
itukyāsāṭhīṃ ākāśa jāleṃ | bhūtarūpa || 36 ||
ākāśa avakāśa to bhakāsa | parabrahma teṃ nirābhāsa |
upādhīṃ nastā jeṃ ākāśa | teṃci brahma || 37 ||
jāṇīva neṇīva madhyamāna | heṃci guṇāceṃ pramāṇa |
yetheṃ niropileṃ triguṇa | rūpeṃsahita || 38 ||
prakṛtī pāvalī vistārāteṃ | puḍhe yekāceṃ yekaci hoteṃ |
vikāravaṃtaci tayāteṃ | nema kaiṃcā || 39 ||
kāl̤eṃ pāṃḍhareṃ mel̤avitāṃ | pāraveṃ hoteṃ tatvatā |
kāl̤eṃ pival̤eṃ mel̤avitāṃ | hiraveṃ hoye || 40 ||
aiseṃ raṃga nānāparī | mel̤avitāṃ pālaṭa dharī |
taiseṃ dṛśya heṃ vikārī | vikāravaṃta || 41 ||
yekā jīvaneṃ nānā raṃga | umaṭoṃ lāgatī taraṃga |
pālaṭācā lāgavega | kitī mhaṇona pāhāvā || 42 ||
yekā udakāce vikāra | pāhātāṃ disatī apāra |
pāṃcā bhūtāṃce vistāra | cauryāsī lakṣa yonī || 43 ||
nānā dehāceṃ bīja udaka | udakāpasūna sakal̤a loka |
kiḍā muṃgī svāpadādika | udakeṃci hoyeṃ || 44 ||
śuklīta śoṇīta mhaṇije nīra | tyā nīrāceṃ heṃ śarīra |
nakheṃ daṃta astimātra | udakācyā hotī || 45 ||
mul̤yāṃce bārīka pāgore | teṇeṃ paṃtheṃ udaka bhare |
tyā udakeṃci vistāre | vṛkṣamātra || 46 ||
aṃbavṛkṣa moharā āle | avaghe udakākaritāṃ jāle |
phal̤īṃ phulīṃ lagaḍale | sāvakāsa || 47 ||
khoḍa phoḍuna aṃbe pāhātāṃ | tetheṃ disenā sarvathā |
khāṃdyā phoḍuna phal̤eṃ pāhātāṃ | volīṃ sāleṃ || 48 ||
mul̤āpāsūna sevaṭavarī | phal̤a nāhīṃ tadanaṃtarīṃ |
jal̤arūpa phal̤a caturīṃ | vivekeṃ jāṇāveṃ || 49 ||
teṃci jal̤a seṃḍyā caḍhe | tevhāṃ vṛkṣamātra lagaḍe |
yekāceṃ yekaci ghaḍe | yeṇeṃ prakāreṃ || 50 ||
patreṃ puṣpeṃ phal̤eṃ bheda | kitī karāvā anuvāda |
sūkṣma dṛṣṭīneṃ viśada | hota āhe || 51 ||
bhūtāṃce vikāra sāṃgoṃ kitī | kṣaṇakṣaṇā pālaṭatī |
yekāce yekaci hotī || nānā varṇa ||
52 || triguṇabhūtāṃcī laṭapaṭa | pāhoṃ jātāṃ he khaṭapaṭa |
bahurūpa bahu pālaṭa | kitī mhaṇona sāṃgāvā || 53 ||
ye prakṛtīcā nirāsa | vivekeṃ vārāvā sāvakāsa |
maga paramātmā pareśa | ananyabhāveṃ bhajāvā || 54 ||
ithi śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde guṇarūpanirūpaṇanāma samāsa sahāvā ||
samāsa sātavā : vikalpanirūpaṇa || śrīrāma ||
ādhī sthūl̤a āhe yeka | tarī maga aṃtaḥkaraṇa paṃcaka |
jāṇatepaṇācā viveka | sthūl̤ākaritāṃ || 1 ||
taiseṃci brahmāṃḍeṃvīṇa kāṃhīṃ | mūl̤amāyesi jāṇīva nāhīṃ |
sthūl̤ācyā ādhāreṃ sarva hi | kārya cāle || 2 ||
teṃ sthūl̤aci nastāṃ nirmāṇa | koṭheṃ rāhela aṃtaḥkarṇa |
aisā śrotīṃ kelā praśna | yāceṃ uttara aikā || 3 ||
kosale athavā kāṃṭeghareṃ | nānā pṛṣṭhibhāgīṃ cālatī ghareṃ |
jīva karitī lahānathoreṃ | śaktīnusāra || 4 ||
śaṃkha siṃpī ghulā kavaḍeṃ | ādhīṃ tyāṃceṃ ghara ghaḍe |
kiṃvā ādhīṃ nirmāṇa kiḍe | heṃ vicārāveṃ || 5 ||
ādhī prāṇī te hotī | maga ghareṃ nirmāṇa karitī |
he toṃ pratyakṣa pracitī | sāṃgaṇeṃ nalage || 6 ||
taiseṃ ādhī sūkṣma jāṇa | maga sthūl̤a hoteṃ nirmāṇa |
yeṇeṃ dṛṣṭāṃteṃ praśna | phiṭalā śrotayāṃcā || 7 ||
tava śrotā puse āṇīka | jī āṭhavaleṃ kāṃhīṃ yeka |
janmamṛtyucā viveka | maja niropāvā || 8 ||
koṇa jnmāsa ghāliteṃ | āṇī māgutā koṇa janma gheteṃ |
heṃ pratyayā kaiseṃ yeteṃ | koṇyā prakāreṃ || 9 ||
brahmā janmāsa ghālito | viṣṇu pratipāl̤a karito |
rudra avagheṃ saṃvhārito | aiseṃ bolatī || 10 ||
tarīṃ heṃ pravṛtīceṃ bolaṇeṃ | pratyayāsa āṇī uṇeṃ |
pratyaya pāhātāṃ ślāghyavāṇeṃ | hoṇāra nāhīṃ || 11 ||
brahmyāsa koṇeṃ janmāsa ghātaleṃ | viṣṇūsa koṇeṃ pratipāl̤ileṃ |
rudrāsa koṇeṃ saṃvhārileṃ | māhāpral̤aīṃ || 12 ||
mhaṇauni hā sṛṣṭībhāva | avaghā māyecā svabhāva |
kartā mhaṇoṃ nirguṇa deva | tarī to nirvikārī || 13 ||
mhaṇāveṃ māyā janmāsa ghālī | tarī he āpaṇaci vistāralī |
āṇī vicāritāṃ thāralī | heṃ hi ghaḍenā || 14 ||
ātāṃ janmato to koṇa | kaisī tyācī vol̤akhaṇa |
āṇī saṃcitāceṃ lakṣaṇa | teṃhi niropāveṃ || 15 ||
puṇyāceṃ kaiseṃ rūpa | āṇī pāpāceṃ kaiseṃ svarūpa |
yāhi śabdāca ākṣepa | koṇa kartā || 16 ||
heṃ kāṃhīṃca na ye anumānā | mhaṇatī janma ghete vāsanā |
parī te pāhātāṃ disenā | nā dharitāṃ na ye || 17 ||
vāsanā kāmanā āṇī kalpanā | hetu bhāvanā mati nānā |
aiśā anaṃta vṛttī jāṇā | aṃtaḥkarṇapaṃcakācyā || 18 ||
aso heṃ avagheṃ jāṇīva yaṃtra | jāṇīva mhaṇije smaraṇamātra |
tyā smaraṇāsa janmasūtra | kaiseṃ lāge || 19 ||
deho nirmāṇa pāṃcā bhūtāṃcā | vāyo cāl̤aka tayācā |
jāṇaṇeṃ hā manācā | manobhāva || 20 ||
aiseṃ heṃ sahajaci ghaḍaleṃ | tatvāṃceṃ guṃthāḍeṃ jāleṃ |
koṇāsa koṇe janmavileṃ | koṇyā prakāreṃ || 21 ||
tarī heṃ pāhātāṃ disenā | mhaṇona janmaci asenā |
upajalā prāṇī yenā | māgutā janmā || 22 ||
koṇāsīca janma nāhīṃ | tarī saṃtasaṃgeṃ keleṃ kāī |
aisā abhiprāva sarvahi | śrotayāṃcā |
23 || purvīṃ smaraṇa nā vismaraṇa | madheṃci heṃ jāleṃ smaraṇa |
aṃtaryāmīṃ aṃtaḥkarṇa | jāṇatī kal̤ā || 24 ||
sāvadha āhe toṃ smaraṇa | vikal̤a hotāṃ vismaraṇa |
vismaraṇa paḍatāṃ maraṇa | pāvatī prāṇī || 25 ||
smaraṇa vismaraṇa rāhileṃ | maga dehāsa maraṇa āleṃ |
pudheṃ janmāsa ghātaleṃ | koṇāsa koṇeṃ || 26 ||
mhaṇonī janmaci asenā | āṇī yātanā hi disenā |
avaghī verthaci kalpanā | bal̤āvalī || 27 ||
mhaṇauna janmaci nāhīṃ koṇāsī | śrotayāṃcī āśaṃkā aisī |
marona geleṃ teṃ janmāsī | māguteṃ na ye || 28 ||
vāl̤aleṃ kāṣṭha hiraval̤enā | paḍileṃ phal̤a teṃ punhāṃ lāgenā |
taiseṃ paḍileṃ śarīra yenā | janmāsa māguteṃ || 29 ||
maḍakeṃ avaciteṃ phuṭaleṃ | phuṭaleṃ teṃ phuṭonica geleṃ |
taiseṃci punhāṃ janmaleṃ | nāhīṃ manuṣya || 30 ||
yetheṃ ajñāna āṇī sajñāna | sārikheca jāleṃ samāna |
aisā bal̤āvalā anumāna | śrotayāṃsī || 31 ||
vaktā mhaṇe ho aikā | avagheṃ pāṣāṃḍa karūṃ nakā |
anumāna asela tarī vivekā | avalokāveṃ || 32 ||
pretneṃvīṇa kārya jāleṃ | jevilyāvīṇa poṭa bharaleṃ |
jñāneṃvīṇa mukta jāleṃ | heṃ toṃ ghaḍenā || 33 ||
svayeṃ āpaṇa jevilā | tyāsa vāṭe loka dhālā |
paraṃtu heṃ samastāṃlā | ghaḍale pāhije || 34 ||
pohaṇeṃ sikalā to tarela | pohaṇeṃ neṇeṃ to buḍela |
yetheṃ hi anumāna karīla | aisā kavaṇu || 35 ||
taiseṃ jayāsa jñāna jāleṃ | te te titukeca tarale |
jyāceṃ baṃdhanaci tuṭaleṃ | toci mukta || 36 ||
mokal̤ā mhaṇe nāhīṃ baṃdhana | āṇī pratyakṣa baṃdīṃ paḍile jana |
tyāṃceṃ kaiseṃ samādhāna | teṃ tumhī pāhā || 37 ||
neṇe dusaryācī tal̤amal̤a | teṃ manuṣya paraduḥkhasītal̤a |
taisāca hāhi keval̤a | anubhava jāṇāvā || 38 ||
jayāsa ātmajñāna jāleṃ | tatveṃ tatva vivaṃcileṃ |
khuṇesī pāvatāṃca bāṇaleṃ | samādhāna || 39 ||
jñāneṃ cuke janmamaraṇa | sagaṭa bolaṇeṃ apramāṇa |
vedaśāstra āṇī purāṇa | maga kāsayāsī || 40 ||
vedaśāstravicārabolī | māhānubhāvāṃcī maṃḍal̤ī |
bhūmaṃḍal̤īṃ loka sakal̤ī | heṃ mānītanā || 41 ||
avagheṃ hotāṃ apramāṇa | maga āpaleṃca kāya pramāṇa |
mhaṇona jetheṃ ātmajñāna | toci mukta || 42 ||
avaghe ca mukta pāhātāṃ nara | hāhi jñācā udgāra |
jñāneṃviṇa to uddhāra | hūṇāra nāhīṃ || 43 ||
ātmajñāna kal̤oṃ āle | mhaṇona dṛśya mithyā jāleṃ |
paraṃtu veḍhā lāvileṃ | sakal̤āsa yeṇeṃ || 44 |
ātāṃ praśna hā phiṭalā | jñānī jñāneṃ mukta jālā |
ajñāna to bāṃdhalā | āpale kalpaneneṃ || 45 ||
vijñānāsārikheṃ ajñāna | āṇī muktāsārikheṃ baṃdhana |
niścayāsārikhā anumāna | mānūṃci naye || 46 ||
baṃdhana mhaṇije kāṃhīṃca nāhīṃ | parī veḍhā lāvileṃ sarva hi |
yāsa upāvaci nāhīṃ | kal̤alyāvāṃcunī || 47 ||
kāṃhīṃca nāhīṃ āṇī bādhī | heṃci navala pāhā ādhīṃ |
mithyā jāṇijenā baddhi | mhaṇona baddha || 48 ||
bhol̤ā bhāva siddhī jāva | hā udhārācā upāva |
rokaḍā mokṣācā abhiprāva | vivekeṃ jāṇāvā || 49 ||
prāṇī vhāvayā mokal̤ā | ādhīṃ pāhije jāṇīvakal̤ā |
sakal̤a jāṇatāṃ nirāl̤ā | sahajaci hoye || 50 ||
kāṃhīṃca neṇije teṃ ajñāna | sakal̤a jāṇije teṃ jñāna |
jāṇiva rāhātāṃ vijñāna | svayeṃci ātmā || 51 ||
amṛta seūna amara jālā | to mhaṇe mṛtyu kaisā yeto janālā |
taisā vivekī mhaṇe baddhālā | janma to kaisā || 52 ||
jāṇatā mhaṇe janāteṃ | tumhāṃsa bhūta kaise jhaḍapiteṃ |
tumhāsa vīṣa kaiseṃ caḍhateṃ | nirviṣa mhaṇe |
|| 53 ||
ādhīṃ baddhāsārikeṃ vhāveṃ | maga heṃ nalageci pusāveṃ |
viveka dūrī ṭheūna pāhāveṃ | lakṣaṇa baddhāceṃ || 54 ||
nijelyāsa ceīlā to | mhaṇe hā kāṃ re vosaṇāto |
anubhava pāhāṇeṃci āhe to | tarī maga nijona pāhāvā || 55 ||
jñātyācī ugavalī vṛttī | baddhāaisī na paḍela guṃtī |
bhukelyācī anubhavaprāptī | dhālyāsa nāhīṃ || 56 ||
itukena āśaṃkā tuṭalī | jñāneṃ mokṣaprāptī jālī |
viveka pāhātāṃ bāṇalī | aṃtarasthitī || 57 ||
ithi śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vikalpanirasananāma samāsa sātavā ||
samāsa āṭhavā : dehāṃtanirūpaṇa || śrīrāma ||
jñātā suṭalā jñānamateṃ | paraṃtu janma kaisā baddhāteṃ |
baddhāceṃ kāye janmateṃ | aṃtakāl̤īṃ || 1 ||
baddha prāṇī marona gele | tetheṃ kāṃhīṃca nāhīṃ uraleṃ |
jāṇivece vismaraṇa jāleṃ | maraṇāpūrvī || 2 ||
aisī ghetalī āśaṃkā | yāceṃ uttara aikā |
ātāṃ duścīta hoūṃ nakā | mhaṇe vaktā || 3 ||
paṃcaprāṇa sthal̤eṃ soḍitī | prāṇarūpa vāsanāvṛttī |
vāsanāmiśrīta prāṇa jātī | deha soḍuniyā || 4 ||
vāyosarisī vāsanā gelī | te vāyorūpeṃci rāhilī |
punhāṃ janma gheūna ālī | hetuparatveṃ || 5 ||
kityeka prāṇī niḥśeṣa maratī | punhāṃ māgute jīva yetī |
ḍhakalūna dilheṃ teṇeṃ dukhavatī | hastapādādika || 6 ||
sarpadṛṣṭī jāliyāṃ varī | tīṃ divasāṃ uṭhavī dhanvaṃtarī |
tevhāṃ te māghārī | vāsanā yete kīṃ || 7 ||
kityeka seveṃ hoūna paḍatī | kityeka tayāṃsa uṭhavitī |
yemalokīṃhūna āṇitī | māghāre prāṇī || 8 ||
kityeka purvīṃ śrāpile | te śāpeṃ deha pāvale |
uśrāpakāl̤īṃ punhāṃ āle | pūrvadehīṃ || 9 ||
kityekīṃ bahu janma ghetale | kityeka parakāyā praveśale |
aise āle āṇī gele | bahuta loka || 10 ||
phuṃkalyāsarisā vāyo gelā | tetheṃ vāyosūna nirmāṇa jālā |
mhaṇona vāyorūpa vāsanelā | jnama āhe || 11 ||
manācyā vṛttī nānā | tyāṃta janma ghete vāsanā |
vāsanā pāhātāṃ disenā | paraṃtu āhe || 12 ||
vāsanā jāṇije jāṇivaheta | jāṇīva mul̤īṃcā mūl̤ataṃta |
mūl̤amāyeṃta ase miśrita | kāraṇarūpeṃ || 13 ||
kāraṇarūpa āhe brahmāṃḍīṃ | kāryarūpeṃ varte piṃḍīṃ |
anumānitāṃ tāṃtaḍīṃ | anumānenā || 14 ||
paraṃtu āhe sūkṣmarūpa | jaiseṃ vāyoce svarūpa |
sakal̤a deva vāyorūpa | āṇī bhūtasṛṣṭi || 15 ||
vāyomadheṃ vikāra nānā | vāyo pāhātāṃ tarī disenā |
taisī jāṇīvavāsanā | ati sūkṣma || 16 ||
triguṇa āṇī paṃcabhūteṃ | he vāyomadhyeṃ miśrite |
anumānenā mhaṇona tyāteṃ | mithyā mhaṇoṃ naye || 17 ||
sahaja vāyo cāle | tarī sugaṃdha durgaṃdha kal̤oṃ āle |
uṣṇa sītal̤a tapta nivāle | pratyakṣa prāṇī || 18 ||
vāyoceni megha vol̤atī | vāyoceni nakṣatreṃ cālatī |
sakal̤a sṛṣṭīcī vartatī gatī | sakal̤a to vāyo || 19 ||
vāyorūpeṃ devateṃ bhūteṃ | āṃgīṃ bharatī akasmāteṃ |
vīdha keliyāṃ preteṃ | sāvadha hotīṃ || 20 ||
vāreṃ nirāl̤eṃ na bole | dehāmadheṃ bharona ḍole |
āl̤ī gheūna janmā āle | kityeka prāṇī || 21 ||
rāhāṇeṃ brahmaṇasamaṃdha jātī | rāhāṇeṃ ṭhevaṇīṃ sāṃpaḍatī |
nānā guṃtale ugavatī | pratyakṣa rāhāṇeṃ || 22 ||
aisā vāyocā vikāra | yevaṃce kal̤enā vistāra |
sakal̤a kāṃhīṃ carācara | vāyomul̤eṃ || 23 ||
vāyo stabdharūpeṃ sṛṣṭīdhartā | vāyo caṃcal̤arūpeṃ sṛṣṭīkartā |
na kal̤e tarī vicārīṃ pravartā | mhaṇije kal̤e || 24 ||
mul̤āpāsūna sevaṭavarī | vāyoci sakal̤a kāṃhīṃ karī |
vāyovegal̤eṃ kartutva caturīṃ maja niropāveṃ || 25 ||
jāṇīvarūpa mūl̤amāyā | jāṇīva jāte āpalyā ṭhāyā |
gupta pragaṭa hoūniyāṃ | viśvīṃ varte || 26 ||
koṭheṃ gupta koṭheṃ pragaṭe | jaiseṃ jīvana uphāl̤e āṭe |
puḍheṃ māgutā vogha loṭe | bhūmaṃḍal̤īṃ || 27 ||
taisāca vāyomadheṃ jāṇīvaprakāra | umaṭe āṭe niraṃtara |
koṭheṃ vikāreṃ koṭheṃ samīra | ugāca vāje || 28 ||
vārīṃ āṃgāvarūna jātī | teṇeṃ hātapāye vāl̤atī |
vārāṃ vājatāṃ karapatī | ālīṃ pikeṃ || 29 ||
nānā rogāṃcīṃ nānā vārīṃ | pīḍā karitī pṛthvīvarī |
vīja kaḍāḍī aṃbarīṃ | vāyomul̤eṃ || 30 ||
vāyokaritāṃ rāgoddhāra | kal̤e vol̤akhīcā nirdhāra |
dīpa lāge megha paḍe hā camatkāra | rāgoddhārīṃ || 31 ||
vāyo phuṃkitāṃ bhulī paḍatī | vāyo phuṃkitāṃ khāṃḍakeṃ karapatī |
vāyokaritāṃ cālatī | nānā maṃtra || 32 ||
maṃtreṃ deva pragaṭatī | maṃtreṃ bhūteṃ akharakitī |
bājīgarī voḍaṃbarī karitī | maṃtrasāmarthyeṃ || 33 ||
rākṣasāṃcī māvaracanā | te he devāṃdikāṃ kal̤enā |
vicitra sāmarthyeṃ nānā | staṃbanamohanādikeṃ || 34 ||
dhaḍaci piseṃ karāveṃ | piseṃca umajavāveṃ |
nānā vikāra sāṃgāve | kitī mhaṇonī || 35 ||
maṃtrīṃ saṃgrāma devācā | maṃtrīṃ sābhimāna ṛṣīcā |
mahimā maṃtrasāmarthyācā | koṇa jāṇe || 36 ||
maṃtrīṃ pakṣī āṭopitī | mūśakeṃ svāpadeṃ bāṃdhatī |
maṃtrīṃ māhasarpa khil̤itī | āṇī dhanalābha || 37 ||
ātāṃ aso hā praśna jālā | baddhācā janma pratyayā ālā |
māgīla praśna phiṭalā | śrotayācā || 38 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde dehāṃtanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā ||
samāsa navavā : saṃdehavāraṇa || śrīrāma ||
brahma vāritāṃ vārenā | brahma sāritāṃ sārenā |
brahma kāṃhīṃ vosarenā | yekīkaḍe || 1 ||
brahma bheditāṃ bhedenā | brahma cheditāṃ chedenā |
brahma parateṃ hoyenā | keleṃ tarī || 2 ||
brahma khaṃḍenā akhaṃḍa | brahmīṃ nāhīṃ dusareṃ baṃḍa |
tarī kaiseṃ heṃ brahmāṃḍa | sirakaleṃ madheṃ || 3 ||
parvata pāṣāṇa sil̤ā sikhareṃ | nānā sthal̤eṃ sthal̤āṃtareṃ |
bhūgol̤aracanā koṇyā prakāreṃ | jālīṃ parabrahmīṃ || 4 ||
bhūgol̤a āhe brahmāmadheṃ | brahma āhe bhūgol̤āmadheṃ |
pāhātaṃ yeka yekāmadheṃ | pratyakṣa dise || 5 ||
brahmīṃ bhūgol̤eṃ paisa kelā | āṇī bhūgol̤ahi brahmeṃ bhedilā |
vicāra pāhātāṃ pratyaya ālā | pratyakṣa ātāṃ || 6 ||
brahmeṃ brahmāṃḍa bhedileṃ | heṃ toṃ pāhatāṃ nīṭaci jāleṃ |
parī brahmāsa brahmāṃḍeṃ bhedileṃ | heṃ viparīta dise || 7 ||
bhedileṃ nāhīṃ mhaṇāveṃ | tarī brahmīṃ brahmāṃḍa svabhāveṃ |
heṃ sakal̤āṃsa anubhaveṃ | disata āhe || 8 ||
tarī heṃ ātāṃ kaiseṃ jāleṃ | vicārūna pāhije bolileṃ |
aiseṃ śrotīṃ ākṣepileṃ | ākṣepavacana || 9 ||
ātāṃ yāceṃ pratyuttara | sāvadha aikā nirottara |
yetheṃ paḍile kiṃ vicāra | saṃdehācī || 10 ||
brahmāṃḍa nāhīṃ mhaṇo tarī dise | āṇī dise mhaṇo tarī nāse |
ātāṃ heṃ samajatī kaiseṃ | śrotejana || 11 ||
taṃva śrote jāle uddita | āhoṃ mhaṇatī sāvacitta |
prasaṃgeṃ boloṃ ucita | pratyottara || 12 ||
ākāśīṃ dīpāsa lāvileṃ | dīpeṃ ākāśa parateṃ keleṃ |
heṃ toṃ ghaḍenā pāhileṃ | pāhije śrotīṃ || 13 ||
āpa teja athavā pavana | sārūṃ na sakatī gagana |
gagana pāhātāṃ saghana | cal̤ela kaiseṃ || 14 ||
athavā kaṭhīṇa jālī medanī | tarī gaganeṃ kelī cāl̤aṇī |
pṛthvīceṃ sarvāṃga bhedūnī rāhileṃ gagana || 15 ||
yācī pracita aisī ase | jeṃ jaḍatvā āleṃ titukeṃ nāse |
ākāśa jaiseṃ taiseṃ ase | cal̤aṇāra nāhīṃ || 16 ||
vegal̤epaṇa pāhāveṃ | tayāsa ākāśa mhaṇāveṃ |
abhinna hotāṃ svabhāveṃ | ākāśa brahma || 17 ||
tasmāta ākāśa cal̤enā | bheda gaganācā kal̤enā |
bhāsaleṃ brahma tayāsa jāṇā | ākāśa mhaṇāveṃ || 18 ||
nirguṇa brahmaseṃ bhāsaleṃ | kalpūṃ jātāṃ anumānaleṃ |
mhaṇona ākāśa bolileṃ | kalpanesāṭhīṃ || 19 ||
kalpanesi bhāse bhāsa | titukeṃ jāṇāveṃ ākāśa |
parabrahma nirābhāsa | nirvikalpa || 20 ||
paṃcabhūtāṃmadheṃ vāsa | mhaṇauna bolije ākāśa |
bhūtāṃtarīṃ jo brahmāṃśa | teṃci gagana || 21 ||
pratyakṣa hoteṃ jāteṃ | acal̤a kaiseṃ mhaṇāveṃ tyāteṃ |
mhaṇaoniyāṃ gaganāteṃ | bhedileṃ nāhīṃ || 22 ||
pṛthvī virona ure jīvana | jīvana nastāṃ ure agna |
agna vijhatāṃ ure pavana | tohi nase || 23 ||
mithyā āleṃ āṇī geleṃ | teṇeṃ khareṃ teṃ bhaṃgaleṃ |
aiseṃ heṃ pracitīsa āleṃ | koṇeṃparī || 24 ||
bhrameṃ pratyakṣa disateṃ | vicāra pāhatāṃ kāya tetheṃ |
bhramamūl̤a yā jagāateṃ | khareṃ kaiseṃ mhaṇāveṃ || 25 ||
bhrama śodhitāṃ kāṃhīṃca nāhīṃ | tetheṃ bhedileṃ koṇeṃ kāī |
bhrameṃ bhedileṃ mhaṇatāṃ ṭhāīṃ | bhramaci mithyā || 26 ||
bhramāceṃ rūpa mithyā jāleṃ | maga sukheṃ mhaṇāveṃ bhedileṃ |
mūl̤īṃ laṭikeṃ tyāneṃ keleṃ | teṃhi taiseṃ || 27 ||
laṭikyāneṃ udaṃḍa keleṃ | tarī āmuceṃ kāya geleṃ |
keleṃ mhaṇatāṃca nāthileṃ | śāhāṇe jāṇatī || 28 ||
sāgarāmadheṃ khasakhasa | taiseṃ parabrahmīṃ dṛśya |
matisārikhā matiprakāśa | aṃtarīṃ vāḍhe || 29 ||
matī karitāṃ viśāl̤a | kaval̤o lāge aṃtarāl̤a |
pāhātāṃ bhāse brahmagol̤a | kavīṭha jaiseṃ|| 30 ||
vṛtti tyāhūna viśāl̤a | karitāṃ brahmāṃḍa badriphal̤a |
brahmākāra hotāṃ keval̤a | kāṃhīṃca nāhīṃ || 31 ||
āpaṇa vivekeṃ viśāl̤alā | maryādevegal̤ā jālā |
maga brahmagol̤a dekhilā | vaṭabījanyāyeṃ || 32 ||
hotāṃ tyāhūna vistīrṇa | vaṭabīja koṭipramāṇa |
āpāṇa hotāṃ paripūrṇa | kāṃhīṃca nāhīṃ || 33 ||
āpaṇa bhrameṃ lāhānāl̤alā | keval̤a dehadhārī jālā |
tarī maga brahmāṃḍa tyālā | kaval̤ela kaiseṃ || 34 ||
vṛttī aisī vāḍhavāvī | pasarūna nāhīṃca karāvī |
pūrṇabrahmāsa puravavī | cahūṃkaḍe || 35 ||
jaṃva yeka suvarṇa āṇitāṃ | teṇeṃ brahmāṃḍa maḍhavitāṃ |
kaise hoīla teṃ tatvatāṃ | bareṃ pāhā || 36 ||
vastu vṛttisa kaval̤e | teṇeṃ vṛtti phāṭona vitul̤e |
nirguṇa ātmāca nival̤e | jaisā taisā || 37 ||
yetheṃ phiṭalī āśaṃkā | śrote ho saṃdeha dharūṃ nakā |
anumāna asela tarī vivekā | avalokāveṃ || 38 ||
vivekeṃ tuṭeṃ anumāna | vivekeṃ hoye samādhāna |
vivekeṃ ātmanivedana | mokṣa lābhe || 39 ||
kelī mokṣācī upekṣā | vivekeṃ sārileṃ pūrvapakṣā |
siddhāṃta ātmā pratyakṣā | pramāṇa na lage || 40 ||
he pracitīcīṃ uttareṃ | kal̤atī sārāsāravicāreṃ |
mananadhyāseṃ sākṣātkāreṃ | pāvana hoīje || 41 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde saṃdehavāraṇanāma samāsa navavā ||
samāsa dahāvā : sthitinirūpaṇa || śrīrāma ||
deul̤āmadheṃ jagannāyeka | āṇī deval̤āvarī baisalā kāka |
parī to devāhuna adhika | mhaṇoṃ naye kīṃ || 1 ||
sabhā baisalī rājadvārīṃ | āṇī markaṭa geleṃ staṃbhāvarī |
parī teṃ sabhehūna śreṣṭha caturīṃ | kaise mānāveṃ || 2 ||
brahmaṇa snāna karūna gele | āṇī baka taiseci baisale |
parī te brahmaṇaparīsa bhale | kaise mānāve || 3 ||
brahmaṇāmadheṃ koṇī nemasta | koṇī jāle avyāvesta |
āṇī svāna sadā dhyānasta | parī teṃ uttama navhe || 4 ||
brāhmaṇa lakṣamudrā neṇeṃ | mārjara lakṣaviṣaīṃ śāhāṇeṃ |
parī brahmaṇāparīsa viśeṣa koṇeṃ | mhaṇāveṃ tayāsī || 5 ||
brahmaṇa pāhe bhedābheda | makṣikā sarvāṃsa abheda |
parī tīsa jālā jñānabodha | heṃ toṃ na ghaḍe kīṃ || 6 ||
uṃca vastreṃ nīca lyālā | āṇī samartha ughaḍāca baisalā |
parī to āhe parikṣilā | parīkṣavaṃtīṃ || 7 ||
bāhyākāra kelā adhika | parī to avaghā lokika |
yetheṃ pāhije mukhya yeka | aṃtaraniṣṭhā || 8 ||
lokika barā saṃpādilā | parī aṃtarīṃ sāvadha nāhīṃ jālā |
mukhya devāsa cukalā | to ātmaghātakī || 9 ||
devāsa bhajatāṃ devaloka | pitrāṃsa bhajatāṃ pitraloka |
bhūtāṃsa bhajatāṃ bhūtaloka | pāvijeto || 10 ||
jeṇeṃ jayāsa bhajāveṃ | teṇeṃ tyā lokāsī jāveṃ |
nirguṇīṃ bhajatāṃ vhāveṃ | nirguṇaci svayeṃ || 11 ||
nirguṇāceṃ kaiseṃ bhajana | nirguṇīṃ asāveṃ ananya |
ananya hotāṃ hoīje dhanya | niścayeṃsīṃ || 12 ||
sakal̤a keliyāceṃ sārthaka | deva vol̤akhāvā yeka |
āpaṇa koṇa hā viveka | pāhilā pāhije || 13 ||
deva pāhātāṃ nirākāra | āpalā to māīka vicāra |
sohaṃ ātmā hā nirdhāra | bāṇona gelā || 14 ||
ātāṃ anumāna to kāī | vastu āhe vastucā ṭhāīṃ |
dehabhāva kāṃhīṃca nāhīṃ | dhāṃḍol̤itāṃ || 15 ||
siddhāsa āṇī sādhana | hā toṃ avaghāca anumāna |
muktāsa āṇī baṃdhana | āḍal̤enā || 16 ||
sādhaneṃ jeṃ kāṃhīṃ sādhāveṃ | teṃ toṃ āpaṇaci svabhāveṃ |
ātāṃ sādhakācyā nāveṃ | sunyākāra || 17 ||
kullāl̤a pāvalā rājapadavī | ātāṃ rāsabheṃ kāsayā rākhāvī |
kullāl̤apaṇācī uṭhāṭhevī | kāsayā pāhije || 18 ||
taisā avaghā vṛttībhāva | nānā sādhanāṃcā upāva |
sādhya jāliyāṃ kaiṃcā ṭhāva | sādhanāṃsī || 19 ||
sādhaneṃ kāye sādhāveṃ | nemeṃ kāye phal̤a ghyāveṃ |
āpaṇa vastu bharaṃgal̤āveṃ | kāsayāsī || 20 ||
deha tarī pāṃcā bhūtāṃcā | jīva tarī aṃśa brahmīṃcā |
paramātmā tarī ananyācā | ṭhāva pāhā || 21 ||
ugeṃci pāhātāṃ mīpaṇa dise | śodha ghetāṃ kāṃhīṃca nase |
tatveṃ tatva nirase | puḍheṃ nikhal̤a ātmā || 22 ||
ātmā āhe ātmapaṇeṃ | jīva āhe jīvapaṇeṃ |
māyā āhe māyāpaṇeṃ | vistāralī || 23 ||
aiseṃ avagheṃci āhe | āṇī āpaṇa hi koṇīyeka āhe |
heṃ sakal̤a śodhūna pāhe | toci jñānī || 24 ||
śodhūṃ jāṇeṃ sakal̤āṃsī| parī pāhoṃ neṇe āpaṇāsī |
aika jñānī yekadesī | vṛttirūpeṃ || 25 ||
teṃ vṛttirūpa jarī pāhileṃ | tarī maga kāṃhīṃca nāhīṃ rāhileṃ |
prakṛtinirāseṃ avagheṃci geleṃ | vikāravaṃta || 26 ||
uraleṃ teṃ nikhal̤a nirguṇa | vivaṃcitāṃ teṃci āpaṇa |
aisī he paramārthācī khūṇa | agādha āhe || 27 ||
phal̤a yeka āpaṇa yeka | aisā nāhīṃ hā viveka |
phl̤āceṃ phal̤a koṇīyeka | svayeṃci hoīje || 28 ||
raṃka hotā rājā jālā | vareṃ pāhātāṃ pratyaya ālā |
raṃkapaṇācā galbalā | raṃkīṃ karāvā || 29 ||
veda śāstreṃ purāṇeṃ | nānā sādhaneṃ nirūpaṇeṃ |
siddha sādhu jyākāraṇeṃ | nānā sāyāsa karitī || 30 ||
teṃ brahmarūpa āpaṇaci āṃgeṃ | sārāsāravicāraprasaṃgeṃ |
karaṇeṃ na karaṇeṃ vāugeṃ | kāṃhīṃca nāhīṃ || 31 ||
raṃka rājaājñāsi bhyāleṃ | teṃci puḍheṃ rājā jāleṃ |
maga teṃ bhayeci uḍāleṃ | raṃkapaṇāsariseṃ || 32 ||
vedeṃ vedājñeneṃ cālāveṃ sacchāstreṃ śāstra abhyāsāveṃ |
tīrtheṃ tīrthāsa jāveṃ | koṇyā prakāreṃ || 33 ||
amṛteṃ sevāveṃ amṛta | anaṃteṃ pāhāvā anaṃta |
bhagavaṃteṃ lakṣāvā bhagavaṃta | koṇā prakāreṃ || 34 ||
saṃta asaṃta tyāgāve | nirguṇeṃ nirguṇāsī bhaṃgāveṃ |
svarūpeṃ svarūpīṃ raṃgāveṃ | koṇyā prakāreṃ || 35 ||
aṃjaneṃ lyāveṃ aṃjana | dhaneṃ sādhāveṃ dhana |
niraṃjaneṃ niraṃjana | kaiseṃ anubhavāveṃ || 36 ||
sādhya karāveṃ sādhanāsī | dhyeyeṃ dharāveṃ dhyānāsī |
unmaneṃ āvarāveṃ manāsī | koṇyā prakāreṃ || 37 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sthitinirūpaṇanāma samāsa dahāvā ||
|| daśaka navavā samāpta ||

Explore More