ગુણરૂપાચા
સમાસ પહિલા : આશંકાનામ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : આશંકાનામ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : નિઃસંદેહ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : જાણપણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : અનુમાનનિર્શન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : ગુણરૂપનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : વિકલ્પનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : દેહાંતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવવા : સંદેહવારણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : સ્થિતિનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : આશંકાનામ ॥ શ્રીરામ ॥
નિરાકાર મ્હણિજે કાયે । નિરાધાર મ્હણિજે કાયે ।
નિર્વિકલ્પ મ્હણિજે કાયે । નિરોપાવેં ॥ ૧ ॥
નિર્વિકલ્પ મ્હણિજે કાયે । નિરોપાવેં ॥ ૧ ॥
નિરાકાર મ્હણિજે આકાર નાહીં । નિરાધાર મ્હણિજે આધાર નાહીં ।
નિર્વિકલ્પ મ્હણિજે કલ્પના નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૨ ॥
નિર્વિકલ્પ મ્હણિજે કલ્પના નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૨ ॥
નિરામય મ્હણિજે કાયે । નિરાભાસ મ્હણિજે કાયે ।
નિરાવેવ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૩ ॥
નિરાવેવ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૩ ॥
નિરામય મ્હણિજે જળમયે નાહીં । નિરાભાસ મ્હણિજે ભાસચિ નાહીં ।
નિરાવેવ મ્હણિજે અવેવ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૪ ॥
નિરાવેવ મ્હણિજે અવેવ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૪ ॥
નિઃપ્રપંચ મ્હણિજે કાયે । નિઃકળંક મ્હણિજે કાયે ।
નિરોપાધી મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૫ ॥
નિરોપાધી મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૫ ॥
નિઃપ્રપંચ મ્હણિજે પ્રપંચ નાહીં । નિઃકળંક મ્હણિજે કળંક નાહીં ।
નિરોપાધી મ્હણિજે ઉપાધી નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૬ ॥
નિરોપાધી મ્હણિજે ઉપાધી નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૬ ॥
નિરોપમ્ય મ્હણિજે કાયે । નિરાલંબ મ્હણિજે કાયે ।
નિરાપેક્ષા મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૭ ॥
નિરાપેક્ષા મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૭ ॥
નિરોપમ્ય મ્હણિજે ઉપમા નાહીં । નિરાલંબ મ્હણિજે અવલંબન નાહીં ।
નિરાપેક્ષા મ્હણિજે અપેક્ષા નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૮ ॥
નિરાપેક્ષા મ્હણિજે અપેક્ષા નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૮ ॥
નિરંજન મ્હણિજે કાયે । નિરંતર મ્હણિજે કાયે ।
નિર્ગુણ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૯ ॥
નિર્ગુણ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૯ ॥
નિરંજન મ્હણિજે જનચિ નાહીં । નિરંતર મ્હણિજે અંતર નાહીં ।
નિર્ગુણ મ્હણિજે ગુણચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૦ ॥
નિર્ગુણ મ્હણિજે ગુણચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૦ ॥
નિઃસંગ મ્હણિજે કાયે । નિર્મળ મ્હણિજે કાયે ।
નિશ્ચળ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૧ ॥
નિશ્ચળ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૧ ॥
નિઃસંગ મ્હણિજે સંગચિ નાહીં । નિર્મળ મ્હણિજે મળચિ નાહીં ।
નિશ્ચળ મ્હણિજે ચળણ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૨ ॥
નિશ્ચળ મ્હણિજે ચળણ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૨ ॥
નિશબ્દ મ્હણિજે કાયે । નિર્દોષ મ્હણિજે કાયે ।
નિવૃત્તી મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૩ ॥
નિવૃત્તી મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૩ ॥
નિશબ્દ મ્હણિજે શબ્દચિ નાહી । નિર્દોષ મ્હણિજે દોષચિ નાહી ।
નિવૃત્તિ મ્હણિજે વૃત્તિચ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૪ ॥
નિવૃત્તિ મ્હણિજે વૃત્તિચ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૪ ॥
નિઃકામ મ્હણિજે કાયે । નિર્લેપ મ્હણિજે કાયે ।
નિઃકર્મ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૫ ॥
નિઃકર્મ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૫ ॥
નિઃકામ મ્હણિજે કામચિ નાહીં । નિર્લેપ મ્હણિજે લેપચિ નાહીં ।
નિઃકર્મ મ્હણિજે કર્મચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૬ ॥
નિઃકર્મ મ્હણિજે કર્મચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૧૬ ॥
અનામ્ય મ્હણિજે કાયે । અજન્મા મ્હણિજે કાયે ।
અપ્રત્યક્ષ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૭ ॥
અપ્રત્યક્ષ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૭ ॥
અનામ્ય મ્હણિજે નામચિ નાહીં । અજન્મા મ્હણિજે જન્મચિ નાહીં ।
અપ્રત્યક્ષ મ્હણિજે પ્રત્યક્ષ નાહીં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૮ ॥
અપ્રત્યક્ષ મ્હણિજે પ્રત્યક્ષ નાહીં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૮ ॥
અગણિત મ્હણિજે કાયે । અકર્તવ્ય મ્હણિજે કાયે ।
અક્ષૈ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૯ ॥
અક્ષૈ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧૯ ॥
અગણિત મ્હણિજે ગણિત નાહીં । અકર્તવ્ય મ્હણિજે કર્તવ્યતા નાહીં ।
અક્ષૈ મ્હણિજે ક્ષયચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૨૦ ॥
અક્ષૈ મ્હણિજે ક્ષયચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૨૦ ॥
અરૂપ મ્હણિજે કાયે । અલક્ષ મ્હણિજે કાયે ।
અનંત મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૧ ॥
અનંત મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૧ ॥
અરૂપ મ્હણિજે રૂપચિ નાહીં । અલક્ષ મ્હણિજે લક્ષત નાહીં ।
અનંત મ્હણિજે અંતચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૨૨ ॥
અનંત મ્હણિજે અંતચિ નાહીં । પરબ્રહ્માસી ॥ ૨૨ ॥
અપાર મ્હણિજે કાયે । અઢળ મ્હણિજે કાયે ।
અતર્ક્ય મ્હણિજે કાયે । મજ નિરૂપાવેં ॥ ૨૩ ॥
અતર્ક્ય મ્હણિજે કાયે । મજ નિરૂપાવેં ॥ ૨૩ ॥
અપાર મ્હણિજે પારચિ નાહીં । અઢળ મ્હણિજે ઢળચિ નાહીં ।
અતર્ક્યે મ્હણિજે તર્કત નાહીં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૪ ॥
અતર્ક્યે મ્હણિજે તર્કત નાહીં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૪ ॥
અદ્વૈત મ્હણિજે કાયે । અદૃશ્ય મ્હણિજે કાયે ।
અચ્યુત મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૫ ॥
અચ્યુત મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૫ ॥
અદ્વૈત મ્હણિજે દ્વૈતચિ નાહીં । અદૃશ્ય મ્હણિજે દૃશ્યચિ નાહીં ।
અચ્યુત મ્હણિજે ચેવત નાહીં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૬ ॥
અચ્યુત મ્હણિજે ચેવત નાહીં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૬ ॥
અચ્હેદ મ્હણિજે કાયે । અદાહ્ય મ્હણિજે કાયે ।
અક્લેદ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૭ ॥
અક્લેદ મ્હણિજે કાયે । મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૭ ॥
અચ્હેદ મ્હણિજે ચ્હેદેના । અદાહ્ય મ્હણિજે જળેના ।
અક્લેદ મ્હણિજે કાલવેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૮ ॥
અક્લેદ મ્હણિજે કાલવેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૮ ॥
પરબ્રહ્મ મ્હણિજે સકળાંપરતેં । તયાસ પાહાતાં આપણચિ તેં ।
હેં કળે અનુભવમતેં । સદ્ગુરુ કેલિયાં ॥ ૨૯ ॥
હેં કળે અનુભવમતેં । સદ્ગુરુ કેલિયાં ॥ ૨૯ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આશંકાનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
જેં જેં કાંહીં સાકાર દિસે । તેં તેં કલ્પાંતીં નાસે ।
સ્વરૂપ તેં અસતચિ અસે । સર્વકાળ ॥ ૧ ॥
સ્વરૂપ તેં અસતચિ અસે । સર્વકાળ ॥ ૧ ॥
જેં સકળાંમધેં સાર । મિથ્યા નવ્હે તેં સાચાર ।
જેં કાં નિત્ય નિરંતર । સંચલે અસે ॥ ૨ ॥
જેં કાં નિત્ય નિરંતર । સંચલે અસે ॥ ૨ ॥
તેં ભગવંતાચેં નિજરૂપ । ત્યાસિ બોલિજે સ્વરૂપ ।
યાહિ વેગળે અમૂપ । નામેં તયાચીં ॥ ૩ ॥
યાહિ વેગળે અમૂપ । નામેં તયાચીં ॥ ૩ ॥
ત્યાસ નામાચા સંકેત । કળાવયા હા દૃષ્ટાંત ।
પરી તેં સ્વરૂપ નામાતીત । અસતચિ અસે ॥ ૪ ॥
પરી તેં સ્વરૂપ નામાતીત । અસતચિ અસે ॥ ૪ ॥
દૃશ્યસબાહ્ય સંચલેં । પરી તેં વિશ્વાસ ચોરલે ।
જવળિચ નાહીસેં જાલેં । અસતચિ કૈસેં ॥ ૫ ॥
જવળિચ નાહીસેં જાલેં । અસતચિ કૈસેં ॥ ૫ ॥
ઐસા ઐકોનિયાં દેવ । ઉઠે દૃષ્ટીચા ભાવ ।
પાહોં જાતાં દિસે સર્વ । દૃશ્યચિ આવઘેં ॥ ૬ ॥
પાહોં જાતાં દિસે સર્વ । દૃશ્યચિ આવઘેં ॥ ૬ ॥
દૃષ્ટીચા વિષયો દૃશ્ય । તોચિ જાલિયા સાદૃશ્ય ।
તેણેં દૃષ્ટી પાવે સંતોષ । પરી તેં દેખણેં નવ્હે ॥ ૭ ॥
તેણેં દૃષ્ટી પાવે સંતોષ । પરી તેં દેખણેં નવ્હે ॥ ૭ ॥
દૃષ્ટીસ દિસે તેં નાસે । યેતદ્વિષઈં શ્રુતિ અસે ।
મ્હણૌન જેં દૃષ્ટીસ દિસે । તેં સ્વરૂપ નવ્હે ॥ ૮ ॥
મ્હણૌન જેં દૃષ્ટીસ દિસે । તેં સ્વરૂપ નવ્હે ॥ ૮ ॥
સ્વરૂપ તેં નિરાભાસ । આણી દૃશ્ય ભાસલેં સાભાસ ।
ભાસાસ બોલિલેં નાસ । વેદાંતશાસ્ત્રીં ॥ ૯ ॥
ભાસાસ બોલિલેં નાસ । વેદાંતશાસ્ત્રીં ॥ ૯ ॥
આણી પાહાતાં દૃશ્યચિ ભાસે । વસ્તુ દૃશ્યાવેગળી અસે ।
સ્વાન્ય્ભવેં પાહાતાં દિસે । તેં દૃશ્યાસબાહ્ય ॥ ૧૦ ॥
સ્વાન્ય્ભવેં પાહાતાં દિસે । તેં દૃશ્યાસબાહ્ય ॥ ૧૦ ॥
જેં નિરાભાસ નિર્ગુણ । ત્યાચી કાયે સાંગાવી ખૂણ ।
પરી તેં સ્વરૂપ જાણ । સન્નિધચિ અસેં ॥ ૧૧ ॥
પરી તેં સ્વરૂપ જાણ । સન્નિધચિ અસેં ॥ ૧૧ ॥
જૈસા આકાશીં ભાસલા ભાસ । આણી સકળાંમધ્યેં આકાશ ।
તૈસા જાણિજે જગદીશ । સબાહ્ય અભ્યાંતરીં ॥ ૧૨ ॥
તૈસા જાણિજે જગદીશ । સબાહ્ય અભ્યાંતરીં ॥ ૧૨ ॥
ઉદકામધેં પરી ભિજેના । પૃથ્વીમધેં પરી ઝિજેના ।
વન્હીમધેં પરી સિજેના । સ્વરૂપ દેવાચેં ॥ ૧૩ ॥
વન્હીમધેં પરી સિજેના । સ્વરૂપ દેવાચેં ॥ ૧૩ ॥
તેં રેંદ્યામધેં પરી બુડેના । તેં વાયોમધેં પરી ઉડેના ।
સુવર્ણીં અસે પરી ઘડેના । સુવર્ણાસારિખેં ॥ ૧૪ ॥
સુવર્ણીં અસે પરી ઘડેના । સુવર્ણાસારિખેં ॥ ૧૪ ॥
ઐસેં જેં સંચલેં સર્વદા । પરી તે આકળેના કદા ।
અભેદામાજીં વાઢવી ભેદા । તે હે અહંતા ॥ ૧૫ ॥
અભેદામાજીં વાઢવી ભેદા । તે હે અહંતા ॥ ૧૫ ॥
તિચ્યા સ્વરૂપાચી ખૂણ । સાંગોં કાંહીં વોળખણ ।
અહંતેચેં નિરૂપણ । સાવધ ઐકા ॥ ૧૬ ॥
અહંતેચેં નિરૂપણ । સાવધ ઐકા ॥ ૧૬ ॥
જે સ્વરૂપાકડે પાવે । અનુભવાસવેં ઝેંપાવે ।
અનુભવાચે શબ્દ આઘવે । બોલોન દાવી ॥ ૧૭ ॥
અનુભવાચે શબ્દ આઘવે । બોલોન દાવી ॥ ૧૭ ॥
મ્હણે આતાં મીચ સ્વરૂપ । તેંચિ અહંતેચેં રૂપ ।
નિરાકારીં આપે ંઆપ । વેગળી પડે ॥ ૧૮ ॥
નિરાકારીં આપે ંઆપ । વેગળી પડે ॥ ૧૮ ॥
સ્વયેં મીચ આહે બ્રહ્મ । ઐસા અહંતેચા ભ્રમ ।
ઐસિયેં સૂક્ષ્મીં સૂક્ષ્મ । પાહાતાં દિસે ॥ ૧૯ ॥
ઐસિયેં સૂક્ષ્મીં સૂક્ષ્મ । પાહાતાં દિસે ॥ ૧૯ ॥
કલ્પના આકળી હેત । વસ્તુ કલ્પનાતીત ।
મ્હણૌન નાકળે અંત । અનંતાચા ॥ ૨૦ ॥
મ્હણૌન નાકળે અંત । અનંતાચા ॥ ૨૦ ॥
અન્વયે આણિ વીતરેક । હા શબ્દ કોણીયેક ।
નિશબ્દાચ અંતરવિવેક । શોધિલા પાહિજે ॥ ૨૧ ॥
નિશબ્દાચ અંતરવિવેક । શોધિલા પાહિજે ॥ ૨૧ ॥
આધીં ઘેઈજે વાચ્યંશ । મગ વોળખિજે લક્ષ્યાંશ ।
લક્ષ્યાંશીં પાહાતાં વાચ્યાંશ । અસેલ કૈંચા ॥ ૨૨ ॥
લક્ષ્યાંશીં પાહાતાં વાચ્યાંશ । અસેલ કૈંચા ॥ ૨૨ ॥
સર્વબ્રહ્મ આણી વિમળબ્રહ્મ । હા વાચ્યાંશાચા અનુક્રમ ।
શોધિતાં લક્ષ્યાંશાચેં વર્મ । વાચ્યાંશ નસે ॥ ૨૩ ॥
શોધિતાં લક્ષ્યાંશાચેં વર્મ । વાચ્યાંશ નસે ॥ ૨૩ ॥
સર્વ વિમળ દોની પક્ષ । વાચ્યાંશીં આટતી પ્રત્યક્ષ ।
લક્ષ્યાંશી લાવીતા લક્ષ । પક્ષપાત ઘડે ॥ ૨૪ ॥
લક્ષ્યાંશી લાવીતા લક્ષ । પક્ષપાત ઘડે ॥ ૨૪ ॥
હેં લક્ષ્યાંશેં અનુભવણેં । યેથેં નાહીં વાચ્યાંશ બોલણે ।
મુખ્ય અનુભવાચે ખુણે । વાચારંભ કૈંચા ॥ ૨૫ ॥
મુખ્ય અનુભવાચે ખુણે । વાચારંભ કૈંચા ॥ ૨૫ ॥
પરા પશ્યંતી મધેમાં વૈખરી । જેથેં વોસરતી ચ્યારી ।
તેથેં શબ્દ કળાકુંસરી । કોણ કાજ ॥ ૨૬ ॥
તેથેં શબ્દ કળાકુંસરી । કોણ કાજ ॥ ૨૬ ॥
શબ્દ બોલતાં સવેંચ નાસે । તેથેં શાશ્વતતા કોઠેં અસે ।
પ્રત્યક્ષાસ પ્રમાણ નસે । બરેં પાહા ।
૨૭ ॥ શબ્દ પ્રત્યક્ષ નાસિવંત । મ્હણોન ઘડે પક્ષપાત ।
સર્વ વિમળ ઐસા હેત । અનુભવીં નાહીં ॥ ૨૮ ॥
પ્રત્યક્ષાસ પ્રમાણ નસે । બરેં પાહા ।
૨૭ ॥ શબ્દ પ્રત્યક્ષ નાસિવંત । મ્હણોન ઘડે પક્ષપાત ।
સર્વ વિમળ ઐસા હેત । અનુભવીં નાહીં ॥ ૨૮ ॥
ઐક અનુભવાચેં લક્ષણ । અનુભવ મ્હણિજે અનન્ય જાણ ।
ઐક અનન્યાચેં લક્ષણ । ઐસેં અસે॥ ૨૯ ॥
ઐક અનન્યાચેં લક્ષણ । ઐસેં અસે॥ ૨૯ ॥
અનન્ય મ્હણિજે અન્ય નસે । આત્મનિવેદન જૈસેં ।
સંગભંગેં અસતચિ અસે । આત્મા આત્મપણેં ॥ ૩૦ ॥
સંગભંગેં અસતચિ અસે । આત્મા આત્મપણેં ॥ ૩૦ ॥
આત્મ્યાસ નાહીં આત્મપણ । હેંચિ નિઃસંગાચેં લક્ષણ ।
હેં વાચ્યાંશેં બોલિલે જાણ । કળાવયા કારણેં ॥ ૩૧ ॥
હેં વાચ્યાંશેં બોલિલે જાણ । કળાવયા કારણેં ॥ ૩૧ ॥
યેરવીં લક્ષ્યાંશ તો વાચ્યાંશેં । સાંગિજેલ હેં ઘડે કૈસેં ।
વાક્ય વિવરણેં અપૈસેં । કળોં લાગે ॥ ૩૨ ॥
વાક્ય વિવરણેં અપૈસેં । કળોં લાગે ॥ ૩૨ ॥
કરાવેં તત્વવિવરણ । શોધાવેં બ્રહ્મ નિર્ગુણ ।
પાહાવેં આપણાસ આપણ । મ્હણિજે કળે ॥ ૩૩ ॥
પાહાવેં આપણાસ આપણ । મ્હણિજે કળે ॥ ૩૩ ॥
હેં ન બોલતાંચ વિવરિજે । વિવરોન વિરોન રાહિજે ।
મગ અબોલણેંચિ સાજે । માહાપુરુષીં ॥ ૩૪ ॥
મગ અબોલણેંચિ સાજે । માહાપુરુષીં ॥ ૩૪ ॥
શબ્દચિ નિશબ્દ હોતી । શ્રુતિ નેતિ નેતિ નેતિ મ્હણતી ।
હેં તોં આલેં આત્મપ્રચિતી । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥ ૩૫ ॥
હેં તોં આલેં આત્મપ્રચિતી । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥ ૩૫ ॥
પ્રચિત આલિયાં અનુમાન । હા તોં પ્રત્યક્ષ દુરાભિમાન ।
તરી આતાં મી અજ્ઞાન । મજ કાંહીંચ ન કળે ॥ ૩૬ ॥
તરી આતાં મી અજ્ઞાન । મજ કાંહીંચ ન કળે ॥ ૩૬ ॥
મી લટિકા માઝેં બોલણેં લટિકેં । મી લટિકા માઝેં ચાલણેં લટિકેં ।
મી માઝેં અવઘેંચિ લટિકેં । કાલ્પનિક ॥ ૩૭ ॥
મી માઝેં અવઘેંચિ લટિકેં । કાલ્પનિક ॥ ૩૭ ॥
મજ મુળીંચ નાહીં ઠાવ । માઝે બોલણેં અવઘેંચિ વાવ ।
હા પ્રકૃતીચા સ્વભાવ । પ્રકૃતી લટિકી ॥ ૩૮ ॥
હા પ્રકૃતીચા સ્વભાવ । પ્રકૃતી લટિકી ॥ ૩૮ ॥
પ્રકૃતી આણી પુરુષ । યાં દોહીંસ જેથેં નિરાસ ।
તેં મીપણ વિશેષ । હેં કેવિ ઘડે ॥ ૩૯ ॥
તેં મીપણ વિશેષ । હેં કેવિ ઘડે ॥ ૩૯ ॥
જેથેં સર્વ હિ અશેષ જાલેં । તેથેં વિશેષ કૈંચે આલેં ।
મી મૌની મ્હણતાં ભંગલેં । મૌન્ય જૈસેં ॥ ૪૦ ॥
મી મૌની મ્હણતાં ભંગલેં । મૌન્ય જૈસેં ॥ ૪૦ ॥
આતાં મૌન્ય ન ભંગાવેં । કરૂન કાંહીંચ ન કરાવેં ।
અસોન નિશેષ નસાવેં । વિવેકબળેં ॥ ૪૧ ॥
અસોન નિશેષ નસાવેં । વિવેકબળેં ॥ ૪૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે બ્રહ્મનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : નિઃસંદેહ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રોતીં કેલા અનુમાન । ઐસેં કૈસેં બ્રહ્મજ્ઞાન ।
કાંહીંચ નાહીં અસોન । હેં કેવિ ઘડે ॥ ૧ ॥
કાંહીંચ નાહીં અસોન । હેં કેવિ ઘડે ॥ ૧ ॥
સકળ કરૂન અકર્તા । સકળ ભોગૂન અભોક્તા ।
સકળાંમધેં અલિપ્તતા । યેઈલ કૈસી ॥ ૨ ॥
સકળાંમધેં અલિપ્તતા । યેઈલ કૈસી ॥ ૨ ॥
તથાપિ તુમ્હી મ્હણતાં । યોગી ભોગૂન અભોક્તા ।
સ્વર્ગનરકહિ આતાં । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૩ ॥
સ્વર્ગનરકહિ આતાં । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૩ ॥
જન્મ મૃત્યુ ભોગિલેચ ભોગી । પરી તો ભોગૂન અભોક્તા યોગી ।
યાતના હિ તયાલાગીં । યેણેંચિ પાડેં ॥ ૪ ॥
યાતના હિ તયાલાગીં । યેણેંચિ પાડેં ॥ ૪ ॥
કુટૂન નાહીં કુટિલા । રડોન નાહીં રડલા ।
કુંથોન નાહીં કુંથિલા । યોગેશ્વર ॥ ૫ ॥
કુંથોન નાહીં કુંથિલા । યોગેશ્વર ॥ ૫ ॥
જન્મ નસોન ઘાતલા । પતિત નસોન જાલા ।
યાતના નસોન પાવલા । નાનાપરી ॥ ૬ ॥
યાતના નસોન પાવલા । નાનાપરી ॥ ૬ ॥
ઐસા શ્રોતયાંચા અનુમાન । શ્રોતીં ઘેતલેં આડરાન ।
આતાં યાચેં સમાધાન । કેલેં પાહિજે ॥ ૭ ॥
આતાં યાચેં સમાધાન । કેલેં પાહિજે ॥ ૭ ॥
વક્તા મ્હણે સાવધ વ્હાવેં । તુમ્હી બોલતાં બરવેં ।
પરી હેં તુમચ્યાચ અનુભવેં । તુમ્હાસ ઘડે ॥ ૮ ॥
પરી હેં તુમચ્યાચ અનુભવેં । તુમ્હાસ ઘડે ॥ ૮ ॥
જ્યાચા અનુભવ જૈસા । તો તો બોલતો તૈસા ।
સંપદેવિણ હો ધિવસા । તો નિરાર્થક ॥ ૯ ॥
સંપદેવિણ હો ધિવસા । તો નિરાર્થક ॥ ૯ ॥
નાહીં જ્ઞાનાચી સંપદા । અજ્ઞાનદારિદ્રેં આપદા ।
ભોગિલ્યાચ ભોગી સદા । શબ્દજ્ઞાનેં ॥ ૧૦ ॥
ભોગિલ્યાચ ભોગી સદા । શબ્દજ્ઞાનેં ॥ ૧૦ ॥
યોગી વોળખાવા યોગેશ્વરેં । જ્ઞાની વોળખાવા જ્ઞાનેશ્વરેં ।
માહાચતુર તો ચતુરેં । વોળખાવા ॥ ૧૧ ॥
માહાચતુર તો ચતુરેં । વોળખાવા ॥ ૧૧ ॥
અનુભવી અનુભવિયાસ કળે । અલિપ્ત અલિપ્તપણેં નિવળેં ।
વિદેહાચા દેહભાવ ગળે । વિદેહી દેખતાં ॥ ૧૨ ॥
વિદેહાચા દેહભાવ ગળે । વિદેહી દેખતાં ॥ ૧૨ ॥
બદ્ધાસારિખા સિદ્ધ । આણી સિદ્ધાસારિખા બદ્ધ ।
યેક ભાવીલ તો અબદ્ધ । મ્હણાવાચ નલગે ॥ ૧૩ ॥
યેક ભાવીલ તો અબદ્ધ । મ્હણાવાચ નલગે ॥ ૧૩ ॥
ઝડપલા તો દેહધારી । આણી દેહધારક પંચાક્ષરી ।
પરંતુ દોઘાં યેકસરી । કૈસી દ્યાવી ॥ ૧૪ ॥
પરંતુ દોઘાં યેકસરી । કૈસી દ્યાવી ॥ ૧૪ ॥
તૈસા અજ્ઞાન પતિત । આણી જ્ઞાની જીવન્મુક્ત ।
દોઘે સમાન માનીલ તો યુક્ત । કૈસા મ્હણાવા ॥ ૧૫ ॥
દોઘે સમાન માનીલ તો યુક્ત । કૈસા મ્હણાવા ॥ ૧૫ ॥
આતાં અસો હે દૃષ્ટાંત । પ્રચિત બોલોં કાંહીં હેત ।
યેથેં શ્રોતીં સાવચિત્ત । ક્ષણયેક વ્હાવેં ॥ ૧૬ ॥
યેથેં શ્રોતીં સાવચિત્ત । ક્ષણયેક વ્હાવેં ॥ ૧૬ ॥
જો જો જ્ઞાનેં ગુપ્ત જાલા । જો વિવેકેં વિરાલા ।
જોઅનન્યપણેં ઉરલા । નાહીંચ કાંહીં ॥ ૧૭ ॥
જોઅનન્યપણેં ઉરલા । નાહીંચ કાંહીં ॥ ૧૭ ॥
તયાસ કૈસેં ગવસાવેં । શોધૂં જાતાં તોચિ વ્હાવેં ।
તોચિ હોતાં મ્હણાવેં । નલગે કાંહીં ॥ ૧૮ ॥
તોચિ હોતાં મ્હણાવેં । નલગે કાંહીં ॥ ૧૮ ॥
દેહીં પાહાતાં દેસિના । તત્વેં શોધિતાં ભાસેના ।
બ્રહ્મ આહે નિવડેના । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૧૯ ॥
બ્રહ્મ આહે નિવડેના । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૧૯ ॥
દિસતો તરી દેહધારી । પરી કાંહીંચ નાહીં અંતરીં ।
તયાસ પાહાતાં વરિવરી । કળેલ કૈસા ॥ ૨૦ ॥
તયાસ પાહાતાં વરિવરી । કળેલ કૈસા ॥ ૨૦ ॥
કળાયા શોધાવેં અંતર । તંવ તો નિત્ય નિરંતર ।
જયાસ ધુંડિતાં વિકાર । નિર્વિકાર હોતી ॥ ૨૧ ॥
જયાસ ધુંડિતાં વિકાર । નિર્વિકાર હોતી ॥ ૨૧ ॥
તો પરમાત્મા કેવળ । તયાસ નાહીં માયામળ ।
અખંડ હેતૂચા વિટાળ । જાલાચ નાહીં ॥ ૨૨ ॥
અખંડ હેતૂચા વિટાળ । જાલાચ નાહીં ॥ ૨૨ ॥
ઐસા જો યોગીરાજ । તો આત્મા સહજીં સહજ ।
પૂર્ણબ્રહ્મ વેદબીજ । દેહાકારેં કળેના ॥ ૨૩ ॥
પૂર્ણબ્રહ્મ વેદબીજ । દેહાકારેં કળેના ॥ ૨૩ ॥
દેહ ભાવિતાં દેહચિ દિસે । પરી અંતર અનારિસેં અસે ।
તયાસ શોધિતાં નસે । જન્મ મરણ ॥ ૨૪ ॥
તયાસ શોધિતાં નસે । જન્મ મરણ ॥ ૨૪ ॥
જયાસ જન્મમરણ વ્હાવેં । તેં તો નવ્હેચિ સ્વભાવેં ।
નાહીંચ તેં આણાવેં । કોઠૂન કૈંચેં ॥ ૨૫ ॥
નાહીંચ તેં આણાવેં । કોઠૂન કૈંચેં ॥ ૨૫ ॥
નિર્ગુણાસ જન્મ કલ્પિલા । અથવા નિર્ગુણ ઉડવિલા ।
તરી ઉડાલા આણી જન્મલા । આપલા આપણ ॥ ૨૬ ॥
તરી ઉડાલા આણી જન્મલા । આપલા આપણ ॥ ૨૬ ॥
માધ્યાંનીં થુંકિતાં સૂર્યાવરી । તો થુંકા પડેલ આપણાંચ વરી ।
દુસર્યાસ ચિંતિતાં અંતરીં । આપણાસ ઘડે ॥ ૨૭ ॥
દુસર્યાસ ચિંતિતાં અંતરીં । આપણાસ ઘડે ॥ ૨૭ ॥
સમર્થ રાયાચે મહિમાન । જાણતાં હોતે સમાધાન ।
પરંતુ ભુંકોં લાગલેં સ્વાન । તરી તેં સ્વાનચિ આહે ॥ ૨૮ ॥
પરંતુ ભુંકોં લાગલેં સ્વાન । તરી તેં સ્વાનચિ આહે ॥ ૨૮ ॥
જ્ઞાની તો સત્યસ્વરૂપ । અજ્ઞાન દેખે મનુષ્યરૂપ ।
ભાવાસારિખા ફળદ્રૂપ । દેવ તૈસા ॥ ૨૯ ॥
ભાવાસારિખા ફળદ્રૂપ । દેવ તૈસા ॥ ૨૯ ॥
દેવ નિરાકાર નિર્ગુણ । લોક ભાવિતી પાષાણ ।
પાષાણ ફુટતો નિર્ગુણ । ફુટેલ કૈસા ॥ ૩૦ ॥
પાષાણ ફુટતો નિર્ગુણ । ફુટેલ કૈસા ॥ ૩૦ ॥
દેવ સદોદિત સંચલા । લોકીં બહુવિધ કેલા ।
પરંતુ બહુવિધ જાલા । હેં તોં ઘડેના ॥ ૩૧ ॥
પરંતુ બહુવિધ જાલા । હેં તોં ઘડેના ॥ ૩૧ ॥
તૈસા સાધુ આત્મજ્ઞાની । બોધેં પૂર્ણ સમાધાની ।
વિવેકેં આત્મનિવેદની । આત્મરૂપી ॥ ૩૨ ॥
વિવેકેં આત્મનિવેદની । આત્મરૂપી ॥ ૩૨ ॥
જળોન કાષ્ઠાચા આકાર । અગ્નિ દિસે કાષ્ઠાકાર ।
પરી કાષ્ઠ હોઈલ હા વિચાર । બોલોંચ નયે ॥ ૩૩ ॥
પરી કાષ્ઠ હોઈલ હા વિચાર । બોલોંચ નયે ॥ ૩૩ ॥
કર્પૂર અસે તોં જળતાં દિસે । તૈસા જ્ઞાનીદેહ ભાસે ।
તયાસ જન્મવિતાં કૈસેં । કર્દળીઉદરીં ॥ ૩૪ ॥
તયાસ જન્મવિતાં કૈસેં । કર્દળીઉદરીં ॥ ૩૪ ॥
બીજ ભાજલેં ઉગવેના । વસ્ત્ર જળાલેં ઉકલેના ।
વોઘ નિવડિતાં નિવડેના । ગંગેમધેં ॥ ૩૫ ॥
વોઘ નિવડિતાં નિવડેના । ગંગેમધેં ॥ ૩૫ ॥
વોઘ ગંગેમાગેં દિસે । ગંગા યેકદેસી અસે ।
સાધુ કાંહીંચ ન ભાસે । આણી આત્મા સર્વગત ॥ ૩૬ ॥
સાધુ કાંહીંચ ન ભાસે । આણી આત્મા સર્વગત ॥ ૩૬ ॥
સુવર્ણ નવ્હે લોખંડ । સાધૂસ જન્મ થોતાંડ ।
અજ્ઞાન પ્રાણી જડમૂઢ । તયાસ હેં ઉમજેચિના ॥ ૩૭ ॥
અજ્ઞાન પ્રાણી જડમૂઢ । તયાસ હેં ઉમજેચિના ॥ ૩૭ ॥
અંધાસ કાંહીંચ ન દિસે । તરી તે લોક આંધળે કૈસે ।
સન્નપાતેં બરળતસે । સન્નપાતી ॥ ૩૮ ॥
સન્નપાતેં બરળતસે । સન્નપાતી ॥ ૩૮ ॥
જો સ્વપ્નામધેં ભ્યાલા । તો સ્વપ્નભયેં વોસણાલા ।
તેં ભયે જાગત્યાલા । કેવિ લાગે ॥ ૩૯ ॥
તેં ભયે જાગત્યાલા । કેવિ લાગે ॥ ૩૯ ॥
મુળી સર્પાકાર દેખિલી । યેક ભ્યાલા યેકેં વોળખિલી ।
દોઘાંચી અવસ્થા લેખિલી । સારિખીચ કૈસી ॥ ૪૦ ॥
દોઘાંચી અવસ્થા લેખિલી । સારિખીચ કૈસી ॥ ૪૦ ॥
હતીં ધરિતાં હિ ડસેના । હેં યેકાસ ભાસેના ।
તરી તે ત્યાચી કલ્પના । તયાસીચ બાધી ॥ ૪૧ ॥
તરી તે ત્યાચી કલ્પના । તયાસીચ બાધી ॥ ૪૧ ॥
વિંચુ સર્પ ડસલા । તેણેં તોચિ જાકળલા ।
તયાચેનિ લોક જાલા । કાસાવીસ કૈસા ॥ ૪૨ ॥
તયાચેનિ લોક જાલા । કાસાવીસ કૈસા ॥ ૪૨ ॥
આતાં તુટલા અનુમાન । જ્ઞાનિયાસ કળે જ્ઞાન ।
અજ્ઞાનાસ જન્મમરણ । ચુકેચિના ॥ ૪૩ ॥
અજ્ઞાનાસ જન્મમરણ । ચુકેચિના ॥ ૪૩ ॥
યેકા જાણણ્યાસાઠીં । લોક પડિલે અટાટીં ।
નેણપણેં હિંપુટી હોતી । જન્મમૃત્યેં ॥ ૪૪ ॥
નેણપણેં હિંપુટી હોતી । જન્મમૃત્યેં ॥ ૪૪ ॥
તેંચિ કથાનુસંધાન । પુઢેં કેલેં પરિચ્હિન્ન ।
સાવધાન સાવધાન । મ્હણે વક્તા ॥ ૪૫ ॥
સાવધાન સાવધાન । મ્હણે વક્તા ॥ ૪૫ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે નિઃસંદેહનિરૂપણનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચવથા : જાણપણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
પૃથ્વીમધેં લોક સકળ । યેક સંપન્ન યેક દુર્બળ ।
યેક નિર્મળ યેક વોંગળ । કાય નિમિત્ય ॥ ૧ ॥
યેક નિર્મળ યેક વોંગળ । કાય નિમિત્ય ॥ ૧ ॥
કિત્યેક રાજે નાંદતી । કિત્યેક દરિદ્ર ભોગિતી ।
કિતીયેકાંચી ઉત્તમ સ્થિતી । કિત્યેક અધમોદ્ધમ ॥ ૨ ॥
કિતીયેકાંચી ઉત્તમ સ્થિતી । કિત્યેક અધમોદ્ધમ ॥ ૨ ॥
ઐસેં કાય નિમિત્ય જાલેં । હેં મજ પાહિજે નિરોપિલેં ।
યાચે ઉત્તર ઐકિલેં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૩ ॥
યાચે ઉત્તર ઐકિલેં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૩ ॥
હે સકળ ગુણાપાસીં ગતી । સગુણ ભાગ્યશ્રી ભોગિતી ।
અવગુણાસ દરિદ્રપ્રાપ્તી । યેદર્થીં સંદેહ નાહીં ॥ ૪ ॥
અવગુણાસ દરિદ્રપ્રાપ્તી । યેદર્થીં સંદેહ નાહીં ॥ ૪ ॥
જો જો જેથેં ઉપજલા । તો તે વેવસાઈં ઉમજલા ।
તયાસ લોક મ્હણતી ભલા । કાર્યકર્તા ॥ ૫ ॥
તયાસ લોક મ્હણતી ભલા । કાર્યકર્તા ॥ ૫ ॥
જાણતા તો કાર્ય કરી । નેણતાં કાંહીંચ ન કરી ।
જાણતા તો પોટ ભરી । નેણતા ભીક માગે ॥ ૬ ॥
જાણતા તો પોટ ભરી । નેણતા ભીક માગે ॥ ૬ ॥
હેં તોં પ્રકટચિ અસે । જનીં પાહાતાં પ્રત્યક્ષ દિસે ।
વિદ્યેવીણ કરંટા વસે । વિદ્યા તો ભાગ્યવંત ॥ ૭ ॥
વિદ્યેવીણ કરંટા વસે । વિદ્યા તો ભાગ્યવંત ॥ ૭ ॥
આપુલી વિદ્યા ન સિકસી । તરી કાયે ભીક માગસી ।
જેથેં તેથેં બુદ્ધી ઐસી । વડિલેં સાંગતી ॥ ૮ ॥
જેથેં તેથેં બુદ્ધી ઐસી । વડિલેં સાંગતી ॥ ૮ ॥
વડિલ આહે કરંટા । આણી સમર્થ હોયે ધાકુટા ।
કાં જે વિદ્યેનેં મોટા । મ્હણોનિયા ॥ ૯ ॥
કાં જે વિદ્યેનેં મોટા । મ્હણોનિયા ॥ ૯ ॥
વિદ્યા નાહી બુદ્ધી નાહી । વિવેક નાહીં સાક્ષેપ નાહીં ।
કુશળતા નાહીં વ્યાપ નાહીં । મ્હણૌન પ્રાણી કરંટા ॥ ૧૦ ॥
કુશળતા નાહીં વ્યાપ નાહીં । મ્હણૌન પ્રાણી કરંટા ॥ ૧૦ ॥
ઇતુકેં હિ જેથેં વસે । તેથેં વૈભવાસ ઉણેં નસે ।
વૈભવ સાંડિતાં અપૈસેં । પાઠીં લાગે ॥ ૧૧ ॥
વૈભવ સાંડિતાં અપૈસેં । પાઠીં લાગે ॥ ૧૧ ॥
વડિલ સમર્થ ધાકુટા ભિકારી । ઐકા યાચી કૈસી પરી ।
વડિલા ઐસા વ્યાપ ન કરી । મ્હણોનિયાં ॥ ૧૨ ॥
વડિલા ઐસા વ્યાપ ન કરી । મ્હણોનિયાં ॥ ૧૨ ॥
જૈસી વિદ્યા તૈસી હાંવ । જૈસા વ્યાપ તૈસેં વૈભવ ।
તોલાસારિખા હાવભાવ । લોક કરિતી ॥ ૧૩ ॥
તોલાસારિખા હાવભાવ । લોક કરિતી ॥ ૧૩ ॥
વિદ્યા નસે વૈભવ નસે । તેથેં નિર્મળ કૈંચા અસે ।
કરંટેપણેં વોખટા દિસે । વોંગળ આણી વિકારી ॥ ૧૪ ॥
કરંટેપણેં વોખટા દિસે । વોંગળ આણી વિકારી ॥ ૧૪ ॥
પશુ પક્ષી ગુણવંત । ત્યાસ કૃપા કરી સમર્થ ।
ગુણ નસ્તાં જિણેં વેર્થ । પ્રાણીમાત્રાચેં ॥ ૧૫ ॥
ગુણ નસ્તાં જિણેં વેર્થ । પ્રાણીમાત્રાચેં ॥ ૧૫ ॥
ગુણ નાહીં ગૌરવ નાહીં । સામર્થ્ય નાહીં મહત્વ નાહીં ।
કુશળતા નાહીં તર્ક નાહીં । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૧૬ ॥
કુશળતા નાહીં તર્ક નાહીં । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૧૬ ॥
યાકારણેં ઉત્તમ ગુણ । તેંચિ ભાગ્યાચેં લક્ષણ ।
લક્ષણેવીણ અવલક્ષણ । સહજચિ જાલેં ॥ ૧૭ ॥
લક્ષણેવીણ અવલક્ષણ । સહજચિ જાલેં ॥ ૧૭ ॥
જનામધેં તો જાણતા । ત્યાસ આહે માન્યતા ।
કોણી યેક વિદ્યા અસતાં । મહત્વ પાવે ॥ ૧૮ ॥
કોણી યેક વિદ્યા અસતાં । મહત્વ પાવે ॥ ૧૮ ॥
પ્રપંચ અથવા પરમાર્થ । જાણતા તોચિ સમર્થ ।
નેણતા જાણિજે વેર્થ । નિઃકારણ ॥ ૧૯ ॥
નેણતા જાણિજે વેર્થ । નિઃકારણ ॥ ૧૯ ॥
નેણતાં વિંચુ સર્પ ડસે । નેણતાં જીવઘાત અસે ।
નેણતાં કાર્ય નાસે । કોણી યેક ॥ ૨૦ ॥
નેણતાં કાર્ય નાસે । કોણી યેક ॥ ૨૦ ॥
નેણતાં પ્રાણી સિંતરે । નેણપણેં તર઼્હે ભરે ।
નેણપણે ઠકે વિસરે । પદાર્થ કાંહીં ॥ ૨૧ ॥
નેણપણે ઠકે વિસરે । પદાર્થ કાંહીં ॥ ૨૧ ॥
નેણતાં વૈરી જિંકિતી । નેણતાં અપાઈં પડતી ।
નેણ્તાં સંવ્હારતી ઘડતી । જીવનાસ ॥ ૨૨ ॥
નેણ્તાં સંવ્હારતી ઘડતી । જીવનાસ ॥ ૨૨ ॥
આપુલે સ્વહિત ન કળે જના । તેણેં ભોગિતી યાતના ।
જ્ઞાન નેણતાં અજ્ઞાના । અધોગતી ॥ ૨૩ ॥
જ્ઞાન નેણતાં અજ્ઞાના । અધોગતી ॥ ૨૩ ॥
માયાબ્રહ્મ જીવશિવ । સારાસાર ભાવાભાવ ।
જાટિલ્યાસાઠીં હોતેં વાવ । જ્ન્મમરણ ॥ ૨૪ ॥
જાટિલ્યાસાઠીં હોતેં વાવ । જ્ન્મમરણ ॥ ૨૪ ॥
કોણ કર્તા નિશ્ચયેંસીં । બદ્ધ મોક્ષ તો કોણાસી ।
ઐસેં જાણતાં પ્રાણીયાસી । સુટિકાં ઘડે ॥ ૨૫ ॥
ઐસેં જાણતાં પ્રાણીયાસી । સુટિકાં ઘડે ॥ ૨૫ ॥
જાણિજે દેવ નિર્ગુણ । જાણિજે મી તો કોણ ।
જાણિજે અનન્યલક્ષણ । મ્હણિજે મુક્ત ॥ ૨૬ ॥
જાણિજે અનન્યલક્ષણ । મ્હણિજે મુક્ત ॥ ૨૬ ॥
જિતુકેં જાણોન સાંડિલેં । તિતુકેં દૃશ્ય વોલાંડિલેં ।
જાણત્યાસ જાણતાં તુટલેં । મૂળ મીપણાચેં ॥ ૨૭ ॥
જાણત્યાસ જાણતાં તુટલેં । મૂળ મીપણાચેં ॥ ૨૭ ॥
ન જાણતાં કોટીવરી । સાધનેં કેલીં પરોપરીં ।
તરી મોક્ષાસ અધિકારી । હોણાર નાહીં ॥ ૨૮ ॥
તરી મોક્ષાસ અધિકારી । હોણાર નાહીં ॥ ૨૮ ॥
માયાબ્રહ્મ વોળખાવેં । આપણાસ આપણ જાણાવેં ।
ઇતુક્યાસાઠીં સ્વભાવેં । ચુકે જન્મ ॥ ૨૯ ॥
ઇતુક્યાસાઠીં સ્વભાવેં । ચુકે જન્મ ॥ ૨૯ ॥
જાણતાં સમર્થાચેં અંતર । પ્રસંગેં વર્તે તદનંતર ।
ભાગ્ય વૈભવ અપાર । તેણેચિ પાવે ॥ ૩૦ ॥
ભાગ્ય વૈભવ અપાર । તેણેચિ પાવે ॥ ૩૦ ॥
મ્હણૌન જાણણેં નવ્હે સામાન્ય । જાણતાં હોઈજે સર્વમાન્ય ।
કાંહીંચ નેણતાં અમાન્ય । સર્વત્ર કરિતી ॥ ૩૧ ॥
કાંહીંચ નેણતાં અમાન્ય । સર્વત્ર કરિતી ॥ ૩૧ ॥
પદાર્થ દેખોન ભૂત ભાવી । નેણતેં ઝડપોન પ્રાણ ઠેવી ।
મિથ્યા આહે ઉઠાઠેવી । જાણતે જાણતી ॥ ૩૨ ॥
મિથ્યા આહે ઉઠાઠેવી । જાણતે જાણતી ॥ ૩૨ ॥
જાણત્યાસ કળે વર્મ । નેણ્ત્યાચેં ખોટેં કર્મ ।
સકળ કાંહીં ધર્માધર્મ । જાણતાં કળે ॥ ૩૩ ॥
સકળ કાંહીં ધર્માધર્મ । જાણતાં કળે ॥ ૩૩ ॥
નેણત્યાસ યેમયાતના । જાણત્યાસ કાંહીંચ લાગેના ।
સકળ જાણોન વિવંચના । કરી તો મુક્ત ॥ ૩૪ ॥
સકળ જાણોન વિવંચના । કરી તો મુક્ત ॥ ૩૪ ॥
નેણતાં કાંહીં રાજકારણ । અપમાન કરૂન ઘેતી પ્રાણ ।
નેણતાં કઠીણ વર્તમાન । સમસ્તાંસ હોયે ॥ ૩૫ ॥
નેણતાં કઠીણ વર્તમાન । સમસ્તાંસ હોયે ॥ ૩૫ ॥
મ્હણોનિયાં નેણણેં ખોટેં । નેણતે પ્રાણી કરંટે ।
જાણતાં વિવરતાં તુટે । જન્મમરણ ॥ ૩૬ ॥
જાણતાં વિવરતાં તુટે । જન્મમરણ ॥ ૩૬ ॥
મ્હણોન અલક્ષ કરૂં નયે । જાણણેં હાચિ ઉપાયે ।
જાણતાં સાપડેં સોયે । પરલોકાચી ॥ ૩૭ ॥
જાણતાં સાપડેં સોયે । પરલોકાચી ॥ ૩૭ ॥
જાણણેં સકળાંસ પ્રમાણ । મૂર્ખાસ વાટે અપ્રમાણ ।
પરંતુ અલિપ્તપણાચી ખૂણ । જાણતાં કળે ॥ ૩૮ ॥
પરંતુ અલિપ્તપણાચી ખૂણ । જાણતાં કળે ॥ ૩૮ ॥
યેક જાણણેં કરૂન પરતેં । કોણ સોડી પ્રાણીયાતેં ।
કોણી યેક કાર્ય જેં તેં । જાટિલ્યાવિણ ન કળે ॥ ૩૯ ॥
કોણી યેક કાર્ય જેં તેં । જાટિલ્યાવિણ ન કળે ॥ ૩૯ ॥
જાણણેં મ્હણિજે સ્મરણ । નેણણેં મ્હણિજે વિસ્મરણ ।
દોહીંમધેં કોણ પ્રમાણ । શાહાણે જાણતી ॥ ૪૦ ॥
દોહીંમધેં કોણ પ્રમાણ । શાહાણે જાણતી ॥ ૪૦ ॥
જાણતે લોક તે શાહાણે । નેણતે વેડે દૈન્યવાણે ।
વિજ્ઞાન તેહિ જાણપણેં । કળો આલેં ॥ ૪૧ ॥
વિજ્ઞાન તેહિ જાણપણેં । કળો આલેં ॥ ૪૧ ॥
જેથેં જાણપણ ખુંટલેં । તેથેં બોલણેં હિ તુટલેં ।
હેતુરહિત જાલેં । સમાધાન ॥ ૪૨ ॥
હેતુરહિત જાલેં । સમાધાન ॥ ૪૨ ॥
શ્રોતેં મ્હણતી હેં પ્રમાણ । જાલેં પરમ સમાધાન ।
પરી પિંડબ્રહ્માંડ ઐક્યલક્ષણ । મજ નિરોપાવેં ॥ ૪૩ ॥
પરી પિંડબ્રહ્માંડ ઐક્યલક્ષણ । મજ નિરોપાવેં ॥ ૪૩ ॥
બ્રહ્માંડીં તેંચિ પિંડીં અસે । બહુત બોલતી ઐસેં ।
પરંતુ યાચા પ્રત્યય વિલસે । ઐસેં કેલેં પાહિજે ॥ ૪૪ ॥
પરંતુ યાચા પ્રત્યય વિલસે । ઐસેં કેલેં પાહિજે ॥ ૪૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે જાણપણનિરૂપણનામ સમાસ ચવથા ॥
સમાસ પાંચવા : અનુમાનનિર્શન ॥ શ્રીરામ ॥
પિંડાસારિખી બ્રહ્માંડરચના । નયે આમુચ્યા અનુમાના ।
પ્રચિત પાહાતાં નાના । મતેં ભાંબાવતી ॥ ૧ ॥
પ્રચિત પાહાતાં નાના । મતેં ભાંબાવતી ॥ ૧ ॥
જેં પિંડીં તેંચિ બ્રહ્માંડીં । ઐસી બોલાવયાચિ પ્રૌઢી ।
હેં વચન ઘડિનેં ઘડી । તત્વજ્ઞ બોલતી ॥ ૨ ॥
હેં વચન ઘડિનેં ઘડી । તત્વજ્ઞ બોલતી ॥ ૨ ॥
પિંડ બ્રહ્માંડ યેક રાહાટી । ઐસી લોકાંચી લોકધાટી ।
પરી પ્રત્યયાચે પરીપાટીં । તગોં ન સકે ॥ ૩ ॥
પરી પ્રત્યયાચે પરીપાટીં । તગોં ન સકે ॥ ૩ ॥
સ્થૂળ સૂક્ષ્મ કારણ માહાકારણ । હે ચ્યારી પિંડીંચે દેહ જાણ ।
વિરાટ હિરણ્ય અવ્યાકૃત મૂળપ્રકૃતી હે ખૂણ । બ્રહ્માંડીંચી ॥ ૪ ॥
વિરાટ હિરણ્ય અવ્યાકૃત મૂળપ્રકૃતી હે ખૂણ । બ્રહ્માંડીંચી ॥ ૪ ॥
હે શાસ્ત્રાધાટી જાણાવી । પરી પ્રચિત કૈસી આણાવી ।
પ્રચિત પાહાતાં ગથાગોવી । હોત આહે ॥ ૫ ॥
પ્રચિત પાહાતાં ગથાગોવી । હોત આહે ॥ ૫ ॥
પિંડીં આહે અંતઃકરણ । તરી બ્રહ્માંડીં વિષ્ણુ જાણ ।
પિંડીં બોલિજેતેં મન । તરી બ્રહ્માંડીં ચંદ્રમા ॥ ૬ ॥
પિંડીં બોલિજેતેં મન । તરી બ્રહ્માંડીં ચંદ્રમા ॥ ૬ ॥
પિંડીં બુદ્ધી ઐસેં બોલિજે । તરી બ્રહ્માંડીં બ્રહ્મા ઐસેં જાણિજે ।
પિંડીં ચિત્ત બ્રહ્માંડીં વોળખિજે । નારાયેણુ ॥ ૭ ॥
પિંડીં ચિત્ત બ્રહ્માંડીં વોળખિજે । નારાયેણુ ॥ ૭ ॥
પિંડીં બોલિજે અહંકાર । બ્રહ્માંડીં રુદ્ર હા નિર્ધાર ।
ઐસા બોલિલા વિચાર । શાસ્ત્રાંતરીં ॥ ૮ ॥
ઐસા બોલિલા વિચાર । શાસ્ત્રાંતરીં ॥ ૮ ॥
તરી કોણ વિષ્ણૂચેં અંતઃકર્ણ । ચંદ્રાચેં કૈસેં મન ।
બ્રહ્મયાચે બુદ્ધીલક્ષણ । મજ નિરોપાવેં ॥ ૯ ॥
બ્રહ્મયાચે બુદ્ધીલક્ષણ । મજ નિરોપાવેં ॥ ૯ ॥
નારાયણાચેં કૈસેં ચિત્ત । રુદ્રાહંકારાચા હેત ।
હા વિચાર પાહોન નેમસ્ત । મજ નિરોપાવા ॥ ૧૦ ॥
હા વિચાર પાહોન નેમસ્ત । મજ નિરોપાવા ॥ ૧૦ ॥
પ્રચિતનિશ્ચયાપુઢેં અનુમાન । જૈસેં સિંહાપુઢેં આલેં સ્વાન ।
ખર્યાપુઢેં ખોટેં પ્રમાણ । હોઈલ કૈસેં ॥ ૧૧ ॥
ખર્યાપુઢેં ખોટેં પ્રમાણ । હોઈલ કૈસેં ॥ ૧૧ ॥
પરી યાસ પારખી પાહિજે । પારખીનેં નિશ્ચય લાહિજે ।
પરિક્ષા નસ્તાં રાહિજે । અનુમાનસંશઈં ॥ ૧૨ ॥
પરિક્ષા નસ્તાં રાહિજે । અનુમાનસંશઈં ॥ ૧૨ ॥
વિષ્ણુ ચંદ્ર આણી બ્રહ્મા । નારાયેણ આણી રુદ્રનામા ।
યાં પાચાંચી અંતઃકર્ણપંચકેં આમ્હા । સ્વામી નિરોપાવીં ॥ ૧૩ ॥
યાં પાચાંચી અંતઃકર્ણપંચકેં આમ્હા । સ્વામી નિરોપાવીં ॥ ૧૩ ॥
યેથેં પ્રચિત હેં પ્રમાણ । નલગે શાસ્ત્રાચા અનુમાન ।
અથવા શાસ્ત્રીં તરી પાહોન । પ્રત્યયો આણાવા ॥ ૧૪ ॥
અથવા શાસ્ત્રીં તરી પાહોન । પ્રત્યયો આણાવા ॥ ૧૪ ॥
પ્રચિતીવીણ જેં બોલણેં । તેં અવઘેંચિ કંટાળવાણેં ।
તોંડ પસરૂન જૈસેં સુણેં । રડોન ગેલેં ॥ ૧૫ ॥
તોંડ પસરૂન જૈસેં સુણેં । રડોન ગેલેં ॥ ૧૫ ॥
તેથેં કાયે હો ઐકાવેં । આણી કાયે શોધૂન પાહાવેં ।
જેથેં પ્રત્યાયાચ્યા નાવેં । સુન્યાકાર ॥ ૧૬ ॥
જેથેં પ્રત્યાયાચ્યા નાવેં । સુન્યાકાર ॥ ૧૬ ॥
આવઘેં આંધળેચિ મિળાલે । તેથેં ડોળસાચેં કાય ચાલે ।
અનુભવાચે નેત્ર ગેલે । તેથેં અંધકાર ॥ ૧૭ ॥
અનુભવાચે નેત્ર ગેલે । તેથેં અંધકાર ॥ ૧૭ ॥
નાહી દુગ્ધ નાહી પાણી । કેલી વિષ્ઠેચી સારણી ।
તેથેં નિવડાવયાચે ધની । તે એક ડોંબકાવળે ॥ ૧૮ ॥
તેથેં નિવડાવયાચે ધની । તે એક ડોંબકાવળે ॥ ૧૮ ॥
આપુલે ઇચ્હેનેં બોલિલેં । પિંડાઐસે બ્રહ્માંડ કલ્પિલે ।
પરી તેં પ્રચિતીસ આલેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૧૯ ॥
પરી તેં પ્રચિતીસ આલેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૧૯ ॥
મ્હણોન હા અવઘાચ અનુમાન । અવઘેં કલ્પનેચેં રાન ।
ભલીં ન ઘ્યાવેં આડરાન । તશ્કરીં ઘ્યાવેં ॥ ૨૦ ॥
ભલીં ન ઘ્યાવેં આડરાન । તશ્કરીં ઘ્યાવેં ॥ ૨૦ ॥
કલ્પૂન નિર્મિલે મંત્ર । દેવ તે કલ્પનામાત્ર ।
દેવ નાહીં સ્વતંત્ર । મંત્રાધેન ॥ ૨૧ ॥
દેવ નાહીં સ્વતંત્ર । મંત્રાધેન ॥ ૨૧ ॥
યેથેં ન બોલતાં જાણાવેં । બોલણેં વિવેકા આણાવેં ।
આંધળેં પાઉલીં વોળખાવેં । વિચક્ષણેં ॥ ૨૨ ॥
આંધળેં પાઉલીં વોળખાવેં । વિચક્ષણેં ॥ ૨૨ ॥
જયાસ જૈસેં ભાસલેં । તેણેં તૈસેં કવિત્વ કેલેં ।
પરી હેં પાહિજે નિવડિલેં । પ્રચિતીનેં ॥ ૨૩ ॥
પરી હેં પાહિજે નિવડિલેં । પ્રચિતીનેં ॥ ૨૩ ॥
બ્રહ્મ્યાનેં સકળ નિર્મિલેં । બ્રહ્મ્યાસ કોણેં નિર્માણ કેલેં ।
વિષ્ણૂનેં વિશ્વ પાળિલેં । વિષ્ણૂસ પાળિતા કવણુ ॥ ૨૪ ॥
વિષ્ણૂનેં વિશ્વ પાળિલેં । વિષ્ણૂસ પાળિતા કવણુ ॥ ૨૪ ॥
રુદ્ર વિશ્વસંવ્હારકર્તા । પરી કોણ રુદ્રાસ સંવ્હારિતા ।
કોણ કાળાચા નિયંતા । કળલા પાહિજે ॥ ૨૫ ॥
કોણ કાળાચા નિયંતા । કળલા પાહિજે ॥ ૨૫ ॥
યાચા કળેના વિચાર । તોં અવઘા અંધકાર ।
મ્હણોનિયાં સારાસાર । વિચાર કરણેં ॥ ૨૬ ॥
મ્હણોનિયાં સારાસાર । વિચાર કરણેં ॥ ૨૬ ॥
બ્રહ્માંડ સ્વભાવેંચિ જાલેં । પરંતુ હેં પિંડાકાર કલ્પિલેં ।
કલ્પિલેં પરી પ્રત્યયા આલેં । નાહીં કદા ॥ ૨૭ ॥
કલ્પિલેં પરી પ્રત્યયા આલેં । નાહીં કદા ॥ ૨૭ ॥
પાહાતાં બ્રહ્માંડાચી પ્રચિતી । કિત્યેક સંશય ઉઠતી ।
હેં કલ્પનિક શ્રોતીં । નેમસ્ત જાણાવેં ॥ ૨૮ ॥
હેં કલ્પનિક શ્રોતીં । નેમસ્ત જાણાવેં ॥ ૨૮ ॥
પિંડાસારિખી બ્રહ્માંડરચના । કોણ આણિતો અનુમાના ।
બ્રહ્માંડીં પદાર્થ નાના । તે પિંડીં કૈંચે ॥ ૨૯ ॥
બ્રહ્માંડીં પદાર્થ નાના । તે પિંડીં કૈંચે ॥ ૨૯ ॥
ઔટકોટી ભુતાવળી । ઔટકોટી તીર્થાવળી ।
ઔટકોટી મંત્રાવળી । પિંડીં કોઠેં ॥ ૩૦ ॥
ઔટકોટી મંત્રાવળી । પિંડીં કોઠેં ॥ ૩૦ ॥
તેતીસ કોટી સુરવર । અઠ્યાંસિ સહસ્ત્ર ઋષેશ્વર ।
નવકોટી કાત્યાયેણીચા વિચાર । પિંડીં કોઠેં ॥ ૩૧ ॥
નવકોટી કાત્યાયેણીચા વિચાર । પિંડીં કોઠેં ॥ ૩૧ ॥
ચ્યામુંડા ચ્હપન્ન કોટી । કિત્યેક જીવ કોટ્યાનુકોટી ।
ચૌર્યાસી લક્ષ યોનીંચી દાટી । પિંડીં કોઠેં ॥ ૩૨ ॥
ચૌર્યાસી લક્ષ યોનીંચી દાટી । પિંડીં કોઠેં ॥ ૩૨ ॥
બ્રહ્માંડીં પદાર્થ નિર્માણ જાલે । પૃથકાકારેં વેગળાલે ।
તેહિ તિતુકે નિરોપિલે । પાહિજેત પિંડીં ॥ ૩૩ ॥
તેહિ તિતુકે નિરોપિલે । પાહિજેત પિંડીં ॥ ૩૩ ॥
જિતુક્યા ઔષધી તિતુકીં ફળે । નાના પ્રકારીં રસાળેં ।
નાના બીજેં ધાન્યેં સકળેં । પિંડીં નિરોપાવીં ॥ ૩૪ ॥
નાના બીજેં ધાન્યેં સકળેં । પિંડીં નિરોપાવીં ॥ ૩૪ ॥
હેં સાંગતાં પુરવેના । તરી ઉગેંચિ બોલાવેના ।
બોલિલેં ન યેતાં અનુમાના । લાજિરવાણેં ॥ ૩૫ ॥
બોલિલેં ન યેતાં અનુમાના । લાજિરવાણેં ॥ ૩૫ ॥
તરી હેં નિરોપિલેં નવચે । ફુકટ બોલતાં કાય વેચે ।
યાકારણેં અનુમાનાચેં । કાર્ય નાહીં ॥ ૩૬ ॥
યાકારણેં અનુમાનાચેં । કાર્ય નાહીં ॥ ૩૬ ॥
પાંચ ભૂતેં તે બ્રહ્માંડીં । આણિ પાંચચિ વર્તતી પિંડીં ।
યાચી પાહાવી રોકડી । પ્રચીત આતાં ॥ ૩૭ ॥
યાચી પાહાવી રોકડી । પ્રચીત આતાં ॥ ૩૭ ॥
પાંચા ભૂતાંચે બ્રહ્માંડ । આણી પંચભૂતિક હેં પિંડ ।
યાવેગળેં તેં ઉદંડ । અનુમાનજ્ઞાન ॥ ૩૮ ॥
યાવેગળેં તેં ઉદંડ । અનુમાનજ્ઞાન ॥ ૩૮ ॥
જિતુકેં અનુમાનાચેં બોલણેં । તિતુકેં વમનપ્રાયે ત્યાગણેં ।
નિશ્ચયાત્મક તેંચિ બોલણેં । પ્રત્યયાચેં ॥ ૩૯ ॥
નિશ્ચયાત્મક તેંચિ બોલણેં । પ્રત્યયાચેં ॥ ૩૯ ॥
જેંચિ પિંડીં તેંચિ બ્રહ્માંડીં । પ્રચિત નાહીં કીં રોકડી ।
પંચભૂતાંચી તાંતડી । દોહીકડે ॥ ૪૦ ॥
પંચભૂતાંચી તાંતડી । દોહીકડે ॥ ૪૦ ॥
મ્હણોનિ દેહીંચેં થાનમાન । હા તોં અવઘાચિ અનુમાન ।
આતાં યેક સમાધાન । મુખ્ય તેં કૈસેં ॥ ૪૧ ॥
આતાં યેક સમાધાન । મુખ્ય તેં કૈસેં ॥ ૪૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે અનુમાનનિર્શનનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : ગુણરૂપનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
આકાશ જૈસેં નિરાકાર । તૈસા બ્રહ્માચા વિચાર ।
તેથેં વાયોચા વિકાર । તૈસી મૂળમાયા ॥ ૧ ॥
તેથેં વાયોચા વિકાર । તૈસી મૂળમાયા ॥ ૧ ॥
હેં દાસબોધીં અસે બોલિલેં । જ્ઞાનદશકીં પ્રાંજળ કેલેં ।
મૂળમાયેંત દાખવિલેં । પંચભૂતિક ॥ ૨ ॥
મૂળમાયેંત દાખવિલેં । પંચભૂતિક ॥ ૨ ॥
તેથેં જાણીવ તો સત્વગુણ । મધ્ય તો રજોગુણ ।
નેણીવ તમોગુણ । જાણિજે શ્રોતીં ॥ ૩ ॥
નેણીવ તમોગુણ । જાણિજે શ્રોતીં ॥ ૩ ॥
મ્હણાલ તેથેં કૈંચી જાણીવ । તરી ઐકા યાચા અભિપ્રાવ ।
પિંડીં માહાકારણ દેહીં સર્વ । સાક્ષિણી અવસ્થા ॥ ૪ ॥
પિંડીં માહાકારણ દેહીં સર્વ । સાક્ષિણી અવસ્થા ॥ ૪ ॥
તૈસી મૂળપ્રકૃતી બ્રહ્માંડીંચેં । દેહ માહાકારણ સાચેં ।
મ્હણોન તેથેંજાણીવેચેં । અધિષ્ઠાન આલેં ॥ ૫ ॥
મ્હણોન તેથેંજાણીવેચેં । અધિષ્ઠાન આલેં ॥ ૫ ॥
અસો મૂળમાયેભીતરીં । ગુપ્ત ત્રિગુણ વાસ કરી ।
પષ્ટ હોતી સંધી ચતુરીં । જાણાવી ગુણક્ષોભિણી ॥ ૬ ॥
પષ્ટ હોતી સંધી ચતુરીં । જાણાવી ગુણક્ષોભિણી ॥ ૬ ॥
જૈસ તૃણાચા પોટરાકળા । પુઢેં ઉકલોન હોયે મોકળા ।
તૈસી મૂળમાયા અવલીળા । ગુણ પ્રસવલી ॥ ૭ ॥
તૈસી મૂળમાયા અવલીળા । ગુણ પ્રસવલી ॥ ૭ ॥
મૂળમાયા વાયોસ્વરૂપ । ઐક ગુણક્ષોભિણીચેં રૂપ ।
ગુણવિકાર હોતાંચિ અલ્પ । ગુણક્ષોભિણી બોલિજે ॥ ૮ ॥
ગુણવિકાર હોતાંચિ અલ્પ । ગુણક્ષોભિણી બોલિજે ॥ ૮ ॥
પુઢેં જાણીવ મધ્યસ્ત નેણીવ । મિશ્રિત ચાલિલા સ્વભાવ ।
તેથેં માતૃકાસ ઠાવ । શબ્દ જાલા ॥ ૯ ॥
તેથેં માતૃકાસ ઠાવ । શબ્દ જાલા ॥ ૯ ॥
તો શબ્દગુણ આકાશીંચા । ઐસા અભિપ્રાવ યેથીચા ।
શબ્દેંચિ વેદશાસ્ત્રાંચા । આકાર જાલા ॥ ૧૦ ॥
શબ્દેંચિ વેદશાસ્ત્રાંચા । આકાર જાલા ॥ ૧૦ ॥
પંચભૂતેં ત્રિગુણાકાર । અવઘા વાયોચા વિકાર ।
જાણીવનેણીવેચા વિચાર । વાયોચિ કરિતાં ॥ ૧૧ ॥
જાણીવનેણીવેચા વિચાર । વાયોચિ કરિતાં ॥ ૧૧ ॥
વાયો નસ્તાં કૈંચી જાણીવ । જાણીવ નસ્તાં કૈંચી નેણીવ ।
જાણીવનેણીવેસ ઠાવ । વાયોગુણેં ॥ ૧૨ ॥
જાણીવનેણીવેસ ઠાવ । વાયોગુણેં ॥ ૧૨ ॥
જેથેં મુળીચ નાહી ચળણ । તેથેં કૈંચેં જાણીવલક્ષણ ।
મ્હણોનિ વાયોચા ગુણ । નેમસ્ત જાણાવા ॥ ૧૩ ॥
મ્હણોનિ વાયોચા ગુણ । નેમસ્ત જાણાવા ॥ ૧૩ ॥
યેકાપાસૂન યેક જાલેં । હેં યેક ઉગેંચિ દિસોન આલેં ।
સ્વરૂપ મુળીચ ભાસલેં । ત્રિગુણભૂતાંચેં ॥ ૧૪ ॥
સ્વરૂપ મુળીચ ભાસલેં । ત્રિગુણભૂતાંચેં ॥ ૧૪ ॥
ઐસા હા મુળીંચા કર્દમુ । પુઢેં પષ્ટતેચા અનુક્રમુ ।
સાંગતાં યેકાપાસૂન યેક ઉગમુ । હેં હિ ખરેં ॥ ૧૫ ॥
સાંગતાં યેકાપાસૂન યેક ઉગમુ । હેં હિ ખરેં ॥ ૧૫ ॥
વાયોચ કર્દમ બોલિલા । તયાપાસૂન અગ્નિ જાલા ।
તોહિ પાહાતાં દેખિલા । કર્દમુચિ ॥ ૧૬ ॥
તોહિ પાહાતાં દેખિલા । કર્દમુચિ ॥ ૧૬ ॥
અગ્નિપાસૂન જાલેં આપ । તેંહિ કર્દમસ્વરૂપ ।
આપાપાસૂન પૃથ્વીચેં રૂપ । તેંહિ કર્દમરૂપી ॥ ૧૭ ॥
આપાપાસૂન પૃથ્વીચેં રૂપ । તેંહિ કર્દમરૂપી ॥ ૧૭ ॥
યેથેં આશંકા ઉઠિલી । ભૂતાંસ જાણીવ કોઠેં દેખિલી ।
તરી ભૂતાંત જાણીવ હે ઐકિલી । નાહીં વાર્તા ॥ ૧૮ ॥
તરી ભૂતાંત જાણીવ હે ઐકિલી । નાહીં વાર્તા ॥ ૧૮ ॥
જાણીવ મ્હણિજે જાણતેં ચળણ । તેંચિ વાયોચેં લક્ષણ ।
વાયોઆંગીં સકળ ગુણ । માગાં નિરોપિલેં ॥ ૧૯ ॥
વાયોઆંગીં સકળ ગુણ । માગાં નિરોપિલેં ॥ ૧૯ ॥
મ્હણોન જાણીવનેણીવમિશ્રીત । અવઘેં ચાલિલેં પંચભૂત ।
મ્હણોનિયાં ભૂતાંત । જાણીવ અસે ॥ ૨૦ ॥
મ્હણોનિયાં ભૂતાંત । જાણીવ અસે ॥ ૨૦ ॥
કોઠેં દિસે કોઠેં ન દિસે । પરી તેં ભૂતીં વ્યાપૂન અસે ।
તિક્ષણ બુદ્ધી કરિતાં ભાસે । સ્થૂળ સુક્ષ્મ ॥ ૨૧ ॥
તિક્ષણ બુદ્ધી કરિતાં ભાસે । સ્થૂળ સુક્ષ્મ ॥ ૨૧ ॥
પંચભૂતેં આકારલી । ભૂતીં ભૂતેં કાલવલીં ।
તરી પાહાતં ભાસલીં । યેક સ્થૂળ યેક સૂક્ષ્મ ॥ ૨૨ ।
। નિરોધવાયો ન ભાસે । તૈસી જણીવ ન દિસે ।
ન દિસે પરી તે અસે । ભૂતરૂપેં ॥ ૨૩ ॥
તરી પાહાતં ભાસલીં । યેક સ્થૂળ યેક સૂક્ષ્મ ॥ ૨૨ ।
। નિરોધવાયો ન ભાસે । તૈસી જણીવ ન દિસે ।
ન દિસે પરી તે અસે । ભૂતરૂપેં ॥ ૨૩ ॥
કાષ્ઠીં અગ્ની દિસેના । નિરોધવાયો ભાસેના ।
જણીવ તૈસી લક્ષેના । યેકાયેકીં ॥ ૨૪ ॥
જણીવ તૈસી લક્ષેના । યેકાયેકીં ॥ ૨૪ ॥
ભૂતેં વેગળાલીં દિસતી । પાહાતાં યેકચિ ભાસતી ।
બહુત ધૂર્તપણેં પ્રચિતી । વોળખાવી ॥ ૨૫ ॥
બહુત ધૂર્તપણેં પ્રચિતી । વોળખાવી ॥ ૨૫ ॥
બ્રહ્માપાસુન મૂળમાયા । મૂળમાયેપાસૂન ગુણમાયા ।
ગુણમાયેપાસૂન તયા । ગુણાસ જન્મ ॥ ૨૬ ॥
ગુણમાયેપાસૂન તયા । ગુણાસ જન્મ ॥ ૨૬ ॥
ગુણાપાસૂનિયાં ભૂતેં પાવલી । પષ્ટ દશેતેં ।
ઐસીયાંચીં રૂપેં સમસ્તેં । નિરોપિલીં ॥ ૨૭ ॥
ઐસીયાંચીં રૂપેં સમસ્તેં । નિરોપિલીં ॥ ૨૭ ॥
આકાશ ગુણાપાસૂન જાલેં । હેં કદાપી નાહી ઘડલેં ।
શબ્દગુણાસ કલ્પિલેં । આકાશ વાયાં ॥ ૨૮ ॥
શબ્દગુણાસ કલ્પિલેં । આકાશ વાયાં ॥ ૨૮ ॥
યેક સાંગતાં યેકચિ ભાવી । ઉગીચ કરી ગથાગોવી ।
તયા વેડ્યાચી ઉગવી । કોણેં કરાવી ॥ ૨૯ ॥
તયા વેડ્યાચી ઉગવી । કોણેં કરાવી ॥ ૨૯ ॥
સિકવિલ્યાં હિ કળેના । ઉમજવિલ્યાં હિ ઉમજેના ।
દૃષ્ટાંતેંહિ તર્કેના । મંદરૂપ ॥ ૩૦ ॥
દૃષ્ટાંતેંહિ તર્કેના । મંદરૂપ ॥ ૩૦ ॥
ભૂતાંહૂન ભૂત થોર । હા હિ દાવિલા વિચાર ।
પરી ભૂતાંવડિલ સ્વતંત્ર । કોણ આહે ॥ ૩૧ ॥
પરી ભૂતાંવડિલ સ્વતંત્ર । કોણ આહે ॥ ૩૧ ॥
જેથેં મૂળમાયા પંચભૂતિક । તેથેં કાયે રાહિલા વિવેક ।
મૂળમાયેપરતેં યેક । નિર્ગુણબ્રહ્મ ॥ ૩૨ ॥
મૂળમાયેપરતેં યેક । નિર્ગુણબ્રહ્મ ॥ ૩૨ ॥
બ્રહ્મીં મૂળમાયા જાલી । તિચી લીળા પરીક્ષિલી ।
તંવ ને નિખળ વોતલી । ભૂતેંત્રિગુણાંચી ॥ ૩૩ ॥
તંવ ને નિખળ વોતલી । ભૂતેંત્રિગુણાંચી ॥ ૩૩ ॥
ભૂતેં વિકારવંત ચત્વાર । આકાશ પાહાતાં નિર્વિકાર ।
આકાશ ભૂત હા વિચાર । ઉપાધીકરિતાં ॥ ૩૪ ॥
આકાશ ભૂત હા વિચાર । ઉપાધીકરિતાં ॥ ૩૪ ॥
પિંડીં વ્યાપક મ્હણોન જીવ । બ્રહ્માંડીં વ્યાપક મ્હણોન શિવ ।
તૈસાચ હાહિ અભિપ્રાવ । આકાશાચા ॥ ૩૫ ॥
તૈસાચ હાહિ અભિપ્રાવ । આકાશાચા ॥ ૩૫ ॥
ઉપાધીમચેં સાપડલેં । સૂક્ષ્મ પાહાતાં ભાસલેં ।
ઇતુક્યાસાઠીં આકાશ જાલેં । ભૂતરૂપ ॥ ૩૬ ॥
ઇતુક્યાસાઠીં આકાશ જાલેં । ભૂતરૂપ ॥ ૩૬ ॥
આકાશ અવકાશ તો ભકાસ । પરબ્રહ્મ તેં નિરાભાસ ।
ઉપાધીં નસ્તા જેં આકાશ । તેંચિ બ્રહ્મ ॥ ૩૭ ॥
ઉપાધીં નસ્તા જેં આકાશ । તેંચિ બ્રહ્મ ॥ ૩૭ ॥
જાણીવ નેણીવ મધ્યમાન । હેંચિ ગુણાચેં પ્રમાણ ।
યેથેં નિરોપિલેં ત્રિગુણ । રૂપેંસહિત ॥ ૩૮ ॥
યેથેં નિરોપિલેં ત્રિગુણ । રૂપેંસહિત ॥ ૩૮ ॥
પ્રકૃતી પાવલી વિસ્તારાતેં । પુઢે યેકાચેં યેકચિ હોતેં ।
વિકારવંતચિ તયાતેં । નેમ કૈંચા ॥ ૩૯ ॥
વિકારવંતચિ તયાતેં । નેમ કૈંચા ॥ ૩૯ ॥
કાળેં પાંઢરેં મેળવિતાં । પારવેં હોતેં તત્વતા ।
કાળેં પિવળેં મેળવિતાં । હિરવેં હોયે ॥ ૪૦ ॥
કાળેં પિવળેં મેળવિતાં । હિરવેં હોયે ॥ ૪૦ ॥
ઐસેં રંગ નાનાપરી । મેળવિતાં પાલટ ધરી ।
તૈસેં દૃશ્ય હેં વિકારી । વિકારવંત ॥ ૪૧ ॥
તૈસેં દૃશ્ય હેં વિકારી । વિકારવંત ॥ ૪૧ ॥
યેકા જીવનેં નાના રંગ । ઉમટોં લાગતી તરંગ ।
પાલટાચા લાગવેગ । કિતી મ્હણોન પાહાવા ॥ ૪૨ ॥
પાલટાચા લાગવેગ । કિતી મ્હણોન પાહાવા ॥ ૪૨ ॥
યેકા ઉદકાચે વિકાર । પાહાતાં દિસતી અપાર ।
પાંચા ભૂતાંચે વિસ્તાર । ચૌર્યાસી લક્ષ યોની ॥ ૪૩ ॥
પાંચા ભૂતાંચે વિસ્તાર । ચૌર્યાસી લક્ષ યોની ॥ ૪૩ ॥
નાના દેહાચેં બીજ ઉદક । ઉદકાપસૂન સકળ લોક ।
કિડા મુંગી સ્વાપદાદિક । ઉદકેંચિ હોયેં ॥ ૪૪ ॥
કિડા મુંગી સ્વાપદાદિક । ઉદકેંચિ હોયેં ॥ ૪૪ ॥
શુક્લીત શોણીત મ્હણિજે નીર । ત્યા નીરાચેં હેં શરીર ।
નખેં દંત અસ્તિમાત્ર । ઉદકાચ્યા હોતી ॥ ૪૫ ॥
નખેં દંત અસ્તિમાત્ર । ઉદકાચ્યા હોતી ॥ ૪૫ ॥
મુળ્યાંચે બારીક પાગોરે । તેણેં પંથેં ઉદક ભરે ।
ત્યા ઉદકેંચિ વિસ્તારે । વૃક્ષમાત્ર ॥ ૪૬ ॥
ત્યા ઉદકેંચિ વિસ્તારે । વૃક્ષમાત્ર ॥ ૪૬ ॥
અંબવૃક્ષ મોહરા આલે । અવઘે ઉદકાકરિતાં જાલે ।
ફળીં ફુલીં લગડલે । સાવકાસ ॥ ૪૭ ॥
ફળીં ફુલીં લગડલે । સાવકાસ ॥ ૪૭ ॥
ખોડ ફોડુન અંબે પાહાતાં । તેથેં દિસેના સર્વથા ।
ખાંદ્યા ફોડુન ફળેં પાહાતાં । વોલીં સાલેં ॥ ૪૮ ॥
ખાંદ્યા ફોડુન ફળેં પાહાતાં । વોલીં સાલેં ॥ ૪૮ ॥
મુળાપાસૂન સેવટવરી । ફળ નાહીં તદનંતરીં ।
જળરૂપ ફળ ચતુરીં । વિવેકેં જાણાવેં ॥ ૪૯ ॥
જળરૂપ ફળ ચતુરીં । વિવેકેં જાણાવેં ॥ ૪૯ ॥
તેંચિ જળ સેંડ્યા ચઢે । તેવ્હાં વૃક્ષમાત્ર લગડે ।
યેકાચેં યેકચિ ઘડે । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૫૦ ॥
યેકાચેં યેકચિ ઘડે । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૫૦ ॥
પત્રેં પુષ્પેં ફળેં ભેદ । કિતી કરાવા અનુવાદ ।
સૂક્ષ્મ દૃષ્ટીનેં વિશદ । હોત આહે ॥ ૫૧ ॥
સૂક્ષ્મ દૃષ્ટીનેં વિશદ । હોત આહે ॥ ૫૧ ॥
ભૂતાંચે વિકાર સાંગોં કિતી । ક્ષણક્ષણા પાલટતી ।
યેકાચે યેકચિ હોતી ॥ નાના વર્ણ ॥
યેકાચે યેકચિ હોતી ॥ નાના વર્ણ ॥
૫૨ ॥ ત્રિગુણભૂતાંચી લટપટ । પાહોં જાતાં હે ખટપટ ।
બહુરૂપ બહુ પાલટ । કિતી મ્હણોન સાંગાવા ॥ ૫૩ ॥
બહુરૂપ બહુ પાલટ । કિતી મ્હણોન સાંગાવા ॥ ૫૩ ॥
યે પ્રકૃતીચા નિરાસ । વિવેકેં વારાવા સાવકાસ ।
મગ પરમાત્મા પરેશ । અનન્યભાવેં ભજાવા ॥ ૫૪ ॥
મગ પરમાત્મા પરેશ । અનન્યભાવેં ભજાવા ॥ ૫૪ ॥
ઇથિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ગુણરૂપનિરૂપણનામ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : વિકલ્પનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
આધી સ્થૂળ આહે યેક । તરી મગ અંતઃકરણ પંચક ।
જાણતેપણાચા વિવેક । સ્થૂળાકરિતાં ॥ ૧ ॥
જાણતેપણાચા વિવેક । સ્થૂળાકરિતાં ॥ ૧ ॥
તૈસેંચિ બ્રહ્માંડેંવીણ કાંહીં । મૂળમાયેસિ જાણીવ નાહીં ।
સ્થૂળાચ્યા આધારેં સર્વ હિ । કાર્ય ચાલે ॥ ૨ ॥
સ્થૂળાચ્યા આધારેં સર્વ હિ । કાર્ય ચાલે ॥ ૨ ॥
તેં સ્થૂળચિ નસ્તાં નિર્માણ । કોઠેં રાહેલ અંતઃકર્ણ ।
ઐસા શ્રોતીં કેલા પ્રશ્ન । યાચેં ઉત્તર ઐકા ॥ ૩ ॥
ઐસા શ્રોતીં કેલા પ્રશ્ન । યાચેં ઉત્તર ઐકા ॥ ૩ ॥
કોસલે અથવા કાંટેઘરેં । નાના પૃષ્ઠિભાગીં ચાલતી ઘરેં ।
જીવ કરિતી લહાનથોરેં । શક્તીનુસાર ॥ ૪ ॥
જીવ કરિતી લહાનથોરેં । શક્તીનુસાર ॥ ૪ ॥
શંખ સિંપી ઘુલા કવડેં । આધીં ત્યાંચેં ઘર ઘડે ।
કિંવા આધીં નિર્માણ કિડે । હેં વિચારાવેં ॥ ૫ ॥
કિંવા આધીં નિર્માણ કિડે । હેં વિચારાવેં ॥ ૫ ॥
આધી પ્રાણી તે હોતી । મગ ઘરેં નિર્માણ કરિતી ।
હે તોં પ્રત્યક્ષ પ્રચિતી । સાંગણેં નલગે ॥ ૬ ॥
હે તોં પ્રત્યક્ષ પ્રચિતી । સાંગણેં નલગે ॥ ૬ ॥
તૈસેં આધી સૂક્ષ્મ જાણ । મગ સ્થૂળ હોતેં નિર્માણ ।
યેણેં દૃષ્ટાંતેં પ્રશ્ન । ફિટલા શ્રોતયાંચા ॥ ૭ ॥
યેણેં દૃષ્ટાંતેં પ્રશ્ન । ફિટલા શ્રોતયાંચા ॥ ૭ ॥
તવ શ્રોતા પુસે આણીક । જી આઠવલેં કાંહીં યેક ।
જન્મમૃત્યુચા વિવેક । મજ નિરોપાવા ॥ ૮ ॥
જન્મમૃત્યુચા વિવેક । મજ નિરોપાવા ॥ ૮ ॥
કોણ જ્ન્માસ ઘાલિતેં । આણી માગુતા કોણ જન્મ ઘેતેં ।
હેં પ્રત્યયા કૈસેં યેતેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૯ ॥
હેં પ્રત્યયા કૈસેં યેતેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૯ ॥
બ્રહ્મા જન્માસ ઘાલિતો । વિષ્ણુ પ્રતિપાળ કરિતો ।
રુદ્ર અવઘેં સંવ્હારિતો । ઐસેં બોલતી ॥ ૧૦ ॥
રુદ્ર અવઘેં સંવ્હારિતો । ઐસેં બોલતી ॥ ૧૦ ॥
તરીં હેં પ્રવૃતીચેં બોલણેં । પ્રત્યયાસ આણી ઉણેં ।
પ્રત્યય પાહાતાં શ્લાઘ્યવાણેં । હોણાર નાહીં ॥ ૧૧ ॥
પ્રત્યય પાહાતાં શ્લાઘ્યવાણેં । હોણાર નાહીં ॥ ૧૧ ॥
બ્રહ્મ્યાસ કોણેં જન્માસ ઘાતલેં । વિષ્ણૂસ કોણેં પ્રતિપાળિલેં ।
રુદ્રાસ કોણેં સંવ્હારિલેં । માહાપ્રળઈં ॥ ૧૨ ॥
રુદ્રાસ કોણેં સંવ્હારિલેં । માહાપ્રળઈં ॥ ૧૨ ॥
મ્હણૌનિ હા સૃષ્ટીભાવ । અવઘા માયેચા સ્વભાવ ।
કર્તા મ્હણોં નિર્ગુણ દેવ । તરી તો નિર્વિકારી ॥ ૧૩ ॥
કર્તા મ્હણોં નિર્ગુણ દેવ । તરી તો નિર્વિકારી ॥ ૧૩ ॥
મ્હણાવેં માયા જન્માસ ઘાલી । તરી હે આપણચિ વિસ્તારલી ।
આણી વિચારિતાં થારલી । હેં હિ ઘડેના ॥ ૧૪ ॥
આણી વિચારિતાં થારલી । હેં હિ ઘડેના ॥ ૧૪ ॥
આતાં જન્મતો તો કોણ । કૈસી ત્યાચી વોળખણ ।
આણી સંચિતાચેં લક્ષણ । તેંહિ નિરોપાવેં ॥ ૧૫ ॥
આણી સંચિતાચેં લક્ષણ । તેંહિ નિરોપાવેં ॥ ૧૫ ॥
પુણ્યાચેં કૈસેં રૂપ । આણી પાપાચેં કૈસેં સ્વરૂપ ।
યાહિ શબ્દાચ આક્ષેપ । કોણ કર્તા ॥ ૧૬ ॥
યાહિ શબ્દાચ આક્ષેપ । કોણ કર્તા ॥ ૧૬ ॥
હેં કાંહીંચ ન યે અનુમાના । મ્હણતી જન્મ ઘેતે વાસના ।
પરી તે પાહાતાં દિસેના । ના ધરિતાં ન યે ॥ ૧૭ ॥
પરી તે પાહાતાં દિસેના । ના ધરિતાં ન યે ॥ ૧૭ ॥
વાસના કામના આણી કલ્પના । હેતુ ભાવના મતિ નાના ।
ઐશા અનંત વૃત્તી જાણા । અંતઃકર્ણપંચકાચ્યા ॥ ૧૮ ॥
ઐશા અનંત વૃત્તી જાણા । અંતઃકર્ણપંચકાચ્યા ॥ ૧૮ ॥
અસો હેં અવઘેં જાણીવ યંત્ર । જાણીવ મ્હણિજે સ્મરણમાત્ર ।
ત્યા સ્મરણાસ જન્મસૂત્ર । કૈસેં લાગે ॥ ૧૯ ॥
ત્યા સ્મરણાસ જન્મસૂત્ર । કૈસેં લાગે ॥ ૧૯ ॥
દેહો નિર્માણ પાંચા ભૂતાંચા । વાયો ચાળક તયાચા ।
જાણણેં હા મનાચા । મનોભાવ ॥ ૨૦ ॥
જાણણેં હા મનાચા । મનોભાવ ॥ ૨૦ ॥
ઐસેં હેં સહજચિ ઘડલેં । તત્વાંચેં ગુંથાડેં જાલેં ।
કોણાસ કોણે જન્મવિલેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૧ ॥
કોણાસ કોણે જન્મવિલેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૧ ॥
તરી હેં પાહાતાં દિસેના । મ્હણોન જન્મચિ અસેના ।
ઉપજલા પ્રાણી યેના । માગુતા જન્મા ॥ ૨૨ ॥
ઉપજલા પ્રાણી યેના । માગુતા જન્મા ॥ ૨૨ ॥
કોણાસીચ જન્મ નાહીં । તરી સંતસંગેં કેલેં કાઈ ।
ઐસા અભિપ્રાવ સર્વહિ । શ્રોતયાંચા ।
૨૩ ॥ પુર્વીં સ્મરણ ના વિસ્મરણ । મધેંચિ હેં જાલેં સ્મરણ ।
અંતર્યામીં અંતઃકર્ણ । જાણતી કળા ॥ ૨૪ ॥
ઐસા અભિપ્રાવ સર્વહિ । શ્રોતયાંચા ।
૨૩ ॥ પુર્વીં સ્મરણ ના વિસ્મરણ । મધેંચિ હેં જાલેં સ્મરણ ।
અંતર્યામીં અંતઃકર્ણ । જાણતી કળા ॥ ૨૪ ॥
સાવધ આહે તોં સ્મરણ । વિકળ હોતાં વિસ્મરણ ।
વિસ્મરણ પડતાં મરણ । પાવતી પ્રાણી ॥ ૨૫ ॥
વિસ્મરણ પડતાં મરણ । પાવતી પ્રાણી ॥ ૨૫ ॥
સ્મરણ વિસ્મરણ રાહિલેં । મગ દેહાસ મરણ આલેં ।
પુધેં જન્માસ ઘાતલેં । કોણાસ કોણેં ॥ ૨૬ ॥
પુધેં જન્માસ ઘાતલેં । કોણાસ કોણેં ॥ ૨૬ ॥
મ્હણોની જન્મચિ અસેના । આણી યાતના હિ દિસેના ।
અવઘી વેર્થચિ કલ્પના । બળાવલી ॥ ૨૭ ॥
અવઘી વેર્થચિ કલ્પના । બળાવલી ॥ ૨૭ ॥
મ્હણૌન જન્મચિ નાહીં કોણાસી । શ્રોતયાંચી આશંકા ઐસી ।
મરોન ગેલેં તેં જન્માસી । માગુતેં ન યે ॥ ૨૮ ॥
મરોન ગેલેં તેં જન્માસી । માગુતેં ન યે ॥ ૨૮ ॥
વાળલેં કાષ્ઠ હિરવળેના । પડિલેં ફળ તેં પુન્હાં લાગેના ।
તૈસેં પડિલેં શરીર યેના । જન્માસ માગુતેં ॥ ૨૯ ॥
તૈસેં પડિલેં શરીર યેના । જન્માસ માગુતેં ॥ ૨૯ ॥
મડકેં અવચિતેં ફુટલેં । ફુટલેં તેં ફુટોનિચ ગેલેં ।
તૈસેંચિ પુન્હાં જન્મલેં । નાહીં મનુષ્ય ॥ ૩૦ ॥
તૈસેંચિ પુન્હાં જન્મલેં । નાહીં મનુષ્ય ॥ ૩૦ ॥
યેથેં અજ્ઞાન આણી સજ્ઞાન । સારિખેચ જાલેં સમાન ।
ઐસા બળાવલા અનુમાન । શ્રોતયાંસી ॥ ૩૧ ॥
ઐસા બળાવલા અનુમાન । શ્રોતયાંસી ॥ ૩૧ ॥
વક્તા મ્હણે હો ઐકા । અવઘેં પાષાંડ કરૂં નકા ।
અનુમાન અસેલ તરી વિવેકા । અવલોકાવેં ॥ ૩૨ ॥
અનુમાન અસેલ તરી વિવેકા । અવલોકાવેં ॥ ૩૨ ॥
પ્રેત્નેંવીણ કાર્ય જાલેં । જેવિલ્યાવીણ પોટ ભરલેં ।
જ્ઞાનેંવીણ મુક્ત જાલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૩૩ ॥
જ્ઞાનેંવીણ મુક્ત જાલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૩૩ ॥
સ્વયેં આપણ જેવિલા । ત્યાસ વાટે લોક ધાલા ।
પરંતુ હેં સમસ્તાંલા । ઘડલે પાહિજે ॥ ૩૪ ॥
પરંતુ હેં સમસ્તાંલા । ઘડલે પાહિજે ॥ ૩૪ ॥
પોહણેં સિકલા તો તરેલ । પોહણેં નેણેં તો બુડેલ ।
યેથેં હિ અનુમાન કરીલ । ઐસા કવણુ ॥ ૩૫ ॥
યેથેં હિ અનુમાન કરીલ । ઐસા કવણુ ॥ ૩૫ ॥
તૈસેં જયાસ જ્ઞાન જાલેં । તે તે તિતુકેચ તરલે ।
જ્યાચેં બંધનચિ તુટલેં । તોચિ મુક્ત ॥ ૩૬ ॥
જ્યાચેં બંધનચિ તુટલેં । તોચિ મુક્ત ॥ ૩૬ ॥
મોકળા મ્હણે નાહીં બંધન । આણી પ્રત્યક્ષ બંદીં પડિલે જન ।
ત્યાંચેં કૈસેં સમાધાન । તેં તુમ્હી પાહા ॥ ૩૭ ॥
ત્યાંચેં કૈસેં સમાધાન । તેં તુમ્હી પાહા ॥ ૩૭ ॥
નેણે દુસર્યાચી તળમળ । તેં મનુષ્ય પરદુઃખસીતળ ।
તૈસાચ હાહિ કેવળ । અનુભવ જાણાવા ॥ ૩૮ ॥
તૈસાચ હાહિ કેવળ । અનુભવ જાણાવા ॥ ૩૮ ॥
જયાસ આત્મજ્ઞાન જાલેં । તત્વેં તત્વ વિવંચિલેં ।
ખુણેસી પાવતાંચ બાણલેં । સમાધાન ॥ ૩૯ ॥
ખુણેસી પાવતાંચ બાણલેં । સમાધાન ॥ ૩૯ ॥
જ્ઞાનેં ચુકે જન્મમરણ । સગટ બોલણેં અપ્રમાણ ।
વેદશાસ્ત્ર આણી પુરાણ । મગ કાસયાસી ॥ ૪૦ ॥
વેદશાસ્ત્ર આણી પુરાણ । મગ કાસયાસી ॥ ૪૦ ॥
વેદશાસ્ત્રવિચારબોલી । માહાનુભાવાંચી મંડળી ।
ભૂમંડળીં લોક સકળી । હેં માનીતના ॥ ૪૧ ॥
ભૂમંડળીં લોક સકળી । હેં માનીતના ॥ ૪૧ ॥
અવઘેં હોતાં અપ્રમાણ । મગ આપલેંચ કાય પ્રમાણ ।
મ્હણોન જેથેં આત્મજ્ઞાન । તોચિ મુક્ત ॥ ૪૨ ॥
મ્હણોન જેથેં આત્મજ્ઞાન । તોચિ મુક્ત ॥ ૪૨ ॥
અવઘે ચ મુક્ત પાહાતાં નર । હાહિ જ્ઞાચા ઉદ્ગાર ।
જ્ઞાનેંવિણ તો ઉદ્ધાર । હૂણાર નાહીં ॥ ૪૩ ॥
જ્ઞાનેંવિણ તો ઉદ્ધાર । હૂણાર નાહીં ॥ ૪૩ ॥
આત્મજ્ઞાન કળોં આલે । મ્હણોન દૃશ્ય મિથ્યા જાલેં ।
પરંતુ વેઢા લાવિલેં । સકળાસ યેણેં ॥ ૪૪ ।
આતાં પ્રશ્ન હા ફિટલા । જ્ઞાની જ્ઞાનેં મુક્ત જાલા ।
અજ્ઞાન તો બાંધલા । આપલે કલ્પનેનેં ॥ ૪૫ ॥
પરંતુ વેઢા લાવિલેં । સકળાસ યેણેં ॥ ૪૪ ।
આતાં પ્રશ્ન હા ફિટલા । જ્ઞાની જ્ઞાનેં મુક્ત જાલા ।
અજ્ઞાન તો બાંધલા । આપલે કલ્પનેનેં ॥ ૪૫ ॥
વિજ્ઞાનાસારિખેં અજ્ઞાન । આણી મુક્તાસારિખેં બંધન ।
નિશ્ચયાસારિખા અનુમાન । માનૂંચિ નયે ॥ ૪૬ ॥
નિશ્ચયાસારિખા અનુમાન । માનૂંચિ નયે ॥ ૪૬ ॥
બંધન મ્હણિજે કાંહીંચ નાહીં । પરી વેઢા લાવિલેં સર્વ હિ ।
યાસ ઉપાવચિ નાહીં । કળલ્યાવાંચુની ॥ ૪૭ ॥
યાસ ઉપાવચિ નાહીં । કળલ્યાવાંચુની ॥ ૪૭ ॥
કાંહીંચ નાહીં આણી બાધી । હેંચિ નવલ પાહા આધીં ।
મિથ્યા જાણિજેના બદ્ધિ । મ્હણોન બદ્ધ ॥ ૪૮ ॥
મિથ્યા જાણિજેના બદ્ધિ । મ્હણોન બદ્ધ ॥ ૪૮ ॥
ભોળા ભાવ સિદ્ધી જાવ । હા ઉધારાચા ઉપાવ ।
રોકડા મોક્ષાચા અભિપ્રાવ । વિવેકેં જાણાવા ॥ ૪૯ ॥
રોકડા મોક્ષાચા અભિપ્રાવ । વિવેકેં જાણાવા ॥ ૪૯ ॥
પ્રાણી વ્હાવયા મોકળા । આધીં પાહિજે જાણીવકળા ।
સકળ જાણતાં નિરાળા । સહજચિ હોયે ॥ ૫૦ ॥
સકળ જાણતાં નિરાળા । સહજચિ હોયે ॥ ૫૦ ॥
કાંહીંચ નેણિજે તેં અજ્ઞાન । સકળ જાણિજે તેં જ્ઞાન ।
જાણિવ રાહાતાં વિજ્ઞાન । સ્વયેંચિ આત્મા ॥ ૫૧ ॥
જાણિવ રાહાતાં વિજ્ઞાન । સ્વયેંચિ આત્મા ॥ ૫૧ ॥
અમૃત સેઊન અમર જાલા । તો મ્હણે મૃત્યુ કૈસા યેતો જનાલા ।
તૈસા વિવેકી મ્હણે બદ્ધાલા । જન્મ તો કૈસા ॥ ૫૨ ॥
તૈસા વિવેકી મ્હણે બદ્ધાલા । જન્મ તો કૈસા ॥ ૫૨ ॥
જાણતા મ્હણે જનાતેં । તુમ્હાંસ ભૂત કૈસે ઝડપિતેં ।
તુમ્હાસ વીષ કૈસેં ચઢતેં । નિર્વિષ મ્હણે ।
॥ ૫૩ ॥
તુમ્હાસ વીષ કૈસેં ચઢતેં । નિર્વિષ મ્હણે ।
॥ ૫૩ ॥
આધીં બદ્ધાસારિકેં વ્હાવેં । મગ હેં નલગેચિ પુસાવેં ।
વિવેક દૂરી ઠેઊન પાહાવેં । લક્ષણ બદ્ધાચેં ॥ ૫૪ ॥
વિવેક દૂરી ઠેઊન પાહાવેં । લક્ષણ બદ્ધાચેં ॥ ૫૪ ॥
નિજેલ્યાસ ચેઈલા તો । મ્હણે હા કાં રે વોસણાતો ।
અનુભવ પાહાણેંચિ આહે તો । તરી મગ નિજોન પાહાવા ॥ ૫૫ ॥
અનુભવ પાહાણેંચિ આહે તો । તરી મગ નિજોન પાહાવા ॥ ૫૫ ॥
જ્ઞાત્યાચી ઉગવલી વૃત્તી । બદ્ધાઐસી ન પડેલ ગુંતી ।
ભુકેલ્યાચી અનુભવપ્રાપ્તી । ધાલ્યાસ નાહીં ॥ ૫૬ ॥
ભુકેલ્યાચી અનુભવપ્રાપ્તી । ધાલ્યાસ નાહીં ॥ ૫૬ ॥
ઇતુકેન આશંકા તુટલી । જ્ઞાનેં મોક્ષપ્રાપ્તી જાલી ।
વિવેક પાહાતાં બાણલી । અંતરસ્થિતી ॥ ૫૭ ॥
વિવેક પાહાતાં બાણલી । અંતરસ્થિતી ॥ ૫૭ ॥
ઇથિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વિકલ્પનિરસનનામ સમાસ સાતવા ॥
સમાસ આઠવા : દેહાંતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
જ્ઞાતા સુટલા જ્ઞાનમતેં । પરંતુ જન્મ કૈસા બદ્ધાતેં ।
બદ્ધાચેં કાયે જન્મતેં । અંતકાળીં ॥ ૧ ॥
બદ્ધાચેં કાયે જન્મતેં । અંતકાળીં ॥ ૧ ॥
બદ્ધ પ્રાણી મરોન ગેલે । તેથેં કાંહીંચ નાહીં ઉરલેં ।
જાણિવેચે વિસ્મરણ જાલેં । મરણાપૂર્વી ॥ ૨ ॥
જાણિવેચે વિસ્મરણ જાલેં । મરણાપૂર્વી ॥ ૨ ॥
ઐસી ઘેતલી આશંકા । યાચેં ઉત્તર ઐકા ।
આતાં દુશ્ચીત હોઊં નકા । મ્હણે વક્તા ॥ ૩ ॥
આતાં દુશ્ચીત હોઊં નકા । મ્હણે વક્તા ॥ ૩ ॥
પંચપ્રાણ સ્થળેં સોડિતી । પ્રાણરૂપ વાસનાવૃત્તી ।
વાસનામિશ્રીત પ્રાણ જાતી । દેહ સોડુનિયા ॥ ૪ ॥
વાસનામિશ્રીત પ્રાણ જાતી । દેહ સોડુનિયા ॥ ૪ ॥
વાયોસરિસી વાસના ગેલી । તે વાયોરૂપેંચિ રાહિલી ।
પુન્હાં જન્મ ઘેઊન આલી । હેતુપરત્વેં ॥ ૫ ॥
પુન્હાં જન્મ ઘેઊન આલી । હેતુપરત્વેં ॥ ૫ ॥
કિત્યેક પ્રાણી નિઃશેષ મરતી । પુન્હાં માગુતે જીવ યેતી ।
ઢકલૂન દિલ્હેં તેણેં દુખવતી । હસ્તપાદાદિક ॥ ૬ ॥
ઢકલૂન દિલ્હેં તેણેં દુખવતી । હસ્તપાદાદિક ॥ ૬ ॥
સર્પદૃષ્ટી જાલિયાં વરી । તીં દિવસાં ઉઠવી ધન્વંતરી ।
તેવ્હાં તે માઘારી । વાસના યેતે કીં ॥ ૭ ॥
તેવ્હાં તે માઘારી । વાસના યેતે કીં ॥ ૭ ॥
કિત્યેક સેવેં હોઊન પડતી । કિત્યેક તયાંસ ઉઠવિતી ।
યેમલોકીંહૂન આણિતી । માઘારે પ્રાણી ॥ ૮ ॥
યેમલોકીંહૂન આણિતી । માઘારે પ્રાણી ॥ ૮ ॥
કિત્યેક પુર્વીં શ્રાપિલે । તે શાપેં દેહ પાવલે ।
ઉશ્રાપકાળીં પુન્હાં આલે । પૂર્વદેહીં ॥ ૯ ॥
ઉશ્રાપકાળીં પુન્હાં આલે । પૂર્વદેહીં ॥ ૯ ॥
કિત્યેકીં બહુ જન્મ ઘેતલે । કિત્યેક પરકાયા પ્રવેશલે ।
ઐસે આલે આણી ગેલે । બહુત લોક ॥ ૧૦ ॥
ઐસે આલે આણી ગેલે । બહુત લોક ॥ ૧૦ ॥
ફુંકલ્યાસરિસા વાયો ગેલા । તેથેં વાયોસૂન નિર્માણ જાલા ।
મ્હણોન વાયોરૂપ વાસનેલા । જ્નમ આહે ॥ ૧૧ ॥
મ્હણોન વાયોરૂપ વાસનેલા । જ્નમ આહે ॥ ૧૧ ॥
મનાચ્યા વૃત્તી નાના । ત્યાંત જન્મ ઘેતે વાસના ।
વાસના પાહાતાં દિસેના । પરંતુ આહે ॥ ૧૨ ॥
વાસના પાહાતાં દિસેના । પરંતુ આહે ॥ ૧૨ ॥
વાસના જાણિજે જાણિવહેત । જાણીવ મુળીંચા મૂળતંત ।
મૂળમાયેંત અસે મિશ્રિત । કારણરૂપેં ॥ ૧૩ ॥
મૂળમાયેંત અસે મિશ્રિત । કારણરૂપેં ॥ ૧૩ ॥
કારણરૂપ આહે બ્રહ્માંડીં । કાર્યરૂપેં વર્તે પિંડીં ।
અનુમાનિતાં તાંતડીં । અનુમાનેના ॥ ૧૪ ॥
અનુમાનિતાં તાંતડીં । અનુમાનેના ॥ ૧૪ ॥
પરંતુ આહે સૂક્ષ્મરૂપ । જૈસેં વાયોચે સ્વરૂપ ।
સકળ દેવ વાયોરૂપ । આણી ભૂતસૃષ્ટિ ॥ ૧૫ ॥
સકળ દેવ વાયોરૂપ । આણી ભૂતસૃષ્ટિ ॥ ૧૫ ॥
વાયોમધેં વિકાર નાના । વાયો પાહાતાં તરી દિસેના ।
તૈસી જાણીવવાસના । અતિ સૂક્ષ્મ ॥ ૧૬ ॥
તૈસી જાણીવવાસના । અતિ સૂક્ષ્મ ॥ ૧૬ ॥
ત્રિગુણ આણી પંચભૂતેં । હે વાયોમધ્યેં મિશ્રિતે ।
અનુમાનેના મ્હણોન ત્યાતેં । મિથ્યા મ્હણોં નયે ॥ ૧૭ ॥
અનુમાનેના મ્હણોન ત્યાતેં । મિથ્યા મ્હણોં નયે ॥ ૧૭ ॥
સહજ વાયો ચાલે । તરી સુગંધ દુર્ગંધ કળોં આલે ।
ઉષ્ણ સીતળ તપ્ત નિવાલે । પ્રત્યક્ષ પ્રાણી ॥ ૧૮ ॥
ઉષ્ણ સીતળ તપ્ત નિવાલે । પ્રત્યક્ષ પ્રાણી ॥ ૧૮ ॥
વાયોચેનિ મેઘ વોળતી । વાયોચેનિ નક્ષત્રેં ચાલતી ।
સકળ સૃષ્ટીચી વર્તતી ગતી । સકળ તો વાયો ॥ ૧૯ ॥
સકળ સૃષ્ટીચી વર્તતી ગતી । સકળ તો વાયો ॥ ૧૯ ॥
વાયોરૂપેં દેવતેં ભૂતેં । આંગીં ભરતી અકસ્માતેં ।
વીધ કેલિયાં પ્રેતેં । સાવધ હોતીં ॥ ૨૦ ॥
વીધ કેલિયાં પ્રેતેં । સાવધ હોતીં ॥ ૨૦ ॥
વારેં નિરાળેં ન બોલે । દેહામધેં ભરોન ડોલે ।
આળી ઘેઊન જન્મા આલે । કિત્યેક પ્રાણી ॥ ૨૧ ॥
આળી ઘેઊન જન્મા આલે । કિત્યેક પ્રાણી ॥ ૨૧ ॥
રાહાણેં બ્રહ્મણસમંધ જાતી । રાહાણેં ઠેવણીં સાંપડતી ।
નાના ગુંતલે ઉગવતી । પ્રત્યક્ષ રાહાણેં ॥ ૨૨ ॥
નાના ગુંતલે ઉગવતી । પ્રત્યક્ષ રાહાણેં ॥ ૨૨ ॥
ઐસા વાયોચા વિકાર । યેવંચે કળેના વિસ્તાર ।
સકળ કાંહીં ચરાચર । વાયોમુળેં ॥ ૨૩ ॥
સકળ કાંહીં ચરાચર । વાયોમુળેં ॥ ૨૩ ॥
વાયો સ્તબ્ધરૂપેં સૃષ્ટીધર્તા । વાયો ચંચળરૂપેં સૃષ્ટીકર્તા ।
ન કળે તરી વિચારીં પ્રવર્તા । મ્હણિજે કળે ॥ ૨૪ ॥
ન કળે તરી વિચારીં પ્રવર્તા । મ્હણિજે કળે ॥ ૨૪ ॥
મુળાપાસૂન સેવટવરી । વાયોચિ સકળ કાંહીં કરી ।
વાયોવેગળેં કર્તુત્વ ચતુરીં મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૫ ॥
વાયોવેગળેં કર્તુત્વ ચતુરીં મજ નિરોપાવેં ॥ ૨૫ ॥
જાણીવરૂપ મૂળમાયા । જાણીવ જાતે આપલ્યા ઠાયા ।
ગુપ્ત પ્રગટ હોઊનિયાં । વિશ્વીં વર્તે ॥ ૨૬ ॥
ગુપ્ત પ્રગટ હોઊનિયાં । વિશ્વીં વર્તે ॥ ૨૬ ॥
કોઠેં ગુપ્ત કોઠેં પ્રગટે । જૈસેં જીવન ઉફાળે આટે ।
પુઢેં માગુતા વોઘ લોટે । ભૂમંડળીં ॥ ૨૭ ॥
પુઢેં માગુતા વોઘ લોટે । ભૂમંડળીં ॥ ૨૭ ॥
તૈસાચ વાયોમધેં જાણીવપ્રકાર । ઉમટે આટે નિરંતર ।
કોઠેં વિકારેં કોઠેં સમીર । ઉગાચ વાજે ॥ ૨૮ ॥
કોઠેં વિકારેં કોઠેં સમીર । ઉગાચ વાજે ॥ ૨૮ ॥
વારીં આંગાવરૂન જાતી । તેણેં હાતપાયે વાળતી ।
વારાં વાજતાં કરપતી । આલીં પિકેં ॥ ૨૯ ॥
વારાં વાજતાં કરપતી । આલીં પિકેં ॥ ૨૯ ॥
નાના રોગાંચીં નાના વારીં । પીડા કરિતી પૃથ્વીવરી ।
વીજ કડાડી અંબરીં । વાયોમુળેં ॥ ૩૦ ॥
વીજ કડાડી અંબરીં । વાયોમુળેં ॥ ૩૦ ॥
વાયોકરિતાં રાગોદ્ધાર । કળે વોળખીચા નિર્ધાર ।
દીપ લાગે મેઘ પડે હા ચમત્કાર । રાગોદ્ધારીં ॥ ૩૧ ॥
દીપ લાગે મેઘ પડે હા ચમત્કાર । રાગોદ્ધારીં ॥ ૩૧ ॥
વાયો ફુંકિતાં ભુલી પડતી । વાયો ફુંકિતાં ખાંડકેં કરપતી ।
વાયોકરિતાં ચાલતી । નાના મંત્ર ॥ ૩૨ ॥
વાયોકરિતાં ચાલતી । નાના મંત્ર ॥ ૩૨ ॥
મંત્રેં દેવ પ્રગટતી । મંત્રેં ભૂતેં અખરકિતી ।
બાજીગરી વોડંબરી કરિતી । મંત્રસામર્થ્યેં ॥ ૩૩ ॥
બાજીગરી વોડંબરી કરિતી । મંત્રસામર્થ્યેં ॥ ૩૩ ॥
રાક્ષસાંચી માવરચના । તે હે દેવાંદિકાં કળેના ।
વિચિત્ર સામર્થ્યેં નાના । સ્તંબનમોહનાદિકેં ॥ ૩૪ ॥
વિચિત્ર સામર્થ્યેં નાના । સ્તંબનમોહનાદિકેં ॥ ૩૪ ॥
ધડચિ પિસેં કરાવેં । પિસેંચ ઉમજવાવેં ।
નાના વિકાર સાંગાવે । કિતી મ્હણોની ॥ ૩૫ ॥
નાના વિકાર સાંગાવે । કિતી મ્હણોની ॥ ૩૫ ॥
મંત્રીં સંગ્રામ દેવાચા । મંત્રીં સાભિમાન ઋષીચા ।
મહિમા મંત્રસામર્થ્યાચા । કોણ જાણે ॥ ૩૬ ॥
મહિમા મંત્રસામર્થ્યાચા । કોણ જાણે ॥ ૩૬ ॥
મંત્રીં પક્ષી આટોપિતી । મૂશકેં સ્વાપદેં બાંધતી ।
મંત્રીં માહસર્પ ખિળિતી । આણી ધનલાભ ॥ ૩૭ ॥
મંત્રીં માહસર્પ ખિળિતી । આણી ધનલાભ ॥ ૩૭ ॥
આતાં અસો હા પ્રશ્ન જાલા । બદ્ધાચા જન્મ પ્રત્યયા આલા ।
માગીલ પ્રશ્ન ફિટલા । શ્રોતયાચા ॥ ૩૮ ॥
માગીલ પ્રશ્ન ફિટલા । શ્રોતયાચા ॥ ૩૮ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેહાંતનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : સંદેહવારણ ॥ શ્રીરામ ॥
બ્રહ્મ વારિતાં વારેના । બ્રહ્મ સારિતાં સારેના ।
બ્રહ્મ કાંહીં વોસરેના । યેકીકડે ॥ ૧ ॥
બ્રહ્મ કાંહીં વોસરેના । યેકીકડે ॥ ૧ ॥
બ્રહ્મ ભેદિતાં ભેદેના । બ્રહ્મ ચ્હેદિતાં ચ્હેદેના ।
બ્રહ્મ પરતેં હોયેના । કેલેં તરી ॥ ૨ ॥
બ્રહ્મ પરતેં હોયેના । કેલેં તરી ॥ ૨ ॥
બ્રહ્મ ખંડેના અખંડ । બ્રહ્મીં નાહીં દુસરેં બંડ ।
તરી કૈસેં હેં બ્રહ્માંડ । સિરકલેં મધેં ॥ ૩ ॥
તરી કૈસેં હેં બ્રહ્માંડ । સિરકલેં મધેં ॥ ૩ ॥
પર્વત પાષાણ સિળા સિખરેં । નાના સ્થળેં સ્થળાંતરેં ।
ભૂગોળરચના કોણ્યા પ્રકારેં । જાલીં પરબ્રહ્મીં ॥ ૪ ॥
ભૂગોળરચના કોણ્યા પ્રકારેં । જાલીં પરબ્રહ્મીં ॥ ૪ ॥
ભૂગોળ આહે બ્રહ્મામધેં । બ્રહ્મ આહે ભૂગોળામધેં ।
પાહાતં યેક યેકામધેં । પ્રત્યક્ષ દિસે ॥ ૫ ॥
પાહાતં યેક યેકામધેં । પ્રત્યક્ષ દિસે ॥ ૫ ॥
બ્રહ્મીં ભૂગોળેં પૈસ કેલા । આણી ભૂગોળહિ બ્રહ્મેં ભેદિલા ।
વિચાર પાહાતાં પ્રત્યય આલા । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥ ૬ ॥
વિચાર પાહાતાં પ્રત્યય આલા । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥ ૬ ॥
બ્રહ્મેં બ્રહ્માંડ ભેદિલેં । હેં તોં પાહતાં નીટચિ જાલેં ।
પરી બ્રહ્માસ બ્રહ્માંડેં ભેદિલેં । હેં વિપરીત દિસે ॥ ૭ ॥
પરી બ્રહ્માસ બ્રહ્માંડેં ભેદિલેં । હેં વિપરીત દિસે ॥ ૭ ॥
ભેદિલેં નાહીં મ્હણાવેં । તરી બ્રહ્મીં બ્રહ્માંડ સ્વભાવેં ।
હેં સકળાંસ અનુભવેં । દિસત આહે ॥ ૮ ॥
હેં સકળાંસ અનુભવેં । દિસત આહે ॥ ૮ ॥
તરી હેં આતાં કૈસેં જાલેં । વિચારૂન પાહિજે બોલિલેં ।
ઐસેં શ્રોતીં આક્ષેપિલેં । આક્ષેપવચન ॥ ૯ ॥
ઐસેં શ્રોતીં આક્ષેપિલેં । આક્ષેપવચન ॥ ૯ ॥
આતાં યાચેં પ્રત્યુત્તર । સાવધ ઐકા નિરોત્તર ।
યેથેં પડિલે કિં વિચાર । સંદેહાચી ॥ ૧૦ ॥
યેથેં પડિલે કિં વિચાર । સંદેહાચી ॥ ૧૦ ॥
બ્રહ્માંડ નાહીં મ્હણો તરી દિસે । આણી દિસે મ્હણો તરી નાસે ।
આતાં હેં સમજતી કૈસેં । શ્રોતેજન ॥ ૧૧ ॥
આતાં હેં સમજતી કૈસેં । શ્રોતેજન ॥ ૧૧ ॥
તંવ શ્રોતે જાલે ઉદ્દિત । આહોં મ્હણતી સાવચિત્ત ।
પ્રસંગેં બોલોં ઉચિત । પ્રત્યોત્તર ॥ ૧૨ ॥
પ્રસંગેં બોલોં ઉચિત । પ્રત્યોત્તર ॥ ૧૨ ॥
આકાશીં દીપાસ લાવિલેં । દીપેં આકાશ પરતેં કેલેં ।
હેં તોં ઘડેના પાહિલેં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૧૩ ॥
હેં તોં ઘડેના પાહિલેં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૧૩ ॥
આપ તેજ અથવા પવન । સારૂં ન સકતી ગગન ।
ગગન પાહાતાં સઘન । ચળેલ કૈસેં ॥ ૧૪ ॥
ગગન પાહાતાં સઘન । ચળેલ કૈસેં ॥ ૧૪ ॥
અથવા કઠીણ જાલી મેદની । તરી ગગનેં કેલી ચાળણી ।
પૃથ્વીચેં સર્વાંગ ભેદૂની રાહિલેં ગગન ॥ ૧૫ ॥
પૃથ્વીચેં સર્વાંગ ભેદૂની રાહિલેં ગગન ॥ ૧૫ ॥
યાચી પ્રચિત ઐસી અસે । જેં જડત્વા આલેં તિતુકેં નાસે ।
આકાશ જૈસેં તૈસેં અસે । ચળણાર નાહીં ॥ ૧૬ ॥
આકાશ જૈસેં તૈસેં અસે । ચળણાર નાહીં ॥ ૧૬ ॥
વેગળેપણ પાહાવેં । તયાસ આકાશ મ્હણાવેં ।
અભિન્ન હોતાં સ્વભાવેં । આકાશ બ્રહ્મ ॥ ૧૭ ॥
અભિન્ન હોતાં સ્વભાવેં । આકાશ બ્રહ્મ ॥ ૧૭ ॥
તસ્માત આકાશ ચળેના । ભેદ ગગનાચા કળેના ।
ભાસલેં બ્રહ્મ તયાસ જાણા । આકાશ મ્હણાવેં ॥ ૧૮ ॥
ભાસલેં બ્રહ્મ તયાસ જાણા । આકાશ મ્હણાવેં ॥ ૧૮ ॥
નિર્ગુણ બ્રહ્મસેં ભાસલેં । કલ્પૂં જાતાં અનુમાનલેં ।
મ્હણોન આકાશ બોલિલેં । કલ્પનેસાઠીં ॥ ૧૯ ॥
મ્હણોન આકાશ બોલિલેં । કલ્પનેસાઠીં ॥ ૧૯ ॥
કલ્પનેસિ ભાસે ભાસ । તિતુકેં જાણાવેં આકાશ ।
પરબ્રહ્મ નિરાભાસ । નિર્વિકલ્પ ॥ ૨૦ ॥
પરબ્રહ્મ નિરાભાસ । નિર્વિકલ્પ ॥ ૨૦ ॥
પંચભૂતાંમધેં વાસ । મ્હણૌન બોલિજે આકાશ ।
ભૂતાંતરીં જો બ્રહ્માંશ । તેંચિ ગગન ॥ ૨૧ ॥
ભૂતાંતરીં જો બ્રહ્માંશ । તેંચિ ગગન ॥ ૨૧ ॥
પ્રત્યક્ષ હોતેં જાતેં । અચળ કૈસેં મ્હણાવેં ત્યાતેં ।
મ્હણઓનિયાં ગગનાતેં । ભેદિલેં નાહીં ॥ ૨૨ ॥
મ્હણઓનિયાં ગગનાતેં । ભેદિલેં નાહીં ॥ ૨૨ ॥
પૃથ્વી વિરોન ઉરે જીવન । જીવન નસ્તાં ઉરે અગ્ન ।
અગ્ન વિઝતાં ઉરે પવન । તોહિ નસે ॥ ૨૩ ॥
અગ્ન વિઝતાં ઉરે પવન । તોહિ નસે ॥ ૨૩ ॥
મિથ્યા આલેં આણી ગેલેં । તેણેં ખરેં તેં ભંગલેં ।
ઐસેં હેં પ્રચિતીસ આલેં । કોણેંપરી ॥ ૨૪ ॥
ઐસેં હેં પ્રચિતીસ આલેં । કોણેંપરી ॥ ૨૪ ॥
ભ્રમેં પ્રત્યક્ષ દિસતેં । વિચાર પાહતાં કાય તેથેં ।
ભ્રમમૂળ યા જગાઅતેં । ખરેં કૈસેં મ્હણાવેં ॥ ૨૫ ॥
ભ્રમમૂળ યા જગાઅતેં । ખરેં કૈસેં મ્હણાવેં ॥ ૨૫ ॥
ભ્રમ શોધિતાં કાંહીંચ નાહીં । તેથેં ભેદિલેં કોણેં કાઈ ।
ભ્રમેં ભેદિલેં મ્હણતાં ઠાઈં । ભ્રમચિ મિથ્યા ॥ ૨૬ ॥
ભ્રમેં ભેદિલેં મ્હણતાં ઠાઈં । ભ્રમચિ મિથ્યા ॥ ૨૬ ॥
ભ્રમાચેં રૂપ મિથ્યા જાલેં । મગ સુખેં મ્હણાવેં ભેદિલેં ।
મૂળીં લટિકેં ત્યાનેં કેલેં । તેંહિ તૈસેં ॥ ૨૭ ॥
મૂળીં લટિકેં ત્યાનેં કેલેં । તેંહિ તૈસેં ॥ ૨૭ ॥
લટિક્યાનેં ઉદંડ કેલેં । તરી આમુચેં કાય ગેલેં ।
કેલેં મ્હણતાંચ નાથિલેં । શાહાણે જાણતી ॥ ૨૮ ॥
કેલેં મ્હણતાંચ નાથિલેં । શાહાણે જાણતી ॥ ૨૮ ॥
સાગરામધેં ખસખસ । તૈસેં પરબ્રહ્મીં દૃશ્ય ।
મતિસારિખા મતિપ્રકાશ । અંતરીં વાઢે ॥ ૨૯ ॥
મતિસારિખા મતિપ્રકાશ । અંતરીં વાઢે ॥ ૨૯ ॥
મતી કરિતાં વિશાળ । કવળો લાગે અંતરાળ ।
પાહાતાં ભાસે બ્રહ્મગોળ । કવીઠ જૈસેં॥ ૩૦ ॥
પાહાતાં ભાસે બ્રહ્મગોળ । કવીઠ જૈસેં॥ ૩૦ ॥
વૃત્તિ ત્યાહૂન વિશાળ । કરિતાં બ્રહ્માંડ બદ્રિફળ ।
બ્રહ્માકાર હોતાં કેવળ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૧ ॥
બ્રહ્માકાર હોતાં કેવળ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૧ ॥
આપણ વિવેકેં વિશાળલા । મર્યાદેવેગળા જાલા ।
મગ બ્રહ્મગોળ દેખિલા । વટબીજન્યાયેં ॥ ૩૨ ॥
મગ બ્રહ્મગોળ દેખિલા । વટબીજન્યાયેં ॥ ૩૨ ॥
હોતાં ત્યાહૂન વિસ્તીર્ણ । વટબીજ કોટિપ્રમાણ ।
આપાણ હોતાં પરિપૂર્ણ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૩ ॥
આપાણ હોતાં પરિપૂર્ણ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૩ ॥
આપણ ભ્રમેં લાહાનાળલા । કેવળ દેહધારી જાલા ।
તરી મગ બ્રહ્માંડ ત્યાલા । કવળેલ કૈસેં ॥ ૩૪ ॥
તરી મગ બ્રહ્માંડ ત્યાલા । કવળેલ કૈસેં ॥ ૩૪ ॥
વૃત્તી ઐસી વાઢવાવી । પસરૂન નાહીંચ કરાવી ।
પૂર્ણબ્રહ્માસ પુરવવી । ચહૂંકડે ॥ ૩૫ ॥
પૂર્ણબ્રહ્માસ પુરવવી । ચહૂંકડે ॥ ૩૫ ॥
જંવ યેક સુવર્ણ આણિતાં । તેણેં બ્રહ્માંડ મઢવિતાં ।
કૈસે હોઈલ તેં તત્વતાં । બરેં પાહા ॥ ૩૬ ॥
કૈસે હોઈલ તેં તત્વતાં । બરેં પાહા ॥ ૩૬ ॥
વસ્તુ વૃત્તિસ કવળે । તેણેં વૃત્તિ ફાટોન વિતુળે ।
નિર્ગુણ આત્માચ નિવળે । જૈસા તૈસા ॥ ૩૭ ॥
નિર્ગુણ આત્માચ નિવળે । જૈસા તૈસા ॥ ૩૭ ॥
યેથેં ફિટલી આશંકા । શ્રોતે હો સંદેહ ધરૂં નકા ।
અનુમાન અસેલ તરી વિવેકા । અવલોકાવેં ॥ ૩૮ ॥
અનુમાન અસેલ તરી વિવેકા । અવલોકાવેં ॥ ૩૮ ॥
વિવેકેં તુટેં અનુમાન । વિવેકેં હોયે સમાધાન ।
વિવેકેં આત્મનિવેદન । મોક્ષ લાભે ॥ ૩૯ ॥
વિવેકેં આત્મનિવેદન । મોક્ષ લાભે ॥ ૩૯ ॥
કેલી મોક્ષાચી ઉપેક્ષા । વિવેકેં સારિલેં પૂર્વપક્ષા ।
સિદ્ધાંત આત્મા પ્રત્યક્ષા । પ્રમાણ ન લગે ॥ ૪૦ ॥
સિદ્ધાંત આત્મા પ્રત્યક્ષા । પ્રમાણ ન લગે ॥ ૪૦ ॥
હે પ્રચિતીચીં ઉત્તરેં । કળતી સારાસારવિચારેં ।
મનનધ્યાસેં સાક્ષાત્કારેં । પાવન હોઈજે ॥ ૪૧ ॥
મનનધ્યાસેં સાક્ષાત્કારેં । પાવન હોઈજે ॥ ૪૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સંદેહવારણનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : સ્થિતિનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
દેઉળામધેં જગન્નાયેક । આણી દેવળાવરી બૈસલા કાક ।
પરી તો દેવાહુન અધિક । મ્હણોં નયે કીં ॥ ૧ ॥
પરી તો દેવાહુન અધિક । મ્હણોં નયે કીં ॥ ૧ ॥
સભા બૈસલી રાજદ્વારીં । આણી મર્કટ ગેલેં સ્તંભાવરી ।
પરી તેં સભેહૂન શ્રેષ્ઠ ચતુરીં । કૈસે માનાવેં ॥ ૨ ॥
પરી તેં સભેહૂન શ્રેષ્ઠ ચતુરીં । કૈસે માનાવેં ॥ ૨ ॥
બ્રહ્મણ સ્નાન કરૂન ગેલે । આણી બક તૈસેચિ બૈસલે ।
પરી તે બ્રહ્મણપરીસ ભલે । કૈસે માનાવે ॥ ૩ ॥
પરી તે બ્રહ્મણપરીસ ભલે । કૈસે માનાવે ॥ ૩ ॥
બ્રહ્મણામધેં કોણી નેમસ્ત । કોણી જાલે અવ્યાવેસ્ત ।
આણી સ્વાન સદા ધ્યાનસ્ત । પરી તેં ઉત્તમ નવ્હે ॥ ૪ ॥
આણી સ્વાન સદા ધ્યાનસ્ત । પરી તેં ઉત્તમ નવ્હે ॥ ૪ ॥
બ્રાહ્મણ લક્ષમુદ્રા નેણેં । માર્જર લક્ષવિષઈં શાહાણેં ।
પરી બ્રહ્મણાપરીસ વિશેષ કોણેં । મ્હણાવેં તયાસી ॥ ૫ ॥
પરી બ્રહ્મણાપરીસ વિશેષ કોણેં । મ્હણાવેં તયાસી ॥ ૫ ॥
બ્રહ્મણ પાહે ભેદાભેદ । મક્ષિકા સર્વાંસ અભેદ ।
પરી તીસ જાલા જ્ઞાનબોધ । હેં તોં ન ઘડે કીં ॥ ૬ ॥
પરી તીસ જાલા જ્ઞાનબોધ । હેં તોં ન ઘડે કીં ॥ ૬ ॥
ઉંચ વસ્ત્રેં નીચ લ્યાલા । આણી સમર્થ ઉઘડાચ બૈસલા ।
પરી તો આહે પરિક્ષિલા । પરીક્ષવંતીં ॥ ૭ ॥
પરી તો આહે પરિક્ષિલા । પરીક્ષવંતીં ॥ ૭ ॥
બાહ્યાકાર કેલા અધિક । પરી તો અવઘા લોકિક ।
યેથેં પાહિજે મુખ્ય યેક । અંતરનિષ્ઠા ॥ ૮ ॥
યેથેં પાહિજે મુખ્ય યેક । અંતરનિષ્ઠા ॥ ૮ ॥
લોકિક બરા સંપાદિલા । પરી અંતરીં સાવધ નાહીં જાલા ।
મુખ્ય દેવાસ ચુકલા । તો આત્મઘાતકી ॥ ૯ ॥
મુખ્ય દેવાસ ચુકલા । તો આત્મઘાતકી ॥ ૯ ॥
દેવાસ ભજતાં દેવલોક । પિત્રાંસ ભજતાં પિત્રલોક ।
ભૂતાંસ ભજતાં ભૂતલોક । પાવિજેતો ॥ ૧૦ ॥
ભૂતાંસ ભજતાં ભૂતલોક । પાવિજેતો ॥ ૧૦ ॥
જેણેં જયાસ ભજાવેં । તેણેં ત્યા લોકાસી જાવેં ।
નિર્ગુણીં ભજતાં વ્હાવેં । નિર્ગુણચિ સ્વયેં ॥ ૧૧ ॥
નિર્ગુણીં ભજતાં વ્હાવેં । નિર્ગુણચિ સ્વયેં ॥ ૧૧ ॥
નિર્ગુણાચેં કૈસેં ભજન । નિર્ગુણીં અસાવેં અનન્ય ।
અનન્ય હોતાં હોઈજે ધન્ય । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૨ ॥
અનન્ય હોતાં હોઈજે ધન્ય । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૨ ॥
સકળ કેલિયાચેં સાર્થક । દેવ વોળખાવા યેક ।
આપણ કોણ હા વિવેક । પાહિલા પાહિજે ॥ ૧૩ ॥
આપણ કોણ હા વિવેક । પાહિલા પાહિજે ॥ ૧૩ ॥
દેવ પાહાતાં નિરાકાર । આપલા તો માઈક વિચાર ।
સોહં આત્મા હા નિર્ધાર । બાણોન ગેલા ॥ ૧૪ ॥
સોહં આત્મા હા નિર્ધાર । બાણોન ગેલા ॥ ૧૪ ॥
આતાં અનુમાન તો કાઈ । વસ્તુ આહે વસ્તુચા ઠાઈં ।
દેહભાવ કાંહીંચ નાહીં । ધાંડોળિતાં ॥ ૧૫ ॥
દેહભાવ કાંહીંચ નાહીં । ધાંડોળિતાં ॥ ૧૫ ॥
સિદ્ધાસ આણી સાધન । હા તોં અવઘાચ અનુમાન ।
મુક્તાસ આણી બંધન । આડળેના ॥ ૧૬ ॥
મુક્તાસ આણી બંધન । આડળેના ॥ ૧૬ ॥
સાધનેં જેં કાંહીં સાધાવેં । તેં તોં આપણચિ સ્વભાવેં ।
આતાં સાધકાચ્યા નાવેં । સુન્યાકાર ॥ ૧૭ ॥
આતાં સાધકાચ્યા નાવેં । સુન્યાકાર ॥ ૧૭ ॥
કુલ્લાળ પાવલા રાજપદવી । આતાં રાસભેં કાસયા રાખાવી ।
કુલ્લાળપણાચી ઉઠાઠેવી । કાસયા પાહિજે ॥ ૧૮ ॥
કુલ્લાળપણાચી ઉઠાઠેવી । કાસયા પાહિજે ॥ ૧૮ ॥
તૈસા અવઘા વૃત્તીભાવ । નાના સાધનાંચા ઉપાવ ।
સાધ્ય જાલિયાં કૈંચા ઠાવ । સાધનાંસી ॥ ૧૯ ॥
સાધ્ય જાલિયાં કૈંચા ઠાવ । સાધનાંસી ॥ ૧૯ ॥
સાધનેં કાયે સાધાવેં । નેમેં કાયે ફળ ઘ્યાવેં ।
આપણ વસ્તુ ભરંગળાવેં । કાસયાસી ॥ ૨૦ ॥
આપણ વસ્તુ ભરંગળાવેં । કાસયાસી ॥ ૨૦ ॥
દેહ તરી પાંચા ભૂતાંચા । જીવ તરી અંશ બ્રહ્મીંચા ।
પરમાત્મા તરી અનન્યાચા । ઠાવ પાહા ॥ ૨૧ ॥
પરમાત્મા તરી અનન્યાચા । ઠાવ પાહા ॥ ૨૧ ॥
ઉગેંચિ પાહાતાં મીપણ દિસે । શોધ ઘેતાં કાંહીંચ નસે ।
તત્વેં તત્વ નિરસે । પુઢેં નિખળ આત્મા ॥ ૨૨ ॥
તત્વેં તત્વ નિરસે । પુઢેં નિખળ આત્મા ॥ ૨૨ ॥
આત્મા આહે આત્મપણેં । જીવ આહે જીવપણેં ।
માયા આહે માયાપણેં । વિસ્તારલી ॥ ૨૩ ॥
માયા આહે માયાપણેં । વિસ્તારલી ॥ ૨૩ ॥
ઐસેં અવઘેંચિ આહે । આણી આપણ હિ કોણીયેક આહે ।
હેં સકળ શોધૂન પાહે । તોચિ જ્ઞાની ॥ ૨૪ ॥
હેં સકળ શોધૂન પાહે । તોચિ જ્ઞાની ॥ ૨૪ ॥
શોધૂં જાણેં સકળાંસી। પરી પાહોં નેણે આપણાસી ।
ઐક જ્ઞાની યેકદેસી । વૃત્તિરૂપેં ॥ ૨૫ ॥
ઐક જ્ઞાની યેકદેસી । વૃત્તિરૂપેં ॥ ૨૫ ॥
તેં વૃત્તિરૂપ જરી પાહિલેં । તરી મગ કાંહીંચ નાહીં રાહિલેં ।
પ્રકૃતિનિરાસેં અવઘેંચિ ગેલેં । વિકારવંત ॥ ૨૬ ॥
પ્રકૃતિનિરાસેં અવઘેંચિ ગેલેં । વિકારવંત ॥ ૨૬ ॥
ઉરલેં તેં નિખળ નિર્ગુણ । વિવંચિતાં તેંચિ આપણ ।
ઐસી હે પરમાર્થાચી ખૂણ । અગાધ આહે ॥ ૨૭ ॥
ઐસી હે પરમાર્થાચી ખૂણ । અગાધ આહે ॥ ૨૭ ॥
ફળ યેક આપણ યેક । ઐસા નાહીં હા વિવેક ।
ફ્ળાચેં ફળ કોણીયેક । સ્વયેંચિ હોઈજે ॥ ૨૮ ॥
ફ્ળાચેં ફળ કોણીયેક । સ્વયેંચિ હોઈજે ॥ ૨૮ ॥
રંક હોતા રાજા જાલા । વરેં પાહાતાં પ્રત્યય આલા ।
રંકપણાચા ગલ્બલા । રંકીં કરાવા ॥ ૨૯ ॥
રંકપણાચા ગલ્બલા । રંકીં કરાવા ॥ ૨૯ ॥
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં । નાના સાધનેં નિરૂપણેં ।
સિદ્ધ સાધુ જ્યાકારણેં । નાના સાયાસ કરિતી ॥ ૩૦ ॥
સિદ્ધ સાધુ જ્યાકારણેં । નાના સાયાસ કરિતી ॥ ૩૦ ॥
તેં બ્રહ્મરૂપ આપણચિ આંગેં । સારાસારવિચારપ્રસંગેં ।
કરણેં ન કરણેં વાઉગેં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૧ ॥
કરણેં ન કરણેં વાઉગેં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૧ ॥
રંક રાજઆજ્ઞાસિ ભ્યાલેં । તેંચિ પુઢેં રાજા જાલેં ।
મગ તેં ભયેચિ ઉડાલેં । રંકપણાસરિસેં ॥ ૩૨ ॥
મગ તેં ભયેચિ ઉડાલેં । રંકપણાસરિસેં ॥ ૩૨ ॥
વેદેં વેદાજ્ઞેનેં ચાલાવેં સચ્ચ્હાસ્ત્રેં શાસ્ત્ર અભ્યાસાવેં ।
તીર્થેં તીર્થાસ જાવેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૩૩ ॥
તીર્થેં તીર્થાસ જાવેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૩૩ ॥
અમૃતેં સેવાવેં અમૃત । અનંતેં પાહાવા અનંત ।
ભગવંતેં લક્ષાવા ભગવંત । કોણા પ્રકારેં ॥ ૩૪ ॥
ભગવંતેં લક્ષાવા ભગવંત । કોણા પ્રકારેં ॥ ૩૪ ॥
સંત અસંત ત્યાગાવે । નિર્ગુણેં નિર્ગુણાસી ભંગાવેં ।
સ્વરૂપેં સ્વરૂપીં રંગાવેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૩૫ ॥
સ્વરૂપેં સ્વરૂપીં રંગાવેં । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૩૫ ॥
અંજનેં લ્યાવેં અંજન । ધનેં સાધાવેં ધન ।
નિરંજનેં નિરંજન । કૈસેં અનુભવાવેં ॥ ૩૬ ॥
નિરંજનેં નિરંજન । કૈસેં અનુભવાવેં ॥ ૩૬ ॥
સાધ્ય કરાવેં સાધનાસી । ધ્યેયેં ધરાવેં ધ્યાનાસી ।
ઉન્મનેં આવરાવેં મનાસી । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૩૭ ॥
ઉન્મનેં આવરાવેં મનાસી । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૩૭ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સ્થિતિનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥
॥ દશક નવવા સમાપ્ત ॥