గుణరూపాచా
సమాస పహిలా : ఆశంకానామ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : ఆశంకానామ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దుసరా : బ్రహ్మనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస తిసరా : నిఃసందేహ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస చవథా : జాణపణనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పాంచవా : అనుమాననిర్శన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సహావా : గుణరూపనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సాతవా : వికల్పనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస ఆఠవా : దేహాంతనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస నవవా : సందేహవారణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దహావా : స్థితినిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : ఆశంకానామ ॥ శ్రీరామ ॥
నిరాకార మ్హణిజే కాయే । నిరాధార మ్హణిజే కాయే ।
నిర్వికల్ప మ్హణిజే కాయే । నిరోపావేం ॥ ౧ ॥
నిర్వికల్ప మ్హణిజే కాయే । నిరోపావేం ॥ ౧ ॥
నిరాకార మ్హణిజే ఆకార నాహీం । నిరాధార మ్హణిజే ఆధార నాహీం ।
నిర్వికల్ప మ్హణిజే కల్పనా నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౨ ॥
నిర్వికల్ప మ్హణిజే కల్పనా నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౨ ॥
నిరామయ మ్హణిజే కాయే । నిరాభాస మ్హణిజే కాయే ।
నిరావేవ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౩ ॥
నిరావేవ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౩ ॥
నిరామయ మ్హణిజే జళమయే నాహీం । నిరాభాస మ్హణిజే భాసచి నాహీం ।
నిరావేవ మ్హణిజే అవేవ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౪ ॥
నిరావేవ మ్హణిజే అవేవ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౪ ॥
నిఃప్రపంచ మ్హణిజే కాయే । నిఃకళంక మ్హణిజే కాయే ।
నిరోపాధీ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౫ ॥
నిరోపాధీ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౫ ॥
నిఃప్రపంచ మ్హణిజే ప్రపంచ నాహీం । నిఃకళంక మ్హణిజే కళంక నాహీం ।
నిరోపాధీ మ్హణిజే ఉపాధీ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౬ ॥
నిరోపాధీ మ్హణిజే ఉపాధీ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౬ ॥
నిరోపమ్య మ్హణిజే కాయే । నిరాలంబ మ్హణిజే కాయే ।
నిరాపేక్షా మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౭ ॥
నిరాపేక్షా మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౭ ॥
నిరోపమ్య మ్హణిజే ఉపమా నాహీం । నిరాలంబ మ్హణిజే అవలంబన నాహీం ।
నిరాపేక్షా మ్హణిజే అపేక్షా నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౮ ॥
నిరాపేక్షా మ్హణిజే అపేక్షా నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౮ ॥
నిరంజన మ్హణిజే కాయే । నిరంతర మ్హణిజే కాయే ।
నిర్గుణ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౯ ॥
నిర్గుణ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౯ ॥
నిరంజన మ్హణిజే జనచి నాహీం । నిరంతర మ్హణిజే అంతర నాహీం ।
నిర్గుణ మ్హణిజే గుణచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౦ ॥
నిర్గుణ మ్హణిజే గుణచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౦ ॥
నిఃసంగ మ్హణిజే కాయే । నిర్మళ మ్హణిజే కాయే ।
నిశ్చళ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౧ ॥
నిశ్చళ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౧ ॥
నిఃసంగ మ్హణిజే సంగచి నాహీం । నిర్మళ మ్హణిజే మళచి నాహీం ।
నిశ్చళ మ్హణిజే చళణ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౨ ॥
నిశ్చళ మ్హణిజే చళణ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౨ ॥
నిశబ్ద మ్హణిజే కాయే । నిర్దోష మ్హణిజే కాయే ।
నివృత్తీ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౩ ॥
నివృత్తీ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౩ ॥
నిశబ్ద మ్హణిజే శబ్దచి నాహీ । నిర్దోష మ్హణిజే దోషచి నాహీ ।
నివృత్తి మ్హణిజే వృత్తిచ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౪ ॥
నివృత్తి మ్హణిజే వృత్తిచ నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౪ ॥
నిఃకామ మ్హణిజే కాయే । నిర్లేప మ్హణిజే కాయే ।
నిఃకర్మ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౫ ॥
నిఃకర్మ మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౫ ॥
నిఃకామ మ్హణిజే కామచి నాహీం । నిర్లేప మ్హణిజే లేపచి నాహీం ।
నిఃకర్మ మ్హణిజే కర్మచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౬ ॥
నిఃకర్మ మ్హణిజే కర్మచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౧౬ ॥
అనామ్య మ్హణిజే కాయే । అజన్మా మ్హణిజే కాయే ।
అప్రత్యక్ష మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౭ ॥
అప్రత్యక్ష మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౭ ॥
అనామ్య మ్హణిజే నామచి నాహీం । అజన్మా మ్హణిజే జన్మచి నాహీం ।
అప్రత్యక్ష మ్హణిజే ప్రత్యక్ష నాహీం । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౧౮ ॥
అప్రత్యక్ష మ్హణిజే ప్రత్యక్ష నాహీం । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౧౮ ॥
అగణిత మ్హణిజే కాయే । అకర్తవ్య మ్హణిజే కాయే ।
అక్షై మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౯ ॥
అక్షై మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౧౯ ॥
అగణిత మ్హణిజే గణిత నాహీం । అకర్తవ్య మ్హణిజే కర్తవ్యతా నాహీం ।
అక్షై మ్హణిజే క్షయచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౨౦ ॥
అక్షై మ్హణిజే క్షయచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౨౦ ॥
అరూప మ్హణిజే కాయే । అలక్ష మ్హణిజే కాయే ।
అనంత మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౨౧ ॥
అనంత మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౨౧ ॥
అరూప మ్హణిజే రూపచి నాహీం । అలక్ష మ్హణిజే లక్షత నాహీం ।
అనంత మ్హణిజే అంతచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౨౨ ॥
అనంత మ్హణిజే అంతచి నాహీం । పరబ్రహ్మాసీ ॥ ౨౨ ॥
అపార మ్హణిజే కాయే । అఢళ మ్హణిజే కాయే ।
అతర్క్య మ్హణిజే కాయే । మజ నిరూపావేం ॥ ౨౩ ॥
అతర్క్య మ్హణిజే కాయే । మజ నిరూపావేం ॥ ౨౩ ॥
అపార మ్హణిజే పారచి నాహీం । అఢళ మ్హణిజే ఢళచి నాహీం ।
అతర్క్యే మ్హణిజే తర్కత నాహీం । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౪ ॥
అతర్క్యే మ్హణిజే తర్కత నాహీం । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౪ ॥
అద్వైత మ్హణిజే కాయే । అదృశ్య మ్హణిజే కాయే ।
అచ్యుత మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౨౫ ॥
అచ్యుత మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౨౫ ॥
అద్వైత మ్హణిజే ద్వైతచి నాహీం । అదృశ్య మ్హణిజే దృశ్యచి నాహీం ।
అచ్యుత మ్హణిజే చేవత నాహీం । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౬ ॥
అచ్యుత మ్హణిజే చేవత నాహీం । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౬ ॥
అచ్హేద మ్హణిజే కాయే । అదాహ్య మ్హణిజే కాయే ।
అక్లేద మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౨౭ ॥
అక్లేద మ్హణిజే కాయే । మజ నిరోపావేం ॥ ౨౭ ॥
అచ్హేద మ్హణిజే చ్హేదేనా । అదాహ్య మ్హణిజే జళేనా ।
అక్లేద మ్హణిజే కాలవేనా । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౮ ॥
అక్లేద మ్హణిజే కాలవేనా । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౮ ॥
పరబ్రహ్మ మ్హణిజే సకళాంపరతేం । తయాస పాహాతాం ఆపణచి తేం ।
హేం కళే అనుభవమతేం । సద్గురు కేలియాం ॥ ౨౯ ॥
హేం కళే అనుభవమతేం । సద్గురు కేలియాం ॥ ౨౯ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఆశంకానామ సమాస పహిలా ॥
సమాస దుసరా : బ్రహ్మనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
జేం జేం కాంహీం సాకార దిసే । తేం తేం కల్పాంతీం నాసే ।
స్వరూప తేం అసతచి అసే । సర్వకాళ ॥ ౧ ॥
స్వరూప తేం అసతచి అసే । సర్వకాళ ॥ ౧ ॥
జేం సకళాంమధేం సార । మిథ్యా నవ్హే తేం సాచార ।
జేం కాం నిత్య నిరంతర । సంచలే అసే ॥ ౨ ॥
జేం కాం నిత్య నిరంతర । సంచలే అసే ॥ ౨ ॥
తేం భగవంతాచేం నిజరూప । త్యాసి బోలిజే స్వరూప ।
యాహి వేగళే అమూప । నామేం తయాచీం ॥ ౩ ॥
యాహి వేగళే అమూప । నామేం తయాచీం ॥ ౩ ॥
త్యాస నామాచా సంకేత । కళావయా హా దృష్టాంత ।
పరీ తేం స్వరూప నామాతీత । అసతచి అసే ॥ ౪ ॥
పరీ తేం స్వరూప నామాతీత । అసతచి అసే ॥ ౪ ॥
దృశ్యసబాహ్య సంచలేం । పరీ తేం విశ్వాస చోరలే ।
జవళిచ నాహీసేం జాలేం । అసతచి కైసేం ॥ ౫ ॥
జవళిచ నాహీసేం జాలేం । అసతచి కైసేం ॥ ౫ ॥
ఐసా ఐకోనియాం దేవ । ఉఠే దృష్టీచా భావ ।
పాహోం జాతాం దిసే సర్వ । దృశ్యచి ఆవఘేం ॥ ౬ ॥
పాహోం జాతాం దిసే సర్వ । దృశ్యచి ఆవఘేం ॥ ౬ ॥
దృష్టీచా విషయో దృశ్య । తోచి జాలియా సాదృశ్య ।
తేణేం దృష్టీ పావే సంతోష । పరీ తేం దేఖణేం నవ్హే ॥ ౭ ॥
తేణేం దృష్టీ పావే సంతోష । పరీ తేం దేఖణేం నవ్హే ॥ ౭ ॥
దృష్టీస దిసే తేం నాసే । యేతద్విషఈం శ్రుతి అసే ।
మ్హణౌన జేం దృష్టీస దిసే । తేం స్వరూప నవ్హే ॥ ౮ ॥
మ్హణౌన జేం దృష్టీస దిసే । తేం స్వరూప నవ్హే ॥ ౮ ॥
స్వరూప తేం నిరాభాస । ఆణీ దృశ్య భాసలేం సాభాస ।
భాసాస బోలిలేం నాస । వేదాంతశాస్త్రీం ॥ ౯ ॥
భాసాస బోలిలేం నాస । వేదాంతశాస్త్రీం ॥ ౯ ॥
ఆణీ పాహాతాం దృశ్యచి భాసే । వస్తు దృశ్యావేగళీ అసే ।
స్వాన్య్భవేం పాహాతాం దిసే । తేం దృశ్యాసబాహ్య ॥ ౧౦ ॥
స్వాన్య్భవేం పాహాతాం దిసే । తేం దృశ్యాసబాహ్య ॥ ౧౦ ॥
జేం నిరాభాస నిర్గుణ । త్యాచీ కాయే సాంగావీ ఖూణ ।
పరీ తేం స్వరూప జాణ । సన్నిధచి అసేం ॥ ౧౧ ॥
పరీ తేం స్వరూప జాణ । సన్నిధచి అసేం ॥ ౧౧ ॥
జైసా ఆకాశీం భాసలా భాస । ఆణీ సకళాంమధ్యేం ఆకాశ ।
తైసా జాణిజే జగదీశ । సబాహ్య అభ్యాంతరీం ॥ ౧౨ ॥
తైసా జాణిజే జగదీశ । సబాహ్య అభ్యాంతరీం ॥ ౧౨ ॥
ఉదకామధేం పరీ భిజేనా । పృథ్వీమధేం పరీ ఝిజేనా ।
వన్హీమధేం పరీ సిజేనా । స్వరూప దేవాచేం ॥ ౧౩ ॥
వన్హీమధేం పరీ సిజేనా । స్వరూప దేవాచేం ॥ ౧౩ ॥
తేం రేంద్యామధేం పరీ బుడేనా । తేం వాయోమధేం పరీ ఉడేనా ।
సువర్ణీం అసే పరీ ఘడేనా । సువర్ణాసారిఖేం ॥ ౧౪ ॥
సువర్ణీం అసే పరీ ఘడేనా । సువర్ణాసారిఖేం ॥ ౧౪ ॥
ఐసేం జేం సంచలేం సర్వదా । పరీ తే ఆకళేనా కదా ।
అభేదామాజీం వాఢవీ భేదా । తే హే అహంతా ॥ ౧౫ ॥
అభేదామాజీం వాఢవీ భేదా । తే హే అహంతా ॥ ౧౫ ॥
తిచ్యా స్వరూపాచీ ఖూణ । సాంగోం కాంహీం వోళఖణ ।
అహంతేచేం నిరూపణ । సావధ ఐకా ॥ ౧౬ ॥
అహంతేచేం నిరూపణ । సావధ ఐకా ॥ ౧౬ ॥
జే స్వరూపాకడే పావే । అనుభవాసవేం ఝేంపావే ।
అనుభవాచే శబ్ద ఆఘవే । బోలోన దావీ ॥ ౧౭ ॥
అనుభవాచే శబ్ద ఆఘవే । బోలోన దావీ ॥ ౧౭ ॥
మ్హణే ఆతాం మీచ స్వరూప । తేంచి అహంతేచేం రూప ।
నిరాకారీం ఆపే ంఆప । వేగళీ పడే ॥ ౧౮ ॥
నిరాకారీం ఆపే ంఆప । వేగళీ పడే ॥ ౧౮ ॥
స్వయేం మీచ ఆహే బ్రహ్మ । ఐసా అహంతేచా భ్రమ ।
ఐసియేం సూక్ష్మీం సూక్ష్మ । పాహాతాం దిసే ॥ ౧౯ ॥
ఐసియేం సూక్ష్మీం సూక్ష్మ । పాహాతాం దిసే ॥ ౧౯ ॥
కల్పనా ఆకళీ హేత । వస్తు కల్పనాతీత ।
మ్హణౌన నాకళే అంత । అనంతాచా ॥ ౨౦ ॥
మ్హణౌన నాకళే అంత । అనంతాచా ॥ ౨౦ ॥
అన్వయే ఆణి వీతరేక । హా శబ్ద కోణీయేక ।
నిశబ్దాచ అంతరవివేక । శోధిలా పాహిజే ॥ ౨౧ ॥
నిశబ్దాచ అంతరవివేక । శోధిలా పాహిజే ॥ ౨౧ ॥
ఆధీం ఘేఈజే వాచ్యంశ । మగ వోళఖిజే లక్ష్యాంశ ।
లక్ష్యాంశీం పాహాతాం వాచ్యాంశ । అసేల కైంచా ॥ ౨౨ ॥
లక్ష్యాంశీం పాహాతాం వాచ్యాంశ । అసేల కైంచా ॥ ౨౨ ॥
సర్వబ్రహ్మ ఆణీ విమళబ్రహ్మ । హా వాచ్యాంశాచా అనుక్రమ ।
శోధితాం లక్ష్యాంశాచేం వర్మ । వాచ్యాంశ నసే ॥ ౨౩ ॥
శోధితాం లక్ష్యాంశాచేం వర్మ । వాచ్యాంశ నసే ॥ ౨౩ ॥
సర్వ విమళ దోనీ పక్ష । వాచ్యాంశీం ఆటతీ ప్రత్యక్ష ।
లక్ష్యాంశీ లావీతా లక్ష । పక్షపాత ఘడే ॥ ౨౪ ॥
లక్ష్యాంశీ లావీతా లక్ష । పక్షపాత ఘడే ॥ ౨౪ ॥
హేం లక్ష్యాంశేం అనుభవణేం । యేథేం నాహీం వాచ్యాంశ బోలణే ।
ముఖ్య అనుభవాచే ఖుణే । వాచారంభ కైంచా ॥ ౨౫ ॥
ముఖ్య అనుభవాచే ఖుణే । వాచారంభ కైంచా ॥ ౨౫ ॥
పరా పశ్యంతీ మధేమాం వైఖరీ । జేథేం వోసరతీ చ్యారీ ।
తేథేం శబ్ద కళాకుంసరీ । కోణ కాజ ॥ ౨౬ ॥
తేథేం శబ్ద కళాకుంసరీ । కోణ కాజ ॥ ౨౬ ॥
శబ్ద బోలతాం సవేంచ నాసే । తేథేం శాశ్వతతా కోఠేం అసే ।
ప్రత్యక్షాస ప్రమాణ నసే । బరేం పాహా ।
౨౭ ॥ శబ్ద ప్రత్యక్ష నాసివంత । మ్హణోన ఘడే పక్షపాత ।
సర్వ విమళ ఐసా హేత । అనుభవీం నాహీం ॥ ౨౮ ॥
ప్రత్యక్షాస ప్రమాణ నసే । బరేం పాహా ।
౨౭ ॥ శబ్ద ప్రత్యక్ష నాసివంత । మ్హణోన ఘడే పక్షపాత ।
సర్వ విమళ ఐసా హేత । అనుభవీం నాహీం ॥ ౨౮ ॥
ఐక అనుభవాచేం లక్షణ । అనుభవ మ్హణిజే అనన్య జాణ ।
ఐక అనన్యాచేం లక్షణ । ఐసేం అసే॥ ౨౯ ॥
ఐక అనన్యాచేం లక్షణ । ఐసేం అసే॥ ౨౯ ॥
అనన్య మ్హణిజే అన్య నసే । ఆత్మనివేదన జైసేం ।
సంగభంగేం అసతచి అసే । ఆత్మా ఆత్మపణేం ॥ ౩౦ ॥
సంగభంగేం అసతచి అసే । ఆత్మా ఆత్మపణేం ॥ ౩౦ ॥
ఆత్మ్యాస నాహీం ఆత్మపణ । హేంచి నిఃసంగాచేం లక్షణ ।
హేం వాచ్యాంశేం బోలిలే జాణ । కళావయా కారణేం ॥ ౩౧ ॥
హేం వాచ్యాంశేం బోలిలే జాణ । కళావయా కారణేం ॥ ౩౧ ॥
యేరవీం లక్ష్యాంశ తో వాచ్యాంశేం । సాంగిజేల హేం ఘడే కైసేం ।
వాక్య వివరణేం అపైసేం । కళోం లాగే ॥ ౩౨ ॥
వాక్య వివరణేం అపైసేం । కళోం లాగే ॥ ౩౨ ॥
కరావేం తత్వవివరణ । శోధావేం బ్రహ్మ నిర్గుణ ।
పాహావేం ఆపణాస ఆపణ । మ్హణిజే కళే ॥ ౩౩ ॥
పాహావేం ఆపణాస ఆపణ । మ్హణిజే కళే ॥ ౩౩ ॥
హేం న బోలతాంచ వివరిజే । వివరోన విరోన రాహిజే ।
మగ అబోలణేంచి సాజే । మాహాపురుషీం ॥ ౩౪ ॥
మగ అబోలణేంచి సాజే । మాహాపురుషీం ॥ ౩౪ ॥
శబ్దచి నిశబ్ద హోతీ । శ్రుతి నేతి నేతి నేతి మ్హణతీ ।
హేం తోం ఆలేం ఆత్మప్రచితీ । ప్రత్యక్ష ఆతాం ॥ ౩౫ ॥
హేం తోం ఆలేం ఆత్మప్రచితీ । ప్రత్యక్ష ఆతాం ॥ ౩౫ ॥
ప్రచిత ఆలియాం అనుమాన । హా తోం ప్రత్యక్ష దురాభిమాన ।
తరీ ఆతాం మీ అజ్ఞాన । మజ కాంహీంచ న కళే ॥ ౩౬ ॥
తరీ ఆతాం మీ అజ్ఞాన । మజ కాంహీంచ న కళే ॥ ౩౬ ॥
మీ లటికా మాఝేం బోలణేం లటికేం । మీ లటికా మాఝేం చాలణేం లటికేం ।
మీ మాఝేం అవఘేంచి లటికేం । కాల్పనిక ॥ ౩౭ ॥
మీ మాఝేం అవఘేంచి లటికేం । కాల్పనిక ॥ ౩౭ ॥
మజ ముళీంచ నాహీం ఠావ । మాఝే బోలణేం అవఘేంచి వావ ।
హా ప్రకృతీచా స్వభావ । ప్రకృతీ లటికీ ॥ ౩౮ ॥
హా ప్రకృతీచా స్వభావ । ప్రకృతీ లటికీ ॥ ౩౮ ॥
ప్రకృతీ ఆణీ పురుష । యాం దోహీంస జేథేం నిరాస ।
తేం మీపణ విశేష । హేం కేవి ఘడే ॥ ౩౯ ॥
తేం మీపణ విశేష । హేం కేవి ఘడే ॥ ౩౯ ॥
జేథేం సర్వ హి అశేష జాలేం । తేథేం విశేష కైంచే ఆలేం ।
మీ మౌనీ మ్హణతాం భంగలేం । మౌన్య జైసేం ॥ ౪౦ ॥
మీ మౌనీ మ్హణతాం భంగలేం । మౌన్య జైసేం ॥ ౪౦ ॥
ఆతాం మౌన్య న భంగావేం । కరూన కాంహీంచ న కరావేం ।
అసోన నిశేష నసావేం । వివేకబళేం ॥ ౪౧ ॥
అసోన నిశేష నసావేం । వివేకబళేం ॥ ౪౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే బ్రహ్మనిరూపణనామ సమాస దుసరా ॥
సమాస తిసరా : నిఃసందేహ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
శ్రోతీం కేలా అనుమాన । ఐసేం కైసేం బ్రహ్మజ్ఞాన ।
కాంహీంచ నాహీం అసోన । హేం కేవి ఘడే ॥ ౧ ॥
కాంహీంచ నాహీం అసోన । హేం కేవి ఘడే ॥ ౧ ॥
సకళ కరూన అకర్తా । సకళ భోగూన అభోక్తా ।
సకళాంమధేం అలిప్తతా । యేఈల కైసీ ॥ ౨ ॥
సకళాంమధేం అలిప్తతా । యేఈల కైసీ ॥ ౨ ॥
తథాపి తుమ్హీ మ్హణతాం । యోగీ భోగూన అభోక్తా ।
స్వర్గనరకహి ఆతాం । యేణేంచి న్యాయేం ॥ ౩ ॥
స్వర్గనరకహి ఆతాం । యేణేంచి న్యాయేం ॥ ౩ ॥
జన్మ మృత్యు భోగిలేచ భోగీ । పరీ తో భోగూన అభోక్తా యోగీ ।
యాతనా హి తయాలాగీం । యేణేంచి పాడేం ॥ ౪ ॥
యాతనా హి తయాలాగీం । యేణేంచి పాడేం ॥ ౪ ॥
కుటూన నాహీం కుటిలా । రడోన నాహీం రడలా ।
కుంథోన నాహీం కుంథిలా । యోగేశ్వర ॥ ౫ ॥
కుంథోన నాహీం కుంథిలా । యోగేశ్వర ॥ ౫ ॥
జన్మ నసోన ఘాతలా । పతిత నసోన జాలా ।
యాతనా నసోన పావలా । నానాపరీ ॥ ౬ ॥
యాతనా నసోన పావలా । నానాపరీ ॥ ౬ ॥
ఐసా శ్రోతయాంచా అనుమాన । శ్రోతీం ఘేతలేం ఆడరాన ।
ఆతాం యాచేం సమాధాన । కేలేం పాహిజే ॥ ౭ ॥
ఆతాం యాచేం సమాధాన । కేలేం పాహిజే ॥ ౭ ॥
వక్తా మ్హణే సావధ వ్హావేం । తుమ్హీ బోలతాం బరవేం ।
పరీ హేం తుమచ్యాచ అనుభవేం । తుమ్హాస ఘడే ॥ ౮ ॥
పరీ హేం తుమచ్యాచ అనుభవేం । తుమ్హాస ఘడే ॥ ౮ ॥
జ్యాచా అనుభవ జైసా । తో తో బోలతో తైసా ।
సంపదేవిణ హో ధివసా । తో నిరార్థక ॥ ౯ ॥
సంపదేవిణ హో ధివసా । తో నిరార్థక ॥ ౯ ॥
నాహీం జ్ఞానాచీ సంపదా । అజ్ఞానదారిద్రేం ఆపదా ।
భోగిల్యాచ భోగీ సదా । శబ్దజ్ఞానేం ॥ ౧౦ ॥
భోగిల్యాచ భోగీ సదా । శబ్దజ్ఞానేం ॥ ౧౦ ॥
యోగీ వోళఖావా యోగేశ్వరేం । జ్ఞానీ వోళఖావా జ్ఞానేశ్వరేం ।
మాహాచతుర తో చతురేం । వోళఖావా ॥ ౧౧ ॥
మాహాచతుర తో చతురేం । వోళఖావా ॥ ౧౧ ॥
అనుభవీ అనుభవియాస కళే । అలిప్త అలిప్తపణేం నివళేం ।
విదేహాచా దేహభావ గళే । విదేహీ దేఖతాం ॥ ౧౨ ॥
విదేహాచా దేహభావ గళే । విదేహీ దేఖతాం ॥ ౧౨ ॥
బద్ధాసారిఖా సిద్ధ । ఆణీ సిద్ధాసారిఖా బద్ధ ।
యేక భావీల తో అబద్ధ । మ్హణావాచ నలగే ॥ ౧౩ ॥
యేక భావీల తో అబద్ధ । మ్హణావాచ నలగే ॥ ౧౩ ॥
ఝడపలా తో దేహధారీ । ఆణీ దేహధారక పంచాక్షరీ ।
పరంతు దోఘాం యేకసరీ । కైసీ ద్యావీ ॥ ౧౪ ॥
పరంతు దోఘాం యేకసరీ । కైసీ ద్యావీ ॥ ౧౪ ॥
తైసా అజ్ఞాన పతిత । ఆణీ జ్ఞానీ జీవన్ముక్త ।
దోఘే సమాన మానీల తో యుక్త । కైసా మ్హణావా ॥ ౧౫ ॥
దోఘే సమాన మానీల తో యుక్త । కైసా మ్హణావా ॥ ౧౫ ॥
ఆతాం అసో హే దృష్టాంత । ప్రచిత బోలోం కాంహీం హేత ।
యేథేం శ్రోతీం సావచిత్త । క్షణయేక వ్హావేం ॥ ౧౬ ॥
యేథేం శ్రోతీం సావచిత్త । క్షణయేక వ్హావేం ॥ ౧౬ ॥
జో జో జ్ఞానేం గుప్త జాలా । జో వివేకేం విరాలా ।
జోఅనన్యపణేం ఉరలా । నాహీంచ కాంహీం ॥ ౧౭ ॥
జోఅనన్యపణేం ఉరలా । నాహీంచ కాంహీం ॥ ౧౭ ॥
తయాస కైసేం గవసావేం । శోధూం జాతాం తోచి వ్హావేం ।
తోచి హోతాం మ్హణావేం । నలగే కాంహీం ॥ ౧౮ ॥
తోచి హోతాం మ్హణావేం । నలగే కాంహీం ॥ ౧౮ ॥
దేహీం పాహాతాం దేసినా । తత్వేం శోధితాం భాసేనా ।
బ్రహ్మ ఆహే నివడేనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౧౯ ॥
బ్రహ్మ ఆహే నివడేనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౧౯ ॥
దిసతో తరీ దేహధారీ । పరీ కాంహీంచ నాహీం అంతరీం ।
తయాస పాహాతాం వరివరీ । కళేల కైసా ॥ ౨౦ ॥
తయాస పాహాతాం వరివరీ । కళేల కైసా ॥ ౨౦ ॥
కళాయా శోధావేం అంతర । తంవ తో నిత్య నిరంతర ।
జయాస ధుండితాం వికార । నిర్వికార హోతీ ॥ ౨౧ ॥
జయాస ధుండితాం వికార । నిర్వికార హోతీ ॥ ౨౧ ॥
తో పరమాత్మా కేవళ । తయాస నాహీం మాయామళ ।
అఖండ హేతూచా విటాళ । జాలాచ నాహీం ॥ ౨౨ ॥
అఖండ హేతూచా విటాళ । జాలాచ నాహీం ॥ ౨౨ ॥
ఐసా జో యోగీరాజ । తో ఆత్మా సహజీం సహజ ।
పూర్ణబ్రహ్మ వేదబీజ । దేహాకారేం కళేనా ॥ ౨౩ ॥
పూర్ణబ్రహ్మ వేదబీజ । దేహాకారేం కళేనా ॥ ౨౩ ॥
దేహ భావితాం దేహచి దిసే । పరీ అంతర అనారిసేం అసే ।
తయాస శోధితాం నసే । జన్మ మరణ ॥ ౨౪ ॥
తయాస శోధితాం నసే । జన్మ మరణ ॥ ౨౪ ॥
జయాస జన్మమరణ వ్హావేం । తేం తో నవ్హేచి స్వభావేం ।
నాహీంచ తేం ఆణావేం । కోఠూన కైంచేం ॥ ౨౫ ॥
నాహీంచ తేం ఆణావేం । కోఠూన కైంచేం ॥ ౨౫ ॥
నిర్గుణాస జన్మ కల్పిలా । అథవా నిర్గుణ ఉడవిలా ।
తరీ ఉడాలా ఆణీ జన్మలా । ఆపలా ఆపణ ॥ ౨౬ ॥
తరీ ఉడాలా ఆణీ జన్మలా । ఆపలా ఆపణ ॥ ౨౬ ॥
మాధ్యాంనీం థుంకితాం సూర్యావరీ । తో థుంకా పడేల ఆపణాంచ వరీ ।
దుసర్యాస చింతితాం అంతరీం । ఆపణాస ఘడే ॥ ౨౭ ॥
దుసర్యాస చింతితాం అంతరీం । ఆపణాస ఘడే ॥ ౨౭ ॥
సమర్థ రాయాచే మహిమాన । జాణతాం హోతే సమాధాన ।
పరంతు భుంకోం లాగలేం స్వాన । తరీ తేం స్వానచి ఆహే ॥ ౨౮ ॥
పరంతు భుంకోం లాగలేం స్వాన । తరీ తేం స్వానచి ఆహే ॥ ౨౮ ॥
జ్ఞానీ తో సత్యస్వరూప । అజ్ఞాన దేఖే మనుష్యరూప ।
భావాసారిఖా ఫళద్రూప । దేవ తైసా ॥ ౨౯ ॥
భావాసారిఖా ఫళద్రూప । దేవ తైసా ॥ ౨౯ ॥
దేవ నిరాకార నిర్గుణ । లోక భావితీ పాషాణ ।
పాషాణ ఫుటతో నిర్గుణ । ఫుటేల కైసా ॥ ౩౦ ॥
పాషాణ ఫుటతో నిర్గుణ । ఫుటేల కైసా ॥ ౩౦ ॥
దేవ సదోదిత సంచలా । లోకీం బహువిధ కేలా ।
పరంతు బహువిధ జాలా । హేం తోం ఘడేనా ॥ ౩౧ ॥
పరంతు బహువిధ జాలా । హేం తోం ఘడేనా ॥ ౩౧ ॥
తైసా సాధు ఆత్మజ్ఞానీ । బోధేం పూర్ణ సమాధానీ ।
వివేకేం ఆత్మనివేదనీ । ఆత్మరూపీ ॥ ౩౨ ॥
వివేకేం ఆత్మనివేదనీ । ఆత్మరూపీ ॥ ౩౨ ॥
జళోన కాష్ఠాచా ఆకార । అగ్ని దిసే కాష్ఠాకార ।
పరీ కాష్ఠ హోఈల హా విచార । బోలోంచ నయే ॥ ౩౩ ॥
పరీ కాష్ఠ హోఈల హా విచార । బోలోంచ నయే ॥ ౩౩ ॥
కర్పూర అసే తోం జళతాం దిసే । తైసా జ్ఞానీదేహ భాసే ।
తయాస జన్మవితాం కైసేం । కర్దళీఉదరీం ॥ ౩౪ ॥
తయాస జన్మవితాం కైసేం । కర్దళీఉదరీం ॥ ౩౪ ॥
బీజ భాజలేం ఉగవేనా । వస్త్ర జళాలేం ఉకలేనా ।
వోఘ నివడితాం నివడేనా । గంగేమధేం ॥ ౩౫ ॥
వోఘ నివడితాం నివడేనా । గంగేమధేం ॥ ౩౫ ॥
వోఘ గంగేమాగేం దిసే । గంగా యేకదేసీ అసే ।
సాధు కాంహీంచ న భాసే । ఆణీ ఆత్మా సర్వగత ॥ ౩౬ ॥
సాధు కాంహీంచ న భాసే । ఆణీ ఆత్మా సర్వగత ॥ ౩౬ ॥
సువర్ణ నవ్హే లోఖండ । సాధూస జన్మ థోతాండ ।
అజ్ఞాన ప్రాణీ జడమూఢ । తయాస హేం ఉమజేచినా ॥ ౩౭ ॥
అజ్ఞాన ప్రాణీ జడమూఢ । తయాస హేం ఉమజేచినా ॥ ౩౭ ॥
అంధాస కాంహీంచ న దిసే । తరీ తే లోక ఆంధళే కైసే ।
సన్నపాతేం బరళతసే । సన్నపాతీ ॥ ౩౮ ॥
సన్నపాతేం బరళతసే । సన్నపాతీ ॥ ౩౮ ॥
జో స్వప్నామధేం భ్యాలా । తో స్వప్నభయేం వోసణాలా ।
తేం భయే జాగత్యాలా । కేవి లాగే ॥ ౩౯ ॥
తేం భయే జాగత్యాలా । కేవి లాగే ॥ ౩౯ ॥
ముళీ సర్పాకార దేఖిలీ । యేక భ్యాలా యేకేం వోళఖిలీ ।
దోఘాంచీ అవస్థా లేఖిలీ । సారిఖీచ కైసీ ॥ ౪౦ ॥
దోఘాంచీ అవస్థా లేఖిలీ । సారిఖీచ కైసీ ॥ ౪౦ ॥
హతీం ధరితాం హి డసేనా । హేం యేకాస భాసేనా ।
తరీ తే త్యాచీ కల్పనా । తయాసీచ బాధీ ॥ ౪౧ ॥
తరీ తే త్యాచీ కల్పనా । తయాసీచ బాధీ ॥ ౪౧ ॥
వించు సర్ప డసలా । తేణేం తోచి జాకళలా ।
తయాచేని లోక జాలా । కాసావీస కైసా ॥ ౪౨ ॥
తయాచేని లోక జాలా । కాసావీస కైసా ॥ ౪౨ ॥
ఆతాం తుటలా అనుమాన । జ్ఞానియాస కళే జ్ఞాన ।
అజ్ఞానాస జన్మమరణ । చుకేచినా ॥ ౪౩ ॥
అజ్ఞానాస జన్మమరణ । చుకేచినా ॥ ౪౩ ॥
యేకా జాణణ్యాసాఠీం । లోక పడిలే అటాటీం ।
నేణపణేం హింపుటీ హోతీ । జన్మమృత్యేం ॥ ౪౪ ॥
నేణపణేం హింపుటీ హోతీ । జన్మమృత్యేం ॥ ౪౪ ॥
తేంచి కథానుసంధాన । పుఢేం కేలేం పరిచ్హిన్న ।
సావధాన సావధాన । మ్హణే వక్తా ॥ ౪౫ ॥
సావధాన సావధాన । మ్హణే వక్తా ॥ ౪౫ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే నిఃసందేహనిరూపణనామ సమాస తిసరా ॥
సమాస చవథా : జాణపణనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
పృథ్వీమధేం లోక సకళ । యేక సంపన్న యేక దుర్బళ ।
యేక నిర్మళ యేక వోంగళ । కాయ నిమిత్య ॥ ౧ ॥
యేక నిర్మళ యేక వోంగళ । కాయ నిమిత్య ॥ ౧ ॥
కిత్యేక రాజే నాందతీ । కిత్యేక దరిద్ర భోగితీ ।
కితీయేకాంచీ ఉత్తమ స్థితీ । కిత్యేక అధమోద్ధమ ॥ ౨ ॥
కితీయేకాంచీ ఉత్తమ స్థితీ । కిత్యేక అధమోద్ధమ ॥ ౨ ॥
ఐసేం కాయ నిమిత్య జాలేం । హేం మజ పాహిజే నిరోపిలేం ।
యాచే ఉత్తర ఐకిలేం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౩ ॥
యాచే ఉత్తర ఐకిలేం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౩ ॥
హే సకళ గుణాపాసీం గతీ । సగుణ భాగ్యశ్రీ భోగితీ ।
అవగుణాస దరిద్రప్రాప్తీ । యేదర్థీం సందేహ నాహీం ॥ ౪ ॥
అవగుణాస దరిద్రప్రాప్తీ । యేదర్థీం సందేహ నాహీం ॥ ౪ ॥
జో జో జేథేం ఉపజలా । తో తే వేవసాఈం ఉమజలా ।
తయాస లోక మ్హణతీ భలా । కార్యకర్తా ॥ ౫ ॥
తయాస లోక మ్హణతీ భలా । కార్యకర్తా ॥ ౫ ॥
జాణతా తో కార్య కరీ । నేణతాం కాంహీంచ న కరీ ।
జాణతా తో పోట భరీ । నేణతా భీక మాగే ॥ ౬ ॥
జాణతా తో పోట భరీ । నేణతా భీక మాగే ॥ ౬ ॥
హేం తోం ప్రకటచి అసే । జనీం పాహాతాం ప్రత్యక్ష దిసే ।
విద్యేవీణ కరంటా వసే । విద్యా తో భాగ్యవంత ॥ ౭ ॥
విద్యేవీణ కరంటా వసే । విద్యా తో భాగ్యవంత ॥ ౭ ॥
ఆపులీ విద్యా న సికసీ । తరీ కాయే భీక మాగసీ ।
జేథేం తేథేం బుద్ధీ ఐసీ । వడిలేం సాంగతీ ॥ ౮ ॥
జేథేం తేథేం బుద్ధీ ఐసీ । వడిలేం సాంగతీ ॥ ౮ ॥
వడిల ఆహే కరంటా । ఆణీ సమర్థ హోయే ధాకుటా ।
కాం జే విద్యేనేం మోటా । మ్హణోనియా ॥ ౯ ॥
కాం జే విద్యేనేం మోటా । మ్హణోనియా ॥ ౯ ॥
విద్యా నాహీ బుద్ధీ నాహీ । వివేక నాహీం సాక్షేప నాహీం ।
కుశళతా నాహీం వ్యాప నాహీం । మ్హణౌన ప్రాణీ కరంటా ॥ ౧౦ ॥
కుశళతా నాహీం వ్యాప నాహీం । మ్హణౌన ప్రాణీ కరంటా ॥ ౧౦ ॥
ఇతుకేం హి జేథేం వసే । తేథేం వైభవాస ఉణేం నసే ।
వైభవ సాండితాం అపైసేం । పాఠీం లాగే ॥ ౧౧ ॥
వైభవ సాండితాం అపైసేం । పాఠీం లాగే ॥ ౧౧ ॥
వడిల సమర్థ ధాకుటా భికారీ । ఐకా యాచీ కైసీ పరీ ।
వడిలా ఐసా వ్యాప న కరీ । మ్హణోనియాం ॥ ౧౨ ॥
వడిలా ఐసా వ్యాప న కరీ । మ్హణోనియాం ॥ ౧౨ ॥
జైసీ విద్యా తైసీ హాంవ । జైసా వ్యాప తైసేం వైభవ ।
తోలాసారిఖా హావభావ । లోక కరితీ ॥ ౧౩ ॥
తోలాసారిఖా హావభావ । లోక కరితీ ॥ ౧౩ ॥
విద్యా నసే వైభవ నసే । తేథేం నిర్మళ కైంచా అసే ।
కరంటేపణేం వోఖటా దిసే । వోంగళ ఆణీ వికారీ ॥ ౧౪ ॥
కరంటేపణేం వోఖటా దిసే । వోంగళ ఆణీ వికారీ ॥ ౧౪ ॥
పశు పక్షీ గుణవంత । త్యాస కృపా కరీ సమర్థ ।
గుణ నస్తాం జిణేం వేర్థ । ప్రాణీమాత్రాచేం ॥ ౧౫ ॥
గుణ నస్తాం జిణేం వేర్థ । ప్రాణీమాత్రాచేం ॥ ౧౫ ॥
గుణ నాహీం గౌరవ నాహీం । సామర్థ్య నాహీం మహత్వ నాహీం ।
కుశళతా నాహీం తర్క నాహీం । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౧౬ ॥
కుశళతా నాహీం తర్క నాహీం । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౧౬ ॥
యాకారణేం ఉత్తమ గుణ । తేంచి భాగ్యాచేం లక్షణ ।
లక్షణేవీణ అవలక్షణ । సహజచి జాలేం ॥ ౧౭ ॥
లక్షణేవీణ అవలక్షణ । సహజచి జాలేం ॥ ౧౭ ॥
జనామధేం తో జాణతా । త్యాస ఆహే మాన్యతా ।
కోణీ యేక విద్యా అసతాం । మహత్వ పావే ॥ ౧౮ ॥
కోణీ యేక విద్యా అసతాం । మహత్వ పావే ॥ ౧౮ ॥
ప్రపంచ అథవా పరమార్థ । జాణతా తోచి సమర్థ ।
నేణతా జాణిజే వేర్థ । నిఃకారణ ॥ ౧౯ ॥
నేణతా జాణిజే వేర్థ । నిఃకారణ ॥ ౧౯ ॥
నేణతాం వించు సర్ప డసే । నేణతాం జీవఘాత అసే ।
నేణతాం కార్య నాసే । కోణీ యేక ॥ ౨౦ ॥
నేణతాం కార్య నాసే । కోణీ యేక ॥ ౨౦ ॥
నేణతాం ప్రాణీ సింతరే । నేణపణేం తఱ్హే భరే ।
నేణపణే ఠకే విసరే । పదార్థ కాంహీం ॥ ౨౧ ॥
నేణపణే ఠకే విసరే । పదార్థ కాంహీం ॥ ౨౧ ॥
నేణతాం వైరీ జింకితీ । నేణతాం అపాఈం పడతీ ।
నేణ్తాం సంవ్హారతీ ఘడతీ । జీవనాస ॥ ౨౨ ॥
నేణ్తాం సంవ్హారతీ ఘడతీ । జీవనాస ॥ ౨౨ ॥
ఆపులే స్వహిత న కళే జనా । తేణేం భోగితీ యాతనా ।
జ్ఞాన నేణతాం అజ్ఞానా । అధోగతీ ॥ ౨౩ ॥
జ్ఞాన నేణతాం అజ్ఞానా । అధోగతీ ॥ ౨౩ ॥
మాయాబ్రహ్మ జీవశివ । సారాసార భావాభావ ।
జాటిల్యాసాఠీం హోతేం వావ । జ్న్మమరణ ॥ ౨౪ ॥
జాటిల్యాసాఠీం హోతేం వావ । జ్న్మమరణ ॥ ౨౪ ॥
కోణ కర్తా నిశ్చయేంసీం । బద్ధ మోక్ష తో కోణాసీ ।
ఐసేం జాణతాం ప్రాణీయాసీ । సుటికాం ఘడే ॥ ౨౫ ॥
ఐసేం జాణతాం ప్రాణీయాసీ । సుటికాం ఘడే ॥ ౨౫ ॥
జాణిజే దేవ నిర్గుణ । జాణిజే మీ తో కోణ ।
జాణిజే అనన్యలక్షణ । మ్హణిజే ముక్త ॥ ౨౬ ॥
జాణిజే అనన్యలక్షణ । మ్హణిజే ముక్త ॥ ౨౬ ॥
జితుకేం జాణోన సాండిలేం । తితుకేం దృశ్య వోలాండిలేం ।
జాణత్యాస జాణతాం తుటలేం । మూళ మీపణాచేం ॥ ౨౭ ॥
జాణత్యాస జాణతాం తుటలేం । మూళ మీపణాచేం ॥ ౨౭ ॥
న జాణతాం కోటీవరీ । సాధనేం కేలీం పరోపరీం ।
తరీ మోక్షాస అధికారీ । హోణార నాహీం ॥ ౨౮ ॥
తరీ మోక్షాస అధికారీ । హోణార నాహీం ॥ ౨౮ ॥
మాయాబ్రహ్మ వోళఖావేం । ఆపణాస ఆపణ జాణావేం ।
ఇతుక్యాసాఠీం స్వభావేం । చుకే జన్మ ॥ ౨౯ ॥
ఇతుక్యాసాఠీం స్వభావేం । చుకే జన్మ ॥ ౨౯ ॥
జాణతాం సమర్థాచేం అంతర । ప్రసంగేం వర్తే తదనంతర ।
భాగ్య వైభవ అపార । తేణేచి పావే ॥ ౩౦ ॥
భాగ్య వైభవ అపార । తేణేచి పావే ॥ ౩౦ ॥
మ్హణౌన జాణణేం నవ్హే సామాన్య । జాణతాం హోఈజే సర్వమాన్య ।
కాంహీంచ నేణతాం అమాన్య । సర్వత్ర కరితీ ॥ ౩౧ ॥
కాంహీంచ నేణతాం అమాన్య । సర్వత్ర కరితీ ॥ ౩౧ ॥
పదార్థ దేఖోన భూత భావీ । నేణతేం ఝడపోన ప్రాణ ఠేవీ ।
మిథ్యా ఆహే ఉఠాఠేవీ । జాణతే జాణతీ ॥ ౩౨ ॥
మిథ్యా ఆహే ఉఠాఠేవీ । జాణతే జాణతీ ॥ ౩౨ ॥
జాణత్యాస కళే వర్మ । నేణ్త్యాచేం ఖోటేం కర్మ ।
సకళ కాంహీం ధర్మాధర్మ । జాణతాం కళే ॥ ౩౩ ॥
సకళ కాంహీం ధర్మాధర్మ । జాణతాం కళే ॥ ౩౩ ॥
నేణత్యాస యేమయాతనా । జాణత్యాస కాంహీంచ లాగేనా ।
సకళ జాణోన వివంచనా । కరీ తో ముక్త ॥ ౩౪ ॥
సకళ జాణోన వివంచనా । కరీ తో ముక్త ॥ ౩౪ ॥
నేణతాం కాంహీం రాజకారణ । అపమాన కరూన ఘేతీ ప్రాణ ।
నేణతాం కఠీణ వర్తమాన । సమస్తాంస హోయే ॥ ౩౫ ॥
నేణతాం కఠీణ వర్తమాన । సమస్తాంస హోయే ॥ ౩౫ ॥
మ్హణోనియాం నేణణేం ఖోటేం । నేణతే ప్రాణీ కరంటే ।
జాణతాం వివరతాం తుటే । జన్మమరణ ॥ ౩౬ ॥
జాణతాం వివరతాం తుటే । జన్మమరణ ॥ ౩౬ ॥
మ్హణోన అలక్ష కరూం నయే । జాణణేం హాచి ఉపాయే ।
జాణతాం సాపడేం సోయే । పరలోకాచీ ॥ ౩౭ ॥
జాణతాం సాపడేం సోయే । పరలోకాచీ ॥ ౩౭ ॥
జాణణేం సకళాంస ప్రమాణ । మూర్ఖాస వాటే అప్రమాణ ।
పరంతు అలిప్తపణాచీ ఖూణ । జాణతాం కళే ॥ ౩౮ ॥
పరంతు అలిప్తపణాచీ ఖూణ । జాణతాం కళే ॥ ౩౮ ॥
యేక జాణణేం కరూన పరతేం । కోణ సోడీ ప్రాణీయాతేం ।
కోణీ యేక కార్య జేం తేం । జాటిల్యావిణ న కళే ॥ ౩౯ ॥
కోణీ యేక కార్య జేం తేం । జాటిల్యావిణ న కళే ॥ ౩౯ ॥
జాణణేం మ్హణిజే స్మరణ । నేణణేం మ్హణిజే విస్మరణ ।
దోహీంమధేం కోణ ప్రమాణ । శాహాణే జాణతీ ॥ ౪౦ ॥
దోహీంమధేం కోణ ప్రమాణ । శాహాణే జాణతీ ॥ ౪౦ ॥
జాణతే లోక తే శాహాణే । నేణతే వేడే దైన్యవాణే ।
విజ్ఞాన తేహి జాణపణేం । కళో ఆలేం ॥ ౪౧ ॥
విజ్ఞాన తేహి జాణపణేం । కళో ఆలేం ॥ ౪౧ ॥
జేథేం జాణపణ ఖుంటలేం । తేథేం బోలణేం హి తుటలేం ।
హేతురహిత జాలేం । సమాధాన ॥ ౪౨ ॥
హేతురహిత జాలేం । సమాధాన ॥ ౪౨ ॥
శ్రోతేం మ్హణతీ హేం ప్రమాణ । జాలేం పరమ సమాధాన ।
పరీ పిండబ్రహ్మాండ ఐక్యలక్షణ । మజ నిరోపావేం ॥ ౪౩ ॥
పరీ పిండబ్రహ్మాండ ఐక్యలక్షణ । మజ నిరోపావేం ॥ ౪౩ ॥
బ్రహ్మాండీం తేంచి పిండీం అసే । బహుత బోలతీ ఐసేం ।
పరంతు యాచా ప్రత్యయ విలసే । ఐసేం కేలేం పాహిజే ॥ ౪౪ ॥
పరంతు యాచా ప్రత్యయ విలసే । ఐసేం కేలేం పాహిజే ॥ ౪౪ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే జాణపణనిరూపణనామ సమాస చవథా ॥
సమాస పాంచవా : అనుమాననిర్శన ॥ శ్రీరామ ॥
పిండాసారిఖీ బ్రహ్మాండరచనా । నయే ఆముచ్యా అనుమానా ।
ప్రచిత పాహాతాం నానా । మతేం భాంబావతీ ॥ ౧ ॥
ప్రచిత పాహాతాం నానా । మతేం భాంబావతీ ॥ ౧ ॥
జేం పిండీం తేంచి బ్రహ్మాండీం । ఐసీ బోలావయాచి ప్రౌఢీ ।
హేం వచన ఘడినేం ఘడీ । తత్వజ్ఞ బోలతీ ॥ ౨ ॥
హేం వచన ఘడినేం ఘడీ । తత్వజ్ఞ బోలతీ ॥ ౨ ॥
పిండ బ్రహ్మాండ యేక రాహాటీ । ఐసీ లోకాంచీ లోకధాటీ ।
పరీ ప్రత్యయాచే పరీపాటీం । తగోం న సకే ॥ ౩ ॥
పరీ ప్రత్యయాచే పరీపాటీం । తగోం న సకే ॥ ౩ ॥
స్థూళ సూక్ష్మ కారణ మాహాకారణ । హే చ్యారీ పిండీంచే దేహ జాణ ।
విరాట హిరణ్య అవ్యాకృత మూళప్రకృతీ హే ఖూణ । బ్రహ్మాండీంచీ ॥ ౪ ॥
విరాట హిరణ్య అవ్యాకృత మూళప్రకృతీ హే ఖూణ । బ్రహ్మాండీంచీ ॥ ౪ ॥
హే శాస్త్రాధాటీ జాణావీ । పరీ ప్రచిత కైసీ ఆణావీ ।
ప్రచిత పాహాతాం గథాగోవీ । హోత ఆహే ॥ ౫ ॥
ప్రచిత పాహాతాం గథాగోవీ । హోత ఆహే ॥ ౫ ॥
పిండీం ఆహే అంతఃకరణ । తరీ బ్రహ్మాండీం విష్ణు జాణ ।
పిండీం బోలిజేతేం మన । తరీ బ్రహ్మాండీం చంద్రమా ॥ ౬ ॥
పిండీం బోలిజేతేం మన । తరీ బ్రహ్మాండీం చంద్రమా ॥ ౬ ॥
పిండీం బుద్ధీ ఐసేం బోలిజే । తరీ బ్రహ్మాండీం బ్రహ్మా ఐసేం జాణిజే ।
పిండీం చిత్త బ్రహ్మాండీం వోళఖిజే । నారాయేణు ॥ ౭ ॥
పిండీం చిత్త బ్రహ్మాండీం వోళఖిజే । నారాయేణు ॥ ౭ ॥
పిండీం బోలిజే అహంకార । బ్రహ్మాండీం రుద్ర హా నిర్ధార ।
ఐసా బోలిలా విచార । శాస్త్రాంతరీం ॥ ౮ ॥
ఐసా బోలిలా విచార । శాస్త్రాంతరీం ॥ ౮ ॥
తరీ కోణ విష్ణూచేం అంతఃకర్ణ । చంద్రాచేం కైసేం మన ।
బ్రహ్మయాచే బుద్ధీలక్షణ । మజ నిరోపావేం ॥ ౯ ॥
బ్రహ్మయాచే బుద్ధీలక్షణ । మజ నిరోపావేం ॥ ౯ ॥
నారాయణాచేం కైసేం చిత్త । రుద్రాహంకారాచా హేత ।
హా విచార పాహోన నేమస్త । మజ నిరోపావా ॥ ౧౦ ॥
హా విచార పాహోన నేమస్త । మజ నిరోపావా ॥ ౧౦ ॥
ప్రచితనిశ్చయాపుఢేం అనుమాన । జైసేం సింహాపుఢేం ఆలేం స్వాన ।
ఖర్యాపుఢేం ఖోటేం ప్రమాణ । హోఈల కైసేం ॥ ౧౧ ॥
ఖర్యాపుఢేం ఖోటేం ప్రమాణ । హోఈల కైసేం ॥ ౧౧ ॥
పరీ యాస పారఖీ పాహిజే । పారఖీనేం నిశ్చయ లాహిజే ।
పరిక్షా నస్తాం రాహిజే । అనుమానసంశఈం ॥ ౧౨ ॥
పరిక్షా నస్తాం రాహిజే । అనుమానసంశఈం ॥ ౧౨ ॥
విష్ణు చంద్ర ఆణీ బ్రహ్మా । నారాయేణ ఆణీ రుద్రనామా ।
యాం పాచాంచీ అంతఃకర్ణపంచకేం ఆమ్హా । స్వామీ నిరోపావీం ॥ ౧౩ ॥
యాం పాచాంచీ అంతఃకర్ణపంచకేం ఆమ్హా । స్వామీ నిరోపావీం ॥ ౧౩ ॥
యేథేం ప్రచిత హేం ప్రమాణ । నలగే శాస్త్రాచా అనుమాన ।
అథవా శాస్త్రీం తరీ పాహోన । ప్రత్యయో ఆణావా ॥ ౧౪ ॥
అథవా శాస్త్రీం తరీ పాహోన । ప్రత్యయో ఆణావా ॥ ౧౪ ॥
ప్రచితీవీణ జేం బోలణేం । తేం అవఘేంచి కంటాళవాణేం ।
తోండ పసరూన జైసేం సుణేం । రడోన గేలేం ॥ ౧౫ ॥
తోండ పసరూన జైసేం సుణేం । రడోన గేలేం ॥ ౧౫ ॥
తేథేం కాయే హో ఐకావేం । ఆణీ కాయే శోధూన పాహావేం ।
జేథేం ప్రత్యాయాచ్యా నావేం । సున్యాకార ॥ ౧౬ ॥
జేథేం ప్రత్యాయాచ్యా నావేం । సున్యాకార ॥ ౧౬ ॥
ఆవఘేం ఆంధళేచి మిళాలే । తేథేం డోళసాచేం కాయ చాలే ।
అనుభవాచే నేత్ర గేలే । తేథేం అంధకార ॥ ౧౭ ॥
అనుభవాచే నేత్ర గేలే । తేథేం అంధకార ॥ ౧౭ ॥
నాహీ దుగ్ధ నాహీ పాణీ । కేలీ విష్ఠేచీ సారణీ ।
తేథేం నివడావయాచే ధనీ । తే ఏక డోంబకావళే ॥ ౧౮ ॥
తేథేం నివడావయాచే ధనీ । తే ఏక డోంబకావళే ॥ ౧౮ ॥
ఆపులే ఇచ్హేనేం బోలిలేం । పిండాఐసే బ్రహ్మాండ కల్పిలే ।
పరీ తేం ప్రచితీస ఆలేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౧౯ ॥
పరీ తేం ప్రచితీస ఆలేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౧౯ ॥
మ్హణోన హా అవఘాచ అనుమాన । అవఘేం కల్పనేచేం రాన ।
భలీం న ఘ్యావేం ఆడరాన । తశ్కరీం ఘ్యావేం ॥ ౨౦ ॥
భలీం న ఘ్యావేం ఆడరాన । తశ్కరీం ఘ్యావేం ॥ ౨౦ ॥
కల్పూన నిర్మిలే మంత్ర । దేవ తే కల్పనామాత్ర ।
దేవ నాహీం స్వతంత్ర । మంత్రాధేన ॥ ౨౧ ॥
దేవ నాహీం స్వతంత్ర । మంత్రాధేన ॥ ౨౧ ॥
యేథేం న బోలతాం జాణావేం । బోలణేం వివేకా ఆణావేం ।
ఆంధళేం పాఉలీం వోళఖావేం । విచక్షణేం ॥ ౨౨ ॥
ఆంధళేం పాఉలీం వోళఖావేం । విచక్షణేం ॥ ౨౨ ॥
జయాస జైసేం భాసలేం । తేణేం తైసేం కవిత్వ కేలేం ।
పరీ హేం పాహిజే నివడిలేం । ప్రచితీనేం ॥ ౨౩ ॥
పరీ హేం పాహిజే నివడిలేం । ప్రచితీనేం ॥ ౨౩ ॥
బ్రహ్మ్యానేం సకళ నిర్మిలేం । బ్రహ్మ్యాస కోణేం నిర్మాణ కేలేం ।
విష్ణూనేం విశ్వ పాళిలేం । విష్ణూస పాళితా కవణు ॥ ౨౪ ॥
విష్ణూనేం విశ్వ పాళిలేం । విష్ణూస పాళితా కవణు ॥ ౨౪ ॥
రుద్ర విశ్వసంవ్హారకర్తా । పరీ కోణ రుద్రాస సంవ్హారితా ।
కోణ కాళాచా నియంతా । కళలా పాహిజే ॥ ౨౫ ॥
కోణ కాళాచా నియంతా । కళలా పాహిజే ॥ ౨౫ ॥
యాచా కళేనా విచార । తోం అవఘా అంధకార ।
మ్హణోనియాం సారాసార । విచార కరణేం ॥ ౨౬ ॥
మ్హణోనియాం సారాసార । విచార కరణేం ॥ ౨౬ ॥
బ్రహ్మాండ స్వభావేంచి జాలేం । పరంతు హేం పిండాకార కల్పిలేం ।
కల్పిలేం పరీ ప్రత్యయా ఆలేం । నాహీం కదా ॥ ౨౭ ॥
కల్పిలేం పరీ ప్రత్యయా ఆలేం । నాహీం కదా ॥ ౨౭ ॥
పాహాతాం బ్రహ్మాండాచీ ప్రచితీ । కిత్యేక సంశయ ఉఠతీ ।
హేం కల్పనిక శ్రోతీం । నేమస్త జాణావేం ॥ ౨౮ ॥
హేం కల్పనిక శ్రోతీం । నేమస్త జాణావేం ॥ ౨౮ ॥
పిండాసారిఖీ బ్రహ్మాండరచనా । కోణ ఆణితో అనుమానా ।
బ్రహ్మాండీం పదార్థ నానా । తే పిండీం కైంచే ॥ ౨౯ ॥
బ్రహ్మాండీం పదార్థ నానా । తే పిండీం కైంచే ॥ ౨౯ ॥
ఔటకోటీ భుతావళీ । ఔటకోటీ తీర్థావళీ ।
ఔటకోటీ మంత్రావళీ । పిండీం కోఠేం ॥ ౩౦ ॥
ఔటకోటీ మంత్రావళీ । పిండీం కోఠేం ॥ ౩౦ ॥
తేతీస కోటీ సురవర । అఠ్యాంసి సహస్త్ర ఋషేశ్వర ।
నవకోటీ కాత్యాయేణీచా విచార । పిండీం కోఠేం ॥ ౩౧ ॥
నవకోటీ కాత్యాయేణీచా విచార । పిండీం కోఠేం ॥ ౩౧ ॥
చ్యాముండా చ్హపన్న కోటీ । కిత్యేక జీవ కోట్యానుకోటీ ।
చౌర్యాసీ లక్ష యోనీంచీ దాటీ । పిండీం కోఠేం ॥ ౩౨ ॥
చౌర్యాసీ లక్ష యోనీంచీ దాటీ । పిండీం కోఠేం ॥ ౩౨ ॥
బ్రహ్మాండీం పదార్థ నిర్మాణ జాలే । పృథకాకారేం వేగళాలే ।
తేహి తితుకే నిరోపిలే । పాహిజేత పిండీం ॥ ౩౩ ॥
తేహి తితుకే నిరోపిలే । పాహిజేత పిండీం ॥ ౩౩ ॥
జితుక్యా ఔషధీ తితుకీం ఫళే । నానా ప్రకారీం రసాళేం ।
నానా బీజేం ధాన్యేం సకళేం । పిండీం నిరోపావీం ॥ ౩౪ ॥
నానా బీజేం ధాన్యేం సకళేం । పిండీం నిరోపావీం ॥ ౩౪ ॥
హేం సాంగతాం పురవేనా । తరీ ఉగేంచి బోలావేనా ।
బోలిలేం న యేతాం అనుమానా । లాజిరవాణేం ॥ ౩౫ ॥
బోలిలేం న యేతాం అనుమానా । లాజిరవాణేం ॥ ౩౫ ॥
తరీ హేం నిరోపిలేం నవచే । ఫుకట బోలతాం కాయ వేచే ।
యాకారణేం అనుమానాచేం । కార్య నాహీం ॥ ౩౬ ॥
యాకారణేం అనుమానాచేం । కార్య నాహీం ॥ ౩౬ ॥
పాంచ భూతేం తే బ్రహ్మాండీం । ఆణి పాంచచి వర్తతీ పిండీం ।
యాచీ పాహావీ రోకడీ । ప్రచీత ఆతాం ॥ ౩౭ ॥
యాచీ పాహావీ రోకడీ । ప్రచీత ఆతాం ॥ ౩౭ ॥
పాంచా భూతాంచే బ్రహ్మాండ । ఆణీ పంచభూతిక హేం పిండ ।
యావేగళేం తేం ఉదండ । అనుమానజ్ఞాన ॥ ౩౮ ॥
యావేగళేం తేం ఉదండ । అనుమానజ్ఞాన ॥ ౩౮ ॥
జితుకేం అనుమానాచేం బోలణేం । తితుకేం వమనప్రాయే త్యాగణేం ।
నిశ్చయాత్మక తేంచి బోలణేం । ప్రత్యయాచేం ॥ ౩౯ ॥
నిశ్చయాత్మక తేంచి బోలణేం । ప్రత్యయాచేం ॥ ౩౯ ॥
జేంచి పిండీం తేంచి బ్రహ్మాండీం । ప్రచిత నాహీం కీం రోకడీ ।
పంచభూతాంచీ తాంతడీ । దోహీకడే ॥ ౪౦ ॥
పంచభూతాంచీ తాంతడీ । దోహీకడే ॥ ౪౦ ॥
మ్హణోని దేహీంచేం థానమాన । హా తోం అవఘాచి అనుమాన ।
ఆతాం యేక సమాధాన । ముఖ్య తేం కైసేం ॥ ౪౧ ॥
ఆతాం యేక సమాధాన । ముఖ్య తేం కైసేం ॥ ౪౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే అనుమాననిర్శననామ సమాస పాంచవా ॥
సమాస సహావా : గుణరూపనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆకాశ జైసేం నిరాకార । తైసా బ్రహ్మాచా విచార ।
తేథేం వాయోచా వికార । తైసీ మూళమాయా ॥ ౧ ॥
తేథేం వాయోచా వికార । తైసీ మూళమాయా ॥ ౧ ॥
హేం దాసబోధీం అసే బోలిలేం । జ్ఞానదశకీం ప్రాంజళ కేలేం ।
మూళమాయేంత దాఖవిలేం । పంచభూతిక ॥ ౨ ॥
మూళమాయేంత దాఖవిలేం । పంచభూతిక ॥ ౨ ॥
తేథేం జాణీవ తో సత్వగుణ । మధ్య తో రజోగుణ ।
నేణీవ తమోగుణ । జాణిజే శ్రోతీం ॥ ౩ ॥
నేణీవ తమోగుణ । జాణిజే శ్రోతీం ॥ ౩ ॥
మ్హణాల తేథేం కైంచీ జాణీవ । తరీ ఐకా యాచా అభిప్రావ ।
పిండీం మాహాకారణ దేహీం సర్వ । సాక్షిణీ అవస్థా ॥ ౪ ॥
పిండీం మాహాకారణ దేహీం సర్వ । సాక్షిణీ అవస్థా ॥ ౪ ॥
తైసీ మూళప్రకృతీ బ్రహ్మాండీంచేం । దేహ మాహాకారణ సాచేం ।
మ్హణోన తేథేంజాణీవేచేం । అధిష్ఠాన ఆలేం ॥ ౫ ॥
మ్హణోన తేథేంజాణీవేచేం । అధిష్ఠాన ఆలేం ॥ ౫ ॥
అసో మూళమాయేభీతరీం । గుప్త త్రిగుణ వాస కరీ ।
పష్ట హోతీ సంధీ చతురీం । జాణావీ గుణక్షోభిణీ ॥ ౬ ॥
పష్ట హోతీ సంధీ చతురీం । జాణావీ గుణక్షోభిణీ ॥ ౬ ॥
జైస తృణాచా పోటరాకళా । పుఢేం ఉకలోన హోయే మోకళా ।
తైసీ మూళమాయా అవలీళా । గుణ ప్రసవలీ ॥ ౭ ॥
తైసీ మూళమాయా అవలీళా । గుణ ప్రసవలీ ॥ ౭ ॥
మూళమాయా వాయోస్వరూప । ఐక గుణక్షోభిణీచేం రూప ।
గుణవికార హోతాంచి అల్ప । గుణక్షోభిణీ బోలిజే ॥ ౮ ॥
గుణవికార హోతాంచి అల్ప । గుణక్షోభిణీ బోలిజే ॥ ౮ ॥
పుఢేం జాణీవ మధ్యస్త నేణీవ । మిశ్రిత చాలిలా స్వభావ ।
తేథేం మాతృకాస ఠావ । శబ్ద జాలా ॥ ౯ ॥
తేథేం మాతృకాస ఠావ । శబ్ద జాలా ॥ ౯ ॥
తో శబ్దగుణ ఆకాశీంచా । ఐసా అభిప్రావ యేథీచా ।
శబ్దేంచి వేదశాస్త్రాంచా । ఆకార జాలా ॥ ౧౦ ॥
శబ్దేంచి వేదశాస్త్రాంచా । ఆకార జాలా ॥ ౧౦ ॥
పంచభూతేం త్రిగుణాకార । అవఘా వాయోచా వికార ।
జాణీవనేణీవేచా విచార । వాయోచి కరితాం ॥ ౧౧ ॥
జాణీవనేణీవేచా విచార । వాయోచి కరితాం ॥ ౧౧ ॥
వాయో నస్తాం కైంచీ జాణీవ । జాణీవ నస్తాం కైంచీ నేణీవ ।
జాణీవనేణీవేస ఠావ । వాయోగుణేం ॥ ౧౨ ॥
జాణీవనేణీవేస ఠావ । వాయోగుణేం ॥ ౧౨ ॥
జేథేం ముళీచ నాహీ చళణ । తేథేం కైంచేం జాణీవలక్షణ ।
మ్హణోని వాయోచా గుణ । నేమస్త జాణావా ॥ ౧౩ ॥
మ్హణోని వాయోచా గుణ । నేమస్త జాణావా ॥ ౧౩ ॥
యేకాపాసూన యేక జాలేం । హేం యేక ఉగేంచి దిసోన ఆలేం ।
స్వరూప ముళీచ భాసలేం । త్రిగుణభూతాంచేం ॥ ౧౪ ॥
స్వరూప ముళీచ భాసలేం । త్రిగుణభూతాంచేం ॥ ౧౪ ॥
ఐసా హా ముళీంచా కర్దము । పుఢేం పష్టతేచా అనుక్రము ।
సాంగతాం యేకాపాసూన యేక ఉగము । హేం హి ఖరేం ॥ ౧౫ ॥
సాంగతాం యేకాపాసూన యేక ఉగము । హేం హి ఖరేం ॥ ౧౫ ॥
వాయోచ కర్దమ బోలిలా । తయాపాసూన అగ్ని జాలా ।
తోహి పాహాతాం దేఖిలా । కర్దముచి ॥ ౧౬ ॥
తోహి పాహాతాం దేఖిలా । కర్దముచి ॥ ౧౬ ॥
అగ్నిపాసూన జాలేం ఆప । తేంహి కర్దమస్వరూప ।
ఆపాపాసూన పృథ్వీచేం రూప । తేంహి కర్దమరూపీ ॥ ౧౭ ॥
ఆపాపాసూన పృథ్వీచేం రూప । తేంహి కర్దమరూపీ ॥ ౧౭ ॥
యేథేం ఆశంకా ఉఠిలీ । భూతాంస జాణీవ కోఠేం దేఖిలీ ।
తరీ భూతాంత జాణీవ హే ఐకిలీ । నాహీం వార్తా ॥ ౧౮ ॥
తరీ భూతాంత జాణీవ హే ఐకిలీ । నాహీం వార్తా ॥ ౧౮ ॥
జాణీవ మ్హణిజే జాణతేం చళణ । తేంచి వాయోచేం లక్షణ ।
వాయోఆంగీం సకళ గుణ । మాగాం నిరోపిలేం ॥ ౧౯ ॥
వాయోఆంగీం సకళ గుణ । మాగాం నిరోపిలేం ॥ ౧౯ ॥
మ్హణోన జాణీవనేణీవమిశ్రీత । అవఘేం చాలిలేం పంచభూత ।
మ్హణోనియాం భూతాంత । జాణీవ అసే ॥ ౨౦ ॥
మ్హణోనియాం భూతాంత । జాణీవ అసే ॥ ౨౦ ॥
కోఠేం దిసే కోఠేం న దిసే । పరీ తేం భూతీం వ్యాపూన అసే ।
తిక్షణ బుద్ధీ కరితాం భాసే । స్థూళ సుక్ష్మ ॥ ౨౧ ॥
తిక్షణ బుద్ధీ కరితాం భాసే । స్థూళ సుక్ష్మ ॥ ౨౧ ॥
పంచభూతేం ఆకారలీ । భూతీం భూతేం కాలవలీం ।
తరీ పాహాతం భాసలీం । యేక స్థూళ యేక సూక్ష్మ ॥ ౨౨ ।
। నిరోధవాయో న భాసే । తైసీ జణీవ న దిసే ।
న దిసే పరీ తే అసే । భూతరూపేం ॥ ౨౩ ॥
తరీ పాహాతం భాసలీం । యేక స్థూళ యేక సూక్ష్మ ॥ ౨౨ ।
। నిరోధవాయో న భాసే । తైసీ జణీవ న దిసే ।
న దిసే పరీ తే అసే । భూతరూపేం ॥ ౨౩ ॥
కాష్ఠీం అగ్నీ దిసేనా । నిరోధవాయో భాసేనా ।
జణీవ తైసీ లక్షేనా । యేకాయేకీం ॥ ౨౪ ॥
జణీవ తైసీ లక్షేనా । యేకాయేకీం ॥ ౨౪ ॥
భూతేం వేగళాలీం దిసతీ । పాహాతాం యేకచి భాసతీ ।
బహుత ధూర్తపణేం ప్రచితీ । వోళఖావీ ॥ ౨౫ ॥
బహుత ధూర్తపణేం ప్రచితీ । వోళఖావీ ॥ ౨౫ ॥
బ్రహ్మాపాసున మూళమాయా । మూళమాయేపాసూన గుణమాయా ।
గుణమాయేపాసూన తయా । గుణాస జన్మ ॥ ౨౬ ॥
గుణమాయేపాసూన తయా । గుణాస జన్మ ॥ ౨౬ ॥
గుణాపాసూనియాం భూతేం పావలీ । పష్ట దశేతేం ।
ఐసీయాంచీం రూపేం సమస్తేం । నిరోపిలీం ॥ ౨౭ ॥
ఐసీయాంచీం రూపేం సమస్తేం । నిరోపిలీం ॥ ౨౭ ॥
ఆకాశ గుణాపాసూన జాలేం । హేం కదాపీ నాహీ ఘడలేం ।
శబ్దగుణాస కల్పిలేం । ఆకాశ వాయాం ॥ ౨౮ ॥
శబ్దగుణాస కల్పిలేం । ఆకాశ వాయాం ॥ ౨౮ ॥
యేక సాంగతాం యేకచి భావీ । ఉగీచ కరీ గథాగోవీ ।
తయా వేడ్యాచీ ఉగవీ । కోణేం కరావీ ॥ ౨౯ ॥
తయా వేడ్యాచీ ఉగవీ । కోణేం కరావీ ॥ ౨౯ ॥
సికవిల్యాం హి కళేనా । ఉమజవిల్యాం హి ఉమజేనా ।
దృష్టాంతేంహి తర్కేనా । మందరూప ॥ ౩౦ ॥
దృష్టాంతేంహి తర్కేనా । మందరూప ॥ ౩౦ ॥
భూతాంహూన భూత థోర । హా హి దావిలా విచార ।
పరీ భూతాంవడిల స్వతంత్ర । కోణ ఆహే ॥ ౩౧ ॥
పరీ భూతాంవడిల స్వతంత్ర । కోణ ఆహే ॥ ౩౧ ॥
జేథేం మూళమాయా పంచభూతిక । తేథేం కాయే రాహిలా వివేక ।
మూళమాయేపరతేం యేక । నిర్గుణబ్రహ్మ ॥ ౩౨ ॥
మూళమాయేపరతేం యేక । నిర్గుణబ్రహ్మ ॥ ౩౨ ॥
బ్రహ్మీం మూళమాయా జాలీ । తిచీ లీళా పరీక్షిలీ ।
తంవ నే నిఖళ వోతలీ । భూతేంత్రిగుణాంచీ ॥ ౩౩ ॥
తంవ నే నిఖళ వోతలీ । భూతేంత్రిగుణాంచీ ॥ ౩౩ ॥
భూతేం వికారవంత చత్వార । ఆకాశ పాహాతాం నిర్వికార ।
ఆకాశ భూత హా విచార । ఉపాధీకరితాం ॥ ౩౪ ॥
ఆకాశ భూత హా విచార । ఉపాధీకరితాం ॥ ౩౪ ॥
పిండీం వ్యాపక మ్హణోన జీవ । బ్రహ్మాండీం వ్యాపక మ్హణోన శివ ।
తైసాచ హాహి అభిప్రావ । ఆకాశాచా ॥ ౩౫ ॥
తైసాచ హాహి అభిప్రావ । ఆకాశాచా ॥ ౩౫ ॥
ఉపాధీమచేం సాపడలేం । సూక్ష్మ పాహాతాం భాసలేం ।
ఇతుక్యాసాఠీం ఆకాశ జాలేం । భూతరూప ॥ ౩౬ ॥
ఇతుక్యాసాఠీం ఆకాశ జాలేం । భూతరూప ॥ ౩౬ ॥
ఆకాశ అవకాశ తో భకాస । పరబ్రహ్మ తేం నిరాభాస ।
ఉపాధీం నస్తా జేం ఆకాశ । తేంచి బ్రహ్మ ॥ ౩౭ ॥
ఉపాధీం నస్తా జేం ఆకాశ । తేంచి బ్రహ్మ ॥ ౩౭ ॥
జాణీవ నేణీవ మధ్యమాన । హేంచి గుణాచేం ప్రమాణ ।
యేథేం నిరోపిలేం త్రిగుణ । రూపేంసహిత ॥ ౩౮ ॥
యేథేం నిరోపిలేం త్రిగుణ । రూపేంసహిత ॥ ౩౮ ॥
ప్రకృతీ పావలీ విస్తారాతేం । పుఢే యేకాచేం యేకచి హోతేం ।
వికారవంతచి తయాతేం । నేమ కైంచా ॥ ౩౯ ॥
వికారవంతచి తయాతేం । నేమ కైంచా ॥ ౩౯ ॥
కాళేం పాంఢరేం మేళవితాం । పారవేం హోతేం తత్వతా ।
కాళేం పివళేం మేళవితాం । హిరవేం హోయే ॥ ౪౦ ॥
కాళేం పివళేం మేళవితాం । హిరవేం హోయే ॥ ౪౦ ॥
ఐసేం రంగ నానాపరీ । మేళవితాం పాలట ధరీ ।
తైసేం దృశ్య హేం వికారీ । వికారవంత ॥ ౪౧ ॥
తైసేం దృశ్య హేం వికారీ । వికారవంత ॥ ౪౧ ॥
యేకా జీవనేం నానా రంగ । ఉమటోం లాగతీ తరంగ ।
పాలటాచా లాగవేగ । కితీ మ్హణోన పాహావా ॥ ౪౨ ॥
పాలటాచా లాగవేగ । కితీ మ్హణోన పాహావా ॥ ౪౨ ॥
యేకా ఉదకాచే వికార । పాహాతాం దిసతీ అపార ।
పాంచా భూతాంచే విస్తార । చౌర్యాసీ లక్ష యోనీ ॥ ౪౩ ॥
పాంచా భూతాంచే విస్తార । చౌర్యాసీ లక్ష యోనీ ॥ ౪౩ ॥
నానా దేహాచేం బీజ ఉదక । ఉదకాపసూన సకళ లోక ।
కిడా ముంగీ స్వాపదాదిక । ఉదకేంచి హోయేం ॥ ౪౪ ॥
కిడా ముంగీ స్వాపదాదిక । ఉదకేంచి హోయేం ॥ ౪౪ ॥
శుక్లీత శోణీత మ్హణిజే నీర । త్యా నీరాచేం హేం శరీర ।
నఖేం దంత అస్తిమాత్ర । ఉదకాచ్యా హోతీ ॥ ౪౫ ॥
నఖేం దంత అస్తిమాత్ర । ఉదకాచ్యా హోతీ ॥ ౪౫ ॥
ముళ్యాంచే బారీక పాగోరే । తేణేం పంథేం ఉదక భరే ।
త్యా ఉదకేంచి విస్తారే । వృక్షమాత్ర ॥ ౪౬ ॥
త్యా ఉదకేంచి విస్తారే । వృక్షమాత్ర ॥ ౪౬ ॥
అంబవృక్ష మోహరా ఆలే । అవఘే ఉదకాకరితాం జాలే ।
ఫళీం ఫులీం లగడలే । సావకాస ॥ ౪౭ ॥
ఫళీం ఫులీం లగడలే । సావకాస ॥ ౪౭ ॥
ఖోడ ఫోడున అంబే పాహాతాం । తేథేం దిసేనా సర్వథా ।
ఖాంద్యా ఫోడున ఫళేం పాహాతాం । వోలీం సాలేం ॥ ౪౮ ॥
ఖాంద్యా ఫోడున ఫళేం పాహాతాం । వోలీం సాలేం ॥ ౪౮ ॥
ముళాపాసూన సేవటవరీ । ఫళ నాహీం తదనంతరీం ।
జళరూప ఫళ చతురీం । వివేకేం జాణావేం ॥ ౪౯ ॥
జళరూప ఫళ చతురీం । వివేకేం జాణావేం ॥ ౪౯ ॥
తేంచి జళ సేండ్యా చఢే । తేవ్హాం వృక్షమాత్ర లగడే ।
యేకాచేం యేకచి ఘడే । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౫౦ ॥
యేకాచేం యేకచి ఘడే । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౫౦ ॥
పత్రేం పుష్పేం ఫళేం భేద । కితీ కరావా అనువాద ।
సూక్ష్మ దృష్టీనేం విశద । హోత ఆహే ॥ ౫౧ ॥
సూక్ష్మ దృష్టీనేం విశద । హోత ఆహే ॥ ౫౧ ॥
భూతాంచే వికార సాంగోం కితీ । క్షణక్షణా పాలటతీ ।
యేకాచే యేకచి హోతీ ॥ నానా వర్ణ ॥
యేకాచే యేకచి హోతీ ॥ నానా వర్ణ ॥
౫౨ ॥ త్రిగుణభూతాంచీ లటపట । పాహోం జాతాం హే ఖటపట ।
బహురూప బహు పాలట । కితీ మ్హణోన సాంగావా ॥ ౫౩ ॥
బహురూప బహు పాలట । కితీ మ్హణోన సాంగావా ॥ ౫౩ ॥
యే ప్రకృతీచా నిరాస । వివేకేం వారావా సావకాస ।
మగ పరమాత్మా పరేశ । అనన్యభావేం భజావా ॥ ౫౪ ॥
మగ పరమాత్మా పరేశ । అనన్యభావేం భజావా ॥ ౫౪ ॥
ఇథి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే గుణరూపనిరూపణనామ సమాస సహావా ॥
సమాస సాతవా : వికల్పనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆధీ స్థూళ ఆహే యేక । తరీ మగ అంతఃకరణ పంచక ।
జాణతేపణాచా వివేక । స్థూళాకరితాం ॥ ౧ ॥
జాణతేపణాచా వివేక । స్థూళాకరితాం ॥ ౧ ॥
తైసేంచి బ్రహ్మాండేంవీణ కాంహీం । మూళమాయేసి జాణీవ నాహీం ।
స్థూళాచ్యా ఆధారేం సర్వ హి । కార్య చాలే ॥ ౨ ॥
స్థూళాచ్యా ఆధారేం సర్వ హి । కార్య చాలే ॥ ౨ ॥
తేం స్థూళచి నస్తాం నిర్మాణ । కోఠేం రాహేల అంతఃకర్ణ ।
ఐసా శ్రోతీం కేలా ప్రశ్న । యాచేం ఉత్తర ఐకా ॥ ౩ ॥
ఐసా శ్రోతీం కేలా ప్రశ్న । యాచేం ఉత్తర ఐకా ॥ ౩ ॥
కోసలే అథవా కాంటేఘరేం । నానా పృష్ఠిభాగీం చాలతీ ఘరేం ।
జీవ కరితీ లహానథోరేం । శక్తీనుసార ॥ ౪ ॥
జీవ కరితీ లహానథోరేం । శక్తీనుసార ॥ ౪ ॥
శంఖ సింపీ ఘులా కవడేం । ఆధీం త్యాంచేం ఘర ఘడే ।
కింవా ఆధీం నిర్మాణ కిడే । హేం విచారావేం ॥ ౫ ॥
కింవా ఆధీం నిర్మాణ కిడే । హేం విచారావేం ॥ ౫ ॥
ఆధీ ప్రాణీ తే హోతీ । మగ ఘరేం నిర్మాణ కరితీ ।
హే తోం ప్రత్యక్ష ప్రచితీ । సాంగణేం నలగే ॥ ౬ ॥
హే తోం ప్రత్యక్ష ప్రచితీ । సాంగణేం నలగే ॥ ౬ ॥
తైసేం ఆధీ సూక్ష్మ జాణ । మగ స్థూళ హోతేం నిర్మాణ ।
యేణేం దృష్టాంతేం ప్రశ్న । ఫిటలా శ్రోతయాంచా ॥ ౭ ॥
యేణేం దృష్టాంతేం ప్రశ్న । ఫిటలా శ్రోతయాంచా ॥ ౭ ॥
తవ శ్రోతా పుసే ఆణీక । జీ ఆఠవలేం కాంహీం యేక ।
జన్మమృత్యుచా వివేక । మజ నిరోపావా ॥ ౮ ॥
జన్మమృత్యుచా వివేక । మజ నిరోపావా ॥ ౮ ॥
కోణ జ్న్మాస ఘాలితేం । ఆణీ మాగుతా కోణ జన్మ ఘేతేం ।
హేం ప్రత్యయా కైసేం యేతేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౯ ॥
హేం ప్రత్యయా కైసేం యేతేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౯ ॥
బ్రహ్మా జన్మాస ఘాలితో । విష్ణు ప్రతిపాళ కరితో ।
రుద్ర అవఘేం సంవ్హారితో । ఐసేం బోలతీ ॥ ౧౦ ॥
రుద్ర అవఘేం సంవ్హారితో । ఐసేం బోలతీ ॥ ౧౦ ॥
తరీం హేం ప్రవృతీచేం బోలణేం । ప్రత్యయాస ఆణీ ఉణేం ।
ప్రత్యయ పాహాతాం శ్లాఘ్యవాణేం । హోణార నాహీం ॥ ౧౧ ॥
ప్రత్యయ పాహాతాం శ్లాఘ్యవాణేం । హోణార నాహీం ॥ ౧౧ ॥
బ్రహ్మ్యాస కోణేం జన్మాస ఘాతలేం । విష్ణూస కోణేం ప్రతిపాళిలేం ।
రుద్రాస కోణేం సంవ్హారిలేం । మాహాప్రళఈం ॥ ౧౨ ॥
రుద్రాస కోణేం సంవ్హారిలేం । మాహాప్రళఈం ॥ ౧౨ ॥
మ్హణౌని హా సృష్టీభావ । అవఘా మాయేచా స్వభావ ।
కర్తా మ్హణోం నిర్గుణ దేవ । తరీ తో నిర్వికారీ ॥ ౧౩ ॥
కర్తా మ్హణోం నిర్గుణ దేవ । తరీ తో నిర్వికారీ ॥ ౧౩ ॥
మ్హణావేం మాయా జన్మాస ఘాలీ । తరీ హే ఆపణచి విస్తారలీ ।
ఆణీ విచారితాం థారలీ । హేం హి ఘడేనా ॥ ౧౪ ॥
ఆణీ విచారితాం థారలీ । హేం హి ఘడేనా ॥ ౧౪ ॥
ఆతాం జన్మతో తో కోణ । కైసీ త్యాచీ వోళఖణ ।
ఆణీ సంచితాచేం లక్షణ । తేంహి నిరోపావేం ॥ ౧౫ ॥
ఆణీ సంచితాచేం లక్షణ । తేంహి నిరోపావేం ॥ ౧౫ ॥
పుణ్యాచేం కైసేం రూప । ఆణీ పాపాచేం కైసేం స్వరూప ।
యాహి శబ్దాచ ఆక్షేప । కోణ కర్తా ॥ ౧౬ ॥
యాహి శబ్దాచ ఆక్షేప । కోణ కర్తా ॥ ౧౬ ॥
హేం కాంహీంచ న యే అనుమానా । మ్హణతీ జన్మ ఘేతే వాసనా ।
పరీ తే పాహాతాం దిసేనా । నా ధరితాం న యే ॥ ౧౭ ॥
పరీ తే పాహాతాం దిసేనా । నా ధరితాం న యే ॥ ౧౭ ॥
వాసనా కామనా ఆణీ కల్పనా । హేతు భావనా మతి నానా ।
ఐశా అనంత వృత్తీ జాణా । అంతఃకర్ణపంచకాచ్యా ॥ ౧౮ ॥
ఐశా అనంత వృత్తీ జాణా । అంతఃకర్ణపంచకాచ్యా ॥ ౧౮ ॥
అసో హేం అవఘేం జాణీవ యంత్ర । జాణీవ మ్హణిజే స్మరణమాత్ర ।
త్యా స్మరణాస జన్మసూత్ర । కైసేం లాగే ॥ ౧౯ ॥
త్యా స్మరణాస జన్మసూత్ర । కైసేం లాగే ॥ ౧౯ ॥
దేహో నిర్మాణ పాంచా భూతాంచా । వాయో చాళక తయాచా ।
జాణణేం హా మనాచా । మనోభావ ॥ ౨౦ ॥
జాణణేం హా మనాచా । మనోభావ ॥ ౨౦ ॥
ఐసేం హేం సహజచి ఘడలేం । తత్వాంచేం గుంథాడేం జాలేం ।
కోణాస కోణే జన్మవిలేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౨౧ ॥
కోణాస కోణే జన్మవిలేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౨౧ ॥
తరీ హేం పాహాతాం దిసేనా । మ్హణోన జన్మచి అసేనా ।
ఉపజలా ప్రాణీ యేనా । మాగుతా జన్మా ॥ ౨౨ ॥
ఉపజలా ప్రాణీ యేనా । మాగుతా జన్మా ॥ ౨౨ ॥
కోణాసీచ జన్మ నాహీం । తరీ సంతసంగేం కేలేం కాఈ ।
ఐసా అభిప్రావ సర్వహి । శ్రోతయాంచా ।
౨౩ ॥ పుర్వీం స్మరణ నా విస్మరణ । మధేంచి హేం జాలేం స్మరణ ।
అంతర్యామీం అంతఃకర్ణ । జాణతీ కళా ॥ ౨౪ ॥
ఐసా అభిప్రావ సర్వహి । శ్రోతయాంచా ।
౨౩ ॥ పుర్వీం స్మరణ నా విస్మరణ । మధేంచి హేం జాలేం స్మరణ ।
అంతర్యామీం అంతఃకర్ణ । జాణతీ కళా ॥ ౨౪ ॥
సావధ ఆహే తోం స్మరణ । వికళ హోతాం విస్మరణ ।
విస్మరణ పడతాం మరణ । పావతీ ప్రాణీ ॥ ౨౫ ॥
విస్మరణ పడతాం మరణ । పావతీ ప్రాణీ ॥ ౨౫ ॥
స్మరణ విస్మరణ రాహిలేం । మగ దేహాస మరణ ఆలేం ।
పుధేం జన్మాస ఘాతలేం । కోణాస కోణేం ॥ ౨౬ ॥
పుధేం జన్మాస ఘాతలేం । కోణాస కోణేం ॥ ౨౬ ॥
మ్హణోనీ జన్మచి అసేనా । ఆణీ యాతనా హి దిసేనా ।
అవఘీ వేర్థచి కల్పనా । బళావలీ ॥ ౨౭ ॥
అవఘీ వేర్థచి కల్పనా । బళావలీ ॥ ౨౭ ॥
మ్హణౌన జన్మచి నాహీం కోణాసీ । శ్రోతయాంచీ ఆశంకా ఐసీ ।
మరోన గేలేం తేం జన్మాసీ । మాగుతేం న యే ॥ ౨౮ ॥
మరోన గేలేం తేం జన్మాసీ । మాగుతేం న యే ॥ ౨౮ ॥
వాళలేం కాష్ఠ హిరవళేనా । పడిలేం ఫళ తేం పున్హాం లాగేనా ।
తైసేం పడిలేం శరీర యేనా । జన్మాస మాగుతేం ॥ ౨౯ ॥
తైసేం పడిలేం శరీర యేనా । జన్మాస మాగుతేం ॥ ౨౯ ॥
మడకేం అవచితేం ఫుటలేం । ఫుటలేం తేం ఫుటోనిచ గేలేం ।
తైసేంచి పున్హాం జన్మలేం । నాహీం మనుష్య ॥ ౩౦ ॥
తైసేంచి పున్హాం జన్మలేం । నాహీం మనుష్య ॥ ౩౦ ॥
యేథేం అజ్ఞాన ఆణీ సజ్ఞాన । సారిఖేచ జాలేం సమాన ।
ఐసా బళావలా అనుమాన । శ్రోతయాంసీ ॥ ౩౧ ॥
ఐసా బళావలా అనుమాన । శ్రోతయాంసీ ॥ ౩౧ ॥
వక్తా మ్హణే హో ఐకా । అవఘేం పాషాండ కరూం నకా ।
అనుమాన అసేల తరీ వివేకా । అవలోకావేం ॥ ౩౨ ॥
అనుమాన అసేల తరీ వివేకా । అవలోకావేం ॥ ౩౨ ॥
ప్రేత్నేంవీణ కార్య జాలేం । జేవిల్యావీణ పోట భరలేం ।
జ్ఞానేంవీణ ముక్త జాలేం । హేం తోం ఘడేనా ॥ ౩౩ ॥
జ్ఞానేంవీణ ముక్త జాలేం । హేం తోం ఘడేనా ॥ ౩౩ ॥
స్వయేం ఆపణ జేవిలా । త్యాస వాటే లోక ధాలా ।
పరంతు హేం సమస్తాంలా । ఘడలే పాహిజే ॥ ౩౪ ॥
పరంతు హేం సమస్తాంలా । ఘడలే పాహిజే ॥ ౩౪ ॥
పోహణేం సికలా తో తరేల । పోహణేం నేణేం తో బుడేల ।
యేథేం హి అనుమాన కరీల । ఐసా కవణు ॥ ౩౫ ॥
యేథేం హి అనుమాన కరీల । ఐసా కవణు ॥ ౩౫ ॥
తైసేం జయాస జ్ఞాన జాలేం । తే తే తితుకేచ తరలే ।
జ్యాచేం బంధనచి తుటలేం । తోచి ముక్త ॥ ౩౬ ॥
జ్యాచేం బంధనచి తుటలేం । తోచి ముక్త ॥ ౩౬ ॥
మోకళా మ్హణే నాహీం బంధన । ఆణీ ప్రత్యక్ష బందీం పడిలే జన ।
త్యాంచేం కైసేం సమాధాన । తేం తుమ్హీ పాహా ॥ ౩౭ ॥
త్యాంచేం కైసేం సమాధాన । తేం తుమ్హీ పాహా ॥ ౩౭ ॥
నేణే దుసర్యాచీ తళమళ । తేం మనుష్య పరదుఃఖసీతళ ।
తైసాచ హాహి కేవళ । అనుభవ జాణావా ॥ ౩౮ ॥
తైసాచ హాహి కేవళ । అనుభవ జాణావా ॥ ౩౮ ॥
జయాస ఆత్మజ్ఞాన జాలేం । తత్వేం తత్వ వివంచిలేం ।
ఖుణేసీ పావతాంచ బాణలేం । సమాధాన ॥ ౩౯ ॥
ఖుణేసీ పావతాంచ బాణలేం । సమాధాన ॥ ౩౯ ॥
జ్ఞానేం చుకే జన్మమరణ । సగట బోలణేం అప్రమాణ ।
వేదశాస్త్ర ఆణీ పురాణ । మగ కాసయాసీ ॥ ౪౦ ॥
వేదశాస్త్ర ఆణీ పురాణ । మగ కాసయాసీ ॥ ౪౦ ॥
వేదశాస్త్రవిచారబోలీ । మాహానుభావాంచీ మండళీ ।
భూమండళీం లోక సకళీ । హేం మానీతనా ॥ ౪౧ ॥
భూమండళీం లోక సకళీ । హేం మానీతనా ॥ ౪౧ ॥
అవఘేం హోతాం అప్రమాణ । మగ ఆపలేంచ కాయ ప్రమాణ ।
మ్హణోన జేథేం ఆత్మజ్ఞాన । తోచి ముక్త ॥ ౪౨ ॥
మ్హణోన జేథేం ఆత్మజ్ఞాన । తోచి ముక్త ॥ ౪౨ ॥
అవఘే చ ముక్త పాహాతాం నర । హాహి జ్ఞాచా ఉద్గార ।
జ్ఞానేంవిణ తో ఉద్ధార । హూణార నాహీం ॥ ౪౩ ॥
జ్ఞానేంవిణ తో ఉద్ధార । హూణార నాహీం ॥ ౪౩ ॥
ఆత్మజ్ఞాన కళోం ఆలే । మ్హణోన దృశ్య మిథ్యా జాలేం ।
పరంతు వేఢా లావిలేం । సకళాస యేణేం ॥ ౪౪ ।
ఆతాం ప్రశ్న హా ఫిటలా । జ్ఞానీ జ్ఞానేం ముక్త జాలా ।
అజ్ఞాన తో బాంధలా । ఆపలే కల్పనేనేం ॥ ౪౫ ॥
పరంతు వేఢా లావిలేం । సకళాస యేణేం ॥ ౪౪ ।
ఆతాం ప్రశ్న హా ఫిటలా । జ్ఞానీ జ్ఞానేం ముక్త జాలా ।
అజ్ఞాన తో బాంధలా । ఆపలే కల్పనేనేం ॥ ౪౫ ॥
విజ్ఞానాసారిఖేం అజ్ఞాన । ఆణీ ముక్తాసారిఖేం బంధన ।
నిశ్చయాసారిఖా అనుమాన । మానూంచి నయే ॥ ౪౬ ॥
నిశ్చయాసారిఖా అనుమాన । మానూంచి నయే ॥ ౪౬ ॥
బంధన మ్హణిజే కాంహీంచ నాహీం । పరీ వేఢా లావిలేం సర్వ హి ।
యాస ఉపావచి నాహీం । కళల్యావాంచునీ ॥ ౪౭ ॥
యాస ఉపావచి నాహీం । కళల్యావాంచునీ ॥ ౪౭ ॥
కాంహీంచ నాహీం ఆణీ బాధీ । హేంచి నవల పాహా ఆధీం ।
మిథ్యా జాణిజేనా బద్ధి । మ్హణోన బద్ధ ॥ ౪౮ ॥
మిథ్యా జాణిజేనా బద్ధి । మ్హణోన బద్ధ ॥ ౪౮ ॥
భోళా భావ సిద్ధీ జావ । హా ఉధారాచా ఉపావ ।
రోకడా మోక్షాచా అభిప్రావ । వివేకేం జాణావా ॥ ౪౯ ॥
రోకడా మోక్షాచా అభిప్రావ । వివేకేం జాణావా ॥ ౪౯ ॥
ప్రాణీ వ్హావయా మోకళా । ఆధీం పాహిజే జాణీవకళా ।
సకళ జాణతాం నిరాళా । సహజచి హోయే ॥ ౫౦ ॥
సకళ జాణతాం నిరాళా । సహజచి హోయే ॥ ౫౦ ॥
కాంహీంచ నేణిజే తేం అజ్ఞాన । సకళ జాణిజే తేం జ్ఞాన ।
జాణివ రాహాతాం విజ్ఞాన । స్వయేంచి ఆత్మా ॥ ౫౧ ॥
జాణివ రాహాతాం విజ్ఞాన । స్వయేంచి ఆత్మా ॥ ౫౧ ॥
అమృత సేఊన అమర జాలా । తో మ్హణే మృత్యు కైసా యేతో జనాలా ।
తైసా వివేకీ మ్హణే బద్ధాలా । జన్మ తో కైసా ॥ ౫౨ ॥
తైసా వివేకీ మ్హణే బద్ధాలా । జన్మ తో కైసా ॥ ౫౨ ॥
జాణతా మ్హణే జనాతేం । తుమ్హాంస భూత కైసే ఝడపితేం ।
తుమ్హాస వీష కైసేం చఢతేం । నిర్విష మ్హణే ।
॥ ౫౩ ॥
తుమ్హాస వీష కైసేం చఢతేం । నిర్విష మ్హణే ।
॥ ౫౩ ॥
ఆధీం బద్ధాసారికేం వ్హావేం । మగ హేం నలగేచి పుసావేం ।
వివేక దూరీ ఠేఊన పాహావేం । లక్షణ బద్ధాచేం ॥ ౫౪ ॥
వివేక దూరీ ఠేఊన పాహావేం । లక్షణ బద్ధాచేం ॥ ౫౪ ॥
నిజేల్యాస చేఈలా తో । మ్హణే హా కాం రే వోసణాతో ।
అనుభవ పాహాణేంచి ఆహే తో । తరీ మగ నిజోన పాహావా ॥ ౫౫ ॥
అనుభవ పాహాణేంచి ఆహే తో । తరీ మగ నిజోన పాహావా ॥ ౫౫ ॥
జ్ఞాత్యాచీ ఉగవలీ వృత్తీ । బద్ధాఐసీ న పడేల గుంతీ ।
భుకేల్యాచీ అనుభవప్రాప్తీ । ధాల్యాస నాహీం ॥ ౫౬ ॥
భుకేల్యాచీ అనుభవప్రాప్తీ । ధాల్యాస నాహీం ॥ ౫౬ ॥
ఇతుకేన ఆశంకా తుటలీ । జ్ఞానేం మోక్షప్రాప్తీ జాలీ ।
వివేక పాహాతాం బాణలీ । అంతరస్థితీ ॥ ౫౭ ॥
వివేక పాహాతాం బాణలీ । అంతరస్థితీ ॥ ౫౭ ॥
ఇథి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే వికల్పనిరసననామ సమాస సాతవా ॥
సమాస ఆఠవా : దేహాంతనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
జ్ఞాతా సుటలా జ్ఞానమతేం । పరంతు జన్మ కైసా బద్ధాతేం ।
బద్ధాచేం కాయే జన్మతేం । అంతకాళీం ॥ ౧ ॥
బద్ధాచేం కాయే జన్మతేం । అంతకాళీం ॥ ౧ ॥
బద్ధ ప్రాణీ మరోన గేలే । తేథేం కాంహీంచ నాహీం ఉరలేం ।
జాణివేచే విస్మరణ జాలేం । మరణాపూర్వీ ॥ ౨ ॥
జాణివేచే విస్మరణ జాలేం । మరణాపూర్వీ ॥ ౨ ॥
ఐసీ ఘేతలీ ఆశంకా । యాచేం ఉత్తర ఐకా ।
ఆతాం దుశ్చీత హోఊం నకా । మ్హణే వక్తా ॥ ౩ ॥
ఆతాం దుశ్చీత హోఊం నకా । మ్హణే వక్తా ॥ ౩ ॥
పంచప్రాణ స్థళేం సోడితీ । ప్రాణరూప వాసనావృత్తీ ।
వాసనామిశ్రీత ప్రాణ జాతీ । దేహ సోడునియా ॥ ౪ ॥
వాసనామిశ్రీత ప్రాణ జాతీ । దేహ సోడునియా ॥ ౪ ॥
వాయోసరిసీ వాసనా గేలీ । తే వాయోరూపేంచి రాహిలీ ।
పున్హాం జన్మ ఘేఊన ఆలీ । హేతుపరత్వేం ॥ ౫ ॥
పున్హాం జన్మ ఘేఊన ఆలీ । హేతుపరత్వేం ॥ ౫ ॥
కిత్యేక ప్రాణీ నిఃశేష మరతీ । పున్హాం మాగుతే జీవ యేతీ ।
ఢకలూన దిల్హేం తేణేం దుఖవతీ । హస్తపాదాదిక ॥ ౬ ॥
ఢకలూన దిల్హేం తేణేం దుఖవతీ । హస్తపాదాదిక ॥ ౬ ॥
సర్పదృష్టీ జాలియాం వరీ । తీం దివసాం ఉఠవీ ధన్వంతరీ ।
తేవ్హాం తే మాఘారీ । వాసనా యేతే కీం ॥ ౭ ॥
తేవ్హాం తే మాఘారీ । వాసనా యేతే కీం ॥ ౭ ॥
కిత్యేక సేవేం హోఊన పడతీ । కిత్యేక తయాంస ఉఠవితీ ।
యేమలోకీంహూన ఆణితీ । మాఘారే ప్రాణీ ॥ ౮ ॥
యేమలోకీంహూన ఆణితీ । మాఘారే ప్రాణీ ॥ ౮ ॥
కిత్యేక పుర్వీం శ్రాపిలే । తే శాపేం దేహ పావలే ।
ఉశ్రాపకాళీం పున్హాం ఆలే । పూర్వదేహీం ॥ ౯ ॥
ఉశ్రాపకాళీం పున్హాం ఆలే । పూర్వదేహీం ॥ ౯ ॥
కిత్యేకీం బహు జన్మ ఘేతలే । కిత్యేక పరకాయా ప్రవేశలే ।
ఐసే ఆలే ఆణీ గేలే । బహుత లోక ॥ ౧౦ ॥
ఐసే ఆలే ఆణీ గేలే । బహుత లోక ॥ ౧౦ ॥
ఫుంకల్యాసరిసా వాయో గేలా । తేథేం వాయోసూన నిర్మాణ జాలా ।
మ్హణోన వాయోరూప వాసనేలా । జ్నమ ఆహే ॥ ౧౧ ॥
మ్హణోన వాయోరూప వాసనేలా । జ్నమ ఆహే ॥ ౧౧ ॥
మనాచ్యా వృత్తీ నానా । త్యాంత జన్మ ఘేతే వాసనా ।
వాసనా పాహాతాం దిసేనా । పరంతు ఆహే ॥ ౧౨ ॥
వాసనా పాహాతాం దిసేనా । పరంతు ఆహే ॥ ౧౨ ॥
వాసనా జాణిజే జాణివహేత । జాణీవ ముళీంచా మూళతంత ।
మూళమాయేంత అసే మిశ్రిత । కారణరూపేం ॥ ౧౩ ॥
మూళమాయేంత అసే మిశ్రిత । కారణరూపేం ॥ ౧౩ ॥
కారణరూప ఆహే బ్రహ్మాండీం । కార్యరూపేం వర్తే పిండీం ।
అనుమానితాం తాంతడీం । అనుమానేనా ॥ ౧౪ ॥
అనుమానితాం తాంతడీం । అనుమానేనా ॥ ౧౪ ॥
పరంతు ఆహే సూక్ష్మరూప । జైసేం వాయోచే స్వరూప ।
సకళ దేవ వాయోరూప । ఆణీ భూతసృష్టి ॥ ౧౫ ॥
సకళ దేవ వాయోరూప । ఆణీ భూతసృష్టి ॥ ౧౫ ॥
వాయోమధేం వికార నానా । వాయో పాహాతాం తరీ దిసేనా ।
తైసీ జాణీవవాసనా । అతి సూక్ష్మ ॥ ౧౬ ॥
తైసీ జాణీవవాసనా । అతి సూక్ష్మ ॥ ౧౬ ॥
త్రిగుణ ఆణీ పంచభూతేం । హే వాయోమధ్యేం మిశ్రితే ।
అనుమానేనా మ్హణోన త్యాతేం । మిథ్యా మ్హణోం నయే ॥ ౧౭ ॥
అనుమానేనా మ్హణోన త్యాతేం । మిథ్యా మ్హణోం నయే ॥ ౧౭ ॥
సహజ వాయో చాలే । తరీ సుగంధ దుర్గంధ కళోం ఆలే ।
ఉష్ణ సీతళ తప్త నివాలే । ప్రత్యక్ష ప్రాణీ ॥ ౧౮ ॥
ఉష్ణ సీతళ తప్త నివాలే । ప్రత్యక్ష ప్రాణీ ॥ ౧౮ ॥
వాయోచేని మేఘ వోళతీ । వాయోచేని నక్షత్రేం చాలతీ ।
సకళ సృష్టీచీ వర్తతీ గతీ । సకళ తో వాయో ॥ ౧౯ ॥
సకళ సృష్టీచీ వర్తతీ గతీ । సకళ తో వాయో ॥ ౧౯ ॥
వాయోరూపేం దేవతేం భూతేం । ఆంగీం భరతీ అకస్మాతేం ।
వీధ కేలియాం ప్రేతేం । సావధ హోతీం ॥ ౨౦ ॥
వీధ కేలియాం ప్రేతేం । సావధ హోతీం ॥ ౨౦ ॥
వారేం నిరాళేం న బోలే । దేహామధేం భరోన డోలే ।
ఆళీ ఘేఊన జన్మా ఆలే । కిత్యేక ప్రాణీ ॥ ౨౧ ॥
ఆళీ ఘేఊన జన్మా ఆలే । కిత్యేక ప్రాణీ ॥ ౨౧ ॥
రాహాణేం బ్రహ్మణసమంధ జాతీ । రాహాణేం ఠేవణీం సాంపడతీ ।
నానా గుంతలే ఉగవతీ । ప్రత్యక్ష రాహాణేం ॥ ౨౨ ॥
నానా గుంతలే ఉగవతీ । ప్రత్యక్ష రాహాణేం ॥ ౨౨ ॥
ఐసా వాయోచా వికార । యేవంచే కళేనా విస్తార ।
సకళ కాంహీం చరాచర । వాయోముళేం ॥ ౨౩ ॥
సకళ కాంహీం చరాచర । వాయోముళేం ॥ ౨౩ ॥
వాయో స్తబ్ధరూపేం సృష్టీధర్తా । వాయో చంచళరూపేం సృష్టీకర్తా ।
న కళే తరీ విచారీం ప్రవర్తా । మ్హణిజే కళే ॥ ౨౪ ॥
న కళే తరీ విచారీం ప్రవర్తా । మ్హణిజే కళే ॥ ౨౪ ॥
ముళాపాసూన సేవటవరీ । వాయోచి సకళ కాంహీం కరీ ।
వాయోవేగళేం కర్తుత్వ చతురీం మజ నిరోపావేం ॥ ౨౫ ॥
వాయోవేగళేం కర్తుత్వ చతురీం మజ నిరోపావేం ॥ ౨౫ ॥
జాణీవరూప మూళమాయా । జాణీవ జాతే ఆపల్యా ఠాయా ।
గుప్త ప్రగట హోఊనియాం । విశ్వీం వర్తే ॥ ౨౬ ॥
గుప్త ప్రగట హోఊనియాం । విశ్వీం వర్తే ॥ ౨౬ ॥
కోఠేం గుప్త కోఠేం ప్రగటే । జైసేం జీవన ఉఫాళే ఆటే ।
పుఢేం మాగుతా వోఘ లోటే । భూమండళీం ॥ ౨౭ ॥
పుఢేం మాగుతా వోఘ లోటే । భూమండళీం ॥ ౨౭ ॥
తైసాచ వాయోమధేం జాణీవప్రకార । ఉమటే ఆటే నిరంతర ।
కోఠేం వికారేం కోఠేం సమీర । ఉగాచ వాజే ॥ ౨౮ ॥
కోఠేం వికారేం కోఠేం సమీర । ఉగాచ వాజే ॥ ౨౮ ॥
వారీం ఆంగావరూన జాతీ । తేణేం హాతపాయే వాళతీ ।
వారాం వాజతాం కరపతీ । ఆలీం పికేం ॥ ౨౯ ॥
వారాం వాజతాం కరపతీ । ఆలీం పికేం ॥ ౨౯ ॥
నానా రోగాంచీం నానా వారీం । పీడా కరితీ పృథ్వీవరీ ।
వీజ కడాడీ అంబరీం । వాయోముళేం ॥ ౩౦ ॥
వీజ కడాడీ అంబరీం । వాయోముళేం ॥ ౩౦ ॥
వాయోకరితాం రాగోద్ధార । కళే వోళఖీచా నిర్ధార ।
దీప లాగే మేఘ పడే హా చమత్కార । రాగోద్ధారీం ॥ ౩౧ ॥
దీప లాగే మేఘ పడే హా చమత్కార । రాగోద్ధారీం ॥ ౩౧ ॥
వాయో ఫుంకితాం భులీ పడతీ । వాయో ఫుంకితాం ఖాండకేం కరపతీ ।
వాయోకరితాం చాలతీ । నానా మంత్ర ॥ ౩౨ ॥
వాయోకరితాం చాలతీ । నానా మంత్ర ॥ ౩౨ ॥
మంత్రేం దేవ ప్రగటతీ । మంత్రేం భూతేం అఖరకితీ ।
బాజీగరీ వోడంబరీ కరితీ । మంత్రసామర్థ్యేం ॥ ౩౩ ॥
బాజీగరీ వోడంబరీ కరితీ । మంత్రసామర్థ్యేం ॥ ౩౩ ॥
రాక్షసాంచీ మావరచనా । తే హే దేవాందికాం కళేనా ।
విచిత్ర సామర్థ్యేం నానా । స్తంబనమోహనాదికేం ॥ ౩౪ ॥
విచిత్ర సామర్థ్యేం నానా । స్తంబనమోహనాదికేం ॥ ౩౪ ॥
ధడచి పిసేం కరావేం । పిసేంచ ఉమజవావేం ।
నానా వికార సాంగావే । కితీ మ్హణోనీ ॥ ౩౫ ॥
నానా వికార సాంగావే । కితీ మ్హణోనీ ॥ ౩౫ ॥
మంత్రీం సంగ్రామ దేవాచా । మంత్రీం సాభిమాన ఋషీచా ।
మహిమా మంత్రసామర్థ్యాచా । కోణ జాణే ॥ ౩౬ ॥
మహిమా మంత్రసామర్థ్యాచా । కోణ జాణే ॥ ౩౬ ॥
మంత్రీం పక్షీ ఆటోపితీ । మూశకేం స్వాపదేం బాంధతీ ।
మంత్రీం మాహసర్ప ఖిళితీ । ఆణీ ధనలాభ ॥ ౩౭ ॥
మంత్రీం మాహసర్ప ఖిళితీ । ఆణీ ధనలాభ ॥ ౩౭ ॥
ఆతాం అసో హా ప్రశ్న జాలా । బద్ధాచా జన్మ ప్రత్యయా ఆలా ।
మాగీల ప్రశ్న ఫిటలా । శ్రోతయాచా ॥ ౩౮ ॥
మాగీల ప్రశ్న ఫిటలా । శ్రోతయాచా ॥ ౩౮ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే దేహాంతనిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥
సమాస నవవా : సందేహవారణ ॥ శ్రీరామ ॥
బ్రహ్మ వారితాం వారేనా । బ్రహ్మ సారితాం సారేనా ।
బ్రహ్మ కాంహీం వోసరేనా । యేకీకడే ॥ ౧ ॥
బ్రహ్మ కాంహీం వోసరేనా । యేకీకడే ॥ ౧ ॥
బ్రహ్మ భేదితాం భేదేనా । బ్రహ్మ చ్హేదితాం చ్హేదేనా ।
బ్రహ్మ పరతేం హోయేనా । కేలేం తరీ ॥ ౨ ॥
బ్రహ్మ పరతేం హోయేనా । కేలేం తరీ ॥ ౨ ॥
బ్రహ్మ ఖండేనా అఖండ । బ్రహ్మీం నాహీం దుసరేం బండ ।
తరీ కైసేం హేం బ్రహ్మాండ । సిరకలేం మధేం ॥ ౩ ॥
తరీ కైసేం హేం బ్రహ్మాండ । సిరకలేం మధేం ॥ ౩ ॥
పర్వత పాషాణ సిళా సిఖరేం । నానా స్థళేం స్థళాంతరేం ।
భూగోళరచనా కోణ్యా ప్రకారేం । జాలీం పరబ్రహ్మీం ॥ ౪ ॥
భూగోళరచనా కోణ్యా ప్రకారేం । జాలీం పరబ్రహ్మీం ॥ ౪ ॥
భూగోళ ఆహే బ్రహ్మామధేం । బ్రహ్మ ఆహే భూగోళామధేం ।
పాహాతం యేక యేకామధేం । ప్రత్యక్ష దిసే ॥ ౫ ॥
పాహాతం యేక యేకామధేం । ప్రత్యక్ష దిసే ॥ ౫ ॥
బ్రహ్మీం భూగోళేం పైస కేలా । ఆణీ భూగోళహి బ్రహ్మేం భేదిలా ।
విచార పాహాతాం ప్రత్యయ ఆలా । ప్రత్యక్ష ఆతాం ॥ ౬ ॥
విచార పాహాతాం ప్రత్యయ ఆలా । ప్రత్యక్ష ఆతాం ॥ ౬ ॥
బ్రహ్మేం బ్రహ్మాండ భేదిలేం । హేం తోం పాహతాం నీటచి జాలేం ।
పరీ బ్రహ్మాస బ్రహ్మాండేం భేదిలేం । హేం విపరీత దిసే ॥ ౭ ॥
పరీ బ్రహ్మాస బ్రహ్మాండేం భేదిలేం । హేం విపరీత దిసే ॥ ౭ ॥
భేదిలేం నాహీం మ్హణావేం । తరీ బ్రహ్మీం బ్రహ్మాండ స్వభావేం ।
హేం సకళాంస అనుభవేం । దిసత ఆహే ॥ ౮ ॥
హేం సకళాంస అనుభవేం । దిసత ఆహే ॥ ౮ ॥
తరీ హేం ఆతాం కైసేం జాలేం । విచారూన పాహిజే బోలిలేం ।
ఐసేం శ్రోతీం ఆక్షేపిలేం । ఆక్షేపవచన ॥ ౯ ॥
ఐసేం శ్రోతీం ఆక్షేపిలేం । ఆక్షేపవచన ॥ ౯ ॥
ఆతాం యాచేం ప్రత్యుత్తర । సావధ ఐకా నిరోత్తర ।
యేథేం పడిలే కిం విచార । సందేహాచీ ॥ ౧౦ ॥
యేథేం పడిలే కిం విచార । సందేహాచీ ॥ ౧౦ ॥
బ్రహ్మాండ నాహీం మ్హణో తరీ దిసే । ఆణీ దిసే మ్హణో తరీ నాసే ।
ఆతాం హేం సమజతీ కైసేం । శ్రోతేజన ॥ ౧౧ ॥
ఆతాం హేం సమజతీ కైసేం । శ్రోతేజన ॥ ౧౧ ॥
తంవ శ్రోతే జాలే ఉద్దిత । ఆహోం మ్హణతీ సావచిత్త ।
ప్రసంగేం బోలోం ఉచిత । ప్రత్యోత్తర ॥ ౧౨ ॥
ప్రసంగేం బోలోం ఉచిత । ప్రత్యోత్తర ॥ ౧౨ ॥
ఆకాశీం దీపాస లావిలేం । దీపేం ఆకాశ పరతేం కేలేం ।
హేం తోం ఘడేనా పాహిలేం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౧౩ ॥
హేం తోం ఘడేనా పాహిలేం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౧౩ ॥
ఆప తేజ అథవా పవన । సారూం న సకతీ గగన ।
గగన పాహాతాం సఘన । చళేల కైసేం ॥ ౧౪ ॥
గగన పాహాతాం సఘన । చళేల కైసేం ॥ ౧౪ ॥
అథవా కఠీణ జాలీ మేదనీ । తరీ గగనేం కేలీ చాళణీ ।
పృథ్వీచేం సర్వాంగ భేదూనీ రాహిలేం గగన ॥ ౧౫ ॥
పృథ్వీచేం సర్వాంగ భేదూనీ రాహిలేం గగన ॥ ౧౫ ॥
యాచీ ప్రచిత ఐసీ అసే । జేం జడత్వా ఆలేం తితుకేం నాసే ।
ఆకాశ జైసేం తైసేం అసే । చళణార నాహీం ॥ ౧౬ ॥
ఆకాశ జైసేం తైసేం అసే । చళణార నాహీం ॥ ౧౬ ॥
వేగళేపణ పాహావేం । తయాస ఆకాశ మ్హణావేం ।
అభిన్న హోతాం స్వభావేం । ఆకాశ బ్రహ్మ ॥ ౧౭ ॥
అభిన్న హోతాం స్వభావేం । ఆకాశ బ్రహ్మ ॥ ౧౭ ॥
తస్మాత ఆకాశ చళేనా । భేద గగనాచా కళేనా ।
భాసలేం బ్రహ్మ తయాస జాణా । ఆకాశ మ్హణావేం ॥ ౧౮ ॥
భాసలేం బ్రహ్మ తయాస జాణా । ఆకాశ మ్హణావేం ॥ ౧౮ ॥
నిర్గుణ బ్రహ్మసేం భాసలేం । కల్పూం జాతాం అనుమానలేం ।
మ్హణోన ఆకాశ బోలిలేం । కల్పనేసాఠీం ॥ ౧౯ ॥
మ్హణోన ఆకాశ బోలిలేం । కల్పనేసాఠీం ॥ ౧౯ ॥
కల్పనేసి భాసే భాస । తితుకేం జాణావేం ఆకాశ ।
పరబ్రహ్మ నిరాభాస । నిర్వికల్ప ॥ ౨౦ ॥
పరబ్రహ్మ నిరాభాస । నిర్వికల్ప ॥ ౨౦ ॥
పంచభూతాంమధేం వాస । మ్హణౌన బోలిజే ఆకాశ ।
భూతాంతరీం జో బ్రహ్మాంశ । తేంచి గగన ॥ ౨౧ ॥
భూతాంతరీం జో బ్రహ్మాంశ । తేంచి గగన ॥ ౨౧ ॥
ప్రత్యక్ష హోతేం జాతేం । అచళ కైసేం మ్హణావేం త్యాతేం ।
మ్హణఓనియాం గగనాతేం । భేదిలేం నాహీం ॥ ౨౨ ॥
మ్హణఓనియాం గగనాతేం । భేదిలేం నాహీం ॥ ౨౨ ॥
పృథ్వీ విరోన ఉరే జీవన । జీవన నస్తాం ఉరే అగ్న ।
అగ్న విఝతాం ఉరే పవన । తోహి నసే ॥ ౨౩ ॥
అగ్న విఝతాం ఉరే పవన । తోహి నసే ॥ ౨౩ ॥
మిథ్యా ఆలేం ఆణీ గేలేం । తేణేం ఖరేం తేం భంగలేం ।
ఐసేం హేం ప్రచితీస ఆలేం । కోణేంపరీ ॥ ౨౪ ॥
ఐసేం హేం ప్రచితీస ఆలేం । కోణేంపరీ ॥ ౨౪ ॥
భ్రమేం ప్రత్యక్ష దిసతేం । విచార పాహతాం కాయ తేథేం ।
భ్రమమూళ యా జగాఅతేం । ఖరేం కైసేం మ్హణావేం ॥ ౨౫ ॥
భ్రమమూళ యా జగాఅతేం । ఖరేం కైసేం మ్హణావేం ॥ ౨౫ ॥
భ్రమ శోధితాం కాంహీంచ నాహీం । తేథేం భేదిలేం కోణేం కాఈ ।
భ్రమేం భేదిలేం మ్హణతాం ఠాఈం । భ్రమచి మిథ్యా ॥ ౨౬ ॥
భ్రమేం భేదిలేం మ్హణతాం ఠాఈం । భ్రమచి మిథ్యా ॥ ౨౬ ॥
భ్రమాచేం రూప మిథ్యా జాలేం । మగ సుఖేం మ్హణావేం భేదిలేం ।
మూళీం లటికేం త్యానేం కేలేం । తేంహి తైసేం ॥ ౨౭ ॥
మూళీం లటికేం త్యానేం కేలేం । తేంహి తైసేం ॥ ౨౭ ॥
లటిక్యానేం ఉదండ కేలేం । తరీ ఆముచేం కాయ గేలేం ।
కేలేం మ్హణతాంచ నాథిలేం । శాహాణే జాణతీ ॥ ౨౮ ॥
కేలేం మ్హణతాంచ నాథిలేం । శాహాణే జాణతీ ॥ ౨౮ ॥
సాగరామధేం ఖసఖస । తైసేం పరబ్రహ్మీం దృశ్య ।
మతిసారిఖా మతిప్రకాశ । అంతరీం వాఢే ॥ ౨౯ ॥
మతిసారిఖా మతిప్రకాశ । అంతరీం వాఢే ॥ ౨౯ ॥
మతీ కరితాం విశాళ । కవళో లాగే అంతరాళ ।
పాహాతాం భాసే బ్రహ్మగోళ । కవీఠ జైసేం॥ ౩౦ ॥
పాహాతాం భాసే బ్రహ్మగోళ । కవీఠ జైసేం॥ ౩౦ ॥
వృత్తి త్యాహూన విశాళ । కరితాం బ్రహ్మాండ బద్రిఫళ ।
బ్రహ్మాకార హోతాం కేవళ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౧ ॥
బ్రహ్మాకార హోతాం కేవళ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౧ ॥
ఆపణ వివేకేం విశాళలా । మర్యాదేవేగళా జాలా ।
మగ బ్రహ్మగోళ దేఖిలా । వటబీజన్యాయేం ॥ ౩౨ ॥
మగ బ్రహ్మగోళ దేఖిలా । వటబీజన్యాయేం ॥ ౩౨ ॥
హోతాం త్యాహూన విస్తీర్ణ । వటబీజ కోటిప్రమాణ ।
ఆపాణ హోతాం పరిపూర్ణ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౩ ॥
ఆపాణ హోతాం పరిపూర్ణ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౩ ॥
ఆపణ భ్రమేం లాహానాళలా । కేవళ దేహధారీ జాలా ।
తరీ మగ బ్రహ్మాండ త్యాలా । కవళేల కైసేం ॥ ౩౪ ॥
తరీ మగ బ్రహ్మాండ త్యాలా । కవళేల కైసేం ॥ ౩౪ ॥
వృత్తీ ఐసీ వాఢవావీ । పసరూన నాహీంచ కరావీ ।
పూర్ణబ్రహ్మాస పురవవీ । చహూంకడే ॥ ౩౫ ॥
పూర్ణబ్రహ్మాస పురవవీ । చహూంకడే ॥ ౩౫ ॥
జంవ యేక సువర్ణ ఆణితాం । తేణేం బ్రహ్మాండ మఢవితాం ।
కైసే హోఈల తేం తత్వతాం । బరేం పాహా ॥ ౩౬ ॥
కైసే హోఈల తేం తత్వతాం । బరేం పాహా ॥ ౩౬ ॥
వస్తు వృత్తిస కవళే । తేణేం వృత్తి ఫాటోన వితుళే ।
నిర్గుణ ఆత్మాచ నివళే । జైసా తైసా ॥ ౩౭ ॥
నిర్గుణ ఆత్మాచ నివళే । జైసా తైసా ॥ ౩౭ ॥
యేథేం ఫిటలీ ఆశంకా । శ్రోతే హో సందేహ ధరూం నకా ।
అనుమాన అసేల తరీ వివేకా । అవలోకావేం ॥ ౩౮ ॥
అనుమాన అసేల తరీ వివేకా । అవలోకావేం ॥ ౩౮ ॥
వివేకేం తుటేం అనుమాన । వివేకేం హోయే సమాధాన ।
వివేకేం ఆత్మనివేదన । మోక్ష లాభే ॥ ౩౯ ॥
వివేకేం ఆత్మనివేదన । మోక్ష లాభే ॥ ౩౯ ॥
కేలీ మోక్షాచీ ఉపేక్షా । వివేకేం సారిలేం పూర్వపక్షా ।
సిద్ధాంత ఆత్మా ప్రత్యక్షా । ప్రమాణ న లగే ॥ ౪౦ ॥
సిద్ధాంత ఆత్మా ప్రత్యక్షా । ప్రమాణ న లగే ॥ ౪౦ ॥
హే ప్రచితీచీం ఉత్తరేం । కళతీ సారాసారవిచారేం ।
మననధ్యాసేం సాక్షాత్కారేం । పావన హోఈజే ॥ ౪౧ ॥
మననధ్యాసేం సాక్షాత్కారేం । పావన హోఈజే ॥ ౪౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సందేహవారణనామ సమాస నవవా ॥
సమాస దహావా : స్థితినిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
దేఉళామధేం జగన్నాయేక । ఆణీ దేవళావరీ బైసలా కాక ।
పరీ తో దేవాహున అధిక । మ్హణోం నయే కీం ॥ ౧ ॥
పరీ తో దేవాహున అధిక । మ్హణోం నయే కీం ॥ ౧ ॥
సభా బైసలీ రాజద్వారీం । ఆణీ మర్కట గేలేం స్తంభావరీ ।
పరీ తేం సభేహూన శ్రేష్ఠ చతురీం । కైసే మానావేం ॥ ౨ ॥
పరీ తేం సభేహూన శ్రేష్ఠ చతురీం । కైసే మానావేం ॥ ౨ ॥
బ్రహ్మణ స్నాన కరూన గేలే । ఆణీ బక తైసేచి బైసలే ।
పరీ తే బ్రహ్మణపరీస భలే । కైసే మానావే ॥ ౩ ॥
పరీ తే బ్రహ్మణపరీస భలే । కైసే మానావే ॥ ౩ ॥
బ్రహ్మణామధేం కోణీ నేమస్త । కోణీ జాలే అవ్యావేస్త ।
ఆణీ స్వాన సదా ధ్యానస్త । పరీ తేం ఉత్తమ నవ్హే ॥ ౪ ॥
ఆణీ స్వాన సదా ధ్యానస్త । పరీ తేం ఉత్తమ నవ్హే ॥ ౪ ॥
బ్రాహ్మణ లక్షముద్రా నేణేం । మార్జర లక్షవిషఈం శాహాణేం ।
పరీ బ్రహ్మణాపరీస విశేష కోణేం । మ్హణావేం తయాసీ ॥ ౫ ॥
పరీ బ్రహ్మణాపరీస విశేష కోణేం । మ్హణావేం తయాసీ ॥ ౫ ॥
బ్రహ్మణ పాహే భేదాభేద । మక్షికా సర్వాంస అభేద ।
పరీ తీస జాలా జ్ఞానబోధ । హేం తోం న ఘడే కీం ॥ ౬ ॥
పరీ తీస జాలా జ్ఞానబోధ । హేం తోం న ఘడే కీం ॥ ౬ ॥
ఉంచ వస్త్రేం నీచ ల్యాలా । ఆణీ సమర్థ ఉఘడాచ బైసలా ।
పరీ తో ఆహే పరిక్షిలా । పరీక్షవంతీం ॥ ౭ ॥
పరీ తో ఆహే పరిక్షిలా । పరీక్షవంతీం ॥ ౭ ॥
బాహ్యాకార కేలా అధిక । పరీ తో అవఘా లోకిక ।
యేథేం పాహిజే ముఖ్య యేక । అంతరనిష్ఠా ॥ ౮ ॥
యేథేం పాహిజే ముఖ్య యేక । అంతరనిష్ఠా ॥ ౮ ॥
లోకిక బరా సంపాదిలా । పరీ అంతరీం సావధ నాహీం జాలా ।
ముఖ్య దేవాస చుకలా । తో ఆత్మఘాతకీ ॥ ౯ ॥
ముఖ్య దేవాస చుకలా । తో ఆత్మఘాతకీ ॥ ౯ ॥
దేవాస భజతాం దేవలోక । పిత్రాంస భజతాం పిత్రలోక ।
భూతాంస భజతాం భూతలోక । పావిజేతో ॥ ౧౦ ॥
భూతాంస భజతాం భూతలోక । పావిజేతో ॥ ౧౦ ॥
జేణేం జయాస భజావేం । తేణేం త్యా లోకాసీ జావేం ।
నిర్గుణీం భజతాం వ్హావేం । నిర్గుణచి స్వయేం ॥ ౧౧ ॥
నిర్గుణీం భజతాం వ్హావేం । నిర్గుణచి స్వయేం ॥ ౧౧ ॥
నిర్గుణాచేం కైసేం భజన । నిర్గుణీం అసావేం అనన్య ।
అనన్య హోతాం హోఈజే ధన్య । నిశ్చయేంసీం ॥ ౧౨ ॥
అనన్య హోతాం హోఈజే ధన్య । నిశ్చయేంసీం ॥ ౧౨ ॥
సకళ కేలియాచేం సార్థక । దేవ వోళఖావా యేక ।
ఆపణ కోణ హా వివేక । పాహిలా పాహిజే ॥ ౧౩ ॥
ఆపణ కోణ హా వివేక । పాహిలా పాహిజే ॥ ౧౩ ॥
దేవ పాహాతాం నిరాకార । ఆపలా తో మాఈక విచార ।
సోహం ఆత్మా హా నిర్ధార । బాణోన గేలా ॥ ౧౪ ॥
సోహం ఆత్మా హా నిర్ధార । బాణోన గేలా ॥ ౧౪ ॥
ఆతాం అనుమాన తో కాఈ । వస్తు ఆహే వస్తుచా ఠాఈం ।
దేహభావ కాంహీంచ నాహీం । ధాండోళితాం ॥ ౧౫ ॥
దేహభావ కాంహీంచ నాహీం । ధాండోళితాం ॥ ౧౫ ॥
సిద్ధాస ఆణీ సాధన । హా తోం అవఘాచ అనుమాన ।
ముక్తాస ఆణీ బంధన । ఆడళేనా ॥ ౧౬ ॥
ముక్తాస ఆణీ బంధన । ఆడళేనా ॥ ౧౬ ॥
సాధనేం జేం కాంహీం సాధావేం । తేం తోం ఆపణచి స్వభావేం ।
ఆతాం సాధకాచ్యా నావేం । సున్యాకార ॥ ౧౭ ॥
ఆతాం సాధకాచ్యా నావేం । సున్యాకార ॥ ౧౭ ॥
కుల్లాళ పావలా రాజపదవీ । ఆతాం రాసభేం కాసయా రాఖావీ ।
కుల్లాళపణాచీ ఉఠాఠేవీ । కాసయా పాహిజే ॥ ౧౮ ॥
కుల్లాళపణాచీ ఉఠాఠేవీ । కాసయా పాహిజే ॥ ౧౮ ॥
తైసా అవఘా వృత్తీభావ । నానా సాధనాంచా ఉపావ ।
సాధ్య జాలియాం కైంచా ఠావ । సాధనాంసీ ॥ ౧౯ ॥
సాధ్య జాలియాం కైంచా ఠావ । సాధనాంసీ ॥ ౧౯ ॥
సాధనేం కాయే సాధావేం । నేమేం కాయే ఫళ ఘ్యావేం ।
ఆపణ వస్తు భరంగళావేం । కాసయాసీ ॥ ౨౦ ॥
ఆపణ వస్తు భరంగళావేం । కాసయాసీ ॥ ౨౦ ॥
దేహ తరీ పాంచా భూతాంచా । జీవ తరీ అంశ బ్రహ్మీంచా ।
పరమాత్మా తరీ అనన్యాచా । ఠావ పాహా ॥ ౨౧ ॥
పరమాత్మా తరీ అనన్యాచా । ఠావ పాహా ॥ ౨౧ ॥
ఉగేంచి పాహాతాం మీపణ దిసే । శోధ ఘేతాం కాంహీంచ నసే ।
తత్వేం తత్వ నిరసే । పుఢేం నిఖళ ఆత్మా ॥ ౨౨ ॥
తత్వేం తత్వ నిరసే । పుఢేం నిఖళ ఆత్మా ॥ ౨౨ ॥
ఆత్మా ఆహే ఆత్మపణేం । జీవ ఆహే జీవపణేం ।
మాయా ఆహే మాయాపణేం । విస్తారలీ ॥ ౨౩ ॥
మాయా ఆహే మాయాపణేం । విస్తారలీ ॥ ౨౩ ॥
ఐసేం అవఘేంచి ఆహే । ఆణీ ఆపణ హి కోణీయేక ఆహే ।
హేం సకళ శోధూన పాహే । తోచి జ్ఞానీ ॥ ౨౪ ॥
హేం సకళ శోధూన పాహే । తోచి జ్ఞానీ ॥ ౨౪ ॥
శోధూం జాణేం సకళాంసీ। పరీ పాహోం నేణే ఆపణాసీ ।
ఐక జ్ఞానీ యేకదేసీ । వృత్తిరూపేం ॥ ౨౫ ॥
ఐక జ్ఞానీ యేకదేసీ । వృత్తిరూపేం ॥ ౨౫ ॥
తేం వృత్తిరూప జరీ పాహిలేం । తరీ మగ కాంహీంచ నాహీం రాహిలేం ।
ప్రకృతినిరాసేం అవఘేంచి గేలేం । వికారవంత ॥ ౨౬ ॥
ప్రకృతినిరాసేం అవఘేంచి గేలేం । వికారవంత ॥ ౨౬ ॥
ఉరలేం తేం నిఖళ నిర్గుణ । వివంచితాం తేంచి ఆపణ ।
ఐసీ హే పరమార్థాచీ ఖూణ । అగాధ ఆహే ॥ ౨౭ ॥
ఐసీ హే పరమార్థాచీ ఖూణ । అగాధ ఆహే ॥ ౨౭ ॥
ఫళ యేక ఆపణ యేక । ఐసా నాహీం హా వివేక ।
ఫ్ళాచేం ఫళ కోణీయేక । స్వయేంచి హోఈజే ॥ ౨౮ ॥
ఫ్ళాచేం ఫళ కోణీయేక । స్వయేంచి హోఈజే ॥ ౨౮ ॥
రంక హోతా రాజా జాలా । వరేం పాహాతాం ప్రత్యయ ఆలా ।
రంకపణాచా గల్బలా । రంకీం కరావా ॥ ౨౯ ॥
రంకపణాచా గల్బలా । రంకీం కరావా ॥ ౨౯ ॥
వేద శాస్త్రేం పురాణేం । నానా సాధనేం నిరూపణేం ।
సిద్ధ సాధు జ్యాకారణేం । నానా సాయాస కరితీ ॥ ౩౦ ॥
సిద్ధ సాధు జ్యాకారణేం । నానా సాయాస కరితీ ॥ ౩౦ ॥
తేం బ్రహ్మరూప ఆపణచి ఆంగేం । సారాసారవిచారప్రసంగేం ।
కరణేం న కరణేం వాఉగేం । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౧ ॥
కరణేం న కరణేం వాఉగేం । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౧ ॥
రంక రాజఆజ్ఞాసి భ్యాలేం । తేంచి పుఢేం రాజా జాలేం ।
మగ తేం భయేచి ఉడాలేం । రంకపణాసరిసేం ॥ ౩౨ ॥
మగ తేం భయేచి ఉడాలేం । రంకపణాసరిసేం ॥ ౩౨ ॥
వేదేం వేదాజ్ఞేనేం చాలావేం సచ్చ్హాస్త్రేం శాస్త్ర అభ్యాసావేం ।
తీర్థేం తీర్థాస జావేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౩ ॥
తీర్థేం తీర్థాస జావేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౩ ॥
అమృతేం సేవావేం అమృత । అనంతేం పాహావా అనంత ।
భగవంతేం లక్షావా భగవంత । కోణా ప్రకారేం ॥ ౩౪ ॥
భగవంతేం లక్షావా భగవంత । కోణా ప్రకారేం ॥ ౩౪ ॥
సంత అసంత త్యాగావే । నిర్గుణేం నిర్గుణాసీ భంగావేం ।
స్వరూపేం స్వరూపీం రంగావేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౫ ॥
స్వరూపేం స్వరూపీం రంగావేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౫ ॥
అంజనేం ల్యావేం అంజన । ధనేం సాధావేం ధన ।
నిరంజనేం నిరంజన । కైసేం అనుభవావేం ॥ ౩౬ ॥
నిరంజనేం నిరంజన । కైసేం అనుభవావేం ॥ ౩౬ ॥
సాధ్య కరావేం సాధనాసీ । ధ్యేయేం ధరావేం ధ్యానాసీ ।
ఉన్మనేం ఆవరావేం మనాసీ । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౭ ॥
ఉన్మనేం ఆవరావేం మనాసీ । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౭ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే స్థితినిరూపణనామ సమాస దహావా ॥
॥ దశక నవవా సమాప్త ॥