Lord Krishna

જ્ઞાનેશ્વરી અધ્યાય 8

(Dnyaneshwari Adhyay 8 in Gujarati)

Sant Dnyaneshwar

Also known as Dnyaneshwari · Jnaneshwari · Jnaneshwari adhyay 8

Dnyaneshwari Adhyay 8. The Dnyaneshwari — Sant Dnyaneshwar's commentary on the Bhagavad Gita, composed at Nevasa in 1290 when he was in his teens. Its proper name is Bhavarthadipika, and it is the work that made Marathi a language of scripture: the Gita's Sanskrit opened out into ovis of extraordinary beauty, image piled on image, for listeners who knew no Sanskrit at all.

#of 324
અર્જુન
ઉવાચઃ
કિં
તદ્
બ્રહ્મ
કિમધ્યાત્મં
કિં
કર્મ
પુરુષોત્તમ
।
અધિભૂતં
ચ
કિં
પ્રોક્તમધિદૈવં
કિમુચ્યતે
॥
૧
॥
મગ અર્જુનેં મ્હણિતલેં । હાં હો જી અવધારિલે ।
જે મ્યાં પુસિલે । તે નિરૂપિજો ॥ ૧॥
સાંગા કવણ તેં બ્રહ્મ । કાઇસયા નામ કર્મ ।
અથવા અધ્યાત્મ । કાય મ્હણિપે ॥ ૨॥
અધિભૂત તેં કૈસે । એથ અધિદૈવ તેં કવણ અસે ।
હેં ઉઘડ મી પરિયેસેં । તૈસેં બોલા ॥ ૩॥
અધિયજ્ઞઃ
કથં
કોઽત્ર
દેહેઽસ્મિન્
મધુસૂદન
।
પ્રયાણકાલે
ચ
કથં
જ્ઞેયોઽસિ
નિયતાત્મભિઃ
॥
૨
॥
દેવા અધિયજ્ઞ તો કાઈ । કવણ પાં ઇયે દેહી ।
હેં અનુમાનાસિ કાંહી । દિઠી ન ભરે ॥ ૪॥
આણિ નિયતા અંતઃકરણી । તૂં જાણિજસી દેહપ્રયાણી ।
તેં કૈસેનિ હેં શારંગપાણી । પરિસવા માતેં ॥ ૫॥
દેખા ધવળારી ચિંતામણીચા । જરી પહુડલા હોય દૈવાચા ।
તરી વોસણતાહી બોલ તયાચા । પરી સોપુ ન વચે ॥ ૬॥
તૈસેં અર્જુનાચિયા બોલાસવેં । આલેં તેંચિ મ્હણિતલેં દેવે।
પરિયેસેં ગા બરવે । જેં પુસિલે તુવાં ॥ ૭॥
કિરીટી કામધેનૂચા પાડા । વરી કલ્પતરૂચા આહે માંદોડા ।
મ્હણોનિ મનોરથસિદ્ધીચિયા ચાડા । તો નવલ નોહે ॥ ૮॥
કૃષ્ણ કોપોનિ જ્યાસિ મારી । તો પાવે પરબ્રહ્મસાક્ષાત્કારી ।
મા કૃપેને ઉપદેશુ કરી । તો કૈશાપરી ન પવેલ ॥ ૯॥
જૈં કૃષ્ણાચેયા હોઇજે આપણ । તૈં કૃષ્ણ હોય આપુલે અંતઃકરણ ।
મગ સંકલ્પાચે આંગણ । વોળગતી સિદ્ધી ॥ ૧૦॥
પરિ ઐંસે જેં પ્રેમ । અર્જુનીંચિ આથિ નિસ્સીમ ।
મ્હણઊનિ તયાચે કામ । સદા સફળ ॥ ૧૧॥
યા કારણે શ્રીઅનંતે । તેં મનોગત તયાચેં પુસતેં ।
હોઈલ જાણૂનિ આઇતેં । વોગરૂનિ ઠેવિલેં ॥ ૧૨॥
જેં અપત્ય થાની નિગે । ત્યાચી ભૂક તે માતેસીચિ લાગે ।
એર઼્હવીં તેં શબ્દેં કાય સાંગે । મગ સ્તન્ય દે યેરી ॥ ૧૩॥
મ્હણોનિ કૃપાળુવા ગુરૂચિયા ઠાયી । હે નવલ નોહે કાંહી ।
પરિ તેં અસો આઇકા કાઈ । જેં દેવ બોલતે જાહલે ॥ ૧૪॥
અક્ષરં
બ્રહ્મ
પરમં
સ્વભાવોઽધ્યાત્મમુચ્યતે
।
ભૂતભાવોદ્ભવકરો
વિસર્ગઃ
કર્મસંજ્ઞિત
॥
૩॥
મગ મ્હણિતલે સર્વેશ્વરેં । જેં આકારી ઇયે ખોંકરેં ।
કોંદલેં અસત ન ખિરે । કવણે કાળી ॥ ૧૫॥
એર઼્હવીં સપૂરપણ તયાચેં પહાવેં । તરિ શૂન્યચિ નવ્હે સ્વભાંવેં ।
વરિ ગગનાચેનિ પાલવે । ગાળૂનિ ઘેતલેં ॥ ૧૬॥
જેં ઐસેંહી પરિ વિરૂળેં । ઇયે વિજ્ઞાનાચિયે ખોળે ।
હાલવલેંહી ન ગળે । તે પરબ્રહ્મ ॥ ૧૭॥
આણિ આકારાચેનિ જાલેપણેં । જન્મધર્માતેં નેણે ।
આકારલોપીં નિમણેં । નાહીં કહીં ॥ ૧૮॥
ઐશિયા આપુલિયાચી સહજ સ્થિતી । જયા બ્રહ્માચી નિત્યતા અસતી ।
તયા નામ સુભદ્રાપતિ । અધ્યાત્મ ગા ॥ ૧૯॥
મગ ગગની જેવિં નિર્મળેં । નેણોં કૈંચી એક વેળે ।
ઉઠતી ઘનપટળે । નાનાવર્ણે ॥ ૨૦॥
તૈસે અમૂર્તીં તિયે વિશુધ્દે । મહદાદિ ભૂતભેદેં ।
બ્રહ્માંડાચે બાંધે । હોંચિ લાગતી ॥ ૨૧॥
પૈં નિર્વિકલ્પાચિયે બરડી । કીં આદિસંકલ્પાચી ફુટે વિરૂઢી ।
આણિ તે સવેંચિ મોડોનિ યે ઢોંઢી । બ્રહ્મગોળકાંચી ॥ ૨૨॥
તયા એકૈકાચે ભીતરીં પાહિજે । તંવ બીજાચાચિ ભરિલા દેખિજે ।
માજીં હોતિયાં જાતિયાં નેણિજે । લેખ જીવાં ॥ ૨૩॥
મગ તયાગોળકાંચે અંશાંશ । પ્રસવતી આદિસંકલ્પ અસમસહાસ ।
હેં અસો ઐસી બહુવસ । સૃષ્ટી વાઢે ॥ ૨૪॥
પરિ દુજેનવિણ એકલા । પરબ્રહ્મચિ સંચલા ।
અનેકત્વાચા આલા । પૂર જૈસા ॥ ૨૫॥
તૈસેં સમવિષમત્વ નેણોં કૈચેં । વાંયાંચિ ચરાચર રચે ।
પાહતાં પ્રસવતિયા યોનીચે । લક્ષ દિસતી ॥ ૨૬॥
યેરી જીવભાવાચિય પાલવિયે । કાંહી મર્યાદા કરૂં નયે ।
પાહિજે કવણ હેં આઘવેં વિયે । તંવ મૂળ તેં શૂન્ય ॥ ૨૭॥
મ્હણૂનિ કર્તા મુદલ ન દિસે । આણિ શેખીં કારણહી કાંહી નસે ।
માજીં કાર્યચિ આપૈસેં । વાઢોંચિ લાગે ॥ ૨૮॥
ઐસા કરિતેનવીણ ગોચરૂ । અવ્યક્તીં હા આકારૂ ।
નિપજે જો વ્યાપારૂ । તયા નામ કર્મ ॥ ૨૯॥
અધિભૂતં
ક્ષરો
ભાવઃ
પુરુષશ્ચાધિદૈવતમ
।
અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર
દેહે
દેહભૃતાં
વર
॥
૪॥
આતાં અધિભૂત જેં મ્હણિપે । તેંહિ સાંગોં સંક્ષેપેં ।
તરી હોય આણિ હારપે । અભ્ર જૈસેં ॥ ૩૦॥
તૈસેં અસતેપણ આહાચ । નાહીં હોઇજે હેં સાચ ।
જયાંતેં રૂપા આણિતી પાંચપાંચ । મિળોનિયાં ॥ ૩૧ ॥
ભૂતાંતેં અધિકરૂનિ અસે । આણિ ભૂતસંયોગેં તરિ દિસે ।
જે વિયોગવેળે ભ્રંશે । નામરૂપાદિક ॥ ૩૨ ॥
તયાતેં અધિભૂત મ્હણિજે । મગ અધિદૈવત પુરૂષ જાણિજે ।
જેણેં પ્રકૃતીચેં ભોગીજે । ઉપાર્જિલેં ॥ ૩૩ ॥
જો ચેતનેચા ચક્ષુ । જો ઇંદ્રિયદેશીચા અધ્યક્ષુ ।
જો દેહાસ્તમનીં વૃક્ષુ । સંકલ્પવિહંગમાચા ॥ ૩૪ ॥
જો પરમાત્માચિ પરિ દુસરા । જો અહંકારનિદ્રા નિદસુરા ।
મ્હણોનિ સ્વપ્નીંચિયા બોરબારા । સંતોષેં શિણે ॥ ૩૫॥
જીવ યેણેં નાંવેં । જયાતેં આળવિજે સ્વભાવે ।
તેં અધિદૈવત જાણાવેં । પંચાયતનીંચેં ॥ ૩૬॥
આતાં ઇયેચિ શરીરગ્રામીં । જો શરીરભાવાતેં ઉપશમી ।
તો અધિયજ્ઞુ એથ ગા મી । પાંડુકુમરા ॥ ૩૭॥
યેર અધિદૈવાધિભૂત । તેહિ મીચિ કીર સમસ્ત ।
પરિ પંધરેં કિડાળા મિળત । તેં કાય સાંકે નોહે ॥ ૩૮॥
તરિ તે પંધરેપણ ન મૈળે । આણિ કિડાળાચિયાહી અંશા ન મિળે ।
પરિ જંવ અસે તયાચેનિ મેળેં । તવ સાંકેંચિ મ્હણિજે ॥ ૩૯॥
તૈસેં અધિભૂતાદિ આઘવે । હેં અવિદ્યેચેનિ પાલવેં ।
ઝાંકલેં તંવ માનાવેં । વેગળેં ઐસેં ॥ ૪૦॥
તેચિ અવિદ્યેચી જવનિકા ફિટે । આણિ ભેદભાવાચી અવઘિ તુટે ।
મગ મ્હણોં એક હોઊનિ જરી આટે । તરી કાય દોની હોતી ॥ ૪૧॥
પૈં કેશાંચા ગુંડાળા । વરિ ઠેવિલી સ્ફટિકશિળા ।
તે વરિ પાહિજે ડોળાં । તવં ભેદિલી ગમતી ॥ ૪૨॥
પાઠીં કેશ પરૌતે નેલે । આણિ ભેદલેપણ કાય નેણોં જાહાલેં ।
તરિ ડાંક દેઊનિ સાંદિલે । શિળેતેં કાઈ ॥ ૪૩॥
ના તે અખંડચિ આયતી । પરિ સંગેં ભિન્ન ગમલી હોતી ।
તે સારિલિયા માગૌતી । જૈસી કાં તૈસી ।। ૪૪॥
તેવીંચિ અહંભાવો જાયે । તરી ઐક્ય તેં આધીંચિ આહે ।
હેંચિ સાચેં જેથ હોયે । તો અધિયજ્ઞુ મી ॥ ૪૫॥
પૈં ગા આમ્હીં તુજ । સકળ યજ્ઞ કર્મજ ।
સાંગીતલેં કાં જેં કાજ । મની ધરૂનિ ॥ ૪૬॥
તો હા સકળ જીવાંચા વિસાંવા । નૈષ્કર્મ્યસુખાચા ઠેવા ।
પરિ ઉઘડ કરૂનિ પાંડવ । દાવિજત અસે ॥ ૪૭॥
પહિલેં વૈરાગ્યાઇંધનપરિપૂર્તી । ઇંદ્રિયાનળી પ્રદીપ્તીં ।
વિષયદ્રવ્યાચિયા આહુતી । દેઊનિયા ॥ ૪૮॥
મગ વજ્રાસન તેચિ ઉર્વી । શોધૂનિ આધારમુદ્રા બરવી ।
વેદિકા રચે માંડવી । શરીરાચ્યા ॥ ૪૯॥
તેથ સંયમાગ્નીચીં કુંડે । ઇંદ્રિયદ્રવ્યાચેનિ પવાડેં ।
યજિજતી ઉદંડે । યુક્તિઘોષે ॥ ૫૦ ॥
મગ મનપ્રાણ આણિ સંયમુ । હાચિ હવનસંપદેચા સંભ્રમુ ।
યેણેં સંતોષવિજે નિર્ધૂમુ । જ્ઞાનાનળુ ॥ ૫૧॥
ઐસેનિ હેં સકળ જ્ઞાની સમર્પે । મગ જ્ઞાન તેં જ્ઞેયીં હારપે ।
પાઠીં જ્ઞેયચિ સ્વરૂપેં । નિખિલ ઉરે ॥ ૫૨ ॥
તયા નાંવ ગા અધિયજ્ઞુ । ઐસેં બોલિલા જંવ સર્વજ્ઞુ ।
તંવ અર્જુન અતિપ્રાજ્ઞુ । તયા પાતલેં તેં ॥ ૫૩॥
હેં જાણોનિ મ્હણિતલેં દેવેં । પાર્થા પરિસતુ આહાસિ બરવેં ।
યાકૃષ્ણાચિયા બોલાસવેં । યેરૂ સુખાચા જાહલા ॥ ૫૪॥
દેખા બાલકાચિયા ધણી ધાઇજે । કાં શિષ્યાચેનિ જાહલેપણેં હોઇજે ।
હેં સદ્ગુરૂચિ એકલેનિ જાણિજે । કાં પ્રસવતિયા ॥ ૫૫॥
મ્હણોનિ સાત્વિકાં ભાવાંચી માંદી । કૃષ્ણાઆંગીં અર્જુનાઆધીં ।
ન સમાતસે પરી બુદ્ધી । સાંવરૂનિ દેવેં ॥ ૫૬॥
મગ પિકલિયા સુખાચા પરિમળુ । કીં નિવાલિયા અમૃતાચા કલ્લોળુ ।
તૈસા કોંવળા આણિ રસાળુ । બોલુ બોલિલા ॥ ૫૭॥
મ્હણે પરિસણેયાંચ્યા રાયા । આઇકે બાપા ધનંજયા ।
ઐસી જળોં સરલિયા માયા । તેથ જાળિતેં તેંહી જળે ॥ ૫૮॥
અન્તકાલે
ચ
મામેવ
સ્મરન્મુક્ત્વા
કલેવરમ્
।
યઃ
પ્રયાતિ
સ
મદ્ભાવં
યાતિ
નાસ્ત્યત્ર
સંશયઃ
॥
૫॥
જેં આતાંચિ સાંગિતલેં હોતેં । અગા અધિયજ્ઞ મ્હણિતલા જયાતેં ।
જે આદીચિ તયા માતેં । જાણોનિ અંતીં ॥ ૫૯॥
તે દેહ ઝોળ ઐસેં માનુની । ઠેલે આપણપેં આપણ હોઊની ।
જૈસા મઠ ગગના ભરૂની । ગગનીંચિ અસે ॥ ૬૦॥
યેં પ્રતીતીચિયા માજઘરીં । તયા નિશ્ચયાચી વોવરી ।
આલી મ્હણોનિ બાહેરી । નવ્હેચિ સે ॥ ૬૧॥
ઐસેં સબાહ્ય ઐક્ય સંચલેં । મીચિ હોઊનિ અસતાં રચિલેં ।
બાહેરિ ભૂતાંચીં પાંચહી ખવલેં । નેણતાંચિ પડિલીં ॥ ૬૨॥
આતાં ઉભયાં ઉભેપણ નાહીં જયાચેં । મા પડિલિયા ગહન કવણ તયાચેં ।
મ્હણોનિ પ્રતીતીચિયે પોટીંચેં । પાણી ન હાલે ॥ ૬૩॥
તે ઐક્યાચી આહે વોતિલી । કીં નિત્યતેચિયા હૃદયીં ઘાતલી ।
જૈસી સમરસસમુદ્રીં ધુતલી । રૂળેચિના ॥ ૬૪॥
પૈં અથાવીં ઘટ બુડાલા । તો આંતબાહેરી ઉદકેં ભરલા ।
પાઠીં દૈવગત્યા જરી ફુટલા । તરી ઉદક કાય ફુટે ॥ ૬૫॥
ના તરી સર્પે કવચ સાંડિલેં । કાં ઉબારેનેં વસ્ત્ર ફેડિલેં ।
તરી સાંગ પાં કાય મોડલેં । અવેવામાજીં ॥ ૬૬॥
તૈસા આકાર હા આહાચ ભ્રંશે । વાંચૂનિ વસ્તુ તે સાંચલીચિ અસે ।
તેચિ બુદ્ધિ જાલિયા વિસુકુસે । કૈસેનિ આતાં ॥ ૬૭॥
મ્હણોનિ યાપરી માતેં । અંતકાળીં જાણત સાંતે ।
જે મોકલિતી દેહાતેં । તેં મીચિ હોતી ॥ ૬૮॥
એર઼્હવીં તરી સાધારણ । ઉરીં આદળલિયા મરણ ।
જો આઠવ ધરી અંતઃકરણ । તેંચિ હોઇજે ॥ ૬૯॥
જૈસા કવણ એક કાકુળતી । પળતાં પવનગતી ।
દુપાઉલીં અવચિતીં । કુહામાજી પડિયેલા ॥ ૭૦॥
આતાં તયા પડણયાઆરૌતેં । પડણ ચુકવાવયા પરૌતેં ।
નાહીં મ્હણોનિ તેથેં । પડાવેંચિ પડે ॥ ૭૧॥
તેંવિ મૃત્યૂચેનિ અવસરેં એકેં । જેં યેઊનિ જીવાસમોર ઠાકે ।
તેં હોણેં મગ ન ચુકે । ભલતયાપરી ॥ ૭૨॥
આણિ જાગતા જંવ અસિજે । તંવ જેણેં ધ્યાનેં ભાવના ભાવિજે ।
ડોળા લાગતખેવોં દેખિજે । તેંચિ સ્વપ્નીં ॥ ૭૩॥
યં
યં
વાપિ
સ્મરન્
ભાવં
ત્યજત્યન્તે
કલેવરમ્
।
તં
તમેવૈતિ
કૌન્તેય
સદા
તદ્ભાવભાવિતઃ
॥
૬
॥
તેવિં જિતેનિ અવસરેં । જેં આવડોનિ જીવીં ઉરે ।
તેંચિ મરણાચિયે મેરે । ફાર હોં લાગે ॥ ૭૪॥
આણિ મરણીં જયા જેં આઠવે । તો તેચિ ગતીતેં પાવે।
મ્હણોનિ સદાં સ્મરાવેં । માતેંચિ તુવાં ॥ ૭૫॥
તસ્માત્
સર્વેષુ
કાલેષુ
મામનુસ્મર
યુધ્ય
ચ
।
મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્મામેવૈષ્યસ્યસંશયમ્
॥
૭
॥
ડોળાં જેં દેખાવેં । કાં કાની હન ઐકાવેં ।
મનીં જેં ભાવાવેં । બોલાવેં વાચે ॥ ૭૬॥
તેં આતં બાહેરિ આઘવેં । મીચિ કરૂનિ ઘાલાવેં ।
મગ સર્વીં કાળીં સ્વભાવેં । મીચિ આહેં ॥ ૭૭॥
અર્જુના ઐસેં જાહલિયા । મગ ન મરિજે દેહ ગેલિયા ।
મા સંગ્રામુ કેલિયા । ભય કાય તુજ ॥ ૭૮॥
તૂં મનબુદ્ધિ સાચેંસીં । જરી માઝિયા સ્વરૂપીં અર્પિસી ।
તરી માતેંચિ ગા પાવસી । હે માઝી ભાક ॥ ૭૯॥
હેંચ કાયિસયા વરી હોયે । ઐસા જરી સંદેહો વર્તતુ આહે ।
તરી અભ્યાસૂનિ આદીં પાહેં । મગ નવ્હે તરી કોપેં ॥ ૮૦॥
અભ્યાસયોગયુક્તેન
ચેતસા
નાન્યગામિના
।
પરમં
પુરુષં
દિવ્યં
યાતિ
પાર્થાનુન્તયન્
॥
૮॥
યેણેંચિ અભ્યાસેંસિં યોગુ । ચિત્તાસિ કરીં પાં ચાંગુ ।
અગા ઉપાયબળેં પંગુ । પહાડ ઠાકી ॥ ૮૧॥
તેવિં સદભ્યાસેં નિરંતર । ચિત્તાસિ પરમપુરૂષાચી મોહર ।
લાવેં મગ શરીર । રાહો અથવા જાવો ॥ ૮૨ ॥
જેં નાનાગતીતેં પાવવિતેં । તેં ચિત્ત વરીલ આત્મયાતેં ।
મગ કવણ આઠવી દેહાતેં । ગેલેં કી આહે ॥ ૮૩॥
પૈં સરિતેચિનિ ઓઘેં । સિંધુજળા મીનલેં ઓઘેં ।
તેં કાય વર્તત આહે માગેં । મ્હણોનિ પાહોં યેતે ॥ ૮૪॥
ના તેં સમુદ્રચિ હોઊન ઠેલેં । તેવિં ચિત્તાચેં ચૈતન્ય જાહાલેં ।
જેથ યાતાયાત નિમાલેં । ઘનાનંદ જેં ॥ ૮૫॥
કવિં
પુરાણમનુશાસિતારમણોરણીયાંસમનુસ્મરેદ્
।
સર્વસ્ય
ધાતરમચિન્ત્યરૂપમાદિત્યવર્ણં
તમસઃ
પરસ્તાત્
॥
૯
॥
જયાચેં આકારાવીણ અસણેં । જયા જન્મ ના નિમણેં ।
જેં આઘવેંચિ આઘવેપણેં । દેખત અસે ॥ ૮૬॥
જેં ગગનાહૂન જુનેં । જં પરમાણૂહૂનિ સાનેં ।
જયાચેનિ સાન્નિધાનેં । વિશ્વ ચળે ॥ ૮૭॥
જેં સર્વાંતેં યયા વિયે । વિશ્વ સર્વ જેણેં જિયે ।
હેતુ જયા બિહે । અચિંત્ય જેં ॥ ૮૮॥
દેખે વોળંબા ઇંગળુ ન ચરે । તેજીં તિમિર ન શિરે ।
જેં દિહાચેં આંધારેં । ચર્મચક્ષૂસીં ॥ ૮૯॥
સુસડા સૂર્યકણાંચ્યા રાશી । જો નિત્ય ઉદો જ્ઞાનિયાંસી ।
અસ્તમાનાચેં જયાસી । આડનાંવ નાહીં ॥ ૯૦॥
પ્રયાણકાલે
મનસાચલેન
ભક્ત્યા
યુક્તો
યોગબલેન
ચૈવ
।
ભ્રુવોર્મધ્યે
પ્રાણમાવેશ્ય
સમ્યક્
સ
તં
પરં
પુરુષમુપૈતિ
દિવ્યમ્
॥
૧૦
॥
તયા અવ્યંગવાણેયા બ્રહ્માતેં । પ્રયાણકાલે પ્રાપ્તે ।
જો સ્થિરાવલેનિ ચિત્તેં । જાણોનિ સ્મરે ॥ ૯૧॥
બાહેરી પદ્માસન રચુની । ઉત્તરાભિમુખ બૈસોનિ ।
જીવીં સુખ સૂનિ । કર્મયોગાચેં ॥ ૯૨॥
આંતુ મિનલેનિ મનોધર્મે । સ્વરૂપપ્રાપ્તીચેનિ પ્રેમેં ।
આપેંઆપ સંભ્રમેં । મિળાવયા ॥ ૯૩॥
આકળલેનિ યોગેં । મધ્યમા મધ્યમાર્ગે ।
અગ્નિસ્થાનૈનિ નિગે । બ્રહ્મરંઘ્રા ॥ ૯૪॥
તેથ અચેત ચિત્તાચા સાંગાતુ । આહાચવાણા દિસે માંડતુ ।
જેથ પ્રાણ ગગનાઆંતુ । સંચરે કાં ॥ ૯૫ ॥
પરી મનાચેનિ સ્થૈયૈં ધરિલા । ભક્તીચિયા ભાવના ભરલા ।
યોગબળેં આવરલા । સજ્જ હોઉની ॥ ૯૬॥
તો જડાજડાતેં વિરવિતુ । ભ્રૂલતાંમાજી સંચરતુ ।
જૈસા ઘંટાનાદ લયસ્થુ । ઘંટેસીંચ હોય ॥ ૯૭॥
કાં ઝાંકલિય ઘટીંચા દિવા । નેણિજે કાય જાહલા કેવ્હાં ।
યા રીતી જો પાંડવા । દેહ ઠેવી ॥ ૯૮॥
તો કેવળ પરબ્રહ્મ । જયા પરમપુરૂષ ઐસેં નામ ।
તેં માઝેં નિજધામ । હોઊનિ ઠાકે ॥ ૯૯॥
યદક્ષરં
વેદવિદો
વદન્તિ
વિશન્તિ
યદ્યતયો
વીતરાગાઃ
।
યદિચ્છન્તો
બ્રહ્મચર્યં
ચરન્તિ
યત્તે
પદં
સંગ્રહેણ
પ્રવક્ષ્યે
॥
૧૧॥
સકળાં જાણણેયાં જે લાણી । તિયે જાણિવેચી જે ખાણી ।
તયાં જ્ઞાનિયાંચિયે આયણી । જયાતેં અક્ષર મ્હણિપે ॥ ૧૦૦॥
ચંડવાતેંહી ન મોડે । તેં ગગનચિ કીં ફુડેં ।
વાંચૂનિ જરે હોઈલ મેહુડેં । તરી ઉરેલ કૈંચે ॥ ૧૦૧॥
તેવિં જાણણેયા જેં આકળિલેં । તેં જાણવલેપણેંચિ ઉમાણલેં ।
મગ નેણવેચિ તયા મ્હણિતલેં । અક્ષર સહજેં ॥ ૧૦૨॥
મ્હણોનિ વેદવિદ નર । મ્હણતી જયાતેં અક્ષર ।
જેં પ્રકૃતીસી પર । પરમાત્મરૂપ ।। ૧૦૩॥
આણિ વિષયાંચેં વિષ ઉલંડૂનિ । જે સર્વેંદ્રિયાં પ્રાયશ્ચિત દેઊનિ ।
આહાતિ દેહાચિયા બૈસોનિ । ઝાડાતળી ॥ ૧૦૪॥
તે યાપરી વિરક્ત । જયાચી નિરંતર વાટ પાહાત ।
નિષ્કામાસિ અભિપ્રેત । સર્વદા જેં ॥ ૧૦૫॥
જયાચિયા આવડી । ન ગણિતી બ્રહ્મચર્યાદિ સાંકડી ।
નિષ્ઠુર હોઊનિ બાપુડી । ઇંદ્રિયે કરિતી ॥ ૧૦૬॥
ઐસેં જેં પદ । દુર્લભ આણિ અગાધ ।
જયાચિયે થડિયે વેદ । ચુબુકળિલે ઠેલે ॥ ૧૦૭॥
તેં તેં પુરૂષ હોતી । જે યાપરી લયા જાતી ।
તરી પાર્થા હેચિ સ્થિતી । એક વેળ સાંગો ॥ ૧૦૮॥
તેથ અર્જુનેં મ્હણિતલેં સ્વામી । હેંચિ મ્હણાવયા હોતોં પાં મી ।
તંવ સહજેં કૃપા કેલી તુમ્હી । તરી બોલિજો કાં ॥ ૧૦૯॥
પરિ બોલાવેં તેં અતિ સોહોપેં । તેથેં મ્હણિતલેં ત્રિભુવનદીપેં ।
તુજ કાય નેણોં સંક્ષેપેં । સાંગેન ઐક ॥ ૧૧૦॥
તરી મના યા બાહેરિલીકડે । યાવયાચી સાવિયા સવે મોડે ।
હેં હૃદયાચિયા ડોહીં બુડે । તૈસેં કીજે ॥ ૧૧૧॥
સર્વદ્વારાણિ
સંયમ્ય
મનો
હૃદિ
નિરૂધ્ય
ચ
।
મૂર્ધ્ન્યાધાયાત્મનઃ
પ્રાણમાસ્થિતો
યોગધારણામ્
॥
૧૨॥
પરી હેં તરીચ ઘડે । જરી સંયમાચી અખંડેં ।
સર્વદ્વારી કવાડેં । કળાસતી ॥ ૧૧૨॥
તરી સહજેં મન કોંડલેં । હૃદયીંચિ અસેલ ઉગલેં ।
જૈસેં કરચરણીં મોડલેં । પરિવરૂ ન સંડી ॥ ૧૧૩॥
તૈસેં ચિત્ત રાહિલ્યા પાંડવા । પ્રાણાચા પ્રણવુચિ કરાવા ।
મગ અનુવૃત્તિપંથેં આણાવા । મૂર્ધ્નિવરી ॥૧૧૪॥
તેથ આકાશીં મિળે ન મિળે । તૈસા ધરાવા ધારણાબળેં ।
જંવ માત્રાત્રય માવળે । અર્ધબિંબીં ॥ ૧૧૫॥
તંવવરી તો સમીરુ । નિરાળી કીજે સ્થિરૂ ।
મગ લગ્નીં જેવિં ૐકારૂ । બિંબીંચે વિલસે ॥ ૧૧૬॥
ઓમિત્યેકાક્ષરં
બ્રહ્મ
વ્યાહરન્મામનુસ્મરન્
।
યઃ
પ્રયાતિ
ત્યજન્દેહં
સ
યાતિ
પરમાં
ગતિમ્
॥
૧૩॥
તૈસેં ૐ હેં સ્મરોં સરે । આણિ તેથેંચિ પ્રાણુ પુરે ।
મગ પ્રણવાંતીં ઉરે । પૂર્ણઘન જેં ॥ ૧૧૭॥
મ્હણોનિ પ્રણવૈકનામ । હેં એકાક્ષર બ્રહ્મ ।
જો માઝેં સ્વરૂપ પરમ । સ્મરતસાંતા ॥૧ ૧૮॥
યાપરી ત્યજી દેહાતેં । તો ત્રિશુદ્ધી પાવે માતેં ।
જયા પાવનયા પરૌતેં । આણિક પાવણેં નાહીં ॥ ૧૧૯॥
તેથે અર્જુના જરી વિપાયેં । તુઝ્યા જીવીં હન ઐસેં જાયે ।
ના હેં સ્મરણ મગ હોયે । કાયસયાવરી અંતી ॥ ૧૨૦॥
ઇંદ્રિયાં અનુઘડુ પડલિયા । જીવિતચેં સુખ બુડાલિયા ।
આંતુબાહેરી ઉઘડલિયા । મૃત્યુચિન્હેં ॥ ૧૨૧॥
તે વેળીં બૈસવેંચિ કવણેં । મગ કવણ નિરોધી કરણેં ।
તેથે કાહ્યાચેનિ અંતકઃરણેં । પ્રણવ સ્મરાવા ॥ ૧૨૨॥
તરિ ગા ઐશિયા ધ્વની । ઝણેં થારા દેશી હો મનીં ।
પૈં નિત્ય સેવિલા મી નિદાનીં । સેવકુ હોયેં ॥ ૧૨૩॥
અનન્યચેતાઃ
સતતં
યો
માં
સ્મરતિ
નિત્યશઃ
।
તસ્યાહં
સુલભઃ
પાર્થ
નિત્યયુક્તસ્ય
યોગિનઃ
॥
૧૪॥
મામુપેત્ય
પુનર્જન્મ
દુઃખાલયમશાશ્વતમ્
।
નાપ્નુવંતિ
મહાત્માનઃ
સંસિદ્ધિં
પરમાં
ગતાઃ
॥
૧૫
॥
જે વિષયાંસિ તીળાંજળી દેઊની । પ્રવૃત્તીવરી નિગડ વાઉની ।
માતેં હૃદયીં સૂની । ભોગતાતી ॥ ૧૨૪॥
પરિ ભોગિતયા આરાણુકા । ભેટણેં નાહીં ક્ષુધાદિકાં ।
તેથ ચક્ષુરાદિ રંકાં । કવણ પાડુ ॥ ૧૨૫॥
ઐસે નિરંતર એકવટલે । જે અંતઃકરણી મજશીં લિગટલે ।
મીચિ હોઊનિ આટલે । ઉપાસૈતી ॥ ૧૨૬॥
તયાં દેહાવસાન જૈં પાવે । તૈં તિહીં માતેં સ્મરાવેં ।
મગ મ્યાં જરી પાવાવેં । તરિ ઉપાસ્તિ તે કાયસી ॥ ૧૨૭॥
પૈં રંકુ એક આડલેપણેં । કાકુળતી અંતી ધાંવા ગા ધાંવા મ્હણે ।
તરિ તયાચિયે ગ્લાની ધાંવણે । કાય ન ઘડે મજ ॥ ૧૨૮॥
આણિ ભક્તાંહી તેચિ દશા । તરી ભક્તીચા સોસુ કાયસા ।
મ્હણઊનિ હા ધ્વની ઐસા । ન વાખાણાવા ॥ ૧૨૯॥
તિહીં જે વેળીં મી સ્મરાવા । તે વેળીં સ્મરલા કીં પાવાવા ।
તો આભારૂહી જીવા । સાહવેચિ ના ॥ ૧૩૦॥
તેં ઋણવૈપણ દેખોનિ આંગી । મી આપુલિયાચિ ઉત્તીર્ણત્વાલાગીં ।
ભક્તાંચિયા તનુત્યાગીં । પરિચર્યા કરીં ॥ ૧૩૧॥
દેહવૈકલ્યાચા વારા । ઝણેં લાગેલ યા સકુમારાં ।
મ્હણોનિ આત્મબોધાચે પાંજિરાં । સૂયેં તયાંતેં ॥ ૧૩૨॥
વરિ આપુલિયા સ્મરણાચી ઉવાઇલી । હીંવાઐસી કરીં સાઉલી ।
ઐસેનિ નિત્ય બુદ્ધિ સંચલી । મી આણીં તયાંતેં ॥ ૧૩૩॥
મ્હણોનિ દેહાંતીંચેં સાંકડેં । માઝિયાં કહીંચિ ન પડે ।
મી આપુલિયાંતેં આપુલીકડે । સુખેંચિ આણીં ॥ ૧૩૪॥
વરચીલ દેહાચી ગંવસણી ફેડુની । આહાચ અહંકારાચે રજ ઝાડુની ।
શુદ્ધ વાસના નિવડુની । આપણાપાં મેળવી ॥ ૧૩૫॥
આણિ ભક્તાં તરી દેહીં । વિશેષ એકવંકીચા ઠાવ નાહીં ।
મ્હણઊનિ અવ્હેરૂ કરિતાં કાંહી । વિયોગ ઐસા ન વાટે ॥ ૧૩૬॥
ના તરી દેહાંતીંચિ મિયાં યાવેં । મગ આપણપેં યાંતેં ન્યાવેં ।
હેંહી નાહીં જે સ્વભાવેં । તે આધીંચિ મજ મીનલે ॥ ૧૩૭॥
યેરી શરીરાચિયા સલિલીં । અસતેપણ હે સાઉલે ।
વાંચૂનિ ચંદ્રિકા તે ઠેલી । ચંદ્રીંચિ આહે ।। ૧૩૮॥
ઐસે જે નિત્યયુક્ત । તયાંસિ સુલભ મી સતત ।
મ્હણાઊનિ દેહાંતીં નિશ્ચિત । મીચિ હોતી ॥ ૧૩૯॥
મગ ક્લેશતરૂચી વાડી । જે તાપત્રયાગ્નીચી સગડી ।
જે મૃત્યુકાકાસિ કુરોંડી । સાંડિલી આહે ॥ ૧૪૦॥
જેં દૈન્યાચેં દુભતેં । જેં મહાભયાતેં વાઢવિતેં ।
જેં સકળ દુઃખાચેં પુરતેં । ભાંડવલ ॥ ૧૪૧॥
જેં દુર્મતીચેં મૂળ । જેં કુમાર્ગાચેં ફળ ।
જેં વ્યામોહાચેં કેવળ । સ્વરૂપચિ ॥ ૧૪૨॥
જેં સંસારાચેં બૈસણેં । જેં વિકારાચેં ઉદ્યાનેં ।
જેં સકળ રોગાંચેં ભાણેં । વાઢિલેં આહે ॥ ૧૪૩॥
જેં કાળાચા ખિચઉશિટા । જેં આશેચા આંગવઠા ।
જન્મમરણાચા વોલિંવટા । સ્વભાવેં જેં ॥ ૧૪૪॥
જેં ભુલીચેં ભરીંવ । જેં વિકલ્પાચેં વોતીંવ ।
કિંબહુના પેંવ । વિંચુવાંચેં ॥ ૧૪૫॥
જેં વ્યાઘ્રાચેં ક્ષેત્ર । જેં પણ્યાંગનેચેં મૈત્ર ।
જેં વિષયવિજ્ઞાનયંત્ર । સુપૂજિત ॥ ૧૪૬॥
જેં લાંવેચા કળવળા । નિવાલિયા વિષોદકાચા ગળાળા ।
જેં વિશ્વાસુ આંગવળા । સંવચોરાચા ॥ ૧૪૭॥
જેં કોઢિયાચેં ખેંવ । જેં કાળસર્પાચેં માર્દવ ।
ગોરિયાચેં સ્વભાવ । ગાયન જેં ॥ ૧૪૮॥
જેં વૈરિયાચા પાહુણેર । જેં દુર્જનાચા આદર ।
હેં અસો જેં સાગર । અનર્થાચા ॥ ૧૪૯॥
જેં સ્વપ્નીં દેખિલેં સ્વપ્ન । જેં મૃગજળેં સાસિન્નલેં વન ।
જેં ધૂમ્રરજાંચેં ગગન । ઓતલેં આહે ॥ ૧૫૦॥
ઐસેં જેં હેં શરીર । તેં તે ન પવતીચિ પુઢતી નર ।
જે હોઊનિ ઠેલે અપાર । સ્વરૂપ માઝેં ॥ ૧૫૧॥
આબ્રહ્મભુવનાલ્લોકાઃ
પુનરાવર્તિનોઽર્જુન
।
મામુપેત્ય
તુ
કૌન્તેય
પુનર્જન્મ
ન
વિદ્યતે
॥
૧૬॥
એર઼્હવીં બ્રહ્મપણાચિય ભડસે । ન ચુકતીચિ પુનરાવૃત્તીચે વળસે ।
પરિ નિવટલિયાચેં જૈસેં । પોટ ન દુખે ॥ ૧૫૨॥
ના તરી ચેઇલિયાનંતરેં । ન બુડિજે સ્વપ્નીંચેનિ મહાપૂરેં ।
તેવીં માતેં પાવલેં તે સંસારેં । લિંપતીચિ ના ॥ ૧૫૩॥
એર઼્હવીં જગદાકારાચેં સિરેં । જેં ચિરસ્થાયીયાંચે ધુરે ।
બ્રહ્મભુવન ગા ચવરેં । લોકાચળાચેં ॥ ૧૫૪॥
જિયે ગાંવીંચા પહારૂ દિવોવરી । એકા અમરેંદ્રાચેં આયુષ્ય ન ધરી ।
વિળોનિ પાંતીં ઉઠી એકસરી । ચવદાજણાંચી ॥ ૧૫૫॥
સહસ્ત્રયુગપર્યંતમહર્યદ્
બ્રહ્મણો
વિદુઃ।
રાત્રિં
યુગસહસ્ત્રાન્તાં
તેઽહોરાત્રવિદો
જનાઃ
॥
૧૭॥
જૈં ચૌકડિયા સહસ્ત્ર જાયે । તૈં ઠાયેઠાવો વિળુચિ હોયે ।
આણિ તૈસેંચિ સહસ્ત્ર ભરિયે પાહેં । રાત્રી જેથ ॥ ૧૫૬॥
યેવઢેં અહોરાત્ર જેથિંચેં । તેણેં ન લોટતી જે ભાગ્યાચે ।
દેખતી તે સ્વર્ગીંચે । ચિરંજીવ ॥ ૧૫૭॥
યેરાં સુરગણાંચી નવાઈ । વિશેષ સાંગાવી તેથ કાઈ ।
મુદ્દલ ઇંદ્રાચીચિ દશા પાહીં । જે દિહાચે ચૌદા ॥ ૧૫૮॥
પરિ બ્રહ્મયાચિયાહિ આઠાં પહારાંતેં । આપુલિયા ડોળાં દેખતે ।
જે આહાતિ ગા તયાંતેં । અહોરાત્રવિદ મ્હણિપે ॥ ૧૫૯॥
અવ્યક્તાદ્
વ્યક્તયઃ
સર્વાઃ
પ્રભવન્ત્યહરાગમે
।
રાત્ર્યાગમે
પ્રલીયન્તે
તત્રૈવાવ્યક્તસંજ્ઞકે
॥
૧૮॥
ભૂતગ્રામઃ
સ
એવાયં
ભૂત્વા
ભૂત્વા
પ્રલીયતે
।
રાત્ર્યાગમેઽવશઃ
પાર્થ
પ્રભવત્યહરાગમે
॥
૧૯
॥
તયે બ્રહ્મભુવનીં દિવસેં પાહે । તે વેળીં ગણના કેંહી ન સમાયે ।
ઐસેં અવ્યક્તાચેં હોયે । વ્યક્ત વિશ્વ ॥ ૧૬૦॥
પુઢતી દિહાચી ચૌપાહારી ફિટે । આણિ હા આકારસમુદ્ર આટે ।
પાઠીં તૈસાચિ મગ પાહાંટે । ભરોં લાગે ॥ ૧૬૧॥
શારદીયેચિયે પ્રવેશીં । અભ્રેં જિરતી આકાશીં ।
મગ ગ્રીષ્માંતીં જૈશીં । નિગતી પુઢતી ॥ ૧૬૨॥
તૈસી બ્રહ્મદિનાચિયે આદી । હે ભૂતસૃષ્ટીચી માંદી ।
મિળે જંવ સહસ્ત્રાવધી । નિમિત્ત પુરે ॥ ૧૬૩॥
પાઠીં રાત્રીચા અવસરૂ હોયે । આણિ વિશ્વ અવ્યક્તીં લયા જાયે ।
તોહી યુગસહસ્ત્ર મોટકા પાહે । આણિ તૈસેંચિ રચે ॥ ૧૬૪॥
હેં સાંગાવયા કાય ઉપપત્તિ । જેં જગાચા પ્રળયો આણિ સંભૂતિ ।
ઇથે બ્રહ્મભુવનીંચિયા હોતી । અહોરાત્રમાજીં ॥ ૧૬૫॥
કૈસેં થોરિવેચેં માન પાહેં પાં । હો સૃષ્ટિબીજાચા સાટોપા ।
પરિ પુનરાવૃત્તીચિયા માપા । શીગ જાહલા ॥ ૧૬૬॥
એર઼્હવીં ત્રૈલોક્ય હેં ધનુર્ધરા । તિયે ગાંવીંચા ગા પસારા ।
તો હા દિનોદયીં એકસરાં । માંડતુ અસે ॥ ૧૬૭॥
પાઠીં રાત્રીચા સમો પાવે । આણિ અપૈસાચિ સાંટવે ।
મ્હણિયે જેથીંચેં તેથ સ્વભાવેં । સામ્યાસિ યે ॥ ૧૬૮॥
જૈસેં વૃક્ષપણ બીજાસિ આલેં । કીં મેઘ હેં ગગન જાહાલેં ।
તૈસેં અનેકત્વ જેથ સામાવલેં । તેં સામ્ય મ્હણિપે ॥ ૧૬૯॥
પરસ્તસ્માત્તુ
ભાવોઽન્યોઽવ્યક્તોઽવ્યક્તાત્સનાતનઃ
।
યઃ
સ
સર્વેષુ
ભૂતેષુ
નશ્યત્સુ
ન
વિનશ્યતિ
॥
૨૦॥
તેથ સમવિષમ ન દિસે કાંહી । મ્હણોનિ ભૂતેં હે ભાષ નાહી ।
જેવિં દૂધચિ જાહાલિયા દહીં । નામરૂપ જાય ॥ ૧૭૦ ॥
તેંવિં આકારલોપાસરિસેં । જગાચેં જગપણ ભ્રંશે ।
પરિ જેથ જાહાલેં તેં જૈસેં । તૈસેંચિ અસે ॥ ૧૭૧॥
તૈં તયા નાંવ સહજ અવ્યક્ત । આણિ આકારા વેળીં તેંચિ વ્યક્ત ।
હેં એકાસ્તવ એક સૂચિત । એર઼્હવીં દોની નાહી ॥ ૧૭૨॥
જૈસેં આટલિયા સ્વરૂપેં । આટલેપણ તે ખોટી મ્હણિપે ।
પુઢતી તો ઘનાકારૂ હારપે । જે વેળીં અળંકાર હોતી ॥ ૧૭૩॥
હીં દોન્હી જૈશીં હોણીં । એકીં સાક્ષીભૂત સુવર્ણી ।
તૈસી વ્યક્તાવ્યક્તાચી કડસણી । વસ્તૂચ્યા ઠાયી ॥ ૧૭૪॥
તેં તરી વ્યક્ત ના અવ્યક્ત । નિત્ય ના નાશવંત ।
યા દોહીં ભાવાઅતીત । અનાદિસિધ્દ ॥ ૧૭૫॥
જેં હેં વિશ્વચિ હોઊનિ અસે । પરિ વિશ્વપણ નાસિલેનિ ન નાસે ।
અક્ષરેં પુસિલ્યા ન પુસે । અર્થુ જૈસા ॥ ૧૭૬।।
પાહેં પાં તરંગ તરી હોત જાત । પરિ તેથ ઉદક તેં અખંડ અસત ।
તેવીં ભૂતાભાવીં નાશિવંત । અવિનાશ જેં ॥ ૧૭૭॥
ના તરી આટતિયે અળંકારી । નાટતેં કનક અસે જયાપરી ।
તેવીં મરતિયે જીવાકારીં । અમર જેં આહે ॥ ૧૭૮॥
અવ્યક્તોઽક્ષર
ઇત્યુક્તસ્તમાહુઃ
પરમાં
ગતિમ્
।
યં
પ્રાપ્ય
ન
નિવર્તન્તે
તદ્ધામ
પરમં
મમ
॥
૨૧॥
પુરુષઃ
સ
પરઃ
પાર્થ
ભક્ત્યા
લભસ્ત્વનન્યા
।
યસ્યાતઃસ્થાનિ
ભૂતાનિ
યેન
સર્વમિદં
તતમ્
॥
૨૨
॥
જયાતેં અવ્યક્ત મ્હણોં યે કોડેં । મ્હણતાં સ્તુતિ હેં ઐસેં નાવડે ॥
જેં મનબુદ્ધી ન સાંપડે । મ્હણઊનિયાં ॥ ૧૭૯॥
આણિ આકારા આલિયા જયાચેં । નિરાકારપણ ન વચે ।
આકારલોપેં ન વિસંચે । નિત્યતા ગા ॥ ૧૮૦॥
મ્હણોનિ અક્ષર જેં મ્હણિજે । તેવીચિ મ્હણતાં બોધુહી ઉપજે ।
જયાપરૌતા પૈસુ ન દેખિજે । યા નામ પરમગતિ ॥ ૧૮૧॥
પરિ આઘવા ઇહીં દેહપુરીં । આહે નિજેલિયાચે પરી ।
જે વ્યાપારૂ કરવી ના કરી । મ્હણઊનિયાં ॥ ૧૮૨॥
એર઼્હવીં જે શારીરચેષ્ટા । ત્યાંમાજીં એકહી ન ઠકે ગા સુભટા ।
દાહી ઇંદ્રિયાંચિયા વાટા । વાહતચિ આહાતિ ॥ ૧૮૩॥
ઉકલૂં વિષયાંચા પેટા । હોતા મનાચાં ચોહટા ।
તો સુખદુઃખાચા રાજવાંટા । ભીતરાહિ પાવે ॥ ૧૮૪॥
પરિ રાવો પહુડલિયા સુખેં । જૈસા દેશીંચા વ્યાપારૂ ન ઠકે ।
પ્રજા આપુલાલેનિ અભિલાખેં । કરિતચિ અસતી ॥ ૧૮૫॥
તૈસેં બુદ્ધીચેં હન જાણણેં । કાં મનાચેં ઘેણેંદેણેં ।
ઇંદ્રિયાંચેં કરણેં । સ્ફુરણ વાયૂચેં ॥ ૧૮૬॥
હે દેહક્રિયા આઘવી । ન કરિતાં હોય બરવી ।
જૈસા ન ચલવિતેનિ રવી । લોકુ ચાલે ॥ ૧૮૭॥
અર્જુના તયાપરી । સુતલા ઐસા આહે શરીરીં ।
મ્હણોનિ પુરૂષુ ગા અવધારીં । મ્હણિપે જયાતેં ॥ ૧૮૮॥
આણિ પ્રકૃતિ પતિવ્રતે । પડિલા એકપત્નીવ્રતેં ।
યેણેંહી કારણેં જયાતેં । પુરૂષુ મ્હણોં યે ॥ ૧૮૯॥
પૈં વેદાચેં બહુવસપણ । દેખેચિના જયાચેં આંગણ ।
હેં ગગનાચેં પાંઘરૂણ । હોય દેખા ॥ ૧૯૦॥
ઐસેં જાણૂનિ યોગીશ્વર । જયાતેં મ્હણતી પરાત્પર ।
જેં અનન્યગતીચેં ઘર । ગિંવસીત યે ॥ ૧૯૧॥
જે તનૂ વાચા ચિત્તે । નાઇકતી દુજિયે ગોષ્ટીતેં ।
તયાં એકનિષ્ઠેચેં પિકતેં । સુક્ષેત્ર જેં ॥ ૧૯૨।।
હેં ત્રૈલોક્યચિ પુરૂષોત્તમ । ઐસા સાચ જયાચા મનોધર્મુ ।
તયા આસ્તિકાચા આશ્રમુ । પાંડવા ગા ॥ ૧૯૩॥
જેં નિગર્વાચેં ગૌરવ । જેં નિર્ગુણાચી જાણીવ ।
જેં સુખાચી રાણીવ । નિરાશાંસી ॥ ૧૯૪॥
જેં સંતોષિયાં વાઢિલેં તાટ । જેં અચિંતા અનાથાચેં માયપોટ ।
ભક્તી ઉજૂ વાટ । જયા ગાંવા ॥ ૧૯૫॥
હેં એકૈક સાંગોનિ વાયાં । કાય ફાર કરૂં ધનંજયા ।
પૈં ગેલિયા જયા ઠાયા । તો ઠાવોચિ હોઇજે ॥ ૧૯૬॥
હિંવાચિયા ઝુળુકા । જૈસેં હિંવચિ પડે ઉષ્ણોદકા ।
કાં સમોર હાલિયા અર્કા । તમચિ પ્રકાશુ ॥ ૧૯૭॥
તૈસા સંસારૂ જયા ગાંવા । ગેલા સાંતા પાંડવા ।
હોઊનિ ઠાકે આઘવા । મોક્ષાચાચિ ॥ ૧૯૮॥
તરી અગ્નીમાજીં આલેં । જૈસેં ઇંધનચિ અગ્નિ જહાલેં
પાઠીં ન નિવડેચિ કાંહી કેલેં । કાષ્ઠપણ ॥ ૧૯૯॥
ના તરી સાખરેચા માઘૌતા । બુધ્દિમંતપણેંહી કરિતાં ।
પરિ ઊંસ નવ્હે પાંડુસુતા । જિયાપરી ॥ ૨૦૦॥
લોહાચેં કનક જહાલેં । હેં એકેં પરિસેંચિ કેલેં ।
આતાં આણિક કૈંચેં તેં ગેલેં । લોહત્વ આણી ॥ ૨૦૧॥
મ્હણોનિ તૂપ હોઊનિ માઘૌતેં । જેવીં દૂધપણ ન યેચિ નિરૂતેં ।
તેવિં પાવોનિયાં જયાતેં । પુનરાવૃત્તિ નાહીં ॥ ૨૦૨॥
તેં માઝેં પરમ । સાચોકારેં નિજધામ ।
હેં આંતુવટ તુજ વર્મ । દાવિજત અસેં ।। ૨૦૩॥
યત્ર
કાલે
ત્વાનાવૃત્તિમાવૃત્તિં
ચૈવ
યોગિનઃ
।
પ્રયાતા
યાન્તિ
તં
કાલં
વક્ષ્યામિ
ભરતર્ષભ
॥
૨૩॥
તેવીંચિ આણિકેંહી એકે પ્રકારેં । જાણતાં આહે સોપારેં ।
તરિ દેહ સાંડિતેનિ અવસરેં । જેથ મિળતી યોગી ॥ ૨૦૪॥
અથવા અવચટેં ઐસેં ઘડે । જે અનવસરેં દેહ સાંડે ।
તરિ માઘૌતેં યેણેં ઘડે । દેહાસીચિ ॥ ૨૦૫॥
મ્હણોનિ કાળશુદ્ધી જરી દેહ ઠેવીતી । તરી ઠેવિતખેવીં બ્રહ્મચિ હોતી ।
એર઼્હવીં અકાળીં તરી યેતી । સંસારા પુઢતી ॥ ૨૦૬॥
તૈસેં સાયુજ્ય આણિ પુનરાવૃત્તિ । યા દોન્હી અવસરાઅધીન આહાતી ।
તો અવસરૂ તુજપ્રતી । પ્રસંગેં સાંગોં ॥ ૨૦૭॥
તરિ ઐકેં ગા સુભટા । પાતલિયા મરણાચા માજિવટા ।
પાંચૈ આપુલાલિયા વાટા । નિઘતી અંતી ॥ ૨૦૮॥
ઐસા વરિપડિલા પ્રયાણકાળી । બુદ્ધીતેં ભ્રમુ ન ગિળી ।
સ્મૃતિ નવ્હે આંધળી । ન મરે મન ॥ ૨૦૯॥
હા ચેતનાવર્ગુ આઘવા । મરણી દિસે ટવટવા ।
પરિ અનુભવિલિયા બ્રહ્મભાવા । ગવસણી હોઊનિ ॥ ૨૧૦॥
ઐસા સાવધ હા સમવાવો । આણિ નિર્વાણવેર઼્હી નિર્વાહો ।
હે તરીચ ઘડે જરી સાવાવો । અગ્નીચા આથી ॥ ૨૧૧॥
પાહેં પાં વારેન કાં ઉદકેં । જૈં દિવિયાંચેં દિવેપણ ઝાંકે ।
તૈં અસતીચ કાય દેખે । દિઠી આપુલી ॥ ૨૧૨॥
તૈસેં દેહાંતીંચેનિ વિષમવાતેં । દેહ આંતબાહેરિ શ્લેષ્માઆતેં ।
તૈં વિઝોનિ જાય ઉજિતેં । અગ્નીચેં તેં ॥ ૨૧૩॥
તે વેળીં પ્રાણાસિ પાણુ નાહીં । તેથ બુદ્ધિ અસોનિ કરીલ કાઈ ।
મ્હણોનિ અગ્નીવીણ દેહીં । ચેતના ન થરે ॥ ૨૧૪॥
અગા દેહીંચા અગ્નિ જરી ગેલા । તરી દેહ નવ્હે ચિખલુ વોલા।
વાયાં આયુષ્યવેળુ આપુલા । અંધારે ગિંવસી ॥ ૨૧૫॥
આણિ માગીલ સ્મરણ આઘવેં । તેં તેણેં અવસરેં સાંભાળાવેં ।
મગ દેહ ત્યજૂનિ મિળાવેં । સ્વરૂપીં કીં ॥ ૨૧૬॥
તંવ તયા દેહશ્લેષ્માચે ચિખલીં । ચેતનાચિ બુડોનિ ગેલી ।
તેથ માગિલી પુઢિલી હે ઠેલી । આઠવણ ॥ ૨૧૭॥
મ્હણોનિ આધીં અભ્યાસુ જો કેલા । તો મરણ ન યેતાં નિમોનિ ગેલા।
જૈસેં ઠેવણેં ન દિસતાં માલવલા । દીપુ હાતીંચા ॥ ૨૧૮॥
આતાં અસો હેં સકળ । જાણ પાં જ્ઞાનાસિ અગ્નિ મૂળ ।
તયા અગ્નીચેં પ્રયાણીં બળ । સંપૂર્ણ આથી ॥ ૨૧૯॥
અગ્નિર્જ્યોતિરહઃ
શુક્લઃ
ષણ્માસા
ઉત્તરાયણમ્
।
તત્ર
પ્રયાતા
ગચ્છન્તિ
બ્રહ્મ
બ્રહ્મવિદો
જનાઃ
॥
૨૪॥
આંતુ અગ્નિજ્યોતીચા પ્રકાશુ । બાહેરી શુક્લપક્ષુ આણિ દિવસુ ।
આણિ સા માસાંમાજીં માસુ । ઉત્તરાયણ ॥ ૨૨૦॥
ઐશિયા સમયોગાચી નિરૂતી । લાહોનિ જે દેહ ઠેવિતી ।
તે પરબ્રહ્મચિ હોતી । બ્રહ્મવિદ ॥ ૨૨૧॥
અવધારીં ગા ધનુર્ધરા । યેથવરી સામર્થ્ય યયા અવસરા ।
તેવીંચિ હા ઉજૂ માર્ગ સ્વપુરા । યાવયા પૈં ॥ ૨૨૨॥
એથ અગ્નિ હેં પહિલેં પાયતરેં । જ્યોતિર્મય હેં દુસરેં ।
દિવસ જાણેં તિસરેં । ચૌથેં શુક્લપક્ષ ॥ ૨૨૩॥
આણિ સામાસ ઉત્તરાયણ । તેં વરચીલ ગા સોપાન ।
યેણેં સાયુજ્યસિદ્ધિસદન । પાવતી યોગી ॥ ૨૨૪॥
હા ઉત્તમ કાળુ જાણિજે । યાતેં અર્ચિરાદિ માર્ગુ મ્હણિજે ।
આતાં અકાળુ તોહી સહજેં । સાંગેન આઈક ॥ ૨૨૫॥
ધૂમો
રાત્રિસ્તથા
કૃષ્ણઃ
ષણ્માસા
દક્ષિણાયનમ્
।
તત્ર
ચાન્દ્રમસં
જ્યોતિર્યોતી
પ્રાપ્ય
નિવર્તતે
॥
૨૫॥
તરિ પ્રયાણાચિયા અવસરેં । વાત શ્લેષ્માં શ્લેષ્માં।
તેણેં અંતઃકરણીં આંધારેં । કોંદલે ઠાકે ॥ ૨૨૬ ॥
સર્વેંદ્રિયાં લાંકુડ પડે । સ્મૃતી ભ્રમામાજીં બુડે ।
મન હોય વેડેં । કોંડે પ્રાણ ॥ ૨૨૭॥
અગ્નીચેં અગ્નિપણ જાયે । મગ તો ધૂમચિ અવઘા હોયે ।
તેણેં ચેતના ગિંવસિલી ઠાયે । શરીરીંચી ॥ ૨૨૮॥
જૈસેં ચંદ્રાઆડ આભાળ । સદટ દાટે સજળ ।
મગ ગડદ ના ઉજાળ । ઐસેં ઝાંવળેં હોયે ॥ ૨૨૯॥
કાં મરે ના સાવધ । ઐસેં જીવિતાસિ પડે સ્તબ્ધ ।
આયુષ્ય મરણાચી મર્યાદ- । વેળુ ઠાકી ॥ ૨૩૦॥
ઐસી મનબુદ્ધિકરણીં । સભોંવતીં ધૂમાકુળાચી કોંડણી ।
તેથ જન્મેં જોડલિયે વાહણી । યુગચિ બુડે ॥ ૨૩૧।।
હાં ગા હાતીંચેં જે વેળીં જાયે । તે વેળીં આણિકા લાભાચી ગોઠી કેં આહે ।
મ્હણઊનિ પ્રયાણીં તંવ હોયે । યેતુલી દશા ॥ ૨૩૨॥
ઐસી દેહાઆંતુ સ્થિતિ । બાહેરિ કૃષ્ણપક્ષુ વરિ રાતી ।
આણિ સા માસહી વોડવતી । દક્ષિણાયન ॥ ૨૩૩॥
ઇયે પુનરાવૃતીચીં ઘરાણીં । આઘવીં એકવટતી જયાચિયા પ્રયાણીં ।
તો સ્વરૂપસિદ્ધીચી કાહાણી । કૈસેનિ આઇકે ॥ ૨૩૪॥
ઐસા જયાચા દેહ પડે । તયા યોગી મ્હણોનિ ચંદ્રવરી જાણેં ઘડે ।
મગ તેથૂનિ માગુતા બહુડે । સંસારા યે ॥ ૨૩૫ ॥
આમ્હીં અકાળ જો પાંડવા । મ્હણિતલા તો હા જાણાવા ।
આણિ હાચિ ધૂમ્રમાર્ગ ગાંવા । પુનરાવૃત્તીચિયા ॥ ૨૩૬॥
યેર તો અર્ચિરાદિ માર્ગુ । તો વસતા આણિ અસલગુ ।
સાવિયા સ્વસ્થુ ચાંગુ । નિવૃતીવરી ॥ ૨૩૭॥
શુક્લકૃષ્ણે
ગતી
હ્યેતે
જગતઃ
શાશ્વતે
મતે
।
એકયા
યાત્યનાવૃત્તિમન્યયા
વર્તતે
પુનઃ
॥
૨૬॥
ઐશિયા અનાદિ યા દોન્હી વાટા । એકી ઉજૂ એકી અવ્હાંટા ।
મ્હણવૂનિ બુદ્ધિપૂર્વક સુભટા । દાવિલિયા તુજ ॥ ૨૩૮॥
કાં જે માર્ગામાર્ગ દેખાવે । સાચ લટિકેં વોળખાવેં ।
હિતાહિત જાણાવેં । હિતાચિલાગીં ॥ ૨૩૯।।
પાહે પાં નાવ દેખતાં બરવી । કોણી આડ ઘાલી કાય અથાવીં ।
કાં સુપંથ જાણોનિયાં અડવીં । રિગવત અસે ।। ૨૪૦॥
જો વિષ અમૃત વોળખે । તો અમૃત કાય સાંડૂ શકે ।
તેવિં જો ઉજૂ વાટ દેખે । તો અવ્હાંટા ન વચે ॥ ૨૪૧॥
મ્હણોનિ ફુડેં । પારખાવેં ખરેં કુડેં ।
પારખિલેં તરે ન પડે । અવસરેં કહીં ॥ ૨૪૨॥
એર઼્હવીં દેહાંતીં થોર વિષમ । યા માર્ગાચેં આહે સંભ્રમ ।
જન્મેં અભ્યાસિલિયાચેં હન કામ । જાઈલ વાયાં ॥ ૨૪૩॥
જરી અર્ચિરાદિ માર્ગુ ચુકલિયાં । અવચટેં ધૂમ્રપંથેં પડિલિયાં ।
તરી સંસારપાંતીં જુંતલિયાં । ભંવતચિ અસાવેં ॥ ૨૪૪॥
હે સાયાસ દેખોનિ મોઠે । આતાં કૈસેનિ પાં એકવેળ ફિટે ।
મ્હણોનિ યોગમાર્ગુ ગોમટે । શોધિલે દોન્હી ॥ ૨૪૫॥
તંવ એકેં બહ્મત્વા જાઇજે । આણિ એકેં પુનરાવૃત્તે યેઇજે ।
પરિ દૈવગત્યા જો લાહિજે । દેહાંતીં જેણેં ॥ ૨૪૬॥
નૈતે
સૃતી
પાર્થ
જાનન્
યોગી
મુહ્યાતિ
કશ્ચને
।
તસ્માત્સર્વેષુ
કાલેષુ
યોગસુક્તો
ભવાર્જુન
॥
૨૭॥
તે વેળી મ્હણિતલેં હેં નવ્હે । વાયાં અવચટેં કાય પાવે ।
દેહ ત્યજુનિ વસ્તુ હોઆવેં । માર્ગેચિ કીં ॥ ૨૪૭॥
તરી આતાં દેહ અસો અથવા જાવો । આમ્હી તોં કેવળ વસ્તૂચિ આહોં ।
કાં જે દોરીં સર્પત્વ વાવો । દોરાચિકડુની ॥ ૨૪૮॥
મજ તરંગપણ અસે કીં નસે । ઐસેં હેં ઉદકાસી કહીં પ્રતિભાસે ।
તેં ભલતેવ્હાં જૈસેં તૈસેં । ઉદકચિ કીં ॥ ૨૪૯॥
તરંગાકારેં ન જન્મેચિ । ના તરંગલોપેં ન નિમેચિ ।
તે વિદેહી જે દેહેંચિ । વસ્તુ જાહલે ॥ ૨૫૦॥
આતાં શરીરાચેં તયાચિયા ઠાઈં । આડનાંવહી ઉરલેં નાહીં ।
તરિ કોણેં કાળેં કાઈ । નિમે તેં પાહેં પાં ॥ ૨૫૧॥
મગ માર્ગાતેં કાસયા શોધાવેં । કોણેં કોઠૂનિ કેં જાવેં ।
જરી દેશકાલાદિ આઘવેં । આપણચિ અસે ॥ ૨૫૨॥
આણિ હાં ગા ઘટુ જે વેળીં ફુટે । તે વેળીં તેથીંચેં આકાશ લાગે નીટે વાટે ।
વાટા લાગે તરિ ગગના ભેટે । એર઼્હવીં કાય ચુકે ॥ ૨૫૩॥
પાહેં પાં ઐસેં હન આહે । કીં તો આકારૂચિ જાયે ।
યેર ગગન તેં ગગનીંચિ આહે । ઘટત્વાહિ આધીં ॥ ૨૫૪॥
ઐસિયા બોધાચેનિ સુરવાડેં । માર્ગામાર્ગાચેં સાંકડેં ।
તયા સોઽહંસિદ્ધા ન પડે । યોગિયાંસી ॥ ૨૫૫॥
યાકારણેં પાંડુસુતા । તુવાં હોઆવે યોગયુક્તા ।
યેતુલેનિ સર્વકાળીં સામ્યતા । આપણપાં હોઈલ ॥ ૨૫૬॥
મગ ભલતેથ ભલતેંવ્હા । દેહબંધ અસો અથવા જાવા ।
પરિ અબંધા નિત્ય બ્રહ્મભાવા । વિઘડ નાહીં ॥ ૨૫૭॥
તો કલ્પાદિ જન્મા નાગવે । કલ્પાંતીં મરણેં નાપ્લવે ।
માજીં સ્વર્ગસંસારાચેનિ લાઘવેં । ઝકવેના ॥ ૨૫૮॥
યેણેં બોધેં જો યોગી હોયે । તયાસીચિ યા બોધાચેં નીટપણ આહે ।
કાં જે ભોગાતેં પેલૂનિ પાહેં । નિજરૂપા યે ॥ ૨૫૯॥
પૈં ગા ઇંદ્રાદિકાં દેવાં । જયાં સર્વસ્વેં ગાજતી રાણિવા ।
તેં સાંડણેં માનૂનિ પાંડવા । ડાવલી જો ॥ ૨૬૦॥
વેદેષુ
યજ્ઞેષુ
તપઃસુ
ચૈવ
દાનેષુ
યત્પુણ્યફલં
પ્રદિષ્ટમ્
।
અત્યેતિ
તત્સર્વમિદં
વિદેત્વા
યોગી
પરં
સ્થાનમુપૈતિ
ચાદ્યમ્
॥
૨૮॥
જરી વેદાધ્યયનાચે જાલેં । અથવા યજ્ઞાચેં શેતચિ પિકલેં ।
કીં તપોદનાંચેં જોડલેં । સર્વસ્વ હન જેં ॥ ૨૬૧॥
તયા આઘવાં પુણ્યાચા મળા । ભાર આંતૌનિ જયા યે ફળા ।
તેં પરબ્રહ્મા નિર્મળા । સાંટી ન સરે ॥ ૨૬૨॥
જેં નિત્યાનંદાચેનિ માનેં । ઉપમેચા કાંટાળાં ન દિસે સાનેં ।
પાહા પાં વેદયજ્ઞાદિ સાધનેં । જયા સુખા ॥ ૨૬૩॥
જેં વિટે ના સરે । ભોગિતયાચેનિ પવાડેં પુરે ।
પુઢતી મહાસુખાચેં સોયરેં । ભાવંડચિ ॥ ૨૬૪॥
ઐસેં દૃષ્ટીચેનિ સુખપણેં । જયાસી અદૃષ્ટાચેં બૈસણેં ।
જેં શતમખાહી આંગવણેં । નોહેચિ એકા ॥ ૨૬૫॥
તયાતેં યોગીશ્વર અલૌકિકેં । દિઠીચેનિ હાતતુકેં ।
અનુમાનતી કૌતુકેં । તંવ હળુવાર આવડે ॥ ૨૬૬॥
મગ તયા સુખાચી કિરીટી । કરુનિયાં ગા પાઉટી ।
પરબ્રહ્મચિયે પાટીં । આરૂઢતી ॥ ૨૬૭॥
ઐસેં ચરાચરૈકભાગ્ય । જેં બ્રહ્મેશાં આરાધનેયોગ્ય ।
યોગિયાંચે ભોગ્ય- । ભોગધન જેં ॥ ૨૬૮॥
જો સકળ કળાંચી કળા । જો પરમાનંદાચા પુતળા ।
તો જિવાચા જિવ્હાળા । વિશ્વાચિયા ॥ ૨૬૯॥
જો સવર્જ્ઞતેચા વોલાવા । જો યાદવકુળીંચા કુળદિવા ।
તો શ્રીકૃષ્ણજી પાંડવા- । પ્રતિ બોલિલા ॥ ૨૭૦॥
ઐસા કુરુક્ષેત્રીંચા વૃત્તાંતુ । સંજયો રાયાસી અસે સાંગતુ ।
તેચિ પરિયેસા પુઢાં માતુ । જ્ઞાનદેવ મ્હણે ॥ ૨૭૧॥

Explore More