Lord Agni

3.12 - vaiśvasṛjacayanam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa kāṭha praśnaḥ pāṭhaḥ - tubhyaṃ tā

(Vaishvasrijachayanam in English (IAST))

From Taittiriya Brahmana, Krishna Yajurveda

The Vaishvasrijachayanam is a profound Vedic ritual text derived from the third Prashna of the Kathaka portion of the Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana. This sacred section focuses on the specific sacrificial rites associated with the construction of the Agni altar. Dedicated to Agni, the messenger of the gods, these verses serve as powerful invocations for prosperity, virility, and the fulfillment of deep spiritual desires. Chanting these ancient mantras is believed to align the practitioner with cosmic energies, fostering internal purification and the successful realization of noble objectives through the grace of the sacrificial fire.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe kāṭhake tṛtīyaḥ praśnaḥ - vaiśvasṛjacayanam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
cāturhotracayanaṃ-vai~śvasṛjacayana-ñca
anuvākaṃ 1 - vaiśvasṛjacayanāṅgabhūtāḥ divaśśyenaya iṣṭayaḥ
tubhya-ntā a̭ṅgirastama viśvā-ssukṣitayaḥ pṛtha̭k | agne kāmā̭ya yemire || aśyāma ta-ṅkāma̭magne tavo tya̭śyāma̭ rayigṃ ra̭yiva-ssuvīram | aśyāma vāja̭mabhi vājaya̭nto 'śyāma̭ dyumnama̭jarājara̭-nte || |
āśā̭nā-ntvā ''śāpālebhyaḥ̭ | caturbhyo̭ amṛtebhyaḥ | ida-mbhūtasyādhya̭kṣebhyaḥ | vidhema̭ haviṣā̭ vayam || viśvā āśā madhṷnā sagṃsṛ̭jāmi | anamīvā āpa oṣa̭dhayo bhavantu | ayaṃ-ya~ja̭māno mṛdho vya̭syatāṃ agṛ̭bhītāḥ paśavaḥ̭ santu sarve || |
anṷ no-'dyā-'nṷmatiryajña-ndeveṣṷ manyatām | agniśca̭ havyavāha̭no bhava̭tā-ndāśuṣe mayaḥ̭ || anvida̭numate tva-mmanyā̭sai śañca̭naḥ kṛdhi | kratve dakṣā̭ya no hinu praṇa āyūgṃ̭ṣi tāriṣaḥ || |
kāmo̭ bhūtasya bhavya̭sya | samrāḍeko virā̭jati | sa ida-mprati̭ paprathe | ṛtūnu-thsṛ̭jate vaśī || kāmastadagre sama̭vartatādhi̭ | mana̭so retaḥ̭ prathamaṃ-ya~dāsīt | sato bandhumasa̭ti nira̭vindann | hṛdi pratīṣyā̭ kavayo̭ manīṣā || |
brahma̭ jajñāna-mpra̭thama-mpurastādvi sī̭mata-ssuruco̭ vena ā̭vaḥ | sa budhniyā̭ upamā a̭sya viṣṭhā-ssataśca yonimasa̭taśca vivaḥ̭ || pitā virājā̭mṛṣabho ra̭yīṇām | antari̭kṣaṃ-vi~śvarṷ̄pa āvi̭veśa | tamarkai-rabhya̭rcanti vathsam | brahma santa-mbrahma̭ṇā vardhaya̭ntaḥ || |
yajño rāyo yajña ī̭śe vasṷ̄nām | yajña-ssasyānā̭muta sṷkṣitīnām | yajña iṣṭaḥ pūrvaci̭tti-ndadhātu | yajño bra̭hmaṇvāgṃ apyḙtu devān || ayaṃ-ya~jño va̭rdhatā-ṅgobhiraśvaiḥ | iyaṃ-ve~diḥ̭ svapatyā suvīrā | ida-mbarhirati̭ barhīgṣyanyā | imaṃ-ya~jñaṃ-vi~śvḙ avantu devāḥ || | āpo̭ bhadrā ghṛtamidāpa̭ āsuragnī-ṣomaṷ bibhratyāpa i-ttāḥ | tīvro raso̭ madhupṛcā̭ maraṅgama ā mā prāṇena̭ saha varca̭sā gann || ādi-tpa̭śyāmyuta vā̭ śṛṇomyā mā ghoṣo̭ gacchati vānna̭ āsām | manyḙ bhejāno amṛta̭sya tarhi hira̭ṇyavarṇā atṛ̭paṃ-ya~dā vaḥ̭ || |
tubhya̭-mbharanti kṣitayo̭ yaviṣṭha | balima̭gne anti̭ ta ota dūrāt | ā bhandi̭ṣṭhasya sumati-ñci̭kiddhi | bṛhattḙ agne mahi śarma̭ bhadram || yo dehyo ana̭mayadvadhasnaiḥ | yo arya̭patnī-ruṣasa̭ścakāra̭ | sa nirudhyā nahṷṣo yahvo agniḥ | viśa̭ścakre balihṛta-ssaho̭bhiḥ || |
pūrva̭-ndevā apa̭reṇā-nupaśyañjanma̭bhiḥ | janmānyava̭raiḥ parā̭ṇi | vedā̭ni devā ayamasmīti mām | ahagṃ hitvā śarī̭ra-ñjarasaḥ̭ parastāt || prāṇāpānau cakṣu-śśrotram | vāca-mmana̭si sambhṛ̭tām | hitvā śarī̭ra-ñjarasaḥ̭ parastāt | ā bhūti-mbhūtiṃ̭-va~yama̭śnavāmahai || |
havyavāha̭-mabhimātiṣā-'ham | rakṣohaṇa-mpṛta̭nāsu jiṣṇum | jyoti̭ṣmanta-ndīdya̭ta-mpura̭ndhim | agnigg svi̭ṣṭakṛtamā hṷvema || svi̭ṣṭamagne abhi ta-tpṛ̭ṇāhi | viśvā̭ deva pṛta̭nā abhiṣya | uru-nnaḥ panthā-mpradiśanvi bhā̭hi | jyoti̭ṣmaddhehyajara̭-nna āyuḥ̭ || || 1 ||
tubhya-ndaśa̭ (a. 1)
anuvākaṃ 2 - tāsā-mbrāhmaṇam
devebhyo vai svargo lokastiro̭-'bhavat |
te prajāpa̭ti-mabruvann |
prajā̭pate svargo vai no̭ lokastiro̭-'bhūt | tamanviccheti̭ | taṃ-ya~̭jñakratubhi-ranvaicchat | taṃ-ya~̭jñakratubhi-rnānva̭vindat |
tamiṣṭi̭bhi-ranvaicchat | tamiṣṭi̭bhi-ranva̭vindat |
tadiṣṭī̭nā-miṣṭitvam | eṣṭa̭yo havai nāma̭ |
tā iṣṭa̭ya ityāca̭kṣate parokṣḙṇa | parokṣa̭ priyā iva hi devāḥ || 2 ||
tamāśā-'bravīt | prajā̭pata āśayā vai śrāmyasi |
ahamu vā āśā-'smi | mā-nnu ya̭jasva |
atha̭ te satyā-''śā̭ bhaviṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ | sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat |
āśāyai̭ carum | anṷmatyai carum | tato vai tasya̭ satyā-''śā̭ 'bhavat | anṷ svargaṃ-lo~ka-ma̭vindat | satyā ha vā asyāśā̭ bhavati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati | ya etena̭ haviṣā yaja̭te | ya ṷ cainadevaṃ-ve~da̭ || so-'tra̭ juhoti | agnaye kāmā̭ya svāhā-''śāyai svāhā | anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 3 ||
ta-ṅkāmo-'bravīt | prajā̭pate kāmḙna vai śrāmyasi | ahamuvai kāmo-'smi | mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te satyaḥ kāmo̭ bhaviṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ | sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | kāmā̭ya carum | anṷmatyai carum |
tato vai tasya̭ satyaḥ kāmo̭-'bhavat |
anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat |
satyo ha vā a̭sya kāmo̭ bhavati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷ cainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye kāmā̭ya svāhā kāmā̭ya svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 4 ||
ta-mbrahmā-'bravīt | prajā̭pate brahma̭ṇā vaiśrāmyasi | ahamu vai brahmā-'smi |
mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te brahmaṇvān. yajño bha̭viṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ | sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | brahma̭ṇe carum | anṷmatyai carum | tato vai tasya̭ brahmaṇvān. yajño̭-'bhavat | anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat | brahmaṇvān. ha vā a̭sya yajño bha̭vati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati | ya etena̭ haviṣā yaja̭te | ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti | agnaye kāmā̭ya svāhā brahma̭ṇe svāhā | anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā | svargāya̭ lokāya svāhā 'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 5 ||
taṃ-ya~jño-'bravīt | prajā̭pate yajñena vai śrāmyasi | ahamu vai yajño-'smi |
mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te satyo yajño bha̭vaṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | yajñāya̭ carum | anṷmatyai carum | tato vai tasya̭ satyo yajño̭-'bhavat | anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat | satyo ha vā a̭sya yajño bha̭vati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye kāmā̭ya svāhā̭ yajñāya svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 6 ||
tamāpo-'bruvann | prajā̭pate-'phsu vai sarve kāmā-śśritāḥ | vayamu vā āpa̭ssmaḥ | asmānnu ya̭jasva | atha tvayi sarve kāmā-śśrayiṣyante | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | adbhyaścarum |
anṷmatyai carum | tato vai tasmin-thsarve kāmā̭ aśrayanta | anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat | sarvḙ ha vā a̭smin kāmā-śśrayante | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati | ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye kāmā̭ya svāhā 'dbhya-ssvāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 7 ||
tamagni rba̭limāna̭bravīt |
prajā̭pate 'gnaye vai ba̭limate sarvā̭ṇi bhūtāni̭ baligṃ ha̭ranti | ahamu vā agni rba̭limāna̭smi | mā-nnu ya̭jasva |
atha̭ te sarvā̭ṇi bhūtāni̭ baligṃ ha̭riṣyanti |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | agnayḙ balimatḙ carum | anṷmatyai carum | tato vai tasmai sarvā̭ṇi bhūtāni̭ bali-ma̭harann | anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat | sarvā̭ṇi ha vā a̭smai bhūtāni̭ baligṃ ha̭ranti | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati | ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye kāmā̭ya svāhā 'gnayḙ balimate svāhā | anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 8 ||
tamanṷvittira-bravīt | prajā̭pate svargaṃ-vai~ lokamanṷ-vivithsasi | ahamu vā anṷvittirasmi | mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te satyā 'nṷvitti-rbhaviṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamagnaye kāmā̭ya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat |
anṷvittyai carum | anṷmatyai carum |
tato vai tasya̭ satyā 'nṷvittirabhavat |
anṷ svargaṃ-lo~ka-ma̭vindat |
satyā ha vā asyānṷvitti-rbhavati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye kāmā̭ya svāhā-'nṷvittyai svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 9 ||
tā vā etā-ssapta svargasya̭ lokasya dvāraḥ̭ |
diva-śśyḙnayo 'nṷvittayo nāma̭ |
āśā prathamāgṃ ra̭kṣati |
kāmo dvitīyām | brahma̭ tṛtīyām | yajñaśca̭turthīm | āpaḥ̭ pañcamīm |
agni rba̭limān-thṣaṣṭhīm | anṷvitti-ssaptamīm |
anṷ ha vai svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
kāmacāro-'sya svarge loke bha̭vati |
ya etābhi-riṣṭi̭bhi-ryaja̭te |
ya ṷcainā evaṃ-ve~da̭ | tāsva̭nviṣṭi | paṣṭhauhī varā-nda̭dyā-tkagṃ sañca̭ |
striyai̭ cābhāragṃ samṛ̭ddhyai || 10 ||
anuvākaṃ 3 - upāghā nāmeṣṭayaḥ
tapa̭sā devā devatā-magra̭ āyann | tapasarṣa̭ya-ssva̭ranva̭vindann |
tapa̭sā sapatnā-npraṇṷdāmārā̭tīḥ |
yenedaṃ-vi~śva-mpari̭bhūtaṃ-ya~dasti̭ ||
prathamaja-ndevagṃ haviṣā̭ vidhema | svayabhu-mbrahma̭ parama-ntapo yat |
sa eva putra-ssa pitā sa mātā |
tapo̭ ha yakṣa-mpra̭thamagṃ samba̭bhūva ||
śraddhayā dḙvo devatva-ma̭śnute |
śraddhā pra̭tiṣṭhā lokasya̭ devī || 11 ||
sā no̭ juṣāṇopa̭ yajña-māgāt |
kāma̭vathsā 'mṛta-nduhā̭nā ||
śraddhā devī pra̭thamajā ṛtasya̭ |
viśva̭sya bhartrī jaga̭taḥ pratiṣṭhā |
tāg śraddhāgṃ haviṣā̭ yajāmahe |
sā no̭ loka-mamṛta̭-ndadhātu |
īśā̭nā devī bhuva̭nasyādhi̭patnī || āgāthsatyagṃ havirida-ñjṷṣāṇam |
yasmāddevā ja̭jñire bhuva̭nañca viśve |
tasmai̭ vidhema haviṣā̭ ghṛtena̭ || 12 ||
yathā̭ devai-ssa̭dhamāda̭-mmadema ||
yasya̭ pratiṣṭho-rva̭ntari̭kṣam |
yasmāddevā ja̭jñire bhuva̭nañca sarve |
tathsatya-marcadupa̭yajña-nna āgāt | brahmāhṷtī-rupamoda̭mānam ||
mana̭so vaśe sarva̭mida-mba̭bhūva |
nānyasya mano vaśamanvi̭yāya |
bhīṣmo hi deva-ssaha̭sa-ssahī̭yān |
sa no̭ juṣāṇa upa̭ yajñamāgāt ||
ākṷ̄tīnā-madhi̭pati-ñceta̭sā-ñca || 13 ||
saṅkalpajṷ̄ti-ndevaṃ-vi~̭paścim |
mano rājā̭namiha vardhaya̭ntaḥ |
upahave 'sya sumatau syā̭ma ||
cara̭ṇa-mpavitraṃ-vi~ta̭ta-mpurāṇam |
yena̭ pūtastara̭ti duṣkṛtāni̭ |
tena̭ pavitrḙṇa śuddhena̭ pūtāḥ |
ati̭ pāpmāna-marā̭ti-ntarema ||
lokasya dvāra̭-marcima-tpavitram |
jyoti̭ṣma-dbhrāja̭māna-mmaha̭svat | amṛta̭sya dhārā̭ bahudhā doha̭mānam |
cara̭ṇa-nno loke sudhi̭tā-ndadhātu ||
agnirmūrdhā divaḥ kaku-tpatiḥ̭ pṛthivyā ayam | apāgṃ retāgṃ̭si jinvati || bhuvo̭ yajñasya raja̭saśca netā yatrā̭ niyudbhi-ssaca̭se śivābhiḥ̭ | divi mūrdhāna̭-ndadhiṣe suvarṣā-ñjihvāma̭gne cakṛṣe havyavāham || ||
anṷ no-'dyā-'nṷmatiryajña-ndeveṣṷ manyatām | agniśca̭ havyavāha̭no bhava̭tā-ndāśuṣe mayaḥ̭ || anvida̭numate tva-mmanyā̭sai śañca̭naḥ kṛdhi | kratve dakṣā̭ya no hinu praṇa āyūgṃ̭ṣi tāriṣaḥ || ||
havyavāha̭-mabhimātiṣā-'ham | rakṣohaṇa-mpṛta̭nāsu jiṣṇum | jyoti̭ṣmanta-ndīdya̭ta-mpura̭ndhim | agnigg svi̭ṣṭakṛtamā hṷvema || svi̭ṣṭamagne abhi ta-tpṛ̭ṇāhi | viśvā̭ deva pṛta̭nā abhiṣya | uru-nnaḥ panthā-mpradiśanvi bhā̭hi | jyoti̭ṣmaddhehyajara̭-nna āyuḥ̭ || || 14 ||
(devī - ghṛtena - ceta̭sā-ñca - doha̭māna-ñcatvāri̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - tāsā-mbrāhmaṇam
devebhyo vai svargo lokastiro̭ 'bhavat |
te prajāpa̭ti-mabruvann | prajā̭pate svargo
vai no̭ lokastiro̭-'bhūt | tamanviccheti̭ |
taṃ-ya~̭jñakratubhi-ranvaicchat |
taṃ-ya~̭jñakratubhi rnānva̭vindat |
tamiṣṭi̭bhi-ranvaicchat | tamiṣṭi̭bhi-ranva̭vindat | tadiṣṭī̭nā-miṣṭitvam | eṣṭa̭yo ha vai nāma̭ | tā iṣṭa̭ya ityā ca̭kṣate parokṣḙṇa |
parokṣa̭priyā iva hi devāḥ || 15 ||
ta-ntapo-' bravīt | prajā̭pate tapa̭sā vai
śrāmyasi | ahamu vai tapo-' smi |
mā-nnu ya̭jasva |
atha̭ te satya-ntapo̭ bhaviṣyati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamāgneya-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | tapa̭se carum | anṷmatyai carum |
tato vai tasya̭ satya-ntapo̭ 'bhavat |
anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat |
satya gṃ ha vā a̭sya tapo̭ bhavati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷ cainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti | agnaye svāhā tapa̭se svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 16 ||
tagg śraddhā-'bra̭vīt | prajā̭pate śraddhayā vai śrāmyasi | ahamu vai śraddhā-'smi̭ | mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te satyā śraddhā bha̭viṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamā-'gneya-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | śraddhāyai̭ carum | anṷmatyai carum | tato vai tasya̭ satyā śraddhā-'bha̭vat |
anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat |
satyā ha vā a̭sya śraddhā bha̭vati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷ cainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti | agnaye svāhā śraddhāyai svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 17 ||
tagṃ satya-ma̭bravīt | prajā̭pate satyena vai śrāmyasi | ahamu vai satyama̭smi | mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te satyagṃ satya-mbha̭viṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamā-'gneya-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | satyāya̭ carum | anṷmatyai carum |
tato vai tasya̭ satyagṃ satyama̭bhavat |
anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat |
satyagṃ ha vā a̭sya satya-mbha̭vati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye svāhā̭ satyāya svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 18 ||
ta-mmano-'bravīt | prajā̭pate mana̭sā vai śrāmyasi | ahamu vai mano-'smi |
mā-nnu ya̭jasva |
atha̭ te satya-mmano̭ bhaviṣyati |
anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamā-'gneya-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | mana̭se carum | anṷmatyai carum | tato vai tasya̭ satya-mmano̭-'bhavat |
anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat | satyagṃ ha vā a̭sya mano̭ bhavati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati | ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcaina devaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye svāhā mana̭se svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 19 ||
ta-ñcara̭ṇa-mabravīt | prajā̭pate cara̭ṇena vai śrāmyasi | ahamu vai cara̭ṇamasmi | mā-nnu ya̭jasva | atha̭ te satya-ñcara̭ṇa-mbhaviṣyati | anṷ svargaṃ-lo~kaṃ-ve~thsyasīti̭ |
sa etamā-'gneya-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapat | cara̭ṇāya carum | anṷmatyai carum | tato vai tasya̭ satya-ñcara̭ṇamabhavat |
anṷ svargaṃ-lo~kama̭vindat |
satyagṃ ha vā a̭sya cara̭ṇa-mbhavati |
anṷsvargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
ya etena̭ haviṣā yaja̭te |
ya ṷcainadevaṃ-ve~da̭ | so-'tra̭ juhoti |
agnaye svāhā cara̭ṇāya svāhā |
anṷmatyai svāhā prajāpa̭taye svāhā |
svargāya̭ lokāya svāhā-'gnaye sviṣṭakṛte svāheti̭ || 20 ||
tā vā etāḥ pañca̭ svargasya̭ lokasya dvāraḥ̭ |
apā̭ghā anṷvittayo nāma̭ | tapaḥ̭ prathamāgṃ ra̭kṣati | śraddhā dvitīyām | satya-ntṛtīyām |
mana̭ścaturthīm | cara̭ṇa-mpañcamīm |
anṷ ha vai svargaṃ-lo~kaṃ-vi~̭ndati |
kāmacāro-'sya svarge loke bha̭vati |
ya etābhi-riṣṭi̭bhi-ryaja̭te |
ya ṷcainā evaṃ-ve~da̭ |
anuvākaṃ 5 - cāturhotracayanam
brahma vai catṷrhotāraḥ | catṷrhotṛbhyo-'dhi̭ yajño nirmi̭taḥ | nainagṃ̭ śaptam | nābhica̭rita-māga̭cchati | ya evaṃ-ve~da̭ ||
yo ha vai catṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛtvaṃ-ve~da̭ | atho pañca̭ hotṛtvam |
sarvā̭ hāsmai diśaḥ̭ kalpante |
vācaspatir hotā daśa̭hotṝṇām |
pṛthivī hotā catṷrhotṝṇām || 22 ||
agnir-hotā pañca̭hotṝṇām | vāghotā ṣaḍḍho̭tṝṇām |
mahāha̭vir hotā̭ saptaho̭tṝṇām |
etadvai catṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛtvam |
atho pañca̭hotṛtvam | sarvā̭ hāsmai diśaḥ̭ kalpante | ya evaṃ-ve~da̭ ||
eṣā vai sa̭rva vidyā | eta-dbhḙṣajam |
eṣā paṅkti-ssvargasya̭ lokasyā-ñjasāya̭ni-ssrutiḥ || 23 ||
etān. yo-'ddhyai-tyacha̭dirdarśe yāva̭ttarasam | sva̭reti | anapabrava-ssarvamāyṷreti | vindate prajām | rāyaspoṣa̭-ṅgaupatyam |
brahmavarcasī bha̭vati || etān. yo-'ddhyaiti̭ | spṛṇotyātmānam | prajā-mpitṝn ||
etān. vā a̭ruṇa aṷpaveśi rvidāñca̭kāra || 24 ||
etaira̭dhivādamapā̭jayat | atho viśva̭-mpāpmānam | sva̭ryayau | etān. yo-'ddhyaiti̭ | adhivāda-ñja̭yati | atho viśva̭-mpāpmānam | sva̭reti || etairagni-ñci̭nvīta svargakā̭maḥ |
etairāyṷṣkāmaḥ | prajā paśukā̭mo vā || 25 ||
purastā-ddaśa̭hotāra-muda̭ñca-mupa̭dadhāti yāvatpadam | hṛda̭yaṃ-ya~jṷṣī patnyaṷ ca | dakṣiṇataḥ prāñca-ñcatṷrhotāram |
paścāduda̭ñca-mpañca̭ hotāram | uttarataḥ prāñcagṃ ṣaḍḍho̭tāram |
upari̭ṣṭā-tprāñcagṃ̭ saptaho̭tāram | hṛda̭yaṃ-ya~jūgṃ̭ṣi patnya̭śca |
yathāvakāśa-ṅgrahāṋ | yathāvakāśa-mpra̭tigrahān ~lo̭ka-mpṛṇāśca̭ |
sarvā̭ hāsyaitā devatāḥ prītā abhīṣṭā̭ bhavanti || 26 ||
sadḙvamagni-ñci̭nute ||
rathasa̭minta-ścetavyaḥ̭ | vajro vai rathaḥ̭ |
vajrḙṇaiva pāpmāna-mbhrātṛ̭vyagg stṛṇute | pakṣa-ssa̭minta-ścetavyaḥ̭ |
etāvān. vai rathaḥ̭ | yāva̭tpakṣaḥ | rathasa̭mintameva ci̭nute ||
imameva loka-mpa̭śubandhenābhija̭yati |
atho̭ agniṣṭomena̭ || 27 ||
antari̭kṣa-mukthyḙna | sva̭ratirātreṇa̭ | sarvān ~lokāna̭hīnena̭ | atho̭ satreṇa̭ || varo dakṣi̭ṇā | varḙṇaiva varagg̭ spṛṇoti |
ātmā hi varaḥ̭ || eka̭vigṃśati rdakṣi̭ṇā dadāti |
ekavigṃśo vā ita-ssvargo lokaḥ | prasvargaṃ-lo~kamāpnoti || 28 ||
asāvā̭ditya ḙkavigṃśaḥ | amumevā-dityamāpnoti || śata-nda̭dāti | śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭yaḥ | āyṷṣyevendriye prati̭tiṣṭhati || sahasra̭-ndadāti |
sahasra̭ sammita-ssvargo lokaḥ |
svargasya̭ lokasyā-bhiji̭tyai || anviṣṭaka-ndakṣi̭ṇā dadāti | sarvā̭ṇi vayāgṃ̭si || 29 ||
sarvasyāptyai | sarvasyā-va̭ruddhyai || yadi na vindeta̭ | manthānḙtāvato da̭dyādodanān. vā | aśnute ta-ṅkāmam | yasmai kāmā̭yā-gniścīyate || paṣṭhauhī-ntvantarva̭tī-ndadyāt |
sā hi sarvā̭ṇi vayāgṃ̭si | sarvasyāptyai | sarvasyā-va̭ruddhyai || 30 ||
hira̭ṇya-ndadāti | hira̭ṇya-jyotireva svargaṃ-lo~kamḙti || vāso̭ dadāti | tenāyuḥ prati̭rate || veditṛtīye ya̭jeta | triṣa̭tyā hi devāḥ |
sa sa̭tyamagni-ñci̭nute || tadeta-tpa̭śubandhe brāhma̭ṇa-mbrūyāt | neta̭reṣu yajñeṣṷ ||
yo ha vai catṷrhotṝ-nanusavana-nta̭rpayitavyāṋ. veda̭ || 31 ||
tṛpya̭ti prajayā̭ paśubhiḥ̭ |
upai̭nagṃ somapītho na̭mati |
ete vai catṷrhotāro 'nusavana-nta̭rpayitavyāḥ | ye brāhmaṇā ba̭huvidaḥ̭ |
tebhyo yaddakṣi̭ṇā na nayet | duri̭ṣṭagg syāt | agnima̭sya vṛñjīrann |
tebhyo̭ yathā śraddha-nda̭dyāt | svi̭ṣṭamevaitatkri̭yate |
nāsyāgniṃ-vṛ~̭ñjate || 32 ||
hiraṇyeṣṭako bha̭vati | yāva̭duttama-ma̭ṅguli-kāṇḍaṃ-ya~̭jña paruṣā sammi̭tam |
tejo hira̭ṇyam || yadi hira̭ṇya-nna vindet | śarka̭rā aktā upa̭daddhyāt | tejo̭ ghṛtam | satḙjasame-vāgni-ñci̭nute || agniñcitvā sautrāmaṇyā ya̭jeta maitrāvaruṇyā vā |
vīryḙṇa vā eṣa vyṛ̭ddhyate |
yo-'gniñci̭nute || 33 ||
yāva̭deva vīryam | tada̭smi-ndadhāti ||
brahma̭ṇa-ssāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti |
etāsā̭meva devatā̭nāgṃ sāyṷjyam |
sārṣṭitāgṃ̭ samāna lokatā̭-māpnoti | ya etamagni-ñci̭nute | ya ṷcainamevaṃ-ve~da̭ || etadeva sā̭vitre brāhma̭ṇam |
atho̭ nācikete || 34 ||
(hotā catṷrhotṝṇāg - sruti - śca̭kāra - vā - bhavantya - gniṣṭomenā - pnoti - vayāgṃ̭si - vayāgṃ̭si - sarvasyāptyai sarvasyāva̭ruddhyai - veda̭ - vṛñjate - cinute - +nava̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - vaiśvasṛjacayanam
yaccāmṛtaṃ-ya~cca martyam | yacca prāṇi̭ti yacca na | sarvāstā iṣṭa̭kāḥ kṛtvā |
upa̭ kāmadughā̭ dadhe | tenarṣi̭ṇā tena brahma̭ṇā | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || sarvā-sstriya-ssarvā-npugṃsaḥ | sarva-nna strī̭-pumañca yat |
sarvāstāḥ || yāva̭ntaḥ pāgṃsavo bhūmeḥ || 35 ||
saṅkhyā̭tā devamāyayā | sarvāstāḥ || yāva̭nta ūṣāḥ paśūnām | pṛthivyā-mpuṣṭi̭ rhitāḥ | sarvāstāḥ || yāva̭tī-ssika̭tā-ssarvāḥ |
aphsva̭ntaśca yā-śśritāḥ | sarvāstāḥ || yāva̭tī-śśarka̭rā dhṛtyai | asyā-mpṛ̭thivyāmadhi̭ || 36 ||
sarvāstāḥ || yāvanto-'śmā̭no-'syā-mpṛ̭thivyām | pratiṣṭhāsu prati̭ṣṭhitāḥ | sarvāstāḥ || yāva̭tī rvīrudha-ssarvāḥ |
viṣṭhi̭tāḥ pṛthivīmanṷ | sarvāstāḥ || yāva̭tīroṣa̭dhī-ssarvāḥ |
viṣṭhi̭tāḥ pṛthivīmanṷ | sarvāstāḥ || 37 ||
yāva̭nto vanaspata̭yaḥ | asyā-mpṛ̭thivyāmadhi̭ | sarvāstāḥ ||
yāva̭nto grāmyāḥ paśava-ssarve | āraṇyāśca ye | sarvāstāḥ || ye dvipāda-ścatṷṣpādaḥ | apāda̭ udarasarpiṇaḥ̭ |
sarvāstāḥ || yāvadāñja̭-namucyate || 38 ||
devatrā yacca̭ mānuṣam | sarvāstāḥ || yāva̭tkṛṣṇāya̭sagṃ sarvam |
devatrā yacca̭ mānuṣam | sarvāstāḥ ||
yāva̭ llohāya̭sagṃ sarvam |
devatrā yacca̭ mānuṣam | sarvāstāḥ || sarvagṃ sīsagṃ sarva-ntrapṷ |
devatrā yacca̭ mānuṣam || 39 ||
sarvāstāḥ || sarvagṃ hira̭ṇyagṃ rajatam | devatrā yacca̭ mānuṣam |
sarvāstāḥ || sarvagṃ suva̭rṇagṃ hari̭tam | devatrā yacca̭ mānuṣam |
sarvāstā iṣṭa̭kāḥ kṛtvā | upa̭kāmadughā̭ dadhe | tenarṣi̭ṇā tena brahma̭ṇā |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 40 ||
[bhūme - radhi - viṣṭhi̭tāḥ pṛthivīmanu sarvāstā - ucyata̭ - mānuṣagṃ - sī̭da ] (a. 6)
(yacca striyaḥ̭ pāgṃsava ūṣā-ssika̭tā-śśarka̭rā aśmā̭no vīrudha oṣa̭dhī-rvanaspata̭yo grāmyā ye dvipādo yāvadāñja̭naṃ-yā~va̭-tkṛṣṇāya̭saṃ
~lohāya̭sagṃ sīsagṃ hira̭ṇyagṃ suva̭rṇagṃ hari̭tamaṣṭāda̭śa)
anuvākaṃ 7 - vaiśvasṛjacayanam
sarvā diśo̭ dikṣu | yaccānta rbhūta-mprati̭ṣṭhitam | sarvāstā iṣṭa̭kāḥ kṛtvā |
upa̭ kāmadughā̭ dadhe |
tenarṣi̭ṇā tena brahma̭ṇā |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da ||
antari̭kṣañca keva̭lam |
yaccāsmi-nna̭ntarāhi̭tam |
sarvāstāḥ || āntarikṣya̭śca yāḥ prajāḥ || 41 ||
gandharvā-phsarasa̭śca ye | sarvāstāḥ || sarvā̭-nudārān-thsalilāṋ |
antari̭kṣe prati̭ṣṭhitān | sarvāstāḥ ||
sarvā̭-nudārān-thsa̭lilān |
sthāvarāḥ proṣyāśca ye | sarvāstāḥ || sarvā-ndhunigṃ sarvān-dhvagṃsān |
himo yacca̭ śīyate || 42 ||
sarvāstāḥ || sarvā-nmarī̭cīn. vita̭tān | nīhāro yacca̭ śīyate | sarvāstāḥ || sarvā̭ vidyuta-ssarvān-thstanayitnūn | hrādunī ryacca̭ śīyate | sarvāstāḥ || sarvā-ssrava̭ntī-ssaritaḥ̭ |
sarva̭maphsu carañca yat | sarvāstāḥ || 43 ||
yāśca kūpyā yāśca̭ nādyā-ssamudriyāḥ | yāśca̭ vaiśantīruta prā̭sacīryāḥ |
sarvāstāḥ || ye cottiṣṭha̭nti jīmūtāḥ |
yāśca varṣa̭nti vṛṣṭayaḥ̭ | sarvāstāḥ || tapasteja̭ ākāśam | yaccā̭kāśe prati̭ṣṭhitam |
sarvāstāḥ || vāyuṃ-va~yāgṃ̭si sarvā̭ṇi || 44 ||
antarikṣacarañca yat | sarvāstāḥ || agnigṃ sūrya̭-ñcandram | mitraṃ-va~rṷṇa-mbhagam | sarvāstāḥ || satyagg śraddhā-ntapo damam |
nāma̭ rūpañca̭ bhūtānām | sarvāstā iṣṭa̭kāḥ kṛtvā | upa̭ kāmadughā̭ dadhe | tenarṣi̭ṇā tena brahma̭ṇā |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 45 ||
(prajā-himo yacca̭ śīyate-sarvāstāḥ-sarvā̭ṇi-brahmaṇaika̭-ñca) (a. 7)
(diśo-'ntari̭kṣamāntarikṣya̭ udārānṷdārā-ndhuni-mmarī̭cīn. vidyutaḥ
srava̭ntīryāśca ye ca tapo̭ vāyumagnigṃ satya-mpañca̭daśa)
anuvākaṃ 8 - vaiśvasṛjacayanam
sarvā-ndivagṃ sarvā-ndevā-ndivi |
yaccānta rbhūta-mprati̭ṣṭhitam |
sarvāstā iṣṭa̭kāḥ kṛtvā | upa̭ kāmadughā̭ dadhe | tenarṣi̭ṇā tena brahma̭ṇā |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasvada-dhruvā sī̭da || yāva̭tī stāra̭kā-ssarvāḥ |
vita̭tā rocane divi | sarvāstāḥ || ṛco yajūgṃ̭ṣi sāmā̭ni || 46 ||
atharvāṅgirasa̭śca ye | sarvāstāḥ || itihāsapurāṇañca̭ |
sarpadevajanāśca ye | sarvāstāḥ ||
ye ca̭ lokā ye cā̭lokāḥ |
anta rbhūta-mprati̭ṣṭhitam | sarvāstāḥ ||
yacca brahma yaccābrahma |
anta rbrahma-nprati̭ṣṭhitam || 47 ||
sarvāstāḥ || ahorātrāṇi sarvā̭ṇi | adrdhamāsāgśca keva̭lān |
sarvāstāḥ || sarvā̭nṛtūn-thsarvā-nmāsān | saṃva~thsarañca keva̭lam |
sarvāstāḥ || sarva-mbhūtagṃ sarva-mbhavyam | yaccāto-'dhi̭ bhaviṣyati̭ |
sarvāstā iṣṭa̭kāḥ kṛtvā |
upa̭ kāmadughā̭ dadhe |
tenarṣi̭ṇā tena brahma̭ṇā |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 48 ||
(sāmā̭ni - brahma-nprati̭ṣṭhitaṃ - kṛtvā trīṇi̭ ca) (a. 8)
(diva-ntāra̭kā ṛca̭ itihāsapurāṇa-ñca ye ca yaccā̭horātrāṇyṛtū-nbhūta-nnava̭)
anuvākaṃ 9 - brahmā sadasyāsīno vauśvasṛjān vyācaṣṭe
ṛcā-mprācī̭ mahatī digṷcyate |
dakṣi̭ṇā-māhu ryajṷṣāmapārām |
atha̭rvaṇā-magṃi̭rasā-mpratīcī |
sāmnā-mudī̭cī mahatī digṷcyate ||
ṛgbhiḥ pūrvāhṇe divi deva ī̭yate |
yajurvede ti̭ṣṭhati maddhye ahnaḥ̭ |
sāmavede-nāstamaye mahī̭yate |
vedai-raśūnya-stribhirḙti sūryaḥ̭ ||
ṛgbhyo jātāgṃ sa̭rvaśo mūrti̭-māhuḥ |
sarvā gati̭ ryājuṣī haiva śaśva̭t || 49 ||
sarva-nteja̭ ssāmarūpyagṃ ha̭ śaśvat | sarvagṃ̭ heda-mbrahma̭ṇā haiva sṛṣṭam ||
ṛgbhyo jātaṃ-vai~śyaṃ-va~rṇa̭-māhuḥ | yajurveda-ṅkṣa̭triyasyā̭-huryonim |
sāmavedo brāhmaṇānā-mprasṷ̄tiḥ |
pūrve pūrvebhyo vaca̭ eta-dṷ̄cuḥ ||
ādarśa-magni-ñci̭nvānāḥ |
pūrvḙ viśva sṛjo-'mṛtāḥ |
śataṃ-va~̭rṣa sahasrāṇi̭ | dīkṣitā-ssatra-mā̭sata || 50 ||
tapa̭ āsī-dgṛhapa̭tiḥ | brahma̭ brahmābha̭va-thsvayam | satyagṃ ha ho tai̭ṣāmāsīt |
ya-dvi̭śvasṛja āsa̭ta ||
amṛta̭-mebhya uda̭gāyat |
sahasra̭-mparivathsarān |
bhūtagṃ ha̭ prasto taiṣāmāsīt |
bhaviṣya-tprati̭ cāharat ||
prāṇo a̭ddhvaryu-ra̭bhavat |
idagṃ sarvagṃ siṣā̭satām || 51 ||
apāno vidvā-nāvṛtaḥ̭ | prati prāti̭ṣṭha-daddhvare || ārtavā ṷpagātāraḥ̭ | sadasyā̭ ṛtavo̭-'bhavann | ardhamāsāśca māsāśca | camasā-ddhvaryavo-'bha̭vann ||
aśagṃ̭ sa-dbrahma̭ṇa-stejaḥ̭ |
acchāvāko 'bha̭va-dyaśaḥ̭ |
ṛta-mḙṣā-mpraśāstā-''sīt |
ya-dvi̭śva sṛja āsa̭ta || 52 ||
ūrg-rājā̭na-muda̭vahat | dhruva gopa-ssaho̭-'bhavat | ojo-'bhya̭ṣṭau-dgrāv.ṇṇaḥ̭ |
ya-dvi̭śva sṛja āsa̭ta ||
apa̭citiḥ potrīyā̭-mayajat | neṣṭrīyā̭-mayaja-ttviṣiḥ̭ | āgnīddhrā-dviduṣī̭ satyam | śraddhā haivā ya̭ja-thsvayam || irā patnī̭ viśva sṛjām | ākṷ̄ti-rapinaḍḍhaviḥ || 53 ||
iddhmagṃ ha kṣuc caibhya ugre | tṛṣṇā cā va̭hatāmubhe || vāgḙṣāgṃ subrahmaṇyā-''sīt | chando yogān. vi̭jānatī |
kalpatantrāṇi̭ tanvānā-'haḥ̭ | saggsthāśca̭ sarvaśaḥ || ahorātre pa̭śupālyau | muhūrtāḥ preṣyā̭ abhavann | mṛtyus tada̭-bhava-ddhātā | śamito gro viśā-mpatiḥ̭ || 54 ||
viśvasṛjaḥ̭ prathamā-ssatra-mā̭sata | sahasra̭ sama-mprasṷtena yantaḥ̭ |
tato̭ ha jajñe bhuva̭nasya gopāḥ | hiraṇmayaḥ̭ śakuni rbrahma nāma̭ || yena sūrya-stapa̭ti teja̭se-ddhaḥ | pitā putreṇa̭ pitṛmān. yoni̭yonau | nāvḙdavi-nmanute ta-mbṛhantam | sarvānubhu-mātmānagṃ̭ samparāye ||
eṣa nityo ma̭himā brāhmaṇasya̭ |
na karma̭ṇā vardhate no kanī̭yān || 55 ||
tasyaivātmā pa̭davittaṃ-vi~̭ditvā |
na karma̭ṇā lipyate pāpa̭kena ||
pañca̭pañcāśata̭-strivṛtaḥ̭ saṃva~thsarāḥ |
pañca̭pañcāśataḥ̭ pañcadaśāḥ | pañca̭pañcāśataḥ̭ saptadaśāḥ |
pañca̭pañcāśata̭ ekavigṃśāḥ |
viśvasṛjāgṃ̭ sahasra̭ saṃva~thsaram ||
etena vai vi̭śvasṛja̭ idaṃ-vi~śva̭-masṛjanta | ya-dviśva-masṛ̭janta | tasmā-dviśvasṛjaḥ̭ ||
viśva̭-menā-nanu prajā̭yate | brahma̭ṇa-ssāyṷjyagṃ salokatāṃ-ya~nti |
etāsā̭meva devatā̭nāgṃ sāyṷjyam | sārṣṭitāgṃ̭ samāna lokatāṃ-ya~nti |
ya eta-dṷpayanti̭ | ye cai̭na-tprāhuḥ̭ |
yebhya̭-ścaina-tprāhuḥ̭ ||
om || 56 ||
(śaśva̭ - dāsata - siṣā̭satā - māsa̭ta - haviṣ - patiḥ - kanī̭yān - tasmā-dviśvasṛjo-'ṣṭau ca̭) (a. 9)
(tubhyaṃ̭ - devebhya - stapa̭sā - devebhyo - brahma vai catṷrhotāro - yaccāmṛtagṃ - sarvā diśo̭ dikṣu - sarvā-ndiva̭ - mṛcā-mprācī nava̭)
(tubhyaṃ - tapa̭sā - tā vā etāḥ pañca - hira̭ṇya-ndadāti - sarvā diśa - stapa̭ āsīdgṛhapa̭ti-ṣṣaṭpa̭ñcāśat)
(tubhya-moṃ)
|| hariḥ̭ om ||
|| taittirīya yajurbrāhmaṇe kāṭhake tṛtīya praśna-ssamāptaḥ ||
|| iti taittirīya yajurbrāhmaṇe kāṭhakaṃ samāptam ||

Explore More