કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ - ઇષ્ટિવિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા-સ્સૃષ્ટા ઇન્દ્રાગ્ની અપાગૂહતાગ્ં સો-ઽચાય-ત્પ્રજાપતિરિન્દ્રાગ્ની વૈ મે પ્રજા અપાઘુક્ષતામિતિ સ એતમૈન્દ્રાગ્ન- મેકાદશકપાલ-મપશ્ય-ત્ત-ન્નિરવપ-ત્તાવસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રાસાધયતા- મિન્દ્રાગ્ની વા એતસ્ય પ્રજામપ ગૂહતો યો-ઽલં પ્રજાયૈ સ-ન્પ્રજા-ન્ન વિન્દત ઐન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેત્-પ્રજાકામ ઇન્દ્રાગ્ની [ ] 1
એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્ર સાધયતો વિન્દતે પ્રજા-મૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સ્પર્ધમાનઃ, ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વેન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાભ્યામેવેન્દ્રિયં ઁવીર્ય-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે-ઽપ વા એતસ્માદિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ઙ્ક્રામતિ ય-સ્સગ્રામ્મ-મુપપ્રયાત્યૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિ- [-મેકાદશકપાલ-ન્નિઃ, વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-] 2
-ર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-મુપપ્રયાસ્ય-ન્નિન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્નિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ન્ધત્ત-સ્સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણોપ પ્ર યાતિ જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મં-વિઁ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે ય-સ્સગ્રામ્મ-ઞ્જયત્યૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-ઞ્જિત્વેન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્નિદ્રિયં-વીઁર્યન્- [વીર્યમ્, ધત્તો નેન્દ્રિયેણ] 3
-ધત્તો નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃદ્ધ્યતે-ઽપ વા એતસ્માદિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ઙ્ક્રામતિ ય એતિ જનતામૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-જ્જનતામેષ્ય-ન્નિન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્નિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ન્ધત્ત-સ્સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ જનતામેતિ પૌષ્ણ-ઞ્ચરુમનુ નિર્વપે-ત્પૂષા વા ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્યા-ઽનુપ્રદાતા પૂષણમેવ [ ] 4
સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા ઇન્દ્રિયં-વીઁર્યમનુ પ્રયચ્છતિ ક્ષૈત્રપત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-જ્જનતા-માગત્યેયં-વૈઁ ક્ષેત્રસ્ય પતિરસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠત્યૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-મુપરિષ્ટા-ન્નિર્વપેદસ્યામેવ પ્રતિષ્ઠાયેન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મુપરિષ્ટા-દાત્મ-ન્ધત્તે ॥ 5 ॥
પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા-સ્સૃષ્ટા ઇન્દ્રાગ્ની અપાગૂહતાગ્ં સો-ઽચાય-ત્પ્રજાપતિરિન્દ્રાગ્ની વૈ મે પ્રજા અપાઘુક્ષતામિતિ સ એતમૈન્દ્રાગ્ન- મેકાદશકપાલ-મપશ્ય-ત્ત-ન્નિરવપ-ત્તાવસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રાસાધયતા- મિન્દ્રાગ્ની વા એતસ્ય પ્રજામપ ગૂહતો યો-ઽલં પ્રજાયૈ સ-ન્પ્રજા-ન્ન વિન્દત ઐન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેત્-પ્રજાકામ ઇન્દ્રાગ્ની [ ] 1
એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્ર સાધયતો વિન્દતે પ્રજા-મૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સ્પર્ધમાનઃ, ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વેન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાભ્યામેવેન્દ્રિયં ઁવીર્ય-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે-ઽપ વા એતસ્માદિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ઙ્ક્રામતિ ય-સ્સગ્રામ્મ-મુપપ્રયાત્યૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિ- [-મેકાદશકપાલ-ન્નિઃ, વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-] 2
-ર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-મુપપ્રયાસ્ય-ન્નિન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્નિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ન્ધત્ત-સ્સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણોપ પ્ર યાતિ જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મં-વિઁ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે ય-સ્સગ્રામ્મ-ઞ્જયત્યૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-ઞ્જિત્વેન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્નિદ્રિયં-વીઁર્યન્- [વીર્યમ્, ધત્તો નેન્દ્રિયેણ] 3
-ધત્તો નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃદ્ધ્યતે-ઽપ વા એતસ્માદિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ઙ્ક્રામતિ ય એતિ જનતામૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-જ્જનતામેષ્ય-ન્નિન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્નિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-ન્ધત્ત-સ્સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ જનતામેતિ પૌષ્ણ-ઞ્ચરુમનુ નિર્વપે-ત્પૂષા વા ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્યા-ઽનુપ્રદાતા પૂષણમેવ [ ] 4
સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા ઇન્દ્રિયં-વીઁર્યમનુ પ્રયચ્છતિ ક્ષૈત્રપત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-જ્જનતા-માગત્યેયં-વૈઁ ક્ષેત્રસ્ય પતિરસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠત્યૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-મુપરિષ્ટા-ન્નિર્વપેદસ્યામેવ પ્રતિષ્ઠાયેન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મુપરિષ્ટા-દાત્મ-ન્ધત્તે ॥ 5 ॥
(પ્રજાકામ ઇન્દ્રાગ્ની - ઉપપ્રયાત્યૈન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલ-ન્નિ- ર્વીર્યં - પૂષણમે વૈ - કાન્નચત્વારિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 1)
અગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્નમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁ-ઽતિપાદયે-ત્પથો વા એષોદ્ધ્યપથેનૈતિ યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્નમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁતિપાદયત્યગ્નિમેવ પથિકૃતગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમપથા-ત્પન્થામપિ નયત્યનડ્વા-ન્દક્ષિણા વહી હ્યેષ સમૃદ્ધ્યા અગ્નયે વ્રતપતયે [વ્રતપતયે, પુરોડાશ-] 6
પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય આહિતાગ્નિ-સ્સન્નવ્રત્યમિવ ચરેદગ્નિમેવ વ્રતપતિગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં-વ્રઁતમા લભંયઁતિ વ્રત્યો ભવત્યગ્નયે રક્ષોઘ્ને પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યગ્ં રક્ષાગ્ંસિ સચેરન્નગ્નિમેવ રક્ષોહણગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા-દ્રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ નિશિતાયા-ન્નિર્વપે- [નિર્વપેત્, નિશિતાયાગ્ં હિ] 7
-ન્નિશિતાયાગ્ં હિ રક્ષાગ્ંસિ પ્રેરતે સપ્રેંર્ણાન્યેવૈનાનિ હન્તિ પરિશ્રિતે યાજયે-દ્રક્ષસા-મનન્વવચારાય રક્ષોઘ્ની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો રક્ષસાગ્ સ્તૃત્યા અગ્નયે રુદ્રવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દભિચર-ન્નેષા વા અસ્ય ઘોરા તનૂર્ય-દ્રુદ્રસ્તસ્મા એવૈનમાવૃશ્ચતિ તાજગાર્તિ-માર્ચ્છત્યગ્નયે સુરભિમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યસ્ય ગાવો વા પુરુષા [વા પુરુષાઃ, વા પ્રમીયેરન્] 8
વા પ્રમીયેરન્ યો વા બિભીયાદેષા વા અસ્ય ભેષજ્યા તનૂર્ય-થ્સુરભિમતી-તયૈવા-ઽસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોતિ સુરભિમતે ભવતિ પૂતીગન્ધસ્યા-ઽપહત્યા અગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામે સંયઁત્તે ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયિત્વા પરાનભિ નિર્દિશતિ યમવરેષાં-વિઁદ્ધ્યન્તિ જીવતિ સ ય-મ્પરેષા-મ્પ્ર સ મીયતે જયતિ તગ્ં સઙ્ગ્રામ- [તગ્ં સઙ્ગ્રામમ્, અભિ વા એષ] 9
-મભિ વા એષ એતાનુચ્યતિ યેષા-મ્પૂર્વાપરા અન્વઞ્ચઃ પ્રમીયન્તે પુરુષાહુતિર્-હ્યસ્ય પ્રિયતમા-ઽગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ નૈષા-મ્પુરા-ઽઽયુષો-ઽપરઃ પ્રમીયતે-ઽભિ વા એષ એતસ્ય ગૃહાનુચ્યતિ યસ્ય ગૃહા-ન્દહત્યગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ ના-ઽસ્યાપર-ઙ્ગૃહા-ન્દહતિ ॥ 10 ॥
અગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્નમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁ-ઽતિપાદયે-ત્પથો વા એષોદ્ધ્યપથેનૈતિ યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્નમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁતિપાદયત્યગ્નિમેવ પથિકૃતગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમપથા-ત્પન્થામપિ નયત્યનડ્વા-ન્દક્ષિણા વહી હ્યેષ સમૃદ્ધ્યા અગ્નયે વ્રતપતયે [વ્રતપતયે, પુરોડાશ-] 6
પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય આહિતાગ્નિ-સ્સન્નવ્રત્યમિવ ચરેદગ્નિમેવ વ્રતપતિગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં-વ્રઁતમા લભંયઁતિ વ્રત્યો ભવત્યગ્નયે રક્ષોઘ્ને પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યગ્ં રક્ષાગ્ંસિ સચેરન્નગ્નિમેવ રક્ષોહણગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા-દ્રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ નિશિતાયા-ન્નિર્વપે- [નિર્વપેત્, નિશિતાયાગ્ં હિ] 7
-ન્નિશિતાયાગ્ં હિ રક્ષાગ્ંસિ પ્રેરતે સપ્રેંર્ણાન્યેવૈનાનિ હન્તિ પરિશ્રિતે યાજયે-દ્રક્ષસા-મનન્વવચારાય રક્ષોઘ્ની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો રક્ષસાગ્ સ્તૃત્યા અગ્નયે રુદ્રવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દભિચર-ન્નેષા વા અસ્ય ઘોરા તનૂર્ય-દ્રુદ્રસ્તસ્મા એવૈનમાવૃશ્ચતિ તાજગાર્તિ-માર્ચ્છત્યગ્નયે સુરભિમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યસ્ય ગાવો વા પુરુષા [વા પુરુષાઃ, વા પ્રમીયેરન્] 8
વા પ્રમીયેરન્ યો વા બિભીયાદેષા વા અસ્ય ભેષજ્યા તનૂર્ય-થ્સુરભિમતી-તયૈવા-ઽસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોતિ સુરભિમતે ભવતિ પૂતીગન્ધસ્યા-ઽપહત્યા અગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામે સંયઁત્તે ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયિત્વા પરાનભિ નિર્દિશતિ યમવરેષાં-વિઁદ્ધ્યન્તિ જીવતિ સ ય-મ્પરેષા-મ્પ્ર સ મીયતે જયતિ તગ્ં સઙ્ગ્રામ- [તગ્ં સઙ્ગ્રામમ્, અભિ વા એષ] 9
-મભિ વા એષ એતાનુચ્યતિ યેષા-મ્પૂર્વાપરા અન્વઞ્ચઃ પ્રમીયન્તે પુરુષાહુતિર્-હ્યસ્ય પ્રિયતમા-ઽગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ નૈષા-મ્પુરા-ઽઽયુષો-ઽપરઃ પ્રમીયતે-ઽભિ વા એષ એતસ્ય ગૃહાનુચ્યતિ યસ્ય ગૃહા-ન્દહત્યગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ ના-ઽસ્યાપર-ઙ્ગૃહા-ન્દહતિ ॥ 10 ॥
(વ્રતપતયે - નિશિતાયા-ન્નિર્વપેત્ - પુરુષાઃ - સઙ્ગ્રામં - ન - ચત્વારિ ચ) (અ. 2)
અગ્નયે કામાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય-ઙ્કામો નોપનમે-દગ્નિમેવ કામગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-ઙ્કામેન સમર્ધયત્યુપૈન-ઙ્કામો નમત્યગ્નયે ય વિષ્ઠાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સ્પર્ધમાનઃ, ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વા-ઽગ્નિમેવ યવિષ્ઠગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તેનૈવેન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય [ભ્રાતૃવ્યસ્ય, યુવતે વિપાપ્મના] 11
યુવતે વિપાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે-ઽગ્નયે યવિષ્ઠાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દભિચર્યમાણો ઽગ્નિમેવ યવિષ્ઠગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યવયતિ નૈન-મભિચરન્-થ્સ્તૃણુતે-ઽગ્નય આયુષ્મતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત સર્વ-માયુ-રિયા-મિત્યગ્નિ- મેવા-ઽઽયુષ્મન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવા-ઽસ્મિ- [એવા-ઽસ્મિન્ન્, આયુર્દધાતિ] 12
-ન્નાયુર્દધાતિ સર્વમાયુ-રેત્યગ્નયે જાતવેદસે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ભૂતિકામો-ઽગ્નિમેવ જાતવેદસગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મ્ભૂતિ-ઙ્ગમયતિ ભવત્યેવાગ્નયે રુક્મતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્રુક્કામો-ઽગ્નિમેવ રુક્મન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્રુચ-ન્દધાતિ-રોચત એવાગ્નયે તેજસ્વતે પુરોડાશ- [પુરોડાશમ્, અષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેત્] 13
-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્તેજસ્કામો-ઽગ્નિમેવ તેજસ્વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્તેજો દધાતિ તેજસ્વ્યેવ ભવત્યગ્નયે સાહન્ત્યાય પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સીક્ષમાણો ઽગ્નિમેવ સાહન્ત્યગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તેનૈવ સહતે યગ્ં સીક્ષતે ॥ 14 ॥
અગ્નયે કામાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય-ઙ્કામો નોપનમે-દગ્નિમેવ કામગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-ઙ્કામેન સમર્ધયત્યુપૈન-ઙ્કામો નમત્યગ્નયે ય વિષ્ઠાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સ્પર્ધમાનઃ, ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વા-ઽગ્નિમેવ યવિષ્ઠગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તેનૈવેન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય [ભ્રાતૃવ્યસ્ય, યુવતે વિપાપ્મના] 11
યુવતે વિપાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે-ઽગ્નયે યવિષ્ઠાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દભિચર્યમાણો ઽગ્નિમેવ યવિષ્ઠગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યવયતિ નૈન-મભિચરન્-થ્સ્તૃણુતે-ઽગ્નય આયુષ્મતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત સર્વ-માયુ-રિયા-મિત્યગ્નિ- મેવા-ઽઽયુષ્મન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવા-ઽસ્મિ- [એવા-ઽસ્મિન્ન્, આયુર્દધાતિ] 12
-ન્નાયુર્દધાતિ સર્વમાયુ-રેત્યગ્નયે જાતવેદસે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ભૂતિકામો-ઽગ્નિમેવ જાતવેદસગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મ્ભૂતિ-ઙ્ગમયતિ ભવત્યેવાગ્નયે રુક્મતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્રુક્કામો-ઽગ્નિમેવ રુક્મન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્રુચ-ન્દધાતિ-રોચત એવાગ્નયે તેજસ્વતે પુરોડાશ- [પુરોડાશમ્, અષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેત્] 13
-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્તેજસ્કામો-ઽગ્નિમેવ તેજસ્વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્તેજો દધાતિ તેજસ્વ્યેવ ભવત્યગ્નયે સાહન્ત્યાય પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સીક્ષમાણો ઽગ્નિમેવ સાહન્ત્યગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તેનૈવ સહતે યગ્ં સીક્ષતે ॥ 14 ॥
(ભ્રાતૃવ્યસ્યા -સ્મિન્ - તેજસ્વતે પુરોડશ - મષ્ટાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
અગ્નયે-ઽન્નવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેતા-ઽન્નવાન્-થ્સ્યામિત્યગ્નિ-મેવા-ન્નવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમન્નવન્ત-ઙ્કરોત્યન્નવાનેવ ભવત્યગ્નયે-ઽન્નાદાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેતા-ઽન્નાદ-સ્સ્યામિત્યગ્નિ-મેવાન્નાદગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મન્નાદ-ઙ્કરોત્યન્નાદ - [-કરોત્યન્નાદઃ, એવ ભવત્યગ્નયે-ઽન્નપતયે] 15
એવ ભવત્યગ્નયે-ઽન્નપતયે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ-કામયેતા-ઽન્નપતિ-સ્સ્યા-મિત્યગ્નિ-મેવા-ઽન્નપતિગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મન્નપતિ-ઙ્કરોત્યન્નપતિ-રેવ ભવત્યગ્નયે પવમાનાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદગ્નયે પાવકાયાગ્નયે શુચયે જ્યોગામયાવી યદગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ પ્રાણ-મેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે - [યદગ્નયે, પાવકાય વાચ-] 16
પાવકાય વાચ-મેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે શુચય આયુ-રેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાત્યુત યદીતાસુ-ર્ભવતિ જીવત્યેવૈતા-મેવ નિર્વપે-ચ્ચક્ષુષ્કામો યદગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ પ્રાણ-મેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે પાવકાય વાચ-મેવાસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે શુચયે ચક્ષુ-રેવાસ્મિ-ન્તેન દધા- [ચક્ષુરેવાસ્મિ-ન્તેન દધાતિ, ઉત યદ્યન્ધો] 17
-ત્યુત યદ્યન્ધો ભવતિ પ્રૈવ પશ્યત્યગ્નયે પુત્રવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દિન્દ્રાય પુત્રિણે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-મ્પ્રજાકામો-ઽગ્નિ-રેવા-ઽસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વૃદ્ધા-મિન્દ્રઃ પ્ર યચ્છત્યગ્નયે રસવતે-ઽજક્ષીરે ચરુ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત રસવાન્-થ્સ્યા-મિત્યગ્નિ-મેવ રસવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનગ્ં રસવન્ત-ઙ્કરોતિ [રસવન્ત-ઙ્કરોતિ, રસવાનેવ] 18
રસવાનેવ ભવત્યજક્ષીરે ભવત્યાગ્નેયી વા એષા યદજા સાક્ષાદેવ રસમવ રુન્ધે-ઽગ્નયે વસુમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત વસુમાન્-થ્સ્યામિત્યગ્નિ-મેવ વસુમન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં-વઁસુમન્ત-ઙ્કરોતિ વસુમાનેવ ભવત્યગ્નયે વાજસૃતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિવર્પે-થ્સઙ્ગ્રામે સં-યઁત્તે વાજં- [સં-યઁત્તે વાજમ્, વા એષ સિસીર્ષતિ] 19
-ઁવા એષ સિસીર્ષતિ ય-સ્સગ્રામ્મ-ઞ્જિગીષત્યગ્નિઃ ખલુ વૈ દેવાનાં-વાઁજસૃ-દગ્નિ-મેવ વાજસૃતગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ધાવતિ વાજગ્ં હન્તિ વૃત્ર-ઞ્જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મ-મથો અગ્નિરિવ ન પ્રતિધૃષે ભવત્યગ્નયે-ઽગ્નિવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્યસ્યાગ્ના- વગ્નિ- મભ્યુદ્ધરેયુ-ર્નિર્દિષ્ટભાગો વા એતયો-રન્યો-ઽનિર્દિષ્ટભાગો-ઽન્યસ્તૌ સભંવઁન્તૌ યજમાન- [યજમાનમ્, અભિ] 20
-મભિ સ-મ્ભવત-સ્સ ઈશ્વર આર્તિ-માર્તો-ર્ય-દગ્નયે-ઽગ્નિવતે નિર્વપતિ ભાગધેયેનૈવૈનૌ શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો-ઽગ્નયે જ્યોતિષ્મતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્યસ્યા-ગ્નિરુદ્ધૃતો-ઽહુતે-ઽગ્નિહોત્ર ઉદ્વાયેદપર આદીપ્યા-ઽનૂદ્ધૃત્ય ઇત્યાહુસ્ત-ત્તથા ન કાર્યં-યઁ-દ્ભાગધેયમભિ પૂર્વ ઉદ્ધ્રિયતે કિમપરો-ઽભ્યુ- [કિમપરો-ઽભ્યુત્, હ્રિયેતેતિ તાન્યેવા] 21
-દ્ધ્રિયેતેતિ તાન્યેવા વક્ષાણાનિ સન્નિધાય મન્થેદિતઃ પ્રથમ-ઞ્જજ્ઞે અગ્નિ-સ્સ્વાદ્યોનેરધિ જાતવેદાઃ । સ ગાયત્રિયા ત્રિષ્ટુભા જગત્યા દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહતુ પ્રજાનન્નિતિ છન્દોભિ-રેવૈનગ્ગ્ સ્વાદ્યોનેઃ પ્રજનયત્યેષ વા વ સો-ઽગ્નિરિત્યાહુ ર્જ્યોતિસ્ત્વા અસ્ય પરાપતિત-મિતિ યદગ્નયે જ્યોતિષ્મતે નિર્વપતિ યદેવાસ્ય જ્યોતિઃ પરાપતિત-ન્તદેવાવ રુન્ધે ॥ 22 ॥
અગ્નયે-ઽન્નવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેતા-ઽન્નવાન્-થ્સ્યામિત્યગ્નિ-મેવા-ન્નવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમન્નવન્ત-ઙ્કરોત્યન્નવાનેવ ભવત્યગ્નયે-ઽન્નાદાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેતા-ઽન્નાદ-સ્સ્યામિત્યગ્નિ-મેવાન્નાદગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મન્નાદ-ઙ્કરોત્યન્નાદ - [-કરોત્યન્નાદઃ, એવ ભવત્યગ્નયે-ઽન્નપતયે] 15
એવ ભવત્યગ્નયે-ઽન્નપતયે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ-કામયેતા-ઽન્નપતિ-સ્સ્યા-મિત્યગ્નિ-મેવા-ઽન્નપતિગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મન્નપતિ-ઙ્કરોત્યન્નપતિ-રેવ ભવત્યગ્નયે પવમાનાય પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદગ્નયે પાવકાયાગ્નયે શુચયે જ્યોગામયાવી યદગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ પ્રાણ-મેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે - [યદગ્નયે, પાવકાય વાચ-] 16
પાવકાય વાચ-મેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે શુચય આયુ-રેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાત્યુત યદીતાસુ-ર્ભવતિ જીવત્યેવૈતા-મેવ નિર્વપે-ચ્ચક્ષુષ્કામો યદગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ પ્રાણ-મેવા-ઽસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે પાવકાય વાચ-મેવાસ્મિ-ન્તેન દધાતિ યદગ્નયે શુચયે ચક્ષુ-રેવાસ્મિ-ન્તેન દધા- [ચક્ષુરેવાસ્મિ-ન્તેન દધાતિ, ઉત યદ્યન્ધો] 17
-ત્યુત યદ્યન્ધો ભવતિ પ્રૈવ પશ્યત્યગ્નયે પુત્રવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દિન્દ્રાય પુત્રિણે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-મ્પ્રજાકામો-ઽગ્નિ-રેવા-ઽસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વૃદ્ધા-મિન્દ્રઃ પ્ર યચ્છત્યગ્નયે રસવતે-ઽજક્ષીરે ચરુ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત રસવાન્-થ્સ્યા-મિત્યગ્નિ-મેવ રસવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનગ્ં રસવન્ત-ઙ્કરોતિ [રસવન્ત-ઙ્કરોતિ, રસવાનેવ] 18
રસવાનેવ ભવત્યજક્ષીરે ભવત્યાગ્નેયી વા એષા યદજા સાક્ષાદેવ રસમવ રુન્ધે-ઽગ્નયે વસુમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત વસુમાન્-થ્સ્યામિત્યગ્નિ-મેવ વસુમન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં-વઁસુમન્ત-ઙ્કરોતિ વસુમાનેવ ભવત્યગ્નયે વાજસૃતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિવર્પે-થ્સઙ્ગ્રામે સં-યઁત્તે વાજં- [સં-યઁત્તે વાજમ્, વા એષ સિસીર્ષતિ] 19
-ઁવા એષ સિસીર્ષતિ ય-સ્સગ્રામ્મ-ઞ્જિગીષત્યગ્નિઃ ખલુ વૈ દેવાનાં-વાઁજસૃ-દગ્નિ-મેવ વાજસૃતગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ધાવતિ વાજગ્ં હન્તિ વૃત્ર-ઞ્જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મ-મથો અગ્નિરિવ ન પ્રતિધૃષે ભવત્યગ્નયે-ઽગ્નિવતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્યસ્યાગ્ના- વગ્નિ- મભ્યુદ્ધરેયુ-ર્નિર્દિષ્ટભાગો વા એતયો-રન્યો-ઽનિર્દિષ્ટભાગો-ઽન્યસ્તૌ સભંવઁન્તૌ યજમાન- [યજમાનમ્, અભિ] 20
-મભિ સ-મ્ભવત-સ્સ ઈશ્વર આર્તિ-માર્તો-ર્ય-દગ્નયે-ઽગ્નિવતે નિર્વપતિ ભાગધેયેનૈવૈનૌ શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો-ઽગ્નયે જ્યોતિષ્મતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્યસ્યા-ગ્નિરુદ્ધૃતો-ઽહુતે-ઽગ્નિહોત્ર ઉદ્વાયેદપર આદીપ્યા-ઽનૂદ્ધૃત્ય ઇત્યાહુસ્ત-ત્તથા ન કાર્યં-યઁ-દ્ભાગધેયમભિ પૂર્વ ઉદ્ધ્રિયતે કિમપરો-ઽભ્યુ- [કિમપરો-ઽભ્યુત્, હ્રિયેતેતિ તાન્યેવા] 21
-દ્ધ્રિયેતેતિ તાન્યેવા વક્ષાણાનિ સન્નિધાય મન્થેદિતઃ પ્રથમ-ઞ્જજ્ઞે અગ્નિ-સ્સ્વાદ્યોનેરધિ જાતવેદાઃ । સ ગાયત્રિયા ત્રિષ્ટુભા જગત્યા દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહતુ પ્રજાનન્નિતિ છન્દોભિ-રેવૈનગ્ગ્ સ્વાદ્યોનેઃ પ્રજનયત્યેષ વા વ સો-ઽગ્નિરિત્યાહુ ર્જ્યોતિસ્ત્વા અસ્ય પરાપતિત-મિતિ યદગ્નયે જ્યોતિષ્મતે નિર્વપતિ યદેવાસ્ય જ્યોતિઃ પરાપતિત-ન્તદેવાવ રુન્ધે ॥ 22 ॥
(કરોત્યન્નાદો - દધાતિ યદગ્નયે - શુચયે ચક્ષુરેવાસ્મિ-ન્તેન દધાતિ -કરોતિ - વાજં -ઁયજમાન - મુ - દેવાસ્ય - ષટ્ચ) (અ. 4)
વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વારુણ-ઞ્ચરુ-ન્દધિક્રાવ્ણ્ણે ચરુમભિશસ્યમાનો ય-દ્વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરેણૈવૈનગ્ગ્ સ્વદયત્યપ પાપં-વઁર્ણગ્ં હતે વારુણેનૈવૈનં-વઁરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણ્ણા પુનાતિ હિરણ્ય-ન્દક્ષિણા પવિત્રં-વૈઁ હિરણ્ય-મ્પુનાત્યેવૈન-માદ્ય-મસ્યા-ઽન્ન-મ્ભવત્યેતામેવ નિર્વપે-ત્પ્રજાકામ-સ્સંવઁથ્સરો [સંવઁથ્સરઃ, વા] 23
વા એતસ્યા-ઽશાન્તો યોનિ-મ્પ્રજાયૈ પશૂના-ન્નિર્દહતિ યો-ઽલ-મ્પ્રજાયૈ સ-ન્પ્રજા-ન્ન વિન્દતે ય-દ્વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરમેવ ભાગધેયેન શમયતિ સો-ઽસ્મૈ શાન્ત-સ્સ્વાદ્યોનેઃ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વારુણેનૈવૈનં-વઁરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણ્ણા પુનાતિ હિરણ્ય-ન્દક્ષિણા પવિત્રં-વૈઁ હિરણ્ય-મ્પુનાત્યેવૈનં- [પુનાત્યેવૈનમ્, વિન્દતે] 24
-ઁવિન્દતે પ્રજાં-વૈઁશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્પુત્રે જાતેયદષ્ટાકપાલો ભવતિ ગાયત્રિયૈવૈન-મ્બ્રહ્મવર્ચસેન પુનાતિ યન્નવકપાલ-સ્ત્રિવૃતૈવાસ્મિ-ન્તેજો દધાતિ ય-દ્દશકપાલો વિરાજૈવા-ઽસ્મિ-ન્નન્નાદ્ય-ન્દધાતિ યદેકાદશકપાલ- સ્ત્રિષ્ટુભૈવા-ઽસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-ન્દધાતિ ય-દ્દ્વાદશકપાલો જગત્યૈવા-ઽસ્મિ-ન્પશૂ-ન્દધાતિ યસ્મિન્ જાત એતામિષ્ટિ-ન્નિર્વપતિ પૂત [પૂતઃ, એવ તેજસ્વ્યન્નાદ] 25
એવ તેજસ્વ્યન્નાદ ઇન્દ્રિયાવી પશુમા-ન્ભવત્યવ વા એષ સુવર્ગા-લ્લોકા-ચ્છિદ્યતે યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્નમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁતિપાદયતિ સુવર્ગાય હિ લોકાય દર્શપૂર્ણમાસા વિજ્યેતે વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁ-ઽતિપાદ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરમેવ પ્રીણાત્યથો સંવઁથ્સરમેવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યા [સમષ્ટ્યૈ, અથો] 26
અથો દેવતા એવાન્વારભ્ય સુવર્ગં-લોઁકમેતિ વીરહા વા એષ દેવાનાં-યોઁ-ઽગ્નિ-મુદ્વાસયતે ન વા એતસ્ય બ્રાહ્મણા ઋતાયવઃ પુરા-ઽન્ન-મક્ષ-ન્નાગ્નેય-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-મગ્નિમુદ્વાસયિષ્યન્. યદષ્ટાકપાલો ભવત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી-ગાયત્રો ઽગ્નિ-ર્યાવા-નેવા-ઽગ્નિસ્તસ્મા આતિથ્ય-ઙ્કરોત્યથો યથા જનં-યઁતે-ઽવસ-ઙ્કરોતિ તાદૃ- [તાદૃક્, એવ] 27
-ગેવ ત-દ્દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરઃ ખલુ વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સ્વામેવૈનં-યોઁનિ-ઙ્ગમય-ત્યાદ્યમસ્યાન્ન-મ્ભવતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપેન્મારુતગ્ં સપ્તકપાલ-ઙ્ગ્રામકામ આહવનીયે વૈશ્વાનરમધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુત-મ્પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મૈ સજાતાગ્શ્ચ્યાવયતિ મારુતો ભવતિ [ ] 28
મરુતો વૈ દેવાનાં-વિઁશો દેવવિશેનૈવા-ઽસ્મૈ મનુષ્ય વિશમવ રુન્ધે સપ્તકપાલો ભવતિ સપ્ત ગણા વૈ મરુતો ગણશ એવાસ્મૈ સજાતાનવ રુન્ધે ઽનૂચ્યમાન આ સાદયતિ વિશમેવાસ્મા અનુવર્ત્માન-ઙ્કરોતિ ॥ 29 ॥
વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વારુણ-ઞ્ચરુ-ન્દધિક્રાવ્ણ્ણે ચરુમભિશસ્યમાનો ય-દ્વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરેણૈવૈનગ્ગ્ સ્વદયત્યપ પાપં-વઁર્ણગ્ં હતે વારુણેનૈવૈનં-વઁરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણ્ણા પુનાતિ હિરણ્ય-ન્દક્ષિણા પવિત્રં-વૈઁ હિરણ્ય-મ્પુનાત્યેવૈન-માદ્ય-મસ્યા-ઽન્ન-મ્ભવત્યેતામેવ નિર્વપે-ત્પ્રજાકામ-સ્સંવઁથ્સરો [સંવઁથ્સરઃ, વા] 23
વા એતસ્યા-ઽશાન્તો યોનિ-મ્પ્રજાયૈ પશૂના-ન્નિર્દહતિ યો-ઽલ-મ્પ્રજાયૈ સ-ન્પ્રજા-ન્ન વિન્દતે ય-દ્વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરમેવ ભાગધેયેન શમયતિ સો-ઽસ્મૈ શાન્ત-સ્સ્વાદ્યોનેઃ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વારુણેનૈવૈનં-વઁરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણ્ણા પુનાતિ હિરણ્ય-ન્દક્ષિણા પવિત્રં-વૈઁ હિરણ્ય-મ્પુનાત્યેવૈનં- [પુનાત્યેવૈનમ્, વિન્દતે] 24
-ઁવિન્દતે પ્રજાં-વૈઁશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્પુત્રે જાતેયદષ્ટાકપાલો ભવતિ ગાયત્રિયૈવૈન-મ્બ્રહ્મવર્ચસેન પુનાતિ યન્નવકપાલ-સ્ત્રિવૃતૈવાસ્મિ-ન્તેજો દધાતિ ય-દ્દશકપાલો વિરાજૈવા-ઽસ્મિ-ન્નન્નાદ્ય-ન્દધાતિ યદેકાદશકપાલ- સ્ત્રિષ્ટુભૈવા-ઽસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-ન્દધાતિ ય-દ્દ્વાદશકપાલો જગત્યૈવા-ઽસ્મિ-ન્પશૂ-ન્દધાતિ યસ્મિન્ જાત એતામિષ્ટિ-ન્નિર્વપતિ પૂત [પૂતઃ, એવ તેજસ્વ્યન્નાદ] 25
એવ તેજસ્વ્યન્નાદ ઇન્દ્રિયાવી પશુમા-ન્ભવત્યવ વા એષ સુવર્ગા-લ્લોકા-ચ્છિદ્યતે યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્નમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁતિપાદયતિ સુવર્ગાય હિ લોકાય દર્શપૂર્ણમાસા વિજ્યેતે વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દમાવાસ્યાં-વાઁ પૌર્ણમાસીં-વાઁ-ઽતિપાદ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરમેવ પ્રીણાત્યથો સંવઁથ્સરમેવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યા [સમષ્ટ્યૈ, અથો] 26
અથો દેવતા એવાન્વારભ્ય સુવર્ગં-લોઁકમેતિ વીરહા વા એષ દેવાનાં-યોઁ-ઽગ્નિ-મુદ્વાસયતે ન વા એતસ્ય બ્રાહ્મણા ઋતાયવઃ પુરા-ઽન્ન-મક્ષ-ન્નાગ્નેય-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-મગ્નિમુદ્વાસયિષ્યન્. યદષ્ટાકપાલો ભવત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી-ગાયત્રો ઽગ્નિ-ર્યાવા-નેવા-ઽગ્નિસ્તસ્મા આતિથ્ય-ઙ્કરોત્યથો યથા જનં-યઁતે-ઽવસ-ઙ્કરોતિ તાદૃ- [તાદૃક્, એવ] 27
-ગેવ ત-દ્દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરઃ ખલુ વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સ્વામેવૈનં-યોઁનિ-ઙ્ગમય-ત્યાદ્યમસ્યાન્ન-મ્ભવતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપેન્મારુતગ્ં સપ્તકપાલ-ઙ્ગ્રામકામ આહવનીયે વૈશ્વાનરમધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુત-મ્પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મૈ સજાતાગ્શ્ચ્યાવયતિ મારુતો ભવતિ [ ] 28
મરુતો વૈ દેવાનાં-વિઁશો દેવવિશેનૈવા-ઽસ્મૈ મનુષ્ય વિશમવ રુન્ધે સપ્તકપાલો ભવતિ સપ્ત ગણા વૈ મરુતો ગણશ એવાસ્મૈ સજાતાનવ રુન્ધે ઽનૂચ્યમાન આ સાદયતિ વિશમેવાસ્મા અનુવર્ત્માન-ઙ્કરોતિ ॥ 29 ॥
(પ્રજાકામ-સ્સંવઁથ્સરઃ - પુનાત્યેવૈનં - પૂતઃ - સમષ્ટ્યૈ -તાદૃં - મારુતો ભવ - ત્યેકાન્ન ત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 5)
આદિત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-મુપપ્રયાસ્ય-ન્નિયં-વાઁ અદિતિ-રસ્યામેવ પૂર્વે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દાયતન-ઙ્ગત્વા-સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરઃ ખલુ વૈ દેવાના-માયતન-મેતસ્માદ્વા આયતના-દ્દેવા અસુરા-નજયન્. ય-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ દેવાના-મેવા-ઽઽયતને યતતે જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મ-મેતસ્મિન્ વા એતૌ મૃજાતે [એતૌ મૃજાતે, યો વિદ્વિષાણયો-રન્ન-મત્તિ] ॥ 30 ॥
યો વિદ્વિષાણયો-રન્ન-મત્તિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વિદ્વિષાણયોરન્ન-ઞ્જગ્ધ્વા સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર સ્વદિત-મેવા-ઽત્તિ નાસ્મિ-ન્મૃજાતે સંવઁથ્સરાય વા એતૌ સમમાતે યૌ સમમાતે તયોર્યઃ પૂર્વો-ઽભિદ્રુહ્યતિ તં-વઁરુણો ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સમમાનયોઃ પૂર્વો-ઽભિદ્રુહ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર-મેવા-ઽઽપ્ત્વા નિર્વરુણં- [નિર્વરુણમ્, પરસ્તા-દભિ] ॥ 31 ॥
-પરસ્તા-દભિ દ્રુહ્યતિ નૈનં-વઁરુણો ગૃહ્ણાત્યાવ્યં-વાઁ એષ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ યો-ઽવિ-મ્પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદવિ-મ્પ્રતિગૃહ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર-સ્વદિતામેવ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ના-ઽઽવ્ય-મ્પ્રતિગૃહ્ણાત્યાત્મનો વા એષ માત્રામાપ્નોતિ ય ઉભયાદ-ત્પ્રતિગૃહ્ણાત્યશ્વં-વાઁ પુરુષં-વાઁ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દુભયાદ- [નિર્વપે-દુભયાદત્, પ્રતિગૃહ્ય] ॥ 32 ॥
-ત્પ્રતિગૃહ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર-સ્વદિતમેવ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ નાત્મનો માત્રામાપ્નોતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સનિ-મેષ્યન્-થ્સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનરો યદા ખલુ વૈ સંવઁથ્સર-ઞ્જનતાયા-ઞ્ચરત્યથ સ ધનાર્ઘો ભવતિય-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ સંવઁથ્સર-સાતામેવ સનિમભિ પ્રચ્યવતે દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ યો વૈ સંવઁથ્સરં- [વૈ સંવઁથ્સરમ્, પ્રયુજ્ય ન] ॥ 33 ॥
-પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચત્યપ્રતિષ્ઠાનો વૈ સ ભવત્યેત-મેવ વૈશ્વાનર-મ્પુનરાગત્ય નિર્વપેદ્ય-મેવ પ્રયુઙ્ક્તે ત-મ્ભાગધેયેન વિ મુઞ્ચતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યયા રજ્વોત્તમા-ઙ્ગામાજે-ત્તા-મ્ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હિણુયા-ન્નિર્-ઋતિ-મેવાસ્મૈ પ્ર હિણોતિ ॥ 34 ॥
આદિત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામ-મુપપ્રયાસ્ય-ન્નિયં-વાઁ અદિતિ-રસ્યામેવ પૂર્વે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દાયતન-ઙ્ગત્વા-સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સરઃ ખલુ વૈ દેવાના-માયતન-મેતસ્માદ્વા આયતના-દ્દેવા અસુરા-નજયન્. ય-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ દેવાના-મેવા-ઽઽયતને યતતે જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મ-મેતસ્મિન્ વા એતૌ મૃજાતે [એતૌ મૃજાતે, યો વિદ્વિષાણયો-રન્ન-મત્તિ] ॥ 30 ॥
યો વિદ્વિષાણયો-રન્ન-મત્તિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વિદ્વિષાણયોરન્ન-ઞ્જગ્ધ્વા સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર સ્વદિત-મેવા-ઽત્તિ નાસ્મિ-ન્મૃજાતે સંવઁથ્સરાય વા એતૌ સમમાતે યૌ સમમાતે તયોર્યઃ પૂર્વો-ઽભિદ્રુહ્યતિ તં-વઁરુણો ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સમમાનયોઃ પૂર્વો-ઽભિદ્રુહ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર-મેવા-ઽઽપ્ત્વા નિર્વરુણં- [નિર્વરુણમ્, પરસ્તા-દભિ] ॥ 31 ॥
-પરસ્તા-દભિ દ્રુહ્યતિ નૈનં-વઁરુણો ગૃહ્ણાત્યાવ્યં-વાઁ એષ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ યો-ઽવિ-મ્પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદવિ-મ્પ્રતિગૃહ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર-સ્વદિતામેવ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ના-ઽઽવ્ય-મ્પ્રતિગૃહ્ણાત્યાત્મનો વા એષ માત્રામાપ્નોતિ ય ઉભયાદ-ત્પ્રતિગૃહ્ણાત્યશ્વં-વાઁ પુરુષં-વાઁ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દુભયાદ- [નિર્વપે-દુભયાદત્, પ્રતિગૃહ્ય] ॥ 32 ॥
-ત્પ્રતિગૃહ્ય સંવઁથ્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનર-સ્સંવઁથ્સર-સ્વદિતમેવ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ નાત્મનો માત્રામાપ્નોતિ વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સનિ-મેષ્યન્-થ્સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનરો યદા ખલુ વૈ સંવઁથ્સર-ઞ્જનતાયા-ઞ્ચરત્યથ સ ધનાર્ઘો ભવતિય-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ સંવઁથ્સર-સાતામેવ સનિમભિ પ્રચ્યવતે દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ યો વૈ સંવઁથ્સરં- [વૈ સંવઁથ્સરમ્, પ્રયુજ્ય ન] ॥ 33 ॥
-પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચત્યપ્રતિષ્ઠાનો વૈ સ ભવત્યેત-મેવ વૈશ્વાનર-મ્પુનરાગત્ય નિર્વપેદ્ય-મેવ પ્રયુઙ્ક્તે ત-મ્ભાગધેયેન વિ મુઞ્ચતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યયા રજ્વોત્તમા-ઙ્ગામાજે-ત્તા-મ્ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હિણુયા-ન્નિર્-ઋતિ-મેવાસ્મૈ પ્ર હિણોતિ ॥ 34 ॥
(મૃજાતે - નિર્વરુણં - ઁવપેદુભયાદ--દ્યો વૈ સંવઁથ્સરગ્ં - ષટ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
ઐન્દ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-ત્પશુકામ ઐન્દ્રા વૈ પશવ ઇન્દ્રમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રયચ્છતિ પશુમા-નેવ ભવતિ ચરુર્ભવતિ સ્વાદેવાસ્મૈ યોનેઃ પશૂ-ન્પ્રજનયતીન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્પશુકામ ઇન્દ્રિયં-વૈઁ પશવ ઇન્દ્ર-મેવેન્દ્રિયાવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ [ધાવતિ સઃ, એવા-ઽસ્મા] ॥ 35 ॥
એવા-ઽસ્મા ઇન્દ્રિય-મ્પશૂ-ન્પ્રયચ્છતિ પશુમાનેવ ભવતીન્દ્રાય-ઘર્મવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્બ્રહ્મવર્ચસકામો બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ ઘર્મ ઇન્દ્રમેવ ઘર્મવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્યેવ ભવતીન્દ્રાયા-ઽર્કવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દન્નકામો-ઽર્કો વૈ દેવાના-મન્ન-મિન્દ્ર-મેવા-ઽર્કવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનો- [સ્વેન ભાગધેયેન, ઉપ ધાવતિ સ] ॥ 36॥
-પ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્ન-મ્પ્રયચ્છત્યન્નાદ એવ ભવતીન્દ્રાય ઘર્મવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દિન્દ્રાયે-ન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રાયા-ઽર્કવતે ભૂતિકામો યદિન્દ્રાય ઘર્મવતે નિર્વપતિ શિર એવાસ્ય તેન કરોતિ યદિન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત આત્માન-મેવાસ્ય તેન કરોતિ-ય-દિન્દ્રાયા-ઽર્કવતે ભૂત એવાન્નાદ્યે પ્રતિ-તિષ્ઠતિ ભવત્યેવેન્દ્રાયા- [ભવત્યેવેન્દ્રાયા, અગ્ં હોમુચે] ॥ 37 ॥
-ઽગ્ં હોમુચે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ પાપ્મના ગૃહીત-સ્સ્યા-ત્પાપ્મા વા અગ્ંહ ઇન્દ્રમેવા-ઽગ્ં હોમુચગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મ્પાપ્મનો-ઽગ્ંહસો મુઞ્ચતીન્દ્રાય વૈમૃધાય પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય-મ્મૃધો-ઽભિ પ્રવેપેરન્-રાષ્ટ્રાણિ વા-ઽભિ સમિયુ-રિન્દ્ર-મેવ વૈમૃધગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવા-ઽસ્માન્મૃધો- [એવા-ઽસ્માન્મૃધઃ, અપ હન્તીન્દ્રાય] ॥ 38 ॥
-ઽપ હન્તીન્દ્રાય ત્રાત્રે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્બદ્ધો વા પરિયત્તો વેન્દ્રમેવ ત્રાતારગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-ન્ત્રાયત ઇન્દ્રાયા-ઽર્કાશ્વમેધવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય-મ્મહાયજ્ઞો નોપનમેદેતે વૈ મહાયજ્ઞસ્યા-ઽન્ત્યે તનૂ ય-દર્કાશ્વમેધા-વિન્દ્ર-મેવા-ઽર્કાશ્વમેધ- વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્તતો મહાયજ્ઞ-ઞ્ચ્યાવયત્યુપૈન-મ્મહાયજ્ઞો નમતિ ॥ 39 ॥
ઐન્દ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-ત્પશુકામ ઐન્દ્રા વૈ પશવ ઇન્દ્રમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રયચ્છતિ પશુમા-નેવ ભવતિ ચરુર્ભવતિ સ્વાદેવાસ્મૈ યોનેઃ પશૂ-ન્પ્રજનયતીન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્પશુકામ ઇન્દ્રિયં-વૈઁ પશવ ઇન્દ્ર-મેવેન્દ્રિયાવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ [ધાવતિ સઃ, એવા-ઽસ્મા] ॥ 35 ॥
એવા-ઽસ્મા ઇન્દ્રિય-મ્પશૂ-ન્પ્રયચ્છતિ પશુમાનેવ ભવતીન્દ્રાય-ઘર્મવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્બ્રહ્મવર્ચસકામો બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ ઘર્મ ઇન્દ્રમેવ ઘર્મવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્યેવ ભવતીન્દ્રાયા-ઽર્કવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દન્નકામો-ઽર્કો વૈ દેવાના-મન્ન-મિન્દ્ર-મેવા-ઽર્કવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનો- [સ્વેન ભાગધેયેન, ઉપ ધાવતિ સ] ॥ 36॥
-પ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્ન-મ્પ્રયચ્છત્યન્નાદ એવ ભવતીન્દ્રાય ઘર્મવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દિન્દ્રાયે-ન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રાયા-ઽર્કવતે ભૂતિકામો યદિન્દ્રાય ઘર્મવતે નિર્વપતિ શિર એવાસ્ય તેન કરોતિ યદિન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત આત્માન-મેવાસ્ય તેન કરોતિ-ય-દિન્દ્રાયા-ઽર્કવતે ભૂત એવાન્નાદ્યે પ્રતિ-તિષ્ઠતિ ભવત્યેવેન્દ્રાયા- [ભવત્યેવેન્દ્રાયા, અગ્ં હોમુચે] ॥ 37 ॥
-ઽગ્ં હોમુચે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ પાપ્મના ગૃહીત-સ્સ્યા-ત્પાપ્મા વા અગ્ંહ ઇન્દ્રમેવા-ઽગ્ં હોમુચગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મ્પાપ્મનો-ઽગ્ંહસો મુઞ્ચતીન્દ્રાય વૈમૃધાય પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય-મ્મૃધો-ઽભિ પ્રવેપેરન્-રાષ્ટ્રાણિ વા-ઽભિ સમિયુ-રિન્દ્ર-મેવ વૈમૃધગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવા-ઽસ્માન્મૃધો- [એવા-ઽસ્માન્મૃધઃ, અપ હન્તીન્દ્રાય] ॥ 38 ॥
-ઽપ હન્તીન્દ્રાય ત્રાત્રે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્બદ્ધો વા પરિયત્તો વેન્દ્રમેવ ત્રાતારગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-ન્ત્રાયત ઇન્દ્રાયા-ઽર્કાશ્વમેધવતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્ય-મ્મહાયજ્ઞો નોપનમેદેતે વૈ મહાયજ્ઞસ્યા-ઽન્ત્યે તનૂ ય-દર્કાશ્વમેધા-વિન્દ્ર-મેવા-ઽર્કાશ્વમેધ- વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્તતો મહાયજ્ઞ-ઞ્ચ્યાવયત્યુપૈન-મ્મહાયજ્ઞો નમતિ ॥ 39 ॥
(ઇન્દ્રિયાવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સો - ઽર્કવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનૈ - વેન્દ્રાયા - સ્મા-ન્મૃધો - ઽસ્મૈ - સપ્ત ચ ) (અ. 7)
ઇન્દ્રાયા-ઽન્વૃજવે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ગ્રામકામ ઇન્દ્ર-મેવા-ઽન્વૃજુગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ સજાતા-નનુકાન્ કરોતિ ગ્રામ્યેવ ભવતીન્દ્રાણ્યૈ ચરુ-ન્નિર્વપેદ્યસ્ય સેના-ઽસગ્ંશિતેવ સ્યા-દિન્દ્રાણી વૈ સેનાયૈ દેવતેન્દ્રાણી-મેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્ય સેનાગ્ં સગ્ગ્ શ્યતિ બલ્બજાનપી- [બલ્બજાનપિ, ઇદ્ધ્મે સ-ન્નહ્યેદ્ગૌ-] ॥ 40 ॥
-દ્ધ્મે સ-ન્નહ્યેદ્ગૌ-ર્યત્રા-ઽધિષ્કન્ના-ન્યમેહ-ત્તતો બલ્બજા ઉદતિષ્ઠ-ન્ગવા-મેવૈન-ન્ન્યાય-મપિનીય ગા વેદયતીન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામે સંયઁત્ત ઇન્દ્રિયેણ વૈ મન્યુના મનસા સઙ્ગ્રામ-ઞ્જયતીન્દ્ર-મેવ મન્યુમન્ત-મ્મનસ્વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્નિન્દ્રિય-મ્મન્યુ-મ્મનો દધાતિ જયતિ તગ્ં [જયતિ તમ્, સગ્રામ-મેતા-મેવ] ॥ 41 ॥
સગ્રામ-મેતા-મેવ નિર્વપેદ્યો હતમના-સ્સ્વય-મ્પાપ ઇવ સ્યાદેતાનિ હિ વા એતસ્મા દપક્રાન્તાન્યથૈષ હતમના-સ્સ્વય-મ્પાપ ઇન્દ્રમેવ મન્યુમન્ત-મ્મનસ્વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-મ્મન્યુ-મ્મનો દધાતિ ન હતમના-સ્સ્વય-મ્પાપો ભવતીન્દ્રાય દાત્રે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત દાનકામા મે પ્રજા-સ્સ્યુ- [દાનકામા મે પ્રજા-સ્સ્યુઃ, ઇતીન્દ્ર-મેવ] ॥ 42 ॥
-રિતીન્દ્ર-મેવ દાતારગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ દાનકામાઃ પ્રજાઃ કરોતિ દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તીન્દ્રાય પ્રદાત્રે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્યસ્મૈ પ્રત્તમિવ સન્ન પ્રદીયેતેન્દ્ર-મેવ પ્રદાતારગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ-ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્ર-દાપયતીન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દપરુદ્ધો વા- [-દપરુદ્ધો વા, અપરુદ્ધયમાનો] ॥ 43 ॥
-ઽપરુદ્ધ્યમાનો વેન્દ્રમેવ સુત્રામાણગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-ન્ત્રાયતે ઽનપરુદ્ધ્યો ભવતીન્દ્રો વૈ સદૃ-ન્દેવતાભિરાસી-થ્સ ન વ્યાવૃતમગચ્છ-થ્સ પ્રજાપતિ-મુપાધાવ-ત્તસ્મા એત-મૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિરવપ-ત્તેનૈ-વા-ઽસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-મદધા-ચ્છક્વરી યાજ્યાનુવાક્યે અકરો-દ્વજ્રો વૈ શક્વરી સ એનં-વઁજ્રો ભૂત્યા ઐન્ધ- [ભૂત્યા ઐન્ધ, સો-ઽભવ-થ્સો-ઽબિભે-] ॥ 44 ॥
-સો-ઽભવથ્સો-ઽબિભે-દ્ભૂતઃ પ્ર મા ધક્ષ્યતીતિ સ પ્રજાપતિ-મ્પુનરુપા-ઽધાવ-થ્સ પ્રજાપતિ-શ્શક્વર્યા અધિ રેવતી-ન્નિરમિમીત શાન્ત્યા અપ્રદાહાય યો-ઽલગ્ગ્ શ્રિયૈ સન્-થ્સદૃઙ્ખ્સમાનૈ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એત-મૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દિન્દ્રમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવા-ઽસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-ન્દધાતિ રેવતી પુરોનુવાક્યા ભવતિ શાન્ત્યા અપ્રદાહાય શક્વરી યાજ્યા વજ્રો વૈ શક્વરીસ એનં-વઁજ્રો ભૂત્યા ઇન્ધે ભવત્યેવ ॥ 45 ॥
ઇન્દ્રાયા-ઽન્વૃજવે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્ગ્રામકામ ઇન્દ્ર-મેવા-ઽન્વૃજુગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ સજાતા-નનુકાન્ કરોતિ ગ્રામ્યેવ ભવતીન્દ્રાણ્યૈ ચરુ-ન્નિર્વપેદ્યસ્ય સેના-ઽસગ્ંશિતેવ સ્યા-દિન્દ્રાણી વૈ સેનાયૈ દેવતેન્દ્રાણી-મેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્ય સેનાગ્ં સગ્ગ્ શ્યતિ બલ્બજાનપી- [બલ્બજાનપિ, ઇદ્ધ્મે સ-ન્નહ્યેદ્ગૌ-] ॥ 40 ॥
-દ્ધ્મે સ-ન્નહ્યેદ્ગૌ-ર્યત્રા-ઽધિષ્કન્ના-ન્યમેહ-ત્તતો બલ્બજા ઉદતિષ્ઠ-ન્ગવા-મેવૈન-ન્ન્યાય-મપિનીય ગા વેદયતીન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સઙ્ગ્રામે સંયઁત્ત ઇન્દ્રિયેણ વૈ મન્યુના મનસા સઙ્ગ્રામ-ઞ્જયતીન્દ્ર-મેવ મન્યુમન્ત-મ્મનસ્વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્નિન્દ્રિય-મ્મન્યુ-મ્મનો દધાતિ જયતિ તગ્ં [જયતિ તમ્, સગ્રામ-મેતા-મેવ] ॥ 41 ॥
સગ્રામ-મેતા-મેવ નિર્વપેદ્યો હતમના-સ્સ્વય-મ્પાપ ઇવ સ્યાદેતાનિ હિ વા એતસ્મા દપક્રાન્તાન્યથૈષ હતમના-સ્સ્વય-મ્પાપ ઇન્દ્રમેવ મન્યુમન્ત-મ્મનસ્વન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-મ્મન્યુ-મ્મનો દધાતિ ન હતમના-સ્સ્વય-મ્પાપો ભવતીન્દ્રાય દાત્રે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત દાનકામા મે પ્રજા-સ્સ્યુ- [દાનકામા મે પ્રજા-સ્સ્યુઃ, ઇતીન્દ્ર-મેવ] ॥ 42 ॥
-રિતીન્દ્ર-મેવ દાતારગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ દાનકામાઃ પ્રજાઃ કરોતિ દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તીન્દ્રાય પ્રદાત્રે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્યસ્મૈ પ્રત્તમિવ સન્ન પ્રદીયેતેન્દ્ર-મેવ પ્રદાતારગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ-ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્ર-દાપયતીન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દપરુદ્ધો વા- [-દપરુદ્ધો વા, અપરુદ્ધયમાનો] ॥ 43 ॥
-ઽપરુદ્ધ્યમાનો વેન્દ્રમેવ સુત્રામાણગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-ન્ત્રાયતે ઽનપરુદ્ધ્યો ભવતીન્દ્રો વૈ સદૃ-ન્દેવતાભિરાસી-થ્સ ન વ્યાવૃતમગચ્છ-થ્સ પ્રજાપતિ-મુપાધાવ-ત્તસ્મા એત-મૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિરવપ-ત્તેનૈ-વા-ઽસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-મદધા-ચ્છક્વરી યાજ્યાનુવાક્યે અકરો-દ્વજ્રો વૈ શક્વરી સ એનં-વઁજ્રો ભૂત્યા ઐન્ધ- [ભૂત્યા ઐન્ધ, સો-ઽભવ-થ્સો-ઽબિભે-] ॥ 44 ॥
-સો-ઽભવથ્સો-ઽબિભે-દ્ભૂતઃ પ્ર મા ધક્ષ્યતીતિ સ પ્રજાપતિ-મ્પુનરુપા-ઽધાવ-થ્સ પ્રજાપતિ-શ્શક્વર્યા અધિ રેવતી-ન્નિરમિમીત શાન્ત્યા અપ્રદાહાય યો-ઽલગ્ગ્ શ્રિયૈ સન્-થ્સદૃઙ્ખ્સમાનૈ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એત-મૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દિન્દ્રમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવા-ઽસ્મિ-ન્નિન્દ્રિય-ન્દધાતિ રેવતી પુરોનુવાક્યા ભવતિ શાન્ત્યા અપ્રદાહાય શક્વરી યાજ્યા વજ્રો વૈ શક્વરીસ એનં-વઁજ્રો ભૂત્યા ઇન્ધે ભવત્યેવ ॥ 45 ॥
(અપિ - તગ્ગ્ - સ્યુ - ર્વૈ - ન્ધ - ભવતિ - ચતુર્દશ ચ ) (અ. 8)
આગ્ના-વૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દભિચરન્-થ્સરસ્વત્યાજ્ય ભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્ યશ્ચરુર્યદાગ્ના-વૈષ્ણવ એકાદશકપાલો ભવત્યગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાભિ-શ્ચૈવૈનં-યઁજ્ઞેન ચાભિ ચરતિ-સરસ્વત્યાજ્યભાગા ભવતિ વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચૈવૈન-મભિ ચરતિ બાર્હસ્પત્ય-શ્ચરુ ર્ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ ર્બ્રહ્મણૈવૈન-મભિ ચરતિ [-મભિ ચરતિ, પ્રતિ વૈ] ॥ 46 ॥
પ્રતિ વૈ પરસ્તા-દભિચરન્ત-મભિ ચરન્તિ દ્વેદ્વે પુરો-ઽનુવાક્યે કુર્યાદતિ પ્રયુક્ત્યા એતયૈવ યજેતાભિ ચર્યમાણો દેવતાભિ-રેવ દેવતાઃ પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં-વાઁચા વાચ-મ્બ્રહ્મણા બ્રહ્મ સ દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞ-ઞ્ચ મદ્ધ્યતો વ્યવસર્પતિ તસ્ય ન કુત-શ્ચનોપાવ્યાધો ભવતિ નૈન-મભિચરન્-થ્સ્તૃણુત આગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યં-યઁજ્ઞો નો- [-યજ્ઞો ન, ઉપનમેદગ્નિ-સ્સર્વા] ॥ 47 ॥
-પનમેદગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા વિષ્ણુ-ર્યજ્ઞો-ઽગ્નિ-ઞ્ચૈવ વિષ્ણુ-ઞ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મૈ યજ્ઞ-મ્પ્રયચ્છત ઉપૈનં-યઁજ્ઞો નમત્યાગ્ના- વૈષ્ણવ-ઙ્ઘૃતે ચરુ-ન્નિર્વપેચ્ચક્ષુષ્કામો-ઽગ્નેર્વૈ ચક્ષુષા મનુષ્યા વિ પશ્યન્તિ યજ્ઞસ્ય દેવા અગ્નિ-ઞ્ચૈવ વિષ્ણુ-ઞ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવા- [તાવેવ, અસ્મિન્ ચક્ષુર્ધત્ત-] ॥ 48 ॥
-ઽસ્મિન્ ચક્ષુ-ર્ધત્ત-શ્ચક્ષુષ્મા-નેવ ભવતિ ધેન્વૈ વા એત-દ્રેતો યદાજ્ય-મનડુહ-સ્તણ્ડુલા મિથુના-દેવાસ્મૈ ચક્ષુઃ પ્રજનયતિ ઘૃતે ભવતિ તેજો વૈ ઘૃત-ન્તેજશ્ચક્ષુ-સ્તેજસૈવાસ્મૈ તેજ-શ્ચક્ષુરવ રુન્ધ ઇન્દ્રિયં-વૈઁ વીર્યં-વૃઁઙ્ક્તે ભ્રાતૃવ્યો યજમાનો-ઽયજમાનસ્યા-ધ્વરકલ્પા-મ્પ્રતિ નિર્વપે-દ્ભ્રાતૃવ્યે યજમાને ના-ઽસ્યેન્દ્રિયં- [ના-ઽસ્યેન્દ્રિયમ્, વીર્યં ઁવૃઙ્ક્તે] ॥ 49 ॥
-ઁવીર્યં ઁવૃઙ્ક્તે પુરાવાચઃ પ્રવદિતો-ર્નિર્વપે-દ્યાવત્યેવ વા-ક્તામપ્રોદિતા-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે તામસ્ય વાચ-મ્પ્રવદન્તી-મન્યા વાચો-ઽનુ પ્રવદન્તિ તા ઇન્દ્રિયં-વીઁર્યં-યઁજમાને દધત્યાગ્ના વૈષ્ણવ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્પ્રાત-સ્સવનસ્યા-ઽઽ કાલે સરસ્વત્યાજ્યભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્યશ્ચરુ- ર્યદષ્ટાકપાલો ભવત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્ર-મ્પ્રાત-સ્સવન-મ્પ્રાત-સ્સવનમેવ તેના-ઽઽપ્નો- [તેના-ઽઽપ્નોતિ, આગ્નાવૈષ્ણવ-] ॥ 50 ॥
-ત્યાગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ન્માદ્ધ્યન્દિનસ્ય સવનસ્યા-ઽઽ કાલે સરસ્વત્યાજ્યભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્ય-શ્ચરુ ર્યદેકાદશકપાલો ભવત્યેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુ-પ્ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવન-મ્માદ્ધ્યદિન્નમેવ સવન-ન્તેના-ઽઽપ્નોત્યાગ્નાવૈષ્ણવ-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્તૃતીયસવનસ્યા-ઽઽકાલે સરસ્વત્યાજ્યભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્ય-શ્ચરુર્ય-દ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગત-ન્તૃતીયસવન-ન્તૃતીય સવનમેવ તેના-ઽઽપ્નોતિ દેવતાભિરેવ દેવતાઃ [દેવતાઃ, પ્રતિચરતિ] ॥ 51 ॥
પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં-વાઁચા વાચ-મ્બ્રહ્મણા બ્રહ્મ કપાલૈરેવ છન્દાગ્સ્યાપ્નોતિ પુરોડાશૈ-સ્સવનાનિ મૈત્રાવરુણ-મેકકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વશાયૈ કાલે યૈવાસૌ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વશા-ઽનૂબન્ધ્યા સો એવૈષૈતસ્યૈકકપાલો ભવતિ ન હિ કપાલૈઃ પશુ-મર્હત્યાપ્તુમ્ ॥ 52 ॥
આગ્ના-વૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દભિચરન્-થ્સરસ્વત્યાજ્ય ભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્ યશ્ચરુર્યદાગ્ના-વૈષ્ણવ એકાદશકપાલો ભવત્યગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાભિ-શ્ચૈવૈનં-યઁજ્ઞેન ચાભિ ચરતિ-સરસ્વત્યાજ્યભાગા ભવતિ વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચૈવૈન-મભિ ચરતિ બાર્હસ્પત્ય-શ્ચરુ ર્ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ ર્બ્રહ્મણૈવૈન-મભિ ચરતિ [-મભિ ચરતિ, પ્રતિ વૈ] ॥ 46 ॥
પ્રતિ વૈ પરસ્તા-દભિચરન્ત-મભિ ચરન્તિ દ્વેદ્વે પુરો-ઽનુવાક્યે કુર્યાદતિ પ્રયુક્ત્યા એતયૈવ યજેતાભિ ચર્યમાણો દેવતાભિ-રેવ દેવતાઃ પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં-વાઁચા વાચ-મ્બ્રહ્મણા બ્રહ્મ સ દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞ-ઞ્ચ મદ્ધ્યતો વ્યવસર્પતિ તસ્ય ન કુત-શ્ચનોપાવ્યાધો ભવતિ નૈન-મભિચરન્-થ્સ્તૃણુત આગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદ્યં-યઁજ્ઞો નો- [-યજ્ઞો ન, ઉપનમેદગ્નિ-સ્સર્વા] ॥ 47 ॥
-પનમેદગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા વિષ્ણુ-ર્યજ્ઞો-ઽગ્નિ-ઞ્ચૈવ વિષ્ણુ-ઞ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મૈ યજ્ઞ-મ્પ્રયચ્છત ઉપૈનં-યઁજ્ઞો નમત્યાગ્ના- વૈષ્ણવ-ઙ્ઘૃતે ચરુ-ન્નિર્વપેચ્ચક્ષુષ્કામો-ઽગ્નેર્વૈ ચક્ષુષા મનુષ્યા વિ પશ્યન્તિ યજ્ઞસ્ય દેવા અગ્નિ-ઞ્ચૈવ વિષ્ણુ-ઞ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવા- [તાવેવ, અસ્મિન્ ચક્ષુર્ધત્ત-] ॥ 48 ॥
-ઽસ્મિન્ ચક્ષુ-ર્ધત્ત-શ્ચક્ષુષ્મા-નેવ ભવતિ ધેન્વૈ વા એત-દ્રેતો યદાજ્ય-મનડુહ-સ્તણ્ડુલા મિથુના-દેવાસ્મૈ ચક્ષુઃ પ્રજનયતિ ઘૃતે ભવતિ તેજો વૈ ઘૃત-ન્તેજશ્ચક્ષુ-સ્તેજસૈવાસ્મૈ તેજ-શ્ચક્ષુરવ રુન્ધ ઇન્દ્રિયં-વૈઁ વીર્યં-વૃઁઙ્ક્તે ભ્રાતૃવ્યો યજમાનો-ઽયજમાનસ્યા-ધ્વરકલ્પા-મ્પ્રતિ નિર્વપે-દ્ભ્રાતૃવ્યે યજમાને ના-ઽસ્યેન્દ્રિયં- [ના-ઽસ્યેન્દ્રિયમ્, વીર્યં ઁવૃઙ્ક્તે] ॥ 49 ॥
-ઁવીર્યં ઁવૃઙ્ક્તે પુરાવાચઃ પ્રવદિતો-ર્નિર્વપે-દ્યાવત્યેવ વા-ક્તામપ્રોદિતા-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે તામસ્ય વાચ-મ્પ્રવદન્તી-મન્યા વાચો-ઽનુ પ્રવદન્તિ તા ઇન્દ્રિયં-વીઁર્યં-યઁજમાને દધત્યાગ્ના વૈષ્ણવ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્પ્રાત-સ્સવનસ્યા-ઽઽ કાલે સરસ્વત્યાજ્યભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્યશ્ચરુ- ર્યદષ્ટાકપાલો ભવત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્ર-મ્પ્રાત-સ્સવન-મ્પ્રાત-સ્સવનમેવ તેના-ઽઽપ્નો- [તેના-ઽઽપ્નોતિ, આગ્નાવૈષ્ણવ-] ॥ 50 ॥
-ત્યાગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ન્માદ્ધ્યન્દિનસ્ય સવનસ્યા-ઽઽ કાલે સરસ્વત્યાજ્યભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્ય-શ્ચરુ ર્યદેકાદશકપાલો ભવત્યેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુ-પ્ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવન-મ્માદ્ધ્યદિન્નમેવ સવન-ન્તેના-ઽઽપ્નોત્યાગ્નાવૈષ્ણવ-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-ત્તૃતીયસવનસ્યા-ઽઽકાલે સરસ્વત્યાજ્યભાગા સ્યા-દ્બાર્હસ્પત્ય-શ્ચરુર્ય-દ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગત-ન્તૃતીયસવન-ન્તૃતીય સવનમેવ તેના-ઽઽપ્નોતિ દેવતાભિરેવ દેવતાઃ [દેવતાઃ, પ્રતિચરતિ] ॥ 51 ॥
પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં-વાઁચા વાચ-મ્બ્રહ્મણા બ્રહ્મ કપાલૈરેવ છન્દાગ્સ્યાપ્નોતિ પુરોડાશૈ-સ્સવનાનિ મૈત્રાવરુણ-મેકકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વશાયૈ કાલે યૈવાસૌ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વશા-ઽનૂબન્ધ્યા સો એવૈષૈતસ્યૈકકપાલો ભવતિ ન હિ કપાલૈઃ પશુ-મર્હત્યાપ્તુમ્ ॥ 52 ॥
(બ્રહ્મણૈવૈનમભિ ચરતિ - યજ્ઞો ન - તાવેવા - ઽસ્યેન્દ્રિય - માપ્નોતિ -દેવતાઃ - સપ્તત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 9)
અસાવાદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિ-મૈચ્છ-ન્તસ્મા એતગ્ં સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિરવપ-ન્તેનૈવાસ્મિ-ન્રુચમદધુર્યો બ્રહ્મવર્ચસકામ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એતગ્ં સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સોમ-ઞ્ચૈવ રુદ્ર-ઞ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્ધત્તો બ્રહ્મવર્ચસ્યેવ ભવતિ તિષ્યાપૂર્ણમાસે નિર્વપેદ્રુદ્રો [નિર્વપેદ્રુદ્રઃ, વૈ તિષ્યઃ સોમઃ] ॥ 53 ॥
વૈ તિષ્યઃ સોમઃ પૂર્ણમાસ-સ્સાક્ષાદેવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધે પરિશ્રિતે યાજયતિ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ શ્વેતાયૈ શ્વેતવથ્સાયૈ દુગ્ધ-મ્મથિતમાજ્ય-મ્ભવત્યાજ્ય-મ્પ્રોક્ષણમાજ્યેન માર્જયન્તે યાવદેવ બ્રહ્મવર્ચસ-ન્ત-થ્સર્વ-ઙ્કરોત્યતિ બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ક્રિયત ઇત્યાહુરીશ્વરો દુશ્ચર્મા ભવિતોરિતિ માનવી ઋચૌ ધાય્યે કુર્યા-દ્યદ્વૈ કિઞ્ચ મનુ-રવદત્ત-દ્ભેષજં- [-દ્ભેષજમ્, ભેષજ-મેવા-ઽસ્મૈ] ॥ 54 ॥
-ભેષજ-મેવા-ઽસ્મૈ કરોતિ યદિ બિભીયા-દ્દુશ્ચર્મા ભવિષ્યામીતિ સોમાપૌષ્ણ-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષઃ પૌષ્ણાઃ પશવ-સ્સ્વયૈ વાસ્મૈ દેવતયા પશુભિ-સ્ત્વચ-ઙ્કરોતિ ન દુશ્ચર્મા ભવતિ સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-ત્પ્રજાકામ-સ્સોમો વૈ રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજાના-મ્પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્યગ્નિઃ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વિન્દતે - [ ] ॥ 55 ॥
પ્રજાગ્ં સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-દભિચરન્-થ્સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષ એષ રુદ્રો યદગ્નિ-સ્સ્વાયા એવૈન-ન્દેવતાયૈ નિષ્ક્રીય રુદ્રાયાપિ દધાતિ તાજગાર્તિ-માર્ચ્છતિ સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-જ્જ્યોગામયાવી સોમં-વાઁ એતસ્ય રસો ગચ્છત્યગ્નિગ્ં શરીરં-યઁસ્ય જ્યોગામયતિ સોમાદેવાસ્ય રસ-ન્નિષ્ક્રીણાત્યગ્ને-શ્શરીરમુત યદી- [યદિ, ઇતાસુ ર્ભવતિ] ॥ 56 ॥
-તાસુ ર્ભવતિ જીવત્યેવ સોમારુદ્રયોર્વા એત-ઙ્ગ્રસિતગ્ં હોતા નિષ્ખિદતિ સ ઈશ્વર આર્તિમાર્તો-રનડ્વાન્. હોત્રા દેયો વહ્નિર્વા અનડ્વાન્. વહ્નિર્હોતા વહ્નિનૈવ વહ્નિ-માત્માનગ્ગ્ સ્પૃણોતિ સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત સ્વે-ઽસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયેયમિતિ વેદિ-મ્પરિગૃહ્યા-ઽર્ધ-મુદ્ધન્યા-દર્ધ-ન્નાર્ધ-મ્બર્હિષઃ સ્તૃણીયા-દર્ધ-ન્નાર્ધ-મિદ્ધ્મસ્યા-ઽભ્યા-દદ્ધ્યા-દદ્ર્ધ-ન્ન સ્વ એવાસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ 57 ॥
અસાવાદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિ-મૈચ્છ-ન્તસ્મા એતગ્ં સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિરવપ-ન્તેનૈવાસ્મિ-ન્રુચમદધુર્યો બ્રહ્મવર્ચસકામ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એતગ્ં સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સોમ-ઞ્ચૈવ રુદ્ર-ઞ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્ધત્તો બ્રહ્મવર્ચસ્યેવ ભવતિ તિષ્યાપૂર્ણમાસે નિર્વપેદ્રુદ્રો [નિર્વપેદ્રુદ્રઃ, વૈ તિષ્યઃ સોમઃ] ॥ 53 ॥
વૈ તિષ્યઃ સોમઃ પૂર્ણમાસ-સ્સાક્ષાદેવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધે પરિશ્રિતે યાજયતિ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ શ્વેતાયૈ શ્વેતવથ્સાયૈ દુગ્ધ-મ્મથિતમાજ્ય-મ્ભવત્યાજ્ય-મ્પ્રોક્ષણમાજ્યેન માર્જયન્તે યાવદેવ બ્રહ્મવર્ચસ-ન્ત-થ્સર્વ-ઙ્કરોત્યતિ બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ક્રિયત ઇત્યાહુરીશ્વરો દુશ્ચર્મા ભવિતોરિતિ માનવી ઋચૌ ધાય્યે કુર્યા-દ્યદ્વૈ કિઞ્ચ મનુ-રવદત્ત-દ્ભેષજં- [-દ્ભેષજમ્, ભેષજ-મેવા-ઽસ્મૈ] ॥ 54 ॥
-ભેષજ-મેવા-ઽસ્મૈ કરોતિ યદિ બિભીયા-દ્દુશ્ચર્મા ભવિષ્યામીતિ સોમાપૌષ્ણ-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષઃ પૌષ્ણાઃ પશવ-સ્સ્વયૈ વાસ્મૈ દેવતયા પશુભિ-સ્ત્વચ-ઙ્કરોતિ ન દુશ્ચર્મા ભવતિ સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-ત્પ્રજાકામ-સ્સોમો વૈ રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજાના-મ્પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્યગ્નિઃ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વિન્દતે - [ ] ॥ 55 ॥
પ્રજાગ્ં સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-દભિચરન્-થ્સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષ એષ રુદ્રો યદગ્નિ-સ્સ્વાયા એવૈન-ન્દેવતાયૈ નિષ્ક્રીય રુદ્રાયાપિ દધાતિ તાજગાર્તિ-માર્ચ્છતિ સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-જ્જ્યોગામયાવી સોમં-વાઁ એતસ્ય રસો ગચ્છત્યગ્નિગ્ં શરીરં-યઁસ્ય જ્યોગામયતિ સોમાદેવાસ્ય રસ-ન્નિષ્ક્રીણાત્યગ્ને-શ્શરીરમુત યદી- [યદિ, ઇતાસુ ર્ભવતિ] ॥ 56 ॥
-તાસુ ર્ભવતિ જીવત્યેવ સોમારુદ્રયોર્વા એત-ઙ્ગ્રસિતગ્ં હોતા નિષ્ખિદતિ સ ઈશ્વર આર્તિમાર્તો-રનડ્વાન્. હોત્રા દેયો વહ્નિર્વા અનડ્વાન્. વહ્નિર્હોતા વહ્નિનૈવ વહ્નિ-માત્માનગ્ગ્ સ્પૃણોતિ સોમારૌદ્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેદ્યઃ કામયેત સ્વે-ઽસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયેયમિતિ વેદિ-મ્પરિગૃહ્યા-ઽર્ધ-મુદ્ધન્યા-દર્ધ-ન્નાર્ધ-મ્બર્હિષઃ સ્તૃણીયા-દર્ધ-ન્નાર્ધ-મિદ્ધ્મસ્યા-ઽભ્યા-દદ્ધ્યા-દદ્ર્ધ-ન્ન સ્વ એવાસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ 57 ॥
(રુદ્રો - ભેષજં - વિન્દતે- યદિ - સ્તૃણીયાદર્ધં - દ્વાદશ ચ) (અ. 10)
ઐન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેન્મારુતગ્ં સપ્તકપાલ-ઙ્ગ્રામકામ ઇન્દ્ર-ઞ્ચૈવ મરુતશ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતા-ન્પ્રયચ્છન્તિ ગ્રામ્યેવ ભવત્યાહવનીય ઐન્દ્રમધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુત-મ્પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ સપ્તકપાલો મારુતો ભવતિ સપ્તગણા વૈ મરુતોગણશ એવાસ્મૈ સજાતાનવ રુન્ધે-ઽનૂચ્યમાન આ સાદયતિ વિશમેવા- [વિશમેવ, અસ્મા અનુવર્ત્માનં-] ॥ 58 ॥
-ઽસ્મા અનુવર્ત્માન-ઙ્કરોત્યેતામેવ નિર્વપેદ્યઃ કામયેત ક્ષત્રાય ચ વિશે ચ સમદ-ન્દદ્ધ્યા-મિત્યૈન્દ્રસ્યા-ઽવદ્ય-ન્બ્રૂયા-દિન્દ્રાયા-ઽનુ બ્રૂહીત્યાશ્રાવ્ય બ્રૂયા-ન્મરુતો યજેતિ મારુતસ્યા-ઽવદ્ય-ન્બ્રૂયા-ન્મરુદ્ભ્યો-ઽનુ બ્રૂહીત્યાશ્રાવ્ય બ્રૂયાદિન્દ્રં-યઁજેતિ સ્વ એવૈભ્યો ભાગધેયે સમદ-ન્દધાતિ વિતૃગ્ંહાણા-સ્તિષ્ઠન્ત્યે તામેવ [ ] ॥ 59 ॥
નિર્વપેદ્યઃ કામયેત કલ્પેરન્નિતિ યથાદેવત-મવદાય યથા દેવતં-યઁજે-દ્ભાગધેયેનૈવૈનાન્ યથાયથ-ઙ્કલ્પયતિ કલ્પન્ત એવૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વૈશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલ-ઙ્ગ્રામકામ ઇન્દ્ર-ઞ્ચૈવ વિશ્વાગ્શ્ચ દેવાન્-થ્સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતા-ન્પ્રયચ્છન્તિ ગ્રામ્યેવ ભવત્યૈન્દ્રસ્યા-ઽવદાય વૈશ્વદેવસ્યાવ દ્યે-દથૈન્દ્રસ્યો- [-દથૈન્દ્રસ્ય, ઉપરિષ્ટા-] ॥ 60 ॥
-પરિષ્ટા-દિન્દ્રિયેણૈવાસ્મા ઉભયતઃ સજાતા-ન્પરિ ગૃહ્ણાત્યુપાધાય્ય પૂર્વયં-વાઁસો દક્ષિણા સજાતાનામુપહિત્યૈ પૃશ્ઞિયૈ દુગ્ધે પ્રૈયઙ્ગવ-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેન્મરુદ્ભ્યો ગ્રામકામઃ પૃશ્ઞિયૈ વૈ પયસો મરુતો જાતાઃ પૃશ્ઞિયૈ પ્રિયઙ્ગવો મારુતાઃ ખલુ વૈ દેવતયા સજાતા મરુત એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતા-ન્પ્રયચ્છન્તિ ગ્રામ્યેવ ભવતિ પ્રિયવતી યાજ્યાનુવાક્યે [યાજ્યાનુવાક્યે, ભવતઃ પ્રિયમેવૈનગ્ં] ॥ 61 ॥
ભવતઃ પ્રિયમેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ દ્વિપદા પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ દ્વિપદ એવાવ રુન્ધે ચતુષ્પદા યાજ્યા ચતુષ્પદ એવ પશૂનવ રુન્ધે દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા મિથો વિપ્રિયા આસ-ન્તે(1) ઽન્યો-ઽન્યસ્મૈ જ્યૈષ્ઠ્યાયા-તિષ્ઠમાના-શ્ચતુર્ધા વ્યક્રામ-ન્નગ્નિ-ર્વસુભિ-સ્સોમો રુદ્રૈરિન્દ્રો મરુદ્ભિ-ર્વરુણ આદિત્યૈ-સ્સ ઇન્દ્રઃ પ્રજાપતિ-મુપા-ઽધાવ-ત્ત- [-ઽધાવ-ત્તમ્, એતયા] ॥ 62 ॥
-મેતયા સં(2)જ્ઞાન્યા-ઽયાજય-દગ્નયે વસુમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિરવપ-થ્સોમાય રુદ્રવતે ચરુમિન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશ -મેકાદશકપાલં-વઁરુણાયા-ઽઽદિત્યવતે ચરુ-ન્તતો વા ઇન્દ્ર-ન્દેવા જ્યૈષ્ઠ્યાયાભિ સમજાનત ય-સ્સમાનૈ-ર્મિથો વિપ્રિય-સ્સ્યા-ત્તમેતયા સં(2)જ્ઞાન્યા યાજયે-દગ્નયે વસુમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સોમાય રુદ્રવતે ચરુ-મિન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલં-વઁરુણાયા ઽઽદિત્યવતે ચરુ-મિન્દ્ર-મેવૈન-મ્ભૂત-ઞ્જ્યૈષ્ઠ્યાય સમાના અભિ સ-ઞ્જાનતે વસિષ્ઠ-સ્સમાનાના-મ્ભવતિ ॥ 63 ॥
ઐન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેન્મારુતગ્ં સપ્તકપાલ-ઙ્ગ્રામકામ ઇન્દ્ર-ઞ્ચૈવ મરુતશ્ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતા-ન્પ્રયચ્છન્તિ ગ્રામ્યેવ ભવત્યાહવનીય ઐન્દ્રમધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુત-મ્પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ સપ્તકપાલો મારુતો ભવતિ સપ્તગણા વૈ મરુતોગણશ એવાસ્મૈ સજાતાનવ રુન્ધે-ઽનૂચ્યમાન આ સાદયતિ વિશમેવા- [વિશમેવ, અસ્મા અનુવર્ત્માનં-] ॥ 58 ॥
-ઽસ્મા અનુવર્ત્માન-ઙ્કરોત્યેતામેવ નિર્વપેદ્યઃ કામયેત ક્ષત્રાય ચ વિશે ચ સમદ-ન્દદ્ધ્યા-મિત્યૈન્દ્રસ્યા-ઽવદ્ય-ન્બ્રૂયા-દિન્દ્રાયા-ઽનુ બ્રૂહીત્યાશ્રાવ્ય બ્રૂયા-ન્મરુતો યજેતિ મારુતસ્યા-ઽવદ્ય-ન્બ્રૂયા-ન્મરુદ્ભ્યો-ઽનુ બ્રૂહીત્યાશ્રાવ્ય બ્રૂયાદિન્દ્રં-યઁજેતિ સ્વ એવૈભ્યો ભાગધેયે સમદ-ન્દધાતિ વિતૃગ્ંહાણા-સ્તિષ્ઠન્ત્યે તામેવ [ ] ॥ 59 ॥
નિર્વપેદ્યઃ કામયેત કલ્પેરન્નિતિ યથાદેવત-મવદાય યથા દેવતં-યઁજે-દ્ભાગધેયેનૈવૈનાન્ યથાયથ-ઙ્કલ્પયતિ કલ્પન્ત એવૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્વૈશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલ-ઙ્ગ્રામકામ ઇન્દ્ર-ઞ્ચૈવ વિશ્વાગ્શ્ચ દેવાન્-થ્સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતા-ન્પ્રયચ્છન્તિ ગ્રામ્યેવ ભવત્યૈન્દ્રસ્યા-ઽવદાય વૈશ્વદેવસ્યાવ દ્યે-દથૈન્દ્રસ્યો- [-દથૈન્દ્રસ્ય, ઉપરિષ્ટા-] ॥ 60 ॥
-પરિષ્ટા-દિન્દ્રિયેણૈવાસ્મા ઉભયતઃ સજાતા-ન્પરિ ગૃહ્ણાત્યુપાધાય્ય પૂર્વયં-વાઁસો દક્ષિણા સજાતાનામુપહિત્યૈ પૃશ્ઞિયૈ દુગ્ધે પ્રૈયઙ્ગવ-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેન્મરુદ્ભ્યો ગ્રામકામઃ પૃશ્ઞિયૈ વૈ પયસો મરુતો જાતાઃ પૃશ્ઞિયૈ પ્રિયઙ્ગવો મારુતાઃ ખલુ વૈ દેવતયા સજાતા મરુત એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતા-ન્પ્રયચ્છન્તિ ગ્રામ્યેવ ભવતિ પ્રિયવતી યાજ્યાનુવાક્યે [યાજ્યાનુવાક્યે, ભવતઃ પ્રિયમેવૈનગ્ં] ॥ 61 ॥
ભવતઃ પ્રિયમેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ દ્વિપદા પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ દ્વિપદ એવાવ રુન્ધે ચતુષ્પદા યાજ્યા ચતુષ્પદ એવ પશૂનવ રુન્ધે દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા મિથો વિપ્રિયા આસ-ન્તે(1) ઽન્યો-ઽન્યસ્મૈ જ્યૈષ્ઠ્યાયા-તિષ્ઠમાના-શ્ચતુર્ધા વ્યક્રામ-ન્નગ્નિ-ર્વસુભિ-સ્સોમો રુદ્રૈરિન્દ્રો મરુદ્ભિ-ર્વરુણ આદિત્યૈ-સ્સ ઇન્દ્રઃ પ્રજાપતિ-મુપા-ઽધાવ-ત્ત- [-ઽધાવ-ત્તમ્, એતયા] ॥ 62 ॥
-મેતયા સં(2)જ્ઞાન્યા-ઽયાજય-દગ્નયે વસુમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિરવપ-થ્સોમાય રુદ્રવતે ચરુમિન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશ -મેકાદશકપાલં-વઁરુણાયા-ઽઽદિત્યવતે ચરુ-ન્તતો વા ઇન્દ્ર-ન્દેવા જ્યૈષ્ઠ્યાયાભિ સમજાનત ય-સ્સમાનૈ-ર્મિથો વિપ્રિય-સ્સ્યા-ત્તમેતયા સં(2)જ્ઞાન્યા યાજયે-દગ્નયે વસુમતે પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સોમાય રુદ્રવતે ચરુ-મિન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશ-મેકાદશકપાલં-વઁરુણાયા ઽઽદિત્યવતે ચરુ-મિન્દ્ર-મેવૈન-મ્ભૂત-ઞ્જ્યૈષ્ઠ્યાય સમાના અભિ સ-ઞ્જાનતે વસિષ્ઠ-સ્સમાનાના-મ્ભવતિ ॥ 63 ॥
(વિશમેવ - તિષ્ઠન્ત્યેતામે - વાથૈન્દ્રસ્ય - યાજ્યાનુવાક્યે - તં - ઁવરુણાય -ચતુર્દશ ચ) (અ. 11)
હિરણ્યગર્ભ આપો હ યત્પ્રજાપતે ॥ સ વેદ પુત્રઃ પિતરગ્ં સ માતરગ્ં સ સૂનુભર્વ-થ્સ ભુવ-ત્પુનર્મઘઃ । સ દ્યામૌર્ણોદન્તરિક્ષગ્ં સ સુવ-સ્સ વિશ્વા ભુવો અભવ-થ્સ આ-ઽભવત્ ॥ ઉદુ ત્ય-ઞ્ચિત્રમ્ ॥ સ પ્રત્નવન્નવીયસા-ઽગ્ને દ્યુમ્નેન સંયઁતા । બૃહ-ત્તતન્થ ભાનુના ॥ નિ કાવ્યા વેધસ-શ્શશ્વતસ્કર્હસ્તે દધાનો [દધાનઃ, નર્યા પુરૂણિ ।] ॥ 64 ॥
નર્યા પુરૂણિ । અગ્નિર્ભુવદ્રયિપતી રયીણાગ્ં સત્રા ચક્રાણો અમૃતાનિ વિશ્વા ॥ હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમુપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥ વામમદ્ય સવિતર્વામમુ શ્વો દિવેદિવે વામમસ્મભ્યગ્ં સાવીઃ । વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેરયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥ બડિત્થા પર્વતાના-ઙ્ખિદ્ર-મ્બિભર્ષિ પૃથિવિ । પ્ર યા ભૂમિ પ્રવત્વતિ મહ્ના જિનોષિ [જિનોષિ, મહિનિ ।] ॥ 65 ॥
મહિનિ ॥ સ્તોમાસસ્ત્વા વિચારિણિ પ્રતિષ્ટોભન્ત્યક્તુભિઃ । પ્રયા વાજ-ન્ન હેષન્ત-મ્પેરુ-મસ્યસ્યર્જુનિ ॥ ઋદૂદરેણ સખ્યા સચેય યો મા ન રિષ્યેદ્ધર્યશ્વ પીતઃ । અયં-યઁ-સ્સોમો ન્યધાય્યસ્મે તસ્મા ઇન્દ્ર-મ્પ્રતિર-મેમ્યચ્છ ॥ આપાન્તમન્યુ-સ્તૃપલ-પ્રભર્મા ધુનિ-શ્શિમી વાઞ્છરુમાગ્ં ઋજીષી । સોમો વિશ્વાન્યતસા વનાનિ નાર્વાગિન્દ્ર-મ્પ્રતિમાનાનિ દેભુઃ ॥ પ્ર- [પ્ર, સુવાન-સ્સોમ] ॥ 66 ॥
-સુવાન-સ્સોમ ઋતયુ-શ્ચિકેતેન્દ્રાય બ્રહ્મ જમદગ્નિ-રર્ચન્ન્ । વૃષા યન્તા-ઽસિ શવસ-સ્તુરસ્યા-ઽન્ત-ર્યચ્છ ગૃણતે ધર્ત્ર-ન્દૃગ્ંહ ॥ સબાધસ્તે મદ-ઞ્ચ શુષ્મય-ઞ્ચ બ્રહ્મ નરો બ્રહ્મકૃતઃ સપર્યન્ન્ । અર્કો વા ય-ત્તુરતે સોમચક્ષા-સ્તત્રે-દિન્દ્રો દધતે પૃથ્સુ તુર્યામ્ ॥ વષ-ટ્તે વિષ્ણવાસ આ કૃણોમિ તન્મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્ । ॥ 67 ॥
વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદા નઃ ॥પ્ર ત-ત્તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામા-ઽર્ય-શ્શગ્ં સામિ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । તન્ત્વા ગૃણામિ તવસ-મતવીયાન્ ક્ષયન્તમસ્ય રજસઃ પરાકે ॥ કિમિ-ત્તે વિષ્ણો પરિચક્ષ્ય-મ્ભૂ-ત્પ્ર યદ્વવક્ષે શિપિવિષ્ટો અસ્મિ । મા વર્પો અસ્મદપ ગૂહ એતદ્ય-દન્યરૂપ-સ્સમિથે બભૂથ । ॥ 68 ॥
અગ્ને દા દાશુષે રયિં-વીઁરવન્ત-મ્પરીણસમ્ । શિશીહિ નઃ સૂનુમતઃ ॥ દા નો અગ્ને શતિનો દા-સ્સહસ્રિણો દુરો ન વાજગ્ગ્ શ્રુત્યા અપા વૃધિ । પ્રાચી દ્યાવાપૃથિવી બ્રહ્મણા કૃધિ સુવર્ણ શુક્રમુષસો વિ દિદ્યુતુઃ ॥ અગ્નિર્દા દ્રવિણં-વીઁરપેશા અગ્નિર્-ઋષિં-યઁ-સ્સહસ્રા સનોતિ । અગ્નિર્દિવિ હવ્યમા તતાના-ઽગ્ને-ર્ધામાનિ વિભૃતા પુરુત્રા ॥ મા [મા, નો મર્ધી રા તૂ ભર ।] ॥ 69 ॥
નો મર્ધી રા તૂ ભર ॥ ઘૃત-ન્ન પૂત-ન્તનૂરરેપા-શ્શુચિ હિરણ્યમ્ । ત-ત્તે રુક્મો ન રોચત સ્વધાવઃ ॥ ઉભે સુશ્ચન્દ્ર સર્પિષો દર્વી શ્રીણીષ આસનિ । ઉતો ન ઉ-ત્પુપૂર્યા ઉક્થેષુ શવસસ્પત ઇષગ્ગ્ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥ વાયો શતગ્ં હરીણાં-યુઁવસ્વ પોષ્યાણામ્ । ઉત વા તે સહસ્રિણો રથ આ યાતુ પાજસા ॥ પ્ર યાભિ- [પ્ર યાભિઃ, યાસિ દાશ્વાગ્ંસમચ્છા] ॥ 70 ॥
-ર્યાસિ દાશ્વાગ્ંસમચ્છા નિયુદ્ભિ-ર્વાયવિષ્ટયે દુરોણે । નિ નો રયિગ્ં સુભોજસં-યુઁવેહ નિ વીરવ-દ્ગવ્યમશ્વિય-ઞ્ચ રાધઃ ॥રેવતીર્ન-સ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્મદેમ ॥ રેવાગ્ં ઇદ્રેવતઃ સ્તોતા સ્યા-ત્ત્વાવતો મઘોનઃ । પ્રેદુ હરિવ-શ્શ્રુતસ્ય ॥ 71 ॥
હિરણ્યગર્ભ આપો હ યત્પ્રજાપતે ॥ સ વેદ પુત્રઃ પિતરગ્ં સ માતરગ્ં સ સૂનુભર્વ-થ્સ ભુવ-ત્પુનર્મઘઃ । સ દ્યામૌર્ણોદન્તરિક્ષગ્ં સ સુવ-સ્સ વિશ્વા ભુવો અભવ-થ્સ આ-ઽભવત્ ॥ ઉદુ ત્ય-ઞ્ચિત્રમ્ ॥ સ પ્રત્નવન્નવીયસા-ઽગ્ને દ્યુમ્નેન સંયઁતા । બૃહ-ત્તતન્થ ભાનુના ॥ નિ કાવ્યા વેધસ-શ્શશ્વતસ્કર્હસ્તે દધાનો [દધાનઃ, નર્યા પુરૂણિ ।] ॥ 64 ॥
નર્યા પુરૂણિ । અગ્નિર્ભુવદ્રયિપતી રયીણાગ્ં સત્રા ચક્રાણો અમૃતાનિ વિશ્વા ॥ હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમુપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥ વામમદ્ય સવિતર્વામમુ શ્વો દિવેદિવે વામમસ્મભ્યગ્ં સાવીઃ । વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેરયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥ બડિત્થા પર્વતાના-ઙ્ખિદ્ર-મ્બિભર્ષિ પૃથિવિ । પ્ર યા ભૂમિ પ્રવત્વતિ મહ્ના જિનોષિ [જિનોષિ, મહિનિ ।] ॥ 65 ॥
મહિનિ ॥ સ્તોમાસસ્ત્વા વિચારિણિ પ્રતિષ્ટોભન્ત્યક્તુભિઃ । પ્રયા વાજ-ન્ન હેષન્ત-મ્પેરુ-મસ્યસ્યર્જુનિ ॥ ઋદૂદરેણ સખ્યા સચેય યો મા ન રિષ્યેદ્ધર્યશ્વ પીતઃ । અયં-યઁ-સ્સોમો ન્યધાય્યસ્મે તસ્મા ઇન્દ્ર-મ્પ્રતિર-મેમ્યચ્છ ॥ આપાન્તમન્યુ-સ્તૃપલ-પ્રભર્મા ધુનિ-શ્શિમી વાઞ્છરુમાગ્ં ઋજીષી । સોમો વિશ્વાન્યતસા વનાનિ નાર્વાગિન્દ્ર-મ્પ્રતિમાનાનિ દેભુઃ ॥ પ્ર- [પ્ર, સુવાન-સ્સોમ] ॥ 66 ॥
-સુવાન-સ્સોમ ઋતયુ-શ્ચિકેતેન્દ્રાય બ્રહ્મ જમદગ્નિ-રર્ચન્ન્ । વૃષા યન્તા-ઽસિ શવસ-સ્તુરસ્યા-ઽન્ત-ર્યચ્છ ગૃણતે ધર્ત્ર-ન્દૃગ્ંહ ॥ સબાધસ્તે મદ-ઞ્ચ શુષ્મય-ઞ્ચ બ્રહ્મ નરો બ્રહ્મકૃતઃ સપર્યન્ન્ । અર્કો વા ય-ત્તુરતે સોમચક્ષા-સ્તત્રે-દિન્દ્રો દધતે પૃથ્સુ તુર્યામ્ ॥ વષ-ટ્તે વિષ્ણવાસ આ કૃણોમિ તન્મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્ । ॥ 67 ॥
વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદા નઃ ॥પ્ર ત-ત્તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામા-ઽર્ય-શ્શગ્ં સામિ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । તન્ત્વા ગૃણામિ તવસ-મતવીયાન્ ક્ષયન્તમસ્ય રજસઃ પરાકે ॥ કિમિ-ત્તે વિષ્ણો પરિચક્ષ્ય-મ્ભૂ-ત્પ્ર યદ્વવક્ષે શિપિવિષ્ટો અસ્મિ । મા વર્પો અસ્મદપ ગૂહ એતદ્ય-દન્યરૂપ-સ્સમિથે બભૂથ । ॥ 68 ॥
અગ્ને દા દાશુષે રયિં-વીઁરવન્ત-મ્પરીણસમ્ । શિશીહિ નઃ સૂનુમતઃ ॥ દા નો અગ્ને શતિનો દા-સ્સહસ્રિણો દુરો ન વાજગ્ગ્ શ્રુત્યા અપા વૃધિ । પ્રાચી દ્યાવાપૃથિવી બ્રહ્મણા કૃધિ સુવર્ણ શુક્રમુષસો વિ દિદ્યુતુઃ ॥ અગ્નિર્દા દ્રવિણં-વીઁરપેશા અગ્નિર્-ઋષિં-યઁ-સ્સહસ્રા સનોતિ । અગ્નિર્દિવિ હવ્યમા તતાના-ઽગ્ને-ર્ધામાનિ વિભૃતા પુરુત્રા ॥ મા [મા, નો મર્ધી રા તૂ ભર ।] ॥ 69 ॥
નો મર્ધી રા તૂ ભર ॥ ઘૃત-ન્ન પૂત-ન્તનૂરરેપા-શ્શુચિ હિરણ્યમ્ । ત-ત્તે રુક્મો ન રોચત સ્વધાવઃ ॥ ઉભે સુશ્ચન્દ્ર સર્પિષો દર્વી શ્રીણીષ આસનિ । ઉતો ન ઉ-ત્પુપૂર્યા ઉક્થેષુ શવસસ્પત ઇષગ્ગ્ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥ વાયો શતગ્ં હરીણાં-યુઁવસ્વ પોષ્યાણામ્ । ઉત વા તે સહસ્રિણો રથ આ યાતુ પાજસા ॥ પ્ર યાભિ- [પ્ર યાભિઃ, યાસિ દાશ્વાગ્ંસમચ્છા] ॥ 70 ॥
-ર્યાસિ દાશ્વાગ્ંસમચ્છા નિયુદ્ભિ-ર્વાયવિષ્ટયે દુરોણે । નિ નો રયિગ્ં સુભોજસં-યુઁવેહ નિ વીરવ-દ્ગવ્યમશ્વિય-ઞ્ચ રાધઃ ॥રેવતીર્ન-સ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્મદેમ ॥ રેવાગ્ં ઇદ્રેવતઃ સ્તોતા સ્યા-ત્ત્વાવતો મઘોનઃ । પ્રેદુ હરિવ-શ્શ્રુતસ્ય ॥ 71 ॥
(દધાનો - જિનોષિ - દેભુઃ પ્ર - હવ્યં - બભૂથ - મા - યાભિ - શ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 12)
(પ્રજાપતિસ્તા-સ્સૃષ્ટા - અગ્નયે પથિકૃતે - ગ્નયે કામાયા - ગ્નયેન્નવતે -વૈશ્વાનર -માદિત્ય-ઞ્ચરુ - મૈન્દ્ર-ઞ્ચરુ - મિન્દ્રાયાન્વૃજવ - આગ્નાવૈષ્ણવ -મસૌ સોમારૌદ્ર - મૈન્દ્રમકાદશકપાલગ્ં- હિરણ્યગર્ભો - દ્વાદશ )
(પ્રજાપતિ - રગ્નયે કામાયા - ઽભિ સ-મ્ભવતો - યો વિદ્વિષાણયો -રિધ્મે સન્ન હ્યે - દાગ્નાવૈષ્ણવમુ - પરિષ્ટા - દ્યાસિ દાશ્વાગ્ંસ - મેકસપ્તતિઃ )
(પ્રજાપતિઃ, પ્રેદુ હરિવ-શ્શ્રુતસ્ય)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
(પ્રજાપતિસ્તા-સ્સૃષ્ટા - અગ્નયે પથિકૃતે - ગ્નયે કામાયા - ગ્નયેન્નવતે -વૈશ્વાનર -માદિત્ય-ઞ્ચરુ - મૈન્દ્ર-ઞ્ચરુ - મિન્દ્રાયાન્વૃજવ - આગ્નાવૈષ્ણવ -મસૌ સોમારૌદ્ર - મૈન્દ્રમકાદશકપાલગ્ં- હિરણ્યગર્ભો - દ્વાદશ )
(પ્રજાપતિ - રગ્નયે કામાયા - ઽભિ સ-મ્ભવતો - યો વિદ્વિષાણયો -રિધ્મે સન્ન હ્યે - દાગ્નાવૈષ્ણવમુ - પરિષ્ટા - દ્યાસિ દાશ્વાગ્ંસ - મેકસપ્તતિઃ )
(પ્રજાપતિઃ, પ્રેદુ હરિવ-શ્શ્રુતસ્ય)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે દ્વિતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥