4.4 - રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - પઞ્ચમચિતિશેષનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષય-ઞ્જિન્વ પ્રેતિરસિ ધર્માય ત્વા ધર્મ-ઞ્જિન્વાન્વિતિરસિ દિવે ત્વા દિવ-ઞ્જિન્વ સન્ધિરસ્યન્તરિક્ષાય ત્વા-ઽન્તરિક્ષ-ઞ્જિન્વ પ્રતિધિરસિ પૃથિવ્યૈ ત્વા પૃથિવી-ઞ્જિન્વ વિષ્ટભોં-ઽસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વા વૃષ્ટિ-ઞ્જિન્વ પ્રવા-ઽસ્યહ્ને ત્વા-ઽહર્જિન્વાનુ વા-ઽસિ રાત્રિયૈ ત્વા રાત્રિ-ઞ્જિન્વો શિગસિ [રાત્રિ-ઞ્જિન્વો શિગસિ, વસુભ્યસ્ત્વા] 1
વસુભ્યસ્ત્વા વસૂઞ્જિન્વ પ્રકેતો-ઽસિ રુદ્રેભ્યસ્ત્વા રુદ્રાઞ્જિન્વ સુદીતિરસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વા ઽઽદિત્યાઞ્જિન્વૌજો-ઽસિ પિતૃભ્યસ્ત્વા પિતૄઞ્જિન્વ તન્તુરસિ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજા જિન્વ પૃતનાષાડસિ પશુભ્યસ્ત્વા પશૂઞ્જિન્વ રેવદસ્યોષધીભ્ય-સ્ત્વૌષધી-ર્જિન્વાભિજિદસિ યુક્તગ્રાવેન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વાધિપતિરસિ પ્રાણાય [પ્રાણાય, ત્વા પ્રાણ-ઞ્જિન્વ] 2
ત્વા પ્રાણ-ઞ્જિન્વ યન્તા-ઽસ્યપાનાય ત્વા-ઽપાન-ઞ્જિન્વ સગ્ંસર્પો-ઽસિ ચક્ષુષે ત્વા ચક્ષુર્જિન્વ વયોધા અસિ શ્રોત્રાય ત્વા શ્રોત્ર-ઞ્જિન્વ ત્રિવૃદસિ પ્રવૃદસિ સંવૃઁદસિ વિવૃદસિ સગ્ંરોહો-ઽસિ નીરોહો-ઽસિ પ્રરોહો-ઽસ્યનુરોહો-ઽસિ વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસિ ॥ 3 ॥

(ઉશિગસિ - પ્રાણાય - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
રાજ્ઞ્યસિ પ્રાચી દિગ્વસવસ્તે દેવા અધિપતયો-ઽગ્નિર્હેતીના-મ્પ્રતિધર્તા ત્રિવૃ-ત્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાગ્ શ્રયત્વાજ્ય-મુક્થમવ્યથય-થ્સ્તભ્નાતુ રથન્તરગ્ં સામ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ વિરાડસિ દક્ષિણા દિગ્રુદ્રાસ્તે દેવા અધિપતય ઇન્દ્રો હેતીના-મ્પ્રતિધર્તા પઞ્ચદશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાગ્ શ્રયતુ પ્ર-ઉગમુક્થ-મવ્યથય-થ્સ્તભ્નાતુ બૃહ-થ્સામ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ સમ્રાડસિ પ્રતીચી દિ- [દિક્, આદિત્યાસ્તે] 4
-ગાદિત્યાસ્તે દેવા અધિપતય-સ્સોમો હેતીના-મ્પ્રતિધર્તા સપ્તદશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાગ્ શ્રયતુ મરુત્વતીયમુક્થ-મવ્યથય-થ્સ્તભ્નાતુ વૈરૂપગ્ં સામ પ્રતિષ્ઠિત્યાયૈ સ્વરાડસ્યુદીચી દિગ્ વિશ્વે તે દેવા અધિપતયો વરુણો હેતીના-મ્પ્રતિધર્તૈકવિગ્ંશ સ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાગ્ શ્રયતુ નિષ્કેવલ્ય-મુક્થમવ્યથય-થ્સ્તભ્નાતુ વૈરાજગ્ં સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અધિપત્ન્યસિ બૃહતી દિમ્મરુતસ્તે દેવા અધિપતયો [અધિપતયઃ, બૃહસ્પતિર્હેતી-] 5
બૃહસ્પતિર્હેતીના-મ્પ્રતિધર્તા ત્રિણવત્રયસ્ત્રિગ્ંશૌ ત્વા સ્તોમૌ પૃથિવ્યાગ્ શ્રયતાં-વૈઁશ્વદેવાગ્નિમારુતે ઉક્થે અવ્યથયન્તી સ્તભ્નીતાગ્ં શાક્વરરૈવતે સામની પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષાયર્ષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમધિપતિશ્ચ તે ત્વા સર્વે સંવિઁદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સુવર્ગે લોકે યજમાન-ઞ્ચ સાદયન્તુ ॥ 6 ॥

(પ્રતીચી દિં - મરુતસ્તે દેવા અધિપતય - શ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
અય-મ્પુરો હરિકેશ-સ્સૂર્યરશ્મિસ્તસ્ય રથગૃથ્સશ્ચ રથૌજાશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ પુઞ્જિકસ્થલા ચ કૃતસ્થલા ચાફ્સરસૌ યાતુધાના હેતી રક્ષાગ્ંસિ પ્રહેતિ રય-ન્દક્ષિણા વિશ્વ કર્મા તસ્ય રથસ્વનશ્ચ રથેચિત્રશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ મેનકા ચ સહજન્યા ચાફ્સરસૌ દંણવઃ પશવો હેતિઃ પૌરુષેયો વધઃ પ્રહેતિ રય-મ્પશ્ચા-દ્વિશ્વવ્યચા સ્તસ્ય રથ પ્રોતશ્ચા-સમરથશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ પ્રમ્લોચન્તી ચા- [પ્રમ્લોચન્તી ચ, અનુમ્લોચન્તી-] 7
-ઽનુમ્લોચન્તી-ચાફ્સરસૌ સર્પા હેતિ ર્વ્યાઘ્રાઃ પ્રહેતિ રય મુત્તરા-થ્સંયઁદ્- વસુસ્તસ્ય સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચાફ્સરસા વાપો હેતિ ર્વાતઃ પ્રહેતિ રયમુપર્ય ર્વાગ્વ-સુસ્તસ્ય તાર્ક્ષ્ય-શ્ચારિષ્ટ-નેમિશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યા વુર્વશી ચ પૂર્વચિત્તિશ્ચા-ફ્સરસૌ વિદ્યુદ્ધેતિર-વસ્ફૂર્જ-ન્પ્રહેતિ સ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે ય- [તે યમ્, દ્વિષ્મો] 8
-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામ્યાયોસ્ત્વા સદને સાદયામ્યવત શ્છાયાયા-ન્નમઃ સમુદ્રાય નમઃ સમુદ્રસ્ય ચક્ષસે પરમેષ્ઠી ત્વા સાદયતુ દિવઃ પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતી-મ્પ્રથસ્વતીં-વિઁભૂમતી-મ્પ્રભૂમતી-મ્પરિભૂમતી-ન્દિવં-યઁચ્છ દિવ-ન્દૃગ્ંહ દિવ-મ્મા હિગ્ંસીર્વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય સૂર્યસ્ત્વા-ઽભિ પાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શન્તમેન તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ ॥ પ્રોથદશ્વો ન યવસે અવિષ્યન્. યદા મહ-સ્સઁવરણા-દ્વ્યસ્થાત્ । આદસ્ય વાતો અનુ વાતિ શોચિરધ સ્મ તે વ્રજન-ઙ્કૃષ્ણમસ્તિ ॥ 9 ॥

(પ્રમ્લોચન્તી ચ - યગ્ગ્ - સ્વસ્ત્યા - ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 3)
અગ્નિર્મૂર્ધા દિવઃ કકુ-ત્પતિઃ પૃથિવ્યા અયમ્ । અપાગ્ં રેતાગ્ંસિ જિન્વતિ ॥ ત્વામગ્ને પુષ્કરાદદ્ધ્યથર્વા નિરમન્થત । મૂર્ધ્નો વિશ્વસ્ય વાઘતઃ ॥ અયમગ્નિ-સ્સહસ્રિણો વાજસ્ય શતિનસ્પતિઃ । મૂર્ધા કવી રયીણામ્ ॥ ભુવો યજ્ઞસ્ય રજસશ્ચ નેતા યત્રા નિયુદ્ભિ-સ્સચસે શિવાભિઃ । દિવિ મૂર્ધાન-ન્દધિષે સુવર્ષા-ઞ્જિહ્વામગ્ને ચકૃષે હવ્યવાહમ્ ॥ અબોદ્ધ્યગ્નિ-સ્સમિધા જનાના- [જનાનામ્, પ્રતિ] 10
-મ્પ્રતિ ધેનુમિવા યતીમુષાસમ્ । યહ્વા ઇવ પ્રવયા મુજ્જિહાનાઃ પ્ર ભાનવઃ સિસ્રતે નાકમચ્છ ॥ અવોચામ કવયે મેદ્ધ્યાય વચો વન્દારુ વૃષભાય વૃષ્ણે । ગવિષ્ઠિરો નમસા સ્તોમમગ્નૌ દિવીવ રુક્મમુર્વ્યઞ્ચમશ્રેત્ ॥ જનસ્ય ગોપા અજનિષ્ટ જાગૃવિરગ્નિ-સ્સુદક્ષઃ સુવિતાય નવ્યસે । ઘૃતપ્રતીકો બૃહતા દિવિસ્પૃશા દ્યુમદ્વિ ભાતિ ભરતેભ્ય-શ્શુચિઃ ॥ ત્વામગ્ને અઙ્ગિરસો [અઙ્ગિરસઃ, ગુહા હિતમન્વ-] 11
ગુહા હિતમન્વ-વિન્દઞ્છિશ્રિયાણં-વઁનેવને । સ જાયસે મથ્યમાન-સ્સહો મહ-ત્ત્વામાહુ-સ્સહસસ્પુત્રમઙ્ગિરઃ ॥ યજ્ઞસ્ય કેતુ-મ્પ્રથમ-મ્પુરોહિતમગ્નિ-ન્નરસ્ત્રિષધસ્થે સમિન્ધતે । ઇન્દ્રેણ દેવૈ-સ્સરથગ્ં સ બર્હિષિ સીદન્નિ હોતા યજથાય સુક્રતુઃ ॥ ત્વા-ઞ્ચિત્રશ્રવસ્તમ હવન્તે વિક્ષુ જન્તવઃ । શોચિષ્કેશ-મ્પુરુપ્રિયાગ્ને હવ્યાય વોઢવે ॥ સખાય-સ્સંવઃ ઁસમ્યઞ્ચ-મિષગ્ગ્- [-મિષમ્, સ્તોમ-ઞ્ચાગ્નયે ।] 12
-સ્તોમ-ઞ્ચાગ્નયે । વર્ષિષ્ઠાય ક્ષિતીનામૂર્જો નપ્ત્રે સહસ્વતે ॥ સગ્ંસમિદ્યુવસે વૃષન્નગ્ને વિશ્વાન્યર્ય આ । ઇડસ્પદે સમિદ્ધ્યસે સ નો વસૂન્યા ભર ॥ એના વો અગ્નિ-ન્નમસોર્જો નપાતમા હુવે । પ્રિય-ઞ્ચેતિષ્ઠમરતિગ્ગ્ સ્વદ્ધ્વરં-વિઁશ્વસ્ય દૂતમમૃતમ્ ॥ સ યોજતે અરુષો વિશ્વભોજસા સ દુદ્રવ-થ્સ્વાહુતઃ । સુબ્રહ્મા યજ્ઞ-સ્સુશમી [યજ્ઞ-સ્સુશમી, વસૂના-] 13
વસૂના-ન્દેવગ્ં રાધો જનાનામ્ ॥ ઉદસ્ય શોચિરસ્થાદા-જુહ્વાનસ્ય મીઢુષઃ । ઉદ્ધમાસો અરુષાસો દિવિસ્પૃશ-સ્સમગ્નિમિન્ધતે નરઃ ॥ અગ્ને વાજસ્ય ગોમત ઈશાન-સ્સહસો યહો । અસ્મે ધેહિ જાતવેદો મહિ શ્રવઃ ॥ સ ઇધાનો વસુષ્કવિ-રગ્નિરીડેન્યો ગિરા । રેવદસ્મભ્ય-મ્પુર્વણીક દીદિહિ ॥ ક્ષપો રાજન્નુત ત્મના-ઽગ્ને વસ્તોરુતોષસઃ । સ તિગ્મજમ્ભ [ ] 14
રક્ષસો દહ પ્રતિ ॥ આ તે અગ્ન ઇધીમહિ દ્યુમન્ત-ન્દેવાજરમ્ । યદ્ધ સ્યા તે પનીયસી સમિ-દ્દીદયતિ દ્યવીષગ્ગ્ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥ આ તે અગ્ન ઋચા હવિ-શ્શુક્રસ્ય જ્યોતિષસ્પતે । સુશ્ચન્દ્ર દસ્મ વિશ્પતે હવ્યવા-ટ્તુભ્યગ્ં હૂયત ઇષગ્ગ્ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥ ઉભે સુશ્ચન્દ્ર સર્પિષો દર્વી શ્રીણીષ આસનિ । ઉતો ન ઉ-ત્પુપૂર્યા [ઉ-ત્પુપૂર્યાઃ, ઉક્થેષુ] 15
ઉક્થેષુ શવસસ્પત ઇષગ્ગ્ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥ અગ્ને તમદ્યાશ્વ-ન્ન સ્તોમૈઃ ક્રતુ-ન્ન ભદ્રગ્ં હૃદિસ્પૃશમ્ । ઋદ્ધ્યામા ત ઓહૈઃ ॥ અધા હ્યગ્ને ક્રતોર્ભદ્રસ્ય દક્ષસ્ય સાધોઃ । રથીર્-ઋતસ્ય બૃહતો બભૂથ ॥ આભિષ્ટે અદ્ય ગીર્ભિર્ગૃણન્તો-ઽગ્ને દાશેમ । પ્ર તે દિવો ન સ્તનયન્તિ શુષ્માઃ ॥ એભિર્નો અર્કૈર્ભવા નો અર્વા- [અર્વાઙ્, સુવર્ન જ્યોતિઃ ।] 16
-ઙ્ખ્સુવર્ન જ્યોતિઃ । અગ્ને વિશ્વેભિ-સ્સુમના અનીકૈઃ ॥ અગ્નિગ્ં હોતાર-મ્મન્યે દાસ્વન્તં-વઁસો-સ્સૂનુગ્ં સહસો જાતવેદસમ્ । વિપ્ર-ન્ન જાતવેદસમ્ । ય ઊર્ધ્વયા સ્વદ્ધ્વરો દેવો દેવાચ્યા કૃપા । ઘૃતસ્ય વિભ્રાષ્ટિમનુ શુક્રશોચિષ આજુહ્વાનસ્ય સર્પિષઃ ॥ અગ્ને ત્વ-ન્નો અન્તમઃ । ઉત ત્રાતા શિવો ભવ વરૂથ્યઃ ॥ ત-ન્ત્વા શોચિષ્ઠ દીદિવઃ । સુમ્નાય નૂનમીમહે સખિભ્યઃ ॥ વસુરગ્નિર્વસુશ્રવાઃ । અચ્છા નક્ષિ દ્યુમત્તમો રયિ-ન્દાઃ ॥ 17 ॥

(જનાના - મઙ્ગિરસ - ઇષગ્ં - સુશમી - તિગ્મજમ્ભ - પુપૂર્યા - અર્વાં - વસુશ્રવાઃ - પઞ્ચ ચ) (અ. 4)
ઇન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વા સયુજા યુજા યુનજ્મ્યા ઘારાભ્યા-ન્તેજસા વર્ચસો ક્થેભિ-સ્સ્તોમેભિ શ્છન્દોભી રય્યૈ પોષાય સજાતાના-મ્મદ્ધ્યમસ્થેયાય મયા ત્વા સયુજા યુજા યુનજ્મ્યબા-ન્દુલા નિતત્નિ રભ્રયન્તી મેઘયન્તી વર્ષયન્તી ચુપુણીકા નામાસિ પ્રજાપતિના ત્વા વિશ્વાભિર્ધીભિરુપ દધામિ પૃથિવ્યુદપુરમન્નેન વિષ્ટા મનુષ્યાસ્તે ગોપ્તારો ઽગ્નિર્વિયત્તો-ઽસ્યાં સા તામહ-મ્પ્ર પદ્યે સા [ ] 18
મે શર્મ ચ વર્મ ચાસ્ત્વધિ દ્યૌરન્તરિક્ષ-મ્બ્રહ્મણા વિષ્ટા મરુતસ્તે ગોપ્તારો વાયુર્વિયત્તો-ઽસ્યા-ન્તામહ-મ્પ્ર પદ્યે સા મે શર્મ ચ વર્મ ચાસ્તુ દ્યૌરપરાજિતા-ઽમૃતેન વિષ્ટા-ઽઽદિત્યાસ્તે ગોપ્તાર-સ્સૂર્યો વિયત્તો-ઽસ્યા-ન્તામહ-મ્પ્ર પદ્યે સા મે શર્મ ચ વર્મ ચાસ્તુ ॥ 19 ॥

(સા - ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
બૃહસ્પતિસ્ત્વા સાદયતુ પૃથિવ્યાઃ પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં-વિઁશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વિશ્વ-ઞ્જ્યોતિર્યચ્છા- ગ્નિસ્તે-ઽધિપતિ ર્વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં-વિઁશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વિશ્વ-ઞ્જ્યોતિર્યચ્છ વાયુસ્તે-ઽધિપતિઃ પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ દિવઃ પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં-વિઁશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વિશ્વ-ઞ્જ્યોતિર્યચ્છ પરમેષ્ઠી તે-ઽધિપતિઃ પુરોવાતસનિરસ્ય ભ્રસનિરસિ વિદ્યુથ્સનિ- [વિદ્યુથ્સનિઃ, અસિ સ્તનયિત્નુસનિરસિ] 20
-રસિ સ્તનયિત્નુસનિરસિ વૃષ્ટિસનિરસ્ય-ગ્નેર્યાન્યસિ દેવાનામગ્ને યાન્યસિ વાયોર્યાન્યસિ દેવાનાં-વાઁયોયાન્યસ્યન્તરિક્ષસ્ય યાન્યસિ દેવાના- મન્તરિક્ષયાન્યસ્ય-ન્તરિક્ષમસ્યન્તરિક્ષાય ત્વા સલિલાય ત્વા સર્ણીકાય ત્વા સતીકાય ત્વા કેતાય ત્વા પ્રચેતસે ત્વા વિવસ્વતે ત્વા દિવસ્ત્વા જ્યોતિષ આદિત્યેભ્યસ્ત્વર્ચે ત્વા રુચે ત્વા દ્યુતે ત્વા ભાસે ત્વા જ્યોતિષે ત્વા યશોદા-ન્ત્વા યશસિ તેજોદા-ન્ત્વા તેજસિ પયોદા-ન્ત્વા પયસિ વર્ચોદા-ન્ત્વા વર્ચસિ દ્રવિણોદા-ન્ત્વા દ્રવિણે સાદયામિ તેનર્ષિણા તેન બ્રહ્મણા તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ ॥ 21 ॥

(વિદ્યુથ્સનિ - ર્દ્યુતે ત્વૈ - કાન્ન ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
ભૂયસ્કૃદસિ વરિવસ્કૃદસિ પ્રાચ્યસ્યૂર્ધ્વા-ઽસ્ય-ન્તરિક્ષસદસ્ય-ન્તરિક્ષે સીદા-ફ્સુષદસિ શ્યેનસદસિ ગૃદ્ધ્રસદસિ સુપર્ણસદસિ નાકસદસિ પૃથિવ્યાસ્ત્વા દ્રવિણે સાદયામ્ય-ન્તરિક્ષસ્ય ત્વા દ્રવિણે સાદયામિ દિવસ્ત્વા દ્રવિણે સાદયામિ દિશા-ન્ત્વા દ્રવિણે સાદયામિ દ્રવિણોદા-ન્ત્વા દ્રવિણે સાદયામિ પ્રાણ-મ્મે પાહ્ય-પાન-મ્મે પાહિ વ્યાન-મ્મે [વ્યાન-મ્મે, પાહ્યાયુર્મે પાહિ] 22
પાહ્યાયુર્મે પાહિ વિશ્વાયુર્મે પાહિ સર્વાયુર્મે પાહ્યગ્ને ય-ત્તે પરગ્ં હૃન્નામ તાવેહિ સગ્ં રભાવહૈ પાઞ્ચ જન્યેષ્વ-પ્યેદ્ધ્યગ્ને યાવા અયાવા એવા ઊમા-સ્સબ્દ-સ્સગર-સ્સુમેકઃ ॥ 23 ॥

(વ્યાન-મ્મે-દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 7)
અગ્નિના વિશ્વાષાટ્ સૂર્યેણ સ્વરા-ટ્ક્રત્વા શચીપતિર્-ઋષભેણ ત્વષ્ટા યજ્ઞેન મઘવા-ન્દક્ષિણયા સુવર્ગો મન્યુના વૃત્રહા સૌહાર્દ્યેન તનૂધા અન્નેન ગયઃ પૃથિવ્યા-ઽસનો દૃગ્ભિરન્નાદો વષટ્કારેણર્ધ-સ્સામ્ના તનૂપા વિરાજા જ્યોતિષ્મા-ન્બ્રહ્મણા સોમપા ગોભિર્યજ્ઞ-ન્દાધાર ક્ષત્રેણ મનુષ્યા-નશ્વેન ચ રથેન ચ વજ્ર્યૃતુભિઃ પ્રભુ-સ્સંવઁથ્સરેણ પરિભૂ સ્તપસા-ઽનાધૃષ્ટ-સ્સૂર્ય-સ્સ-ન્તનૂભિઃ ॥ 24 ॥

(અગ્નિ - રૈકાન્ન પઞ્ચાશત્) (અ. 8)
પ્રજાપતિર્મનસા ઽન્ધો-ઽચ્છેતો ધાતા દીક્ષાયાગ્ં સવિતા ભૃત્યા-મ્પૂષા સોમક્રયણ્યાં-વઁરુણ ઉપનદ્ધો ઽસુરઃ ક્રીયમાણો મિત્રઃ ક્રીત-શ્શિપિવિષ્ટ આસાદિતો નરન્ધિષઃ પ્રોહ્યમાણો ઽધિપતિરાગતઃ પ્રજાપતિઃ પ્રણીયમાનો ઽગ્નિરાગ્નીદ્ધ્રે બૃહસ્પતિરાગ્નીદ્ધ્રા-ત્પ્રણીયમાન ઇન્દ્રો હવિર્ધાને ઽદિતિરાસાદિતો વિષ્ણુરુપાવહ્રિયમાણો ઽથર્વોપોત્તો યમો-ઽભિષુતો ઽપૂતપા આધૂયમાનો વાયુઃ પૂયમાનો મિત્રઃ, ક્ષીરશ્રીર્મન્થી સક્તુશ્રીર્વૈશ્વદેવ ઉન્નીતો રુદ્ર આહુતો વાયુરાવૃત્તો નૃચક્ષાઃ પ્રતિખ્યાતો ભક્ષ આગતઃ પિતૃણા-ન્નારાશગ્ંસો ઽસુરાત્ત-સ્સિન્ધુર-વભૃથમવપ્રયન્-થ્સમુદ્રો ઽવગત-સ્સલિલઃ પ્રપ્લુત-સ્સુવરુદૃચ-ઙ્ગતઃ ॥ 25 ॥

(રુદ્ર - એકવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 9)
કૃત્તિકા નક્ષત્ર-મગ્નિર્દેવતા-ઽગ્ને રુચઃ સ્થ પ્રજાપતેર્ધાતુ-સ્સોમસ્યર્ચે ત્વા રુચે ત્વા દ્યુતે ત્વા ભાસે ત્વા જ્યોતિષે ત્વા રોહિણી નક્ષત્ર-મ્પ્રજાપતિર્દેવતા મૃગશીર્ષ-ન્નક્ષત્રગ્ં સોમો દેવતા ઽઽર્દ્રા નક્ષત્રગ્ં રુદ્રો દેવતા પુનર્વસૂ નક્ષત્રમદિતિર્દેવતા- તિષ્યો નક્ષત્ર-મ્બૃહસ્પતિર્દેવતા ઽઽશ્રેષા નક્ષત્રગ્ં સર્પા દેવતા મઘા નક્ષત્ર-મ્પિતરો દેવતા ફલ્ગુની નક્ષત્ર- [નક્ષત્રમ્, અર્યમા] 26
-મર્યમા દેવતા ફલ્ગુની નક્ષત્ર-મ્ભગો દેવતા હસ્તો નક્ષત્રગ્ં સવિતા દેવતા ચિત્રા નક્ષત્રમિન્દ્રો દેવતા સ્વાતી નક્ષત્રં-વાઁયુર્દેવતા વિશાખે નક્ષત્રમિન્દ્રાગ્ની દેવતા ઽનૂરાધા નક્ષત્ર-મ્મિત્રો દેવતા રોહિણી નક્ષત્રમિન્દ્રો દેવતા વિચૃતૌ નક્ષત્ર-મ્પિતરો દેવતા ઽષાઢા નક્ષત્રમાપો દેવતા ઽષાઢા નક્ષત્રં-વિઁશ્વે દેવા દેવતા શ્રોણા નક્ષત્રં-વિઁષ્ણુર્દેવતા શ્રવિષ્ઠા નક્ષત્રં-વઁસવો [નક્ષત્રં-વઁસવઃ, દેવતા] 27
દેવતા શતભિષ-ન્નક્ષત્રમિન્દ્રો દેવતા પ્રોષ્ઠપદા નક્ષત્રમજ એકપા-દ્દેવતા પ્રોષ્ઠપદા નક્ષત્રમહિર્બુદ્ધ્નિયો દેવતા રેવતી નક્ષત્ર-મ્પૂષા દેવતા ઽશ્વયુજૌ નક્ષત્રમશ્વિનૌ દેવતા ઽપભરણીર્નક્ષત્રં-યઁમો દેવતા, પૂર્ણા પશ્ચાદ્ય-ત્તે દેવા અદધુઃ ॥ 28 ॥

(ફલ્ગુની નક્ષત્રં - ઁવસવ - સ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
મધુશ્ચ માધવશ્ચ વાસન્તિકાવૃતૂ શુક્રશ્ચ શુચિશ્ચ ગ્રૈષ્માવૃતૂ નભશ્ચ નભસ્યશ્ચ વાર્ષિકાવૃતૂ ઇષશ્ચોર્જશ્ચ શારદાવૃતૂ સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ હૈમન્તિકાવૃતૂ તપશ્ચ તપસ્યશ્ચ શૈશિરાવૃતૂ અગ્નેરન્ત-શ્શ્લેષો-ઽસિ કલ્પેતા-ન્દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામાપ ઓષધીઃ કલ્પન્તામગ્નયઃ પૃથમ્મમ જ્યૈષ્ઠ્યય સવ્રતા [સવ્રતાઃ, યે-ઽગ્નય-] 29
યે-ઽગ્નય-સ્સમનસો-ઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી શૈશિરાવૃતૂ અભિ કલ્પમાના ઇન્દ્રમિવ દેવા અભિ સંવિઁશન્તુ સંયઁચ્ચ પ્રચેતાશ્ચાગ્ને-સ્સોમસ્ય સૂર્યસ્યો-ગ્રા ચ ભીમા ચ પિતૃણાં-યઁમસ્યેન્દ્રસ્ય ધ્રુવા ચ પૃથિવી ચ દેવસ્ય સવિતુર્મરુતાં-વઁરુણસ્ય ધર્ત્રી ચ ધરિત્રી ચ મિત્રાવરુણયો ર્મિત્રસ્ય ધાતુઃ પ્રાચી ચ પ્રતીચી ચ વસૂનાગ્ં રુદ્રાણા- [રુદ્રાણામ્, આદિત્યાના-ન્તે] 30
-માદિત્યાના-ન્તે તે-ઽધિપતયસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ સહસ્રસ્ય પ્રમા અસિ સહસ્રસ્ય પ્રતિમા અસિ સહસ્રસ્ય વિમા અસિ સહસ્રસ્યોન્મા અસિ સાહસ્રો-ઽસિ સહસ્રાય ત્વેમા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્ત્વેકા ચ શત-ઞ્ચ સહસ્ર-ઞ્ચાયુત-ઞ્ચ [ ] 31
નિયુત-ઞ્ચ પ્રયુત-ઞ્ચાર્બુદ-ઞ્ચ ન્યર્બુદ-ઞ્ચ સમુદ્રશ્ચ મદ્ધ્ય-ઞ્ચાન્તશ્ચ પરાર્ધશ્ચેમા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્તુ ષષ્ઠિ-સ્સહસ્રમયુત-મક્ષીયમાણા ઋતસ્થા સ્થર્તાવૃધો ઘૃતશ્ચુતો મધુશ્ચુત ઊર્જસ્વતી-સ્સ્વધાવિનીસ્તા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્તુ વિરાજો નામ કામદુઘા અમુત્રામુષ્મિન્ ઁલોકે ॥ 32 ॥

(સવ્રતા - રુદ્રાણા - મયુતઞ્ચ - પઞ્ચચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 11)
સમિ-દ્દિશામાશયા ન-સ્સુવર્વિન્મધોરતો માધવઃ પાત્વસ્માન્ । અગ્નિર્દેવો દુષ્ટરીતુરદાભ્ય ઇદ-ઙ્ક્ષત્રગ્ં રક્ષતુ પાત્વસ્માન્ ॥ રથન્તરગ્ં સામભિઃ પાત્વસ્મા-ન્ગાયત્રી છન્દસાં-વિઁશ્વરૂપા । ત્રિવૃન્નો વિષ્ઠયા સ્તોમો અહ્નાગ્ં સમુદ્રો વાત ઇદમોજઃ પિપર્તુ ॥ ઉગ્રા દિશામભિ-ભૂતિર્વયોધા-શ્શુચિઃ શુક્રે અહન્યોજસીના । ઇન્દ્રાધિપતિઃ પિપૃતાદતો નો મહિ [ ] 33
ક્ષત્રં-વિઁશ્વતો ધારયેદમ્ ॥ બૃહ-થ્સામ ક્ષત્રભૃ-દ્વૃદ્ધ વૃષ્ણિય-ન્ત્રિષ્ટુભૌજઃ શુભિત મુગ્રવીરમ્ । ઇન્દ્ર સ્તોમેન પઞ્ચદશેન મદ્ધ્યમિદં-વાઁતેન સગરેણ રક્ષ ॥ પ્રાચી દિશાગ્ં સહયશા યશસ્વતી વિશ્વે દેવાઃ પ્રાવૃષા ઽહ્નાગ્ં સુવર્વતી । ઇદ-ઙ્ક્ષત્ર-ન્દુષ્ટરમસ્ત્વોજો ઽનાધૃષ્ટગ્ં સહસ્રિયગ્ં સહસ્વત્ ॥ વૈરૂપે સામન્નિહ તચ્છકેમ જગત્યૈનં-વિઁક્ષ્વા વેશયામઃ । વિશ્વે દેવા-સ્સપ્તદશેન [સપ્તદશેન, વર્ચ ઇદ-ઙ્ક્ષત્રગ્ં] 34
વર્ચ ઇદ-ઙ્ક્ષત્રગ્ં સલિલવાતમુગ્રમ્ ॥ ધર્ત્રી દિશા-ઙ્ક્ષત્રમિદ-ન્દાધારોપસ્થા-ઽઽશાના-મ્મિત્રવદસ્ત્વોજઃ । મિત્રાવરુણા શરદા-ઽહ્ના-ઞ્ચિકિત્નૂ અસ્મૈ રાષ્ટ્રાય મહિ શર્મ યચ્છતમ્ ॥ વૈરાજે સામન્નધિ મે મનીષા-ઽનુષ્ટુભા સમ્ભૃતં-વીઁર્યગ્ં સહઃ । ઇદ-ઙ્ક્ષત્ર-મ્મિત્રવદાર્દ્રદાનુ મિત્રાવરુણા રક્ષત-માધિપત્યૈઃ ॥ સમ્રા-ડ્દિશાગ્ં સહસામ્ની સહસ્વત્યૃતુર્હેમન્તો વિષ્ઠયા નઃ પિપર્તુ । અવસ્યુવાતા [અવસ્યુવાતાઃ, બૃહતીર્નુ] 35
બૃહતીર્નુ શક્વરીરિમં-યઁજ્ઞમવન્તુ નો ઘૃતાચીઃ ॥ સુવર્વતી સુદુઘા નઃ પયસ્વતી દિશા-ન્દેવ્યવતુ નો ઘૃતાચી । ત્વ-ઙ્ગોપાઃ પુરએતોત પશ્ચા-દ્બૃહસ્પતે યામ્યાં-યુઁઙ્ગ્ધિ વાચમ્ ॥ ઊર્ધ્વા દિશાગ્ં રન્તિરાશૌષધીનાગ્ં સંવઁથ્સરેણ સવિતા નો અહ્નામ્ । રેવ-થ્સામાતિચ્છન્દા ઉ છન્દો-ઽજાત શત્રુ-સ્સ્યોના નો અસ્તુ ॥ સ્તોમત્રયસ્ત્રિગ્ંશે ભુવનસ્ય પત્નિ વિવસ્વદ્વાતે અભિ નો [અભિ નઃ, ગૃણાહિ ।] 36
ગૃણાહિ । ઘૃતવતી સવિતરાધિપત્યૈઃ પયસ્વતી રન્તિરાશા નો અસ્તુ ॥ ધ્રુવા દિશાં-વિઁષ્ણુપત્ન્યઘોરા-ઽસ્યેશાના સહસો યા મનોતા । બૃહસ્પતિ ર્માતરિશ્વોત વાયુ-સ્સન્ધુવાના વાતા અભિ નો ગૃણન્તુ ॥ વિષ્ટભો-ન્દિવો ધરુણઃ પૃથિવ્યા અસ્યેશાના જગતો વિષ્ણુપત્ની । વિશ્વવ્યચા ઇષયન્તી સુભૂતિ-શ્શિવા નો અસ્ત્વદિતિરુપસ્થે ॥ વૈશ્વાનરો ન ઊત્યાપૃષ્ટો દિવ્યનુ નો ઽદ્યાનુમતિરન્વિદનુમતે ત્વ-ઙ્કયા નશ્ચિત્ર આભુવત્કો અદ્ય યુઙ્ક્તે ॥ 37 ॥