The Divine Waters (Apas)

5.6 - hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Hiranyavarnah Suchayah in English (IAST))

From Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita

This sacred hymn originates from the fifth kanda of the Taittiriya Samhita within the Krishna Yajurveda. It invokes the primordial, golden-hued waters—the source of all life—which are described as pure and purifying. These verses recognize the waters as the divine womb that sustains cosmic deities like Agni, Indra, and Kashyapa. Traditionally chanted during rituals and purificatory rites, this hymn is believed to cleanse the practitioner of impurities, bestow physical and spiritual health, and harmonize one with the life-sustaining energies of the universe, ensuring peace and tranquility in one's life.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ - upānuvākyābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
hira̭ṇyavarṇā-śśuca̭yaḥ pāvakā yāsṷ jātaḥ kaśyapo yāsvindraḥ̭ | agniṃ-yā~ garbha̭-ndadhire virṷ̄pāstā na āpa-śśagg syonā bha̭vantu || yāsāgṃ rājā varṷṇo yāti maddhyḙ satyānṛte a̭vapaśyan janā̭nām | madhuścuta-śśuca̭yo yāḥ pā̭vakāstā na āpa-śśagg syonā bha̭vantu || yāsā-ndevā divi kṛṇvanti̭ bhakṣaṃ-yā~ antari̭kṣe bahudhā bhava̭nti | yāḥ pṛ̭thivī-mpaya̭sondanti̭ - [ ] 1
śukrāstā na āpa-śśagg syonā bha̭vantu || śivena̭ mā cakṣṷṣā paśyatā-''pa-śśivayā̭ tanuvopa̭ spṛśata tvaca̭-mme | sarvāgṃ̭ agnīgṃ ra̭phsuṣado̭ huve vo mayi varco balamojo ni dha̭tta || yadada-ssa̭-mprayatīrahā vana̭datāhate | tasmādā nadyo̭ nāma̭ stha tā vo nāmā̭ni sindhavaḥ || ya-tpreṣi̭tā varṷṇena tā-śśībhagṃ̭ samava̭lgata | 2
tadāpno-dindro̭ vo yatī-stasmā-dāpo anṷ sthana || apakāmagg syanda̭mānā avī̭varata vo hikam | indro̭ va-śśakti̭bhi rdevī-stasmā-dvārṇāma̭ vo hitam || eko̭ devo apya̭tiṣṭha-thsyanda̭mānā yathā vaśam | udā̭niṣu-rmahīriti tasmā̭-dudaka-mṷcyate || āpo̭ bhadrā ghṛtamidāpa̭ āsuragnī-ṣomaṷ bibhratyāpa i-ttāḥ | tīvro raso̭ madhupṛcā̭- [madhupṛcām, araṅgama ā mā] 3
-maraṅgama ā mā prāṇena̭ saha varca̭sā gann || ādi-tpa̭śyāmyuta vā̭ śṛṇomyā mā ghoṣo̭ gacchati vānna̭ āsām | manyḙ bhejāno amṛta̭sya tarhi hira̭ṇyavarṇā atṛ̭paṃ-ya~dā vaḥ̭ || āpo hi ṣṭhā ma̭yo bhuvastā na̭ ūrje da̭dhātana | mahe raṇā̭ya cakṣa̭se || yo vaḥ̭ śivata̭mo rasastasya̭ bhājayateha naḥ̭ | uśatīri̭va mātaraḥ̭ || tasmā ara̭-ṅgamāma vo yasya kṣayā̭ya jinva̭tha | āpo̭ janaya̭thā ca naḥ || divi śra̭ya svāntari̭kṣe yatasva pṛthivyā sa-mbha̭va brahmavarca-sama̭si brahmavarcasāya̭ tvā || 4
(udanti̭ - samava̭lgata - madhupṛcāṃ - mātaro - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 1)
apā-ṅgrahā-ngṛhṇātyetadvāva rā̭jasūyaṃ-ya~dete grahā-ssavo 'gnirva̭ruṇasavo rā̭jasūya̭-magnisava-ścityastābhyā̭-meva sṷ̄yate-'tho̭ ubhāveva lokāvabhi ja̭yati yaśca̭ rājasūyḙnejānasya yaścā-'gnicita āpo̭ bhavantyāpo vā agnerbhrātṛ̭vyā yadapo 'gneradhastā̭dupa dadhā̭ti bhrātṛ̭vyābhibhūtyai bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavatyamṛtaṃ- [bhrātṛ̭vyo bhavatyamṛtam, vā āpastasmā̭-] 5
-~vā āpastasmā̭-dadbhirava̭tānta-mabhi ṣi̭ñcanti nā-''rtimārccha̭ti sarvamāyṷreti yasyaitā ṷpadhīyante ya ṷ cainā evaṃ-ve~dānnaṃ-vā~ āpaḥ̭ paśava āpo-'nna̭-mpaśavo-'nnādaḥ pa̭śumā-nbha̭vati yasyaitā ṷpadhīyante ya ṷ cainā evaṃ-ve~da dvāda̭śa bhavanti dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsareṇaivāsmā [-ssaṃ̭va~thsareṇaivāsmā, annamava̭ rundhe] 6
annamava̭ rundhe pātrā̭ṇi bhavanti pātre vā anna̭madyate sayonyevānnamava̭ rundha ā dvā̭daśā-tpurṷṣādanna̭-mattyatho pātrānna chi̭dyate yasyaitā ṷpadhīyante ya ṷ cainā evaṃ-ve~da̭ kumbhāśca̭ kumbhīśca̭ mithunāni̭ bhavanti mithunasya prajātyai pra prajayā̭ paśubhi̭-rmithunai-rjā̭yate yasyaitā ṷpadhīyante ya ṷ [ya ṷ, cainā evaṃ-ve~da] 7
cainā evaṃ-ve~da śugvā agni-sso-'ddhvaryuṃ-ya~ja̭māna-mprajā-śśucā-'rpa̭yati yadapa ṷpadadhā̭ti śuca̭mevāsya̭ śamayati nā-''rtimārccha̭tyaddhvaryurna yaja̭māna-śśāmya̭nti prajā yatraitā ṷpadhīyante 'pāṃ-vā~ etāni hṛda̭yāni yadetā āpo yadetā apa ṷpadadhā̭ti divyābhi̭revainā-ssagṃ sṛ̭jati varṣṷkaḥ parjanyo̭ [parjanyaḥ̭, bhavati yo vā] 8
bhavati yo vā etāsā̭māyata̭na-ṅkḷptiṃ-ve~dā-''yata̭navā-nbhavati kalpa̭te 'smā anusītamupa̭ dadhātyetadvā ā̭sāmāyata̭nameṣā kḷptirya evaṃ-ve~dā-''yata̭navā-nbhavati kalpa̭te-'smai dvadvammanyā upa̭ dadhāti cata̭sro maddhye dhṛtyā annaṃ-vā~ iṣṭa̭kā eta-tkhalu vai sākṣādannaṃ-ya~deṣa caruryadeta-ñcarumṷpa dadhā̭ti sākṣā- [sākṣāt, evā-'smā annamava̭ rundhe] 9
-devā-'smā annamava̭ rundhe maddhyata upa̭ dadhāti maddhyata evāsmā anna̭-ndadhāti tasmā-nmaddhyato-'nna̭madyate bārhaspatyo bha̭vati brahma vai devānā-mbṛhaspati-rbrahma̭ṇaivāsmā annamava̭ rundhe brahmavarcasama̭si brahmavarcasāya tvetyā̭ha tejasvī bra̭hmavarcasī bha̭vati yasyaiṣa ṷpadhīyate ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || 10 ||
(amṛta̭ - masmai - jāyate yasyaitā - ṷpadhīyante ya ṷ - parjanya̭ - upadadhā̭ti sākṣāth - saptaca̭tvārigṃśacca) (a. 2)
bhūteṣṭakā upa̭ dadhātyatrātra vai mṛtyurjā̭yate yatra̭yatraiva mṛtyurjāya̭te tata̭ evainamava̭ yajate tasmā̭dagnici-thsarvamāyṷreti sarve hya̭sya mṛtyavo 'veṣṭāstasmā̭-dagnicinnā-bhica̭ritavai pratyagḙna-mabhicāra-sstṛ̭ṇute sūyate vā eṣa yo-'gni-ñci̭nute dḙvasuvāmetāni̭ havīgṃṣi̭ bhavantyetāva̭nto vai devānāgṃ̭ savāsta evā- [savāsta eva, asmai savā-npra] 11
-'smai̭ savā-npra ya̭cchanti ta ḙnagṃ suvante savo-'gnirva̭ruṇasavo rā̭jasūya̭-mbrahmasavaścityo̭ devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityā̭ha savitṛpra̭sūta evaina-mbrahma̭ṇā devatā̭bhirabhi ṣi̭ñcatyanna̭-syānnasyābhi ṣi̭ñcatyanna̭-syānnasyā-va̭ruddhyai purastā-tpratyañca̭mabhi ṣi̭ñcati purastāddhi pra̭tīcī-namanna̭madyatḙ śīrṣato̭-'bhi ṣi̭ñcati śīrṣato hyanna̭madyata ā mukhā̭-danvava̭srāvayati [mukhā̭-danvava̭srāvayati, mukhata evā-'smā̭] 12
mukhata evā-'smā̭ annādya̭-ndadhātyagnestvā sāmrājyenābhi ṣi̭ñcāmītyā̭haiṣa vā agne-ssavastenaivaina̭mabhi ṣi̭ñcati bṛhaspatestvā sāmrājyenābhiṣi̭ñcāmītyā̭ha brahma vai devānā-mbṛhaspatirbrahma̭ṇaivaina̭mabhi ṣi̭ñcatīndra̭sya tvā sāmrājyenābhi ṣi̭ñcā-mītyā̭hendriyamevāsmi̭-nnupari̭ṣṭā-ddadhātyeta- [-ddadhātyetat, vai rā̭jasūya̭sya] 13
-dvai rā̭jasūya̭sya rūpaṃ-ya~ evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nuta ubhāveva lokāvabhi ja̭yati yaśca̭ rājasūyḙnejānasya yaścāgnicita indra̭sya suṣuvāṇasya̭ daśadhendriyaṃ-vī~rya̭-mparā̭-'pata-ttaddevā-ssautrāmaṇyā sama̭bharan-thsūyate vā eṣa yo-'gni-ñci̭nute-'gni-ñcitvā sautrāmaṇyā ya̭jetendriyameva vīryagṃ̭ sabhṛntyā-''tma-ndha̭tte || 14 ||
(ta evā - nvava̭srāvayatye - ta - daṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
sajūrabdo-'yā̭vabhi-ssajūruṣā arṷṇībhi-ssajū-ssūrya eta̭śena sajoṣā̭vaśvinā dagṃso̭bhi-ssajūragnirvaiśvānara iḍā̭bhirghṛtena svāhā̭ saṃva~thsaro vā abdo māsā ayā̭vā uṣā arṷṇī sūrya eta̭śa ime aśvinā̭ saṃva~thsaro-'gnirvaiśvānaraḥ paśava iḍā̭ paśavo̭ ghṛtagṃ saṃ̭va~thsara-mpaśavo-'nu pra jā̭yante saṃva~thsareṇaivāsmai̭ paśū-npraja̭nayati darbhastambe jṷhoti ya - [ ] 15
-dvā asyā amṛtaṃ-ya~-dvīrya̭-nta-ddarbhāstasmi̭n juhoti praiva jā̭yate 'nnādo bha̭vati yasyaiva-ñjuhva̭tyetā vai devatā̭ agneḥ purastādbhāgāstā eva prī̭ṇātyatho cakṣṷrevāgneḥ purastā-tprati̭ dadhātyana̭ndho bhavati ya evaṃ-ve~dā-''po vā idamagrḙ salilamā̭sī-thsa prajāpa̭tiḥ puṣkaraparṇe vāto̭ bhūto̭-'lelāya-thsa [bhūto̭-'lelāya-thsa, pratiṣṭhā-nnā-'vi̭ndata] 16
pra̭tiṣṭhā-nnā-'vi̭ndata sa etadapā-ṅkulāya̭mapaśya-ttasmi̭nnagnima̭cinuta tadiyama̭bhava-ttato vai sa pratya̭tiṣṭhadyā-mpurastā̭dupā-da̭dhā-ttacchiro̭ 'bhava-thsā prācī digyā-nda̭kṣiṇata upāda̭dhā-thsa dakṣi̭ṇaḥ pakṣo̭-'bhava-thsā da̭kṣiṇā digyā-mpaścā-dupāda̭dhā-tta-tpuccha̭mabhava-thsā pratīcī digyāmṷttarata upāda̭dhā- [upāda̭dhāt, sa utta̭raḥ] 17
-thsa utta̭raḥ pakṣo̭-'bhava-thsodī̭cī digyāmupari̭ṣṭā-dupāda̭dhā-tta-tpṛṣṭhama̭bhava-thsordhvā digiyaṃ-vā~ agniḥ pañceṣṭaka-stasmā-dyadasyā-ṅkhana̭ntyabhīṣṭa̭kā-ntṛndantyabhi śarka̭rāgṃ sarvā vā iyaṃ-va~yobhyo nakta̭-ndṛśe dīpyate tasmā̭dimāṃ-va~yāgṃ̭si nakta-nnāddhyā̭sate ya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute pratyeva [pratyeva, tiṣṭhatyabhi diśo̭] 18
ti̭ṣṭhatyabhi diśo̭ jayatyāgneyo vai brāhmaṇastasmā-dbrāhmaṇāya sarvā̭su dikṣvardhṷkagg svāmeva ta-ddiśamanvetyapāṃ-vā~ agniḥ kulāya-ntasmādāpo-'gnigṃ hārṷkā-ssvāmeva ta-dyoni-mpravi̭śanti || 19 ||
(yada̭- lelāya-thsa-ṷttarata upāda̭dhā-deva - dvātrigṃ̭śacca) (a. 4)
saṃva~thsaramukhya̭-mbhṛtvā dvitīyḙ saṃva~thsara āgneyamaṣṭāka̭pāla-nnirva̭pedaindra-mekā̭daśakapālaṃ-vai~śvadeva-ndvāda̭śakapāla-mbārhaspatya-ñcaruṃ-vai~ṣṇava-ntri̭kapāla-ntṛtīyḙ saṃva~thsarḙ-'bhijitā̭ yajeta yadaṣṭāka̭pālo bhava̭tyaṣṭākṣa̭rā gāyatryāgneya-ṅgā̭yatra-mprā̭tassavana-mprā̭tassavanameva tena̭ dādhāra gāyatrī-ñchando yadekā̭daśakapālo bhavatyekā̭daśākṣarā triṣṭugaindra-ntraiṣṭṷbha-mmāddhya̭ndinagṃ sava̭na-mmāddhya̭ndinameva sava̭na-ntena̭ dādhāra triṣṭubha- [triṣṭubham, chando ya-ddvāda̭śakapālo bhava̭ti] 20
-ñchando ya-ddvāda̭śakapālo bhava̭ti dvāda̭śākṣarā jaga̭tī vaiśvadeva-ñjāga̭ta-ntṛtīyasavana-ntṛ̭tīyasavanameva tena̭ dādhāra jaga̭tī-ñchando ya-dbā̭rhaspatyaścarurbhava̭ti brahma vai devānā-mbṛhaspatirbrahmaiva tena̭ dādhāra ya-dvaiṣṇavastri̭kapālo bhava̭ti yajño vai viṣṇṷryajñameva tena̭ dādhāra ya-ttṛtīyḙ saṃva~thsarḙ-'bhijitā yaja̭te-'bhiji̭tyai ya-thsaṃ̭va~thsaramukhya̭-mbibhartīmameva [ ] 21
tena̭ lokagg spṛ̭ṇoti ya-ddvitīyḙ saṃva~thsare-'gni-ñci̭nute 'ntari̭kṣameva tena̭ spṛṇoti ya-ttṛtīyḙ saṃva~thsare yaja̭te-'mumeva tena̭ lokagg spṛ̭ṇotyetaṃ-vai~ para̭ āṭṇāraḥ kakṣīvāgṃ̭ auśijo vītaha̭vya-śśrāyasastrasada̭syuḥ paurukuthsyaḥ prajākā̭mā acinvata tato vai te sahasragṃ̭ sahasra-mputrāna̭vindanta pratha̭te prajayā̭ paśubhistā-mmātrā̭māpnoti yā-nte-'ga̭cchan ya evaṃ-vi~dvānetamagni-ñci̭nute || 22 ||
(dādhāra triṣṭubha̭ - mimamevai - vaṃ - catvāri̭ ca) (a. 5)
prajāpa̭tiragnima̭cinuta sa kṣurapa̭virbhūtvā-'ti̭ṣṭha-tta-ndevā bibhya̭to nopā̭-''ya-nte chando̭bhirātmāna̭-ñchādayitvopā̭-''ya-ntacchanda̭sā-ñchandastva-mbrahma vai chandāgṃ̭si brahma̭ṇa eta-drūpaṃ-ya~-tkṛ̭ṣṇājina-ṅkārṣṇī̭ upānahāvupa̭ muñcate chando̭bhirevā-''tmāna̭-ñchādayitvā-'gnimupa̭ caratyātmano-'higṃ̭sāyai devanidhirvā eṣa ni dhī̭yate yadagni- [yadagniḥ, anye vā vai] 23
-ranye vā vai nidhimagṷptaṃ-vi~ndanti na vā prati pra jā̭nātyukhāmā krā̭matyātmāna̭mevādhipā-ṅkṷrute guptyā atho khalvā̭hurnā-''kramyeti̭ nair-ṛtyṷkhā yadākrāmennir-ṛ̭tyā ātmānamapi̭ daddhyā-ttasmānnā-''kramyā̭ puruṣaśīrṣamupa̭ dadhāti guptyā atho yathā brūyādetanmḙ gopāyeti̭ tādṛgeva ta- [tat, prajāpa̭tirvā] 24
-tprajāpa̭tirvā atha̭rvā 'gnireva daddhyaṅṅā̭tharvaṇastasyeṣṭa̭kā asthānyetagṃ ha vāva tad-ṛṣi̭rabhyanṷ̄vācendro̭ dadhīco asthabhiriti yadiṣṭa̭kābhiragni-ñcinoti sātmā̭namevāgni-ñci̭nute sātmāmuṣmi̭n ~loke bha̭vati ya evaṃ-ve~da śarī̭raṃ-vā~ etadagneryaccitya̭ ātmā vaiśvānaro yaccite vaiśvānara-ñjuhoti śarī̭rameva saggskṛtyā- [saggskṛtyā̭, abhyāro̭hati] 25
-'bhyāro̭hati śarī̭raṃ-vā~ eta-dyaja̭māna-ssagg skṷrute yadagni-ñci̭nute yaccite vaiśvānara-ñjuhoti śarī̭rameva saggskṛtyā ''tmanā-'bhyāro̭hati tasmā-ttasya nāva̭ dyanti jīva̭nneva devānapyḙti vaiśvānaryarcā purī̭ṣamupa̭ dadhātīyaṃ-vā~ agnirvaiśvānarastasyaiṣā citirya-tpurī̭ṣamagnimeva vaiśvānara-ñci̭nuta eṣā vā agneḥ priyā tanūrya-dvaiśvānaraḥ priyāmevāsya̭ tanuvamava̭ rundhe || 26 ||
(agni - stath - saggskṛtyā - gne - rdaśa̭ ca) (a. 6)
agnervai dīkṣayā̭ devā virāja̭māpnuva-ntisro rātrīrdīkṣita-ssyā-ttripadā̭ virā-ḍvirāja̭māpnoti ṣaḍ-rātrīrdīkṣita-ssyā-thṣa-ḍvā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti daśa rātrīrdīkṣita-ssyā-ddaśākṣarā virā-ḍvirāja̭māpnoti dvāda̭śa rātrīrdīkṣita-ssyā-ddvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti trayo̭daśa rātrīrdīkṣita-ssyā-ttrayo̭daśa [trayo̭daśa, māsā-] 27
māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti pañca̭daśa rātrīrdīkṣita-ssyā-tpañca̭daśa vā a̭rdhamāsasya rātra̭yo-'rdhamāsaśa-ssaṃ̭va~thsara āpyate saṃva~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti saptada̭śa rātrīrdīkṣita-ssyā-ddvāda̭śa māsāḥ pañcartava-ssa saṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti catṷrvigṃśatigṃ rātrīrdīkṣita-ssyā-ccatṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti trigṃśatagṃ rātrīrdīkṣita-ssyā- [rātrīrdīkṣita-ssyāt, trigṃśada̭kṣarā] 28
-ttrigṃśada̭kṣarā virā-ḍvirāja̭māpnoti māsa̭-ndīkṣita-ssyā-dyo māsa-ssa saṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsaro virā-ḍvirāja̭māpnoti caturo̭ māso dīkṣita-ssyāccaturo vā eta-mmāso vasa̭vo-'bibharuste pṛ̭thivīmā-'ja̭ya-ngāyatrī-ñchando-'ṣṭau rudrāste-'ntari̭kṣamā-'ja̭ya-ntriṣṭubha-ñchando dvāda̭śā-''dityāste divamā-'ja̭yan jaga̭tī-ñchandastato vai te vyāvṛta̭-magacchañchraiṣṭhya̭-ndevānā-ntasmā-ddvāda̭śa māso bhṛtvā-'gni-ñci̭nvīta dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsaro -'gniścityastasyā̭-horātrāṇīṣṭa̭kā āpteṣṭa̭kamena-ñcinute-'tho vyāvṛta̭meva ga̭cchati śraiṣṭhyagṃ̭ samānānām || 29 ||
(syā-ttrayo̭daśa - trigṃśatagṃ rātrīrdīkṣita-ssyā-d- vai te - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)
suvargāya vā eṣa lokāya̭ cīyate yadagnistaṃ-ya~nnānvārohe-thsuvargāllokā-dyaja̭māno hīyeta pṛthivīmā-'kra̭miṣa-mprāṇo mā mā hā̭sīdantari̭kṣamā-'kra̭miṣa-mprajā mā mā hā̭sī-ddivamā-'kra̭miṣagṃ suva̭raganmetyā̭haiṣa vā agnera̭nvārohastenaivaina̭-manvāro̭hati suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai ya-tpakṣasa̭mmitā-mminuyā- [minuyāt, kanī̭yāgṃsa-] 30
-tkanī̭yāgṃsaṃ-ya~jñakratumupḙyā-tpāpī̭yasyasyā ''tmanaḥ̭ prajā syā-dvedi̭sammitā-mminoti jyāyāgṃ̭sameva ya̭jñakratumupai̭ti nāsyā-''tmanaḥ pāpī̭yasī prajā bha̭vati sāhasra-ñci̭nvīta prathama-ñci̭nvāna-ssahasra̭sammito vā ayaṃ-lo~ka imameva lokamabhi ja̭yati dviṣā̭hasra-ñcinvīta dvitīya̭-ñcinvāno dviṣā̭hasraṃ-vā~ antari̭kṣa-mantari̭kṣamevābhi ja̭yati triṣā̭hasra-ñcinvīta tṛtīya̭-ñcinvāna- [tṛtīya̭-ñcinvānaḥ, triṣā̭hasro vā asau] 31
-striṣā̭hasro vā asau loko̭ 'mumeva lokamabhi ja̭yati jānudaghna-ñci̭nvīta prathama-ñci̭nvāno gā̭yatriyaivemaṃ-lo~kamabhyāro̭hati nābhidaghna-ñci̭nvīta dvitīya̭-ñcinvānastriṣṭubhaivā-ntari̭kṣa-mabhyāro̭hati grīvadaghna-ñci̭nvīta tṛtīya̭-ñcinvāno jaga̭tyaivāmun ~lokamabhyāro̭hati nāgni-ñcitvā rāmāmupḙyādayonau reto̭ dhāsyāmīti na dvitīya̭-ñcitvā-'nyasya striya- [striyam, upḙyānna] 32
-mupḙyānna tṛtīya̭-ñcitvā kā-ñcanopḙyā-dreto vā etanni dha̭tte yadagni-ñci̭nute yadṷpeyā-dreta̭sā vyṛ̭ddhyetā-'tho khalvā̭hura prajasya-nta-dyannopeyāditi ya-drḙtassicā̭vupadadhā̭ti te eva yaja̭mānasya reto̭ bibhṛtastasmā-dupḙyā-dretaso-'ska̭ndāya trīṇi vāva retāgṃ̭si pitā putraḥ pautro [pautraḥ̭, ya-ddve rḙtassicā̭] 33
ya-ddve rḙtassicā̭-vupadaddhyā-dreto-'sya vicchi̭ndyā-ttisra upa̭ dadhāti reta̭sa-ssanta̭tyā iyaṃ-vā~va pra̭thamā rḙtassig vāgvā iya-ntasmā-tpaśya̭ntīmā-mpaśya̭nti vācaṃ-va~da̭ntīmantari̭kṣa-ndvitīyā prāṇo vā antari̭kṣa-ntasmānnā-'ntari̭kṣa-mpaśya̭nti na prāṇamasau tṛtīyā cakṣurvā asau tasmā-tpaśya̭ntyamū-mpaśya̭nti cakṣu-ryajṷṣemā-ñcā- [cakṣu-ryajṷṣemā-ñcā̭, amū-ñcopa̭] 34
-'mū-ñcopa̭ dadhāti mana̭sā maddhyamāmeṣāṃ-lo~kānā-ṅkḷptyā atho prāṇānā̭miṣṭo yajño bhṛgṷbhirāśīrdā vasṷbhistasya̭ ta iṣṭasya̭ vītasya dravi̭ṇeha bha̭kṣīyetyā̭ha stutaśastre evaitena̭ duhe pitā mā̭tariśvā-'cchi̭drā padā dhā acchi̭drā uśijaḥ̭ padā-'nṷ takṣu-ssomo̭ viśvavinnetā nḙṣa-dbṛhaspati̭rukthāmadāni̭ śagṃsiṣadityā̭haitadvā agneruktha-ntenaivainamanṷ śagṃsati || 35 ||
(minuyāt - tṛtīya̭-ñcinvānaḥ - striyaṃ - pautra̭ - śca - vai - sapta ca̭) (a. 8)
sūyate vā eṣo-'gnīnāṃ-ya~ ukhāyā-mbhriyate yadadha-ssādaye-dgarbhāḥ prapādṷkā-ssyuratho yathā̭ savā-tpra̭tyavaroha̭ti tādṛgeva tadā̭sandī sā̭dayati garbhā̭ṇā-ndhṛtyā apra̭pādāyātho̭ savamevaina̭-ṅkaroti garbho vā eṣa yadukhyo yoniḥ̭ śikyaṃ̭-ya~cchikyā̭dukhā-nnirūhe-dyonergarbha-nnirha̭ṇyā-thṣaḍṷdyāmagṃ śikya̭-mbhavati ṣoḍhā vihito vai [ ] 36
purṷṣa ātmā ca śira̭śca catvāryaṅgānyātmannevaina̭-mbibharti prajāpa̭tirvā eṣa yadagnistasyokhā colūkha̭la-ñca stanau tāva̭sya prajā upa̭ jīvanti yadukhā-ñcolūkha̭la-ñcopadadhā̭ti tābhyā̭meva yaja̭māno-'muṣmi̭n ~loke-'gni-ndṷhe saṃva~thsaro vā eṣa yadagnistasya̭ tredhāvihitā iṣṭa̭kāḥ prājāpatyā vaiṣṇavī- [vaiṣṇavīḥ, vaiśvakarmaṇī-] 37
-rvaiśvakarmaṇī-ra̭horātrāṇyevā-'sya̭ prājāpatyā yadukhya̭-mbibharti̭ prājāpatyā eva tadupa̭ dhatte ya-thsamidha̭ ādadhā̭ti vaiṣṇavā vai vanaspata̭yo vaiṣṇavīreva tadupa̭ dhatte yadiṣṭa̭kābhiragni-ñcinotīyaṃ-vai~ viśvaka̭rmā vaiśvakarmaṇīreva tadupa̭ dhatte tasmā̭-dāhu-strivṛdagniriti taṃ-vā~ etaṃ-ya~ja̭māna eva ci̭nvīta yada̭syānya ści̭nuyādya-tta-ndakṣi̭ṇābhirna rādhayḙdagnima̭sya vṛñjīta yo-'syā-'gni-ñci̭nuyā-tta-ndakṣi̭ṇābhī rādhayedagnimeva ta-thspṛ̭ṇoti || 38 ||
(ṣoḍhāvihito vai - vaiṣṇavī - ranyo - vigṃ̭śatiśca̭) (a. 9)
prajāpa̭ti-ragni-ma̭cinutartubhiḥ̭ saṃva~thsaraṃ-va~̭santenaivāsya̭ pūrvārdhama̭cinuta grīṣmeṇa dakṣi̭ṇa-mpakṣaṃ-va~rṣābhiḥ pucchagṃ̭ śaradotta̭ra-mpakṣagṃ hḙmantena maddhya-mbrahma̭ṇā vā a̭sya ta-tpūrvārdhama̭cinuta kṣatreṇa dakṣi̭ṇa-mpakṣa-mpaśubhiḥ pucchaṃ̭-vi~śotta̭ra-mpakṣamāśayā maddhyaṃ-ya~ evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nuta ṛtubhi̭revaina̭-ñcinute-'tho̭ etadeva sarvamava̭ - [sarvamava̭, rundhe śṛṇvantyḙna] 39
rundhe śṛṇvantyḙna-magni-ñci̭kyānamattyannagṃ roca̭ta iyaṃ-vā~va pra̭thamā citiroṣa̭dhayo vanaspata̭yaḥ purī̭ṣamantari̭kṣa-ndvitīyā vayāgṃ̭si purī̭ṣamasau tṛtīyā nakṣa̭trāṇi purī̭ṣaṃ-ya~jñaśca̭turthī dakṣi̭ṇā purī̭ṣaṃ-ya~ja̭mānaḥ pañcamī prajā purī̭ṣaṃ-ya~-ttrici̭tīka-ñcinvīta yajña-ndakṣi̭ṇāmātmāna̭-mprajāmantari̭yā-ttasmā-tpañca̭citīkaścetavya̭ etadeva sarvagg̭ spṛṇoti ya-ttisraścita̭ya- [ya-ttisraścita̭yaḥ, trivṛddhya̭gnirya-ddve] 40
-strivṛddhya̭gnirya-ddve dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai pañca cita̭yo bhavanti pāṅktaḥ purṷṣa ātmāna̭meva spṛ̭ṇoti pañca cita̭yo bhavanti pañcabhiḥ purī̭ṣairabhyṷ̄hati daśa sa-mpa̭dyante daśākṣaro vai purṷṣo yāvā̭neva purṷṣastagg spṛ̭ṇotyatho daśākṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājyevānnādye prati̭ tiṣṭhati saṃva~thsaro vai ṣaṣṭhī citi̭r-ṛtavaḥ purī̭ṣagṃ ṣaṭ cita̭yo bhavanti ṣaṭ purī̭ṣāṇi dvāda̭śa sa-mpa̭dyante dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsara eva prati̭ tiṣṭhati || 41 ||
(ava - cita̭yaḥ - purī̭ṣaṃ - pañca̭daśa ca) (a. 10)
rohi̭to dhūmraro̭hitaḥ karkandhṷrohitaste prā̭jāpatyā babhrura̭ruṇaba̭bhru-śśuka̭babhruste raudrā-śśyetaḥ̭ śyetākṣa-śśyeta̭grīvaste pi̭tṛdevatyāstisraḥ kṛṣṇā vaśā vā̭ruṇya̭stisra-śśvetā vaśā-ssauryo̭ maitrābārhaspatyā dhūmrala̭lāmāstūparāḥ || 42 ||
(rohi̭taḥ-ṣaḍvagṃ̭śatiḥ) (a. 11)
pṛśñi̭-stiraścīna̭-pṛśñirūrdhva-pṛ̭śñiste mā̭rutāḥ phalgūrlo̭hitorṇī ba̭lakṣī tā-ssā̭rasvatyaḥ̭ pṛṣa̭tī sthūlapṛ̭ṣatī kṣudrapṛ̭ṣatī tā vaiśvadevya̭stisra-śśyāmā vaśāḥ pauṣṇiya̭stisro rohi̭ṇīrvaśā maitriya̭ aindrābārhaspatyā a̭ruṇala̭lāmāstūparāḥ || 43 ||
(pṛśñiḥ - ṣaḍvigṃ̭śatiḥ) (a. 12)
śitibāhu-ranyata̭śśitibāhu-ssamanta śi̭tibāhusta aindravāyavā-śśi̭tirandhro 'nyata̭śśitirandhra-ssamantaśi̭tirandhraste maitrāvaruṇā-śśuddhavā̭la-ssarvaśṷddhavālo maṇivā̭lasta āśvināstisra-śśilpā vaśā vaiśvadevya̭stisra-śśyenīḥ parameṣṭhinḙ somāpauṣṇā-śśyāmala̭lāmāstūparāḥ || 44 ||
(śitibāhuḥ pañca̭vigṃśatiḥ) (a. 13)
unnata ṛ̭ṣabho vā̭manasta aindrāvaruṇā-śśiti̭kakucchitipṛṣṭha-śśiti̭bhasa-tta aindrābārhaspatyā-śśi̭tipācchityoṣṭhaḥ̭ śitibhrusta aindrāvaiṣṇavāstisra-ssiddhmā vaśā vaiśvakarmaṇya̭stisro dhātre pṛ̭ṣodarā aindrāpauṣṇā-śśyeta̭lalāmāstūparāḥ || 45 ||
(unnataḥ pañca̭vigṃśatiḥ) (a. 14)
karṇāstrayo̭ yāmā-ssaumyāstrayaḥ̭ śvitiṅgā agnaye yavi̭ṣṭhāya trayo̭ nakulāstisro rohi̭ṇīstryavyastā vasṷ̄nā-ntisro̭-'ruṇā di̭tyauhya̭stā rudrāṇāgṃ̭ somaindrā babhrula̭lāmāstūparāḥ || 46 ||
(karṇāstrayo̭ - vigṃśatiḥ) (a. 15)
śuṇṭhāstrayo̭ vaiṣṇavā a̭dhīlodhakarṇāstrayo viṣṇa̭va urukramāya̭ laphsudinastrayo viṣṇa̭va urugāyāya pañcā̭vīstisra ā̭dityānā-ntrivathsā-stisro-'ṅgi̭rasāmaindrāvaiṣṇavā gaurala̭lāmāstūparāḥ || 47 ||
(śuṇṭhā - vigṃ̭śatiḥ) (a. 16)
indrā̭ya rājñe trayaḥ̭ śitipṛṣṭhā indrā̭yā-dhirājāya traya-śśiti̭kakuda indrā̭ya svarājñe traya-śśiti̭bhasa-dastisrastṷryauhyaḥ̭ sāddhyānā-ntisraḥ pa̭ṣṭhauhyo̭ viśvḙṣā-ndevānā̭māgnendrāḥ kṛṣṇala̭lāmāstūparāḥ || 48 ||
(indrā̭ya rājñe - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 17)
adi̭tyai trayo̭ rohitaitā i̭ndrāṇyai trayaḥ̭ kṛṣṇaitāḥ kuhvai trayo̭-'ruṇaitāstisro dhenavo̭ rākāyai trayo̭-'naḍvāhaḥ̭ sinīvālyā āgnāvaiṣṇavā rohi̭talalāmāstūparāḥ || 49 ||
(adi̭tyā-aṣṭāda̭śa) (a. 18)
saumyāstrayaḥ̭ piśaṅgā-ssomā̭ya rājñe trayaḥ̭ sāraṅgāḥ pārjanyā nabho̭rūpāstisro̭-'jā malhā i̭ndrāṇyai tisro meṣya̭ ādityā dyā̭vāpṛthivyā̭ mālaṅgāstūparāḥ || 50 ||
(saumyā - ekānnavigṃ̭śatiḥ) (a. 19)
vāruṇāstrayaḥ̭ kṛṣṇala̭lāmā varṷṇāya rājñe trayo rohi̭talalāmā varṷṇāya riśāda̭se trayo̭-'ruṇala̭lāmā-śśilpāstrayo̭ vaiśvadevāstrayaḥ pṛśña̭ya-ssarvadevatyā̭ aindrāsūrā-śśyeta̭lalāmāstūparāḥ || 51 ||
(vāruṇā - vigṃ̭śatiḥ) (a. 20)
somā̭ya svarājñḙ-'novāhāva̭naḍvāhā̭-vindrāgnibhyā̭-mojodābhyāmuṣṭā̭rā-vindrāgnibhyā-mbaladābhyāgṃ̭ sīravāhāvavī dve dhenū bhaumī digbhyo vaḍa̭be dve dhenū bhaumī vai̭rājī pṷruṣī dve dhenū bhaumī vāyava̭ ārohaṇavāhāva̭naḍvāhaṷ vāruṇī kṛṣṇe vaśe a̭rāḍyaṷ divyāvṛ̭ṣabhau pa̭rimarau || 52 ||
(somā̭ya svarājñe - catṷstrigṃśat) (a. 21)
ekā̭daśa prātargavyāḥ paśava ā la̭bhyante chagalaḥ kalmāṣaḥ̭ kikidīvirvi̭dīgayaste tvāṣṭrā-ssaurīrnava̭ śvetā vaśā a̭nūbandhyā̭ bhavantyāgneya aindrāgna āśvinaste vi̭śālayūpa ā la̭bhyante || 53 ||
(aikā̭daśa prātaḥ - pañca̭vigṃśatiḥ) (a. 22)
piśaṅgāstrayo̭ vāsantā-ssāraṅgāstrayo graiṣmāḥ pṛṣa̭ntastrayo vārṣi̭kāḥ pṛśna̭yastrayaḥ̭ śāradāḥ pṛ̭śñisakthā-strayo haima̭ntikā avaliptāstrayaḥ̭ śaiśirā-ssaṃ̭va~thsarāya niva̭kṣasaḥ || 54 ||
(piśaṅgā̭ - vigṃśatiḥ) (a. 23)
(rohi̭taḥ kṛṣṇā dhūmrala̭lāmāḥ - pṛśñiḥ̭ śyāmā a̭ruṇala̭lāmāḥ -śitibāhu-śśilpā-śśyenī-śśyāmala̭lāmā - unnata-ssiddhmā dhātre pauṣṇā-śśyeta̭lalāmāḥ - karṇā babhrula̭lāmāḥ - śuṇṭhā gaurala̭lāmā - indrā̭ya kṛṣṇāla̭lāmā - adi̭tyai rohi̭ta lalāmaḥ -saumyā mālaṅgā̭ - vāruṇā-ssūrā-śśyeta̭lalāmā - daśa̭ |)
(hira̭ṇyavarṇā - apā-ṅgrahān - bhūteṣṭakāḥ - sajūḥ - saṃ̭va~thsaraṃ - prajāpa̭ti-ssa kṣurapa̭vi - ravagnervai dīkṣayā̭ - suvargāya taṃ-ya~nna - sūyate - prajāpa̭tir-ṛtubhī - rohi̭taḥ - pṛñiḥ̭ - śitibāhu - rṷnnataḥ - karṇāḥ - śuṇṭhā - indrāyā- di̭tyai - saumyā - vā̭ruṇāḥ - somāyai - kā̭daśa - piśaṅgā - strayo̭vigṃśatiḥ)
(hira̭ṇyavarṇā - bhūteṣṭakāḥ - chando yat - kanī̭yāgṃsan-trivṛddhya̭gni - rvā̭ruṇā - ścatṷṣpañcāśat )
(hira̭ṇyavarṇā, niva̭kṣasaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe ṣaṣṭhaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More