കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ - ഉപാനുവാക്യാഭിധാനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
ഹിരണ്യവര്ണാ-ശ്ശുചയഃ പാവകാ യാസു ജാതഃ കശ്യപോ യാസ്വിന്ദ്രഃ । അഗ്നിം-യാഁ ഗര്ഭ-ന്ദധിരേ വിരൂപാസ്താ ന ആപ-ശ്ശഗ്ഗ് സ്യോനാ ഭവന്തു ॥ യാസാഗ്ം രാജാ വരുണോ യാതി മദ്ധ്യേ സത്യാനൃതേ അവപശ്യന് ജനാനാമ് । മധുശ്ചുത-ശ്ശുചയോ യാഃ പാവകാസ്താ ന ആപ-ശ്ശഗ്ഗ് സ്യോനാ ഭവന്തു ॥ യാസാ-ന്ദേവാ ദിവി കൃണ്വന്തി ഭക്ഷം-യാഁ അന്തരിക്ഷേ ബഹുധാ ഭവന്തി । യാഃ പൃഥിവീ-മ്പയസോന്ദന്തി - [ ] 1
ശുക്രാസ്താ ന ആപ-ശ്ശഗ്ഗ് സ്യോനാ ഭവന്തു ॥ ശിവേന മാ ചക്ഷുഷാ പശ്യതാ-ഽഽപ-ശ്ശിവയാ തനുവോപ സ്പൃശത ത്വച-മ്മേ । സര്വാഗ്ം അഗ്നീഗ്ം രഫ്സുഷദോ ഹുവേ വോ മയി വര്ചോ ബലമോജോ നി ധത്ത ॥ യദദ-സ്സ-മ്പ്രയതീരഹാ വനദതാഹതേ । തസ്മാദാ നദ്യോ നാമ സ്ഥ താ വോ നാമാനി സിന്ധവഃ ॥ യ-ത്പ്രേഷിതാ വരുണേന താ-ശ്ശീഭഗ്ം സമവല്ഗത । 2
തദാപ്നോ-ദിന്ദ്രോ വോ യതീ-സ്തസ്മാ-ദാപോ അനു സ്ഥന ॥ അപകാമഗ്ഗ് സ്യന്ദമാനാ അവീവരത വോ ഹികമ് । ഇന്ദ്രോ വ-ശ്ശക്തിഭി ര്ദേവീ-സ്തസ്മാ-ദ്വാര്ണാമ വോ ഹിതമ് ॥ ഏകോ ദേവോ അപ്യതിഷ്ഠ-ഥ്സ്യന്ദമാനാ യഥാ വശമ് । ഉദാനിഷു-ര്മഹീരിതി തസ്മാ-ദുദക-മുച്യതേ ॥ ആപോ ഭദ്രാ ഘൃതമിദാപ ആസുരഗ്നീ-ഷോമൌ ബിഭ്രത്യാപ ഇ-ത്താഃ । തീവ്രോ രസോ മധുപൃചാ- [മധുപൃചാമ്, അരങ്ഗമ ആ മാ] 3
-മരങ്ഗമ ആ മാ പ്രാണേന സഹ വര്ചസാ ഗന്ന് ॥ ആദി-ത്പശ്യാമ്യുത വാ ശൃണോമ്യാ മാ ഘോഷോ ഗച്ഛതി വാന്ന ആസാമ് । മന്യേ ഭേജാനോ അമൃതസ്യ തര്ഹി ഹിരണ്യവര്ണാ അതൃപം-യഁദാ വഃ ॥ ആപോ ഹി ഷ്ഠാ മയോ ഭുവസ്താ ന ഊര്ജേ ദധാതന । മഹേ രണായ ചക്ഷസേ ॥ യോ വഃ ശിവതമോ രസസ്തസ്യ ഭാജയതേഹ നഃ । ഉശതീരിവ മാതരഃ ॥ തസ്മാ അര-ങ്ഗമാമ വോ യസ്യ ക്ഷയായ ജിന്വഥ । ആപോ ജനയഥാ ച നഃ ॥ ദിവി ശ്രയ സ്വാന്തരിക്ഷേ യതസ്വ പൃഥിവ്യാ സ-മ്ഭവ ബ്രഹ്മവര്ച-സമസി ബ്രഹ്മവര്ചസായ ത്വാ ॥ 4
(ഉദന്തി - സമവല്ഗത - മധുപൃചാം - മാതരോ - ദ്വാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 1)
അപാ-ങ്ഗ്രഹാ-ന്ഗൃഹ്ണാത്യേതദ്വാവ രാജസൂയം-യഁദേതേ ഗ്രഹാ-സ്സവോ ഽഗ്നിര്വരുണസവോ രാജസൂയ-മഗ്നിസവ-ശ്ചിത്യസ്താഭ്യാ-മേവ സൂയതേ-ഽഥോ ഉഭാവേവ ലോകാവഭി ജയതി യശ്ച രാജസൂയേനേജാനസ്യ യശ്ചാ-ഽഗ്നിചിത ആപോ ഭവന്ത്യാപോ വാ അഗ്നേര്ഭ്രാതൃവ്യാ യദപോ ഽഗ്നേരധസ്താദുപ ദധാതി ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ ഭവത്യാത്മനാ പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവത്യമൃതം- [ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവത്യമൃതമ്, വാ ആപസ്തസ്മാ-] 5
-ഁവാ ആപസ്തസ്മാ-ദദ്ഭിരവതാന്ത-മഭി ഷിഞ്ചന്തി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛതി സര്വമായുരേതി യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ ചൈനാ ഏവം-വേഁദാന്നം-വാഁ ആപഃ പശവ ആപോ-ഽന്ന-മ്പശവോ-ഽന്നാദഃ പശുമാ-ന്ഭവതി യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ ചൈനാ ഏവം-വേഁദ ദ്വാദശ ഭവന്തി ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ [-സ്സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ, അന്നമവ രുന്ധേ] 6
അന്നമവ രുന്ധേ പാത്രാണി ഭവന്തി പാത്രേ വാ അന്നമദ്യതേ സയോന്യേവാന്നമവ രുന്ധ ആ ദ്വാദശാ-ത്പുരുഷാദന്ന-മത്ത്യഥോ പാത്രാന്ന ഛിദ്യതേ യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ ചൈനാ ഏവം-വേഁദ കുമ്ഭാശ്ച കുമ്ഭീശ്ച മിഥുനാനി ഭവന്തി മിഥുനസ്യ പ്രജാത്യൈ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ [യ ഉ, ചൈനാ ഏവം-വേഁദ] 7
ചൈനാ ഏവം-വേഁദ ശുഗ്വാ അഗ്നി-സ്സോ-ഽദ്ധ്വര്യും-യഁജമാന-മ്പ്രജാ-ശ്ശുചാ-ഽര്പയതി യദപ ഉപദധാതി ശുചമേവാസ്യ ശമയതി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാന-ശ്ശാമ്യന്തി പ്രജാ യത്രൈതാ ഉപധീയന്തേ ഽപാം-വാഁ ഏതാനി ഹൃദയാനി യദേതാ ആപോ യദേതാ അപ ഉപദധാതി ദിവ്യാഭിരേവൈനാ-സ്സഗ്ം സൃജതി വര്ഷുകഃ പര്ജന്യോ [പര്ജന്യഃ, ഭവതി യോ വാ] 8
ഭവതി യോ വാ ഏതാസാമായതന-ങ്കൢപ്തിം-വേഁദാ-ഽഽയതനവാ-ന്ഭവതി കല്പതേ ഽസ്മാ അനുസീതമുപ ദധാത്യേതദ്വാ ആസാമായതനമേഷാ കൢപ്തിര്യ ഏവം-വേഁദാ-ഽഽയതനവാ-ന്ഭവതി കല്പതേ-ഽസ്മൈ ദ്വദ്വമ്മന്യാ ഉപ ദധാതി ചതസ്രോ മദ്ധ്യേ ധൃത്യാ അന്നം-വാഁ ഇഷ്ടകാ ഏത-ത്ഖലു വൈ സാക്ഷാദന്നം-യഁദേഷ ചരുര്യദേത-ഞ്ചരുമുപ ദധാതി സാക്ഷാ- [സാക്ഷാത്, ഏവാ-ഽസ്മാ അന്നമവ രുന്ധേ] 9
-ദേവാ-ഽസ്മാ അന്നമവ രുന്ധേ മദ്ധ്യത ഉപ ദധാതി മദ്ധ്യത ഏവാസ്മാ അന്ന-ന്ദധാതി തസ്മാ-ന്മദ്ധ്യതോ-ഽന്നമദ്യതേ ബാര്ഹസ്പത്യോ ഭവതി ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതി-ര്ബ്രഹ്മണൈവാസ്മാ അന്നമവ രുന്ധേ ബ്രഹ്മവര്ചസമസി ബ്രഹ്മവര്ചസായ ത്വേത്യാഹ തേജസ്വീ ബ്രഹ്മവര്ചസീ ഭവതി യസ്യൈഷ ഉപധീയതേ യ ഉ ചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 10 ॥
(അമൃത - മസ്മൈ - ജായതേ യസ്യൈതാ - ഉപധീയന്തേ യ ഉ - പര്ജന്യ - ഉപദധാതി സാക്ഷാഥ് - സപ്തചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
ഭൂതേഷ്ടകാ ഉപ ദധാത്യത്രാത്ര വൈ മൃത്യുര്ജായതേ യത്രയത്രൈവ മൃത്യുര്ജായതേ തത ഏവൈനമവ യജതേ തസ്മാദഗ്നിചി-ഥ്സര്വമായുരേതി സര്വേ ഹ്യസ്യ മൃത്യവോ ഽവേഷ്ടാസ്തസ്മാ-ദഗ്നിചിന്നാ-ഭിചരിതവൈ പ്രത്യഗേന-മഭിചാര-സ്സ്തൃണുതേ സൂയതേ വാ ഏഷ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ദേവസുവാമേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്ത്യേതാവന്തോ വൈ ദേവാനാഗ്ം സവാസ്ത ഏവാ- [സവാസ്ത ഏവ, അസ്മൈ സവാ-ന്പ്ര] 11
-ഽസ്മൈ സവാ-ന്പ്ര യച്ഛന്തി ത ഏനഗ്ം സുവന്തേ സവോ-ഽഗ്നിര്വരുണസവോ രാജസൂയ-മ്ബ്രഹ്മസവശ്ചിത്യോ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈന-മ്ബ്രഹ്മണാ ദേവതാഭിരഭി ഷിഞ്ചത്യന്ന-സ്യാന്നസ്യാഭി ഷിഞ്ചത്യന്ന-സ്യാന്നസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചമഭി ഷിഞ്ചതി പുരസ്താദ്ധി പ്രതീചീ-നമന്നമദ്യതേ ശീര്ഷതോ-ഽഭി ഷിഞ്ചതി ശീര്ഷതോ ഹ്യന്നമദ്യത ആ മുഖാ-ദന്വവസ്രാവയതി [മുഖാ-ദന്വവസ്രാവയതി, മുഖത ഏവാ-ഽസ്മാ] 12
മുഖത ഏവാ-ഽസ്മാ അന്നാദ്യ-ന്ദധാത്യഗ്നേസ്ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭി ഷിഞ്ചാമീത്യാഹൈഷ വാ അഗ്നേ-സ്സവസ്തേനൈവൈനമഭി ഷിഞ്ചതി ബൃഹസ്പതേസ്ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭിഷിഞ്ചാമീത്യാഹ ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിര്ബ്രഹ്മണൈവൈനമഭി ഷിഞ്ചതീന്ദ്രസ്യ ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭി ഷിഞ്ചാ-മീത്യാഹേന്ദ്രിയമേവാസ്മി-ന്നുപരിഷ്ടാ-ദ്ദധാത്യേത- [-ദ്ദധാത്യേതത്, വൈ രാജസൂയസ്യ] 13
-ദ്വൈ രാജസൂയസ്യ രൂപം-യഁ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഉഭാവേവ ലോകാവഭി ജയതി യശ്ച രാജസൂയേനേജാനസ്യ യശ്ചാഗ്നിചിത ഇന്ദ്രസ്യ സുഷുവാണസ്യ ദശധേന്ദ്രിയം-വീഁര്യ-മ്പരാ-ഽപത-ത്തദ്ദേവാ-സ്സൌത്രാമണ്യാ സമഭരന്-ഥ്സൂയതേ വാ ഏഷ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ സൌത്രാമണ്യാ യജേതേന്ദ്രിയമേവ വീര്യഗ്ം സഭൃന്ത്യാ-ഽഽത്മ-ന്ധത്തേ ॥ 14 ॥
(ത ഏവാ - ന്വവസ്രാവയത്യേ - ത - ദഷ്ടാചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 3)
സജൂരബ്ദോ-ഽയാവഭി-സ്സജൂരുഷാ അരുണീഭി-സ്സജൂ-സ്സൂര്യ ഏതശേന സജോഷാവശ്വിനാ ദഗ്ംസോഭി-സ്സജൂരഗ്നിര്വൈശ്വാനര ഇഡാഭിര്ഘൃതേന സ്വാഹാ സംവഁഥ്സരോ വാ അബ്ദോ മാസാ അയാവാ ഉഷാ അരുണീ സൂര്യ ഏതശ ഇമേ അശ്വിനാ സംവഁഥ്സരോ-ഽഗ്നിര്വൈശ്വാനരഃ പശവ ഇഡാ പശവോ ഘൃതഗ്ം സംവഁഥ്സര-മ്പശവോ-ഽനു പ്ര ജായന്തേ സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മൈ പശൂ-ന്പ്രജനയതി ദര്ഭസ്തമ്ബേ ജുഹോതി യ - [ ] 15
-ദ്വാ അസ്യാ അമൃതം-യഁ-ദ്വീര്യ-ന്ത-ദ്ദര്ഭാസ്തസ്മിന് ജുഹോതി പ്രൈവ ജായതേ ഽന്നാദോ ഭവതി യസ്യൈവ-ഞ്ജുഹ്വത്യേതാ വൈ ദേവതാ അഗ്നേഃ പുരസ്താദ്ഭാഗാസ്താ ഏവ പ്രീണാത്യഥോ ചക്ഷുരേവാഗ്നേഃ പുരസ്താ-ത്പ്രതി ദധാത്യനന്ധോ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദാ-ഽഽപോ വാ ഇദമഗ്രേ സലിലമാസീ-ഥ്സ പ്രജാപതിഃ പുഷ്കരപര്ണേ വാതോ ഭൂതോ-ഽലേലായ-ഥ്സ [ഭൂതോ-ഽലേലായ-ഥ്സ, പ്രതിഷ്ഠാ-ന്നാ-ഽവിന്ദത] 16
പ്രതിഷ്ഠാ-ന്നാ-ഽവിന്ദത സ ഏതദപാ-ങ്കുലായമപശ്യ-ത്തസ്മിന്നഗ്നിമചിനുത തദിയമഭവ-ത്തതോ വൈ സ പ്രത്യതിഷ്ഠദ്യാ-മ്പുരസ്താദുപാ-ദധാ-ത്തച്ഛിരോ ഽഭവ-ഥ്സാ പ്രാചീ ദിഗ്യാ-ന്ദക്ഷിണത ഉപാദധാ-ഥ്സ ദക്ഷിണഃ പക്ഷോ-ഽഭവ-ഥ്സാ ദക്ഷിണാ ദിഗ്യാ-മ്പശ്ചാ-ദുപാദധാ-ത്ത-ത്പുച്ഛമഭവ-ഥ്സാ പ്രതീചീ ദിഗ്യാമുത്തരത ഉപാദധാ- [ഉപാദധാത്, സ ഉത്തരഃ] 17
-ഥ്സ ഉത്തരഃ പക്ഷോ-ഽഭവ-ഥ്സോദീചീ ദിഗ്യാമുപരിഷ്ടാ-ദുപാദധാ-ത്ത-ത്പൃഷ്ഠമഭവ-ഥ്സോര്ധ്വാ ദിഗിയം-വാഁ അഗ്നിഃ പഞ്ചേഷ്ടക-സ്തസ്മാ-ദ്യദസ്യാ-ങ്ഖനന്ത്യഭീഷ്ടകാ-ന്തൃന്ദന്ത്യഭി ശര്കരാഗ്ം സര്വാ വാ ഇയം-വഁയോഭ്യോ നക്ത-ന്ദൃശേ ദീപ്യതേ തസ്മാദിമാം-വഁയാഗ്ംസി നക്ത-ന്നാദ്ധ്യാസതേ യ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പ്രത്യേവ [പ്രത്യേവ, തിഷ്ഠത്യഭി ദിശോ] 18
തിഷ്ഠത്യഭി ദിശോ ജയത്യാഗ്നേയോ വൈ ബ്രാഹ്മണസ്തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണായ സര്വാസു ദിക്ഷ്വര്ധുകഗ്ഗ് സ്വാമേവ ത-ദ്ദിശമന്വേത്യപാം-വാഁ അഗ്നിഃ കുലായ-ന്തസ്മാദാപോ-ഽഗ്നിഗ്ം ഹാരുകാ-സ്സ്വാമേവ ത-ദ്യോനി-മ്പ്രവിശന്തി ॥ 19 ॥
(യദ- ലേലായ-ഥ്സ-ഉത്തരത ഉപാദധാ-ദേവ - ദ്വാത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
സംവഁഥ്സരമുഖ്യ-മ്ഭൃത്വാ ദ്വിതീയേ സംവഁഥ്സര ആഗ്നേയമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേദൈന്ദ്ര-മേകാദശകപാലം-വൈഁശ്വദേവ-ന്ദ്വാദശകപാല-മ്ബാര്ഹസ്പത്യ-ഞ്ചരും-വൈഁഷ്ണവ-ന്ത്രികപാല-ന്തൃതീയേ സംവഁഥ്സരേ-ഽഭിജിതാ യജേത യദഷ്ടാകപാലോ ഭവത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്ര്യാഗ്നേയ-ങ്ഗായത്ര-മ്പ്രാതസ്സവന-മ്പ്രാതസ്സവനമേവ തേന ദാധാര ഗായത്രീ-ഞ്ഛന്ദോ യദേകാദശകപാലോ ഭവത്യേകാദശാക്ഷരാ ത്രിഷ്ടുഗൈന്ദ്ര-ന്ത്രൈഷ്ടുഭ-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനഗ്ം സവന-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനമേവ സവന-ന്തേന ദാധാര ത്രിഷ്ടുഭ- [ത്രിഷ്ടുഭമ്, ഛന്ദോ യ-ദ്ദ്വാദശകപാലോ ഭവതി] 20
-ഞ്ഛന്ദോ യ-ദ്ദ്വാദശകപാലോ ഭവതി ദ്വാദശാക്ഷരാ ജഗതീ വൈശ്വദേവ-ഞ്ജാഗത-ന്തൃതീയസവന-ന്തൃതീയസവനമേവ തേന ദാധാര ജഗതീ-ഞ്ഛന്ദോ യ-ദ്ബാര്ഹസ്പത്യശ്ചരുര്ഭവതി ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിര്ബ്രഹ്മൈവ തേന ദാധാര യ-ദ്വൈഷ്ണവസ്ത്രികപാലോ ഭവതി യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുര്യജ്ഞമേവ തേന ദാധാര യ-ത്തൃതീയേ സംവഁഥ്സരേ-ഽഭിജിതാ യജതേ-ഽഭിജിത്യൈ യ-ഥ്സംവഁഥ്സരമുഖ്യ-മ്ബിഭര്തീമമേവ [ ] 21
തേന ലോകഗ്ഗ് സ്പൃണോതി യ-ദ്ദ്വിതീയേ സംവഁഥ്സരേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽന്തരിക്ഷമേവ തേന സ്പൃണോതി യ-ത്തൃതീയേ സംവഁഥ്സരേ യജതേ-ഽമുമേവ തേന ലോകഗ്ഗ് സ്പൃണോത്യേതം-വൈഁ പര ആട്ണാരഃ കക്ഷീവാഗ്ം ഔശിജോ വീതഹവ്യ-ശ്ശ്രായസസ്ത്രസദസ്യുഃ പൌരുകുഥ്സ്യഃ പ്രജാകാമാ അചിന്വത തതോ വൈ തേ സഹസ്രഗ്ം സഹസ്ര-മ്പുത്രാനവിന്ദന്ത പ്രഥതേ പ്രജയാ പശുഭിസ്താ-മ്മാത്രാമാപ്നോതി യാ-ന്തേ-ഽഗച്ഛന് യ ഏവം-വിഁദ്വാനേതമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ॥ 22 ॥
(ദാധാര ത്രിഷ്ടുഭ - മിമമേവൈ - വം - ചത്വാരി ച) (അ. 5)
പ്രജാപതിരഗ്നിമചിനുത സ ക്ഷുരപവിര്ഭൂത്വാ-ഽതിഷ്ഠ-ത്ത-ന്ദേവാ ബിഭ്യതോ നോപാ-ഽഽയ-ന്തേ ഛന്ദോഭിരാത്മാന-ഞ്ഛാദയിത്വോപാ-ഽഽയ-ന്തച്ഛന്ദസാ-ഞ്ഛന്ദസ്ത്വ-മ്ബ്രഹ്മ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസി ബ്രഹ്മണ ഏത-ദ്രൂപം-യഁ-ത്കൃഷ്ണാജിന-ങ്കാര്ഷ്ണീ ഉപാനഹാവുപ മുഞ്ചതേ ഛന്ദോഭിരേവാ-ഽഽത്മാന-ഞ്ഛാദയിത്വാ-ഽഗ്നിമുപ ചരത്യാത്മനോ-ഽഹിഗ്ംസായൈ ദേവനിധിര്വാ ഏഷ നി ധീയതേ യദഗ്നി- [യദഗ്നിഃ, അന്യേ വാ വൈ] 23
-രന്യേ വാ വൈ നിധിമഗുപ്തം-വിഁന്ദന്തി ന വാ പ്രതി പ്ര ജാനാത്യുഖാമാ ക്രാമത്യാത്മാനമേവാധിപാ-ങ്കുരുതേ ഗുപ്ത്യാ അഥോ ഖല്വാഹുര്നാ-ഽഽക്രമ്യേതി നൈര്-ഋത്യുഖാ യദാക്രാമേന്നിര്-ഋത്യാ ആത്മാനമപി ദദ്ധ്യാ-ത്തസ്മാന്നാ-ഽഽക്രമ്യാ പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി ഗുപ്ത്യാ അഥോ യഥാ ബ്രൂയാദേതന്മേ ഗോപായേതി താദൃഗേവ ത- [തത്, പ്രജാപതിര്വാ] 24
-ത്പ്രജാപതിര്വാ അഥര്വാ ഽഗ്നിരേവ ദദ്ധ്യങ്ങാഥര്വണസ്തസ്യേഷ്ടകാ അസ്ഥാന്യേതഗ്ം ഹ വാവ തദ്-ഋഷിരഭ്യനൂവാചേന്ദ്രോ ദധീചോ അസ്ഥഭിരിതി യദിഷ്ടകാഭിരഗ്നി-ഞ്ചിനോതി സാത്മാനമേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ സാത്മാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ ശരീരം-വാഁ ഏതദഗ്നേര്യച്ചിത്യ ആത്മാ വൈശ്വാനരോ യച്ചിതേ വൈശ്വാനര-ഞ്ജുഹോതി ശരീരമേവ സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ- [സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ, അഭ്യാരോഹതി] 25
-ഽഭ്യാരോഹതി ശരീരം-വാഁ ഏത-ദ്യജമാന-സ്സഗ്ഗ് സ്കുരുതേ യദഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യച്ചിതേ വൈശ്വാനര-ഞ്ജുഹോതി ശരീരമേവ സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ ഽഽത്മനാ-ഽഭ്യാരോഹതി തസ്മാ-ത്തസ്യ നാവ ദ്യന്തി ജീവന്നേവ ദേവാനപ്യേതി വൈശ്വാനര്യര്ചാ പുരീഷമുപ ദധാതീയം-വാഁ അഗ്നിര്വൈശ്വാനരസ്തസ്യൈഷാ ചിതിര്യ-ത്പുരീഷമഗ്നിമേവ വൈശ്വാനര-ഞ്ചിനുത ഏഷാ വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂര്യ-ദ്വൈശ്വാനരഃ പ്രിയാമേവാസ്യ തനുവമവ രുന്ധേ ॥ 26 ॥
(അഗ്നി - സ്തഥ് - സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ - ഗ്നേ - ര്ദശ ച) (അ. 6)
അഗ്നേര്വൈ ദീക്ഷയാ ദേവാ വിരാജമാപ്നുവ-ന്തിസ്രോ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ത്ത്രിപദാ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ഷഡ്-രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ഥ്ഷ-ഡ്വാ ഋതവഃ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്ദശാക്ഷരാ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ദ്വാദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ത്രയോദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ത്ത്രയോദശ [ത്രയോദശ, മാസാ-] 27
മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി പഞ്ചദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ത്പഞ്ചദശ വാ അര്ധമാസസ്യ രാത്രയോ-ഽര്ധമാസശ-സ്സംവഁഥ്സര ആപ്യതേ സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി സപ്തദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്ദ്വാദശ മാസാഃ പഞ്ചര്തവ-സ്സ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ചതുര്വിഗ്ംശതിഗ്ം രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ച്ചതുര്വിഗ്ംശതിരര്ധമാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ത്രിഗ്ംശതഗ്ം രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ- [രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാത്, ത്രിഗ്ംശദക്ഷരാ] 28
-ത്ത്രിഗ്ംശദക്ഷരാ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി മാസ-ന്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്യോ മാസ-സ്സ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ചതുരോ മാസോ ദീക്ഷിത-സ്സ്യാച്ചതുരോ വാ ഏത-മ്മാസോ വസവോ-ഽബിഭരുസ്തേ പൃഥിവീമാ-ഽജയ-ന്ഗായത്രീ-ഞ്ഛന്ദോ-ഽഷ്ടൌ രുദ്രാസ്തേ-ഽന്തരിക്ഷമാ-ഽജയ-ന്ത്രിഷ്ടുഭ-ഞ്ഛന്ദോ ദ്വാദശാ-ഽഽദിത്യാസ്തേ ദിവമാ-ഽജയന് ജഗതീ-ഞ്ഛന്ദസ്തതോ വൈ തേ വ്യാവൃത-മഗച്ഛഞ്ഛ്രൈഷ്ഠ്യ-ന്ദേവാനാ-ന്തസ്മാ-ദ്ദ്വാദശ മാസോ ഭൃത്വാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിന്വീത ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ -ഽഗ്നിശ്ചിത്യസ്തസ്യാ-ഹോരാത്രാണീഷ്ടകാ ആപ്തേഷ്ടകമേന-ഞ്ചിനുതേ-ഽഥോ വ്യാവൃതമേവ ഗച്ഛതി ശ്രൈഷ്ഠ്യഗ്ം സമാനാനാമ് ॥ 29 ॥
(സ്യാ-ത്ത്രയോദശ - ത്രിഗ്ംശതഗ്ം രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്- വൈ തേ - ഽഷ്ടാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 7)
സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ ചീയതേ യദഗ്നിസ്തം-യഁന്നാന്വാരോഹേ-ഥ്സുവര്ഗാല്ലോകാ-ദ്യജമാനോ ഹീയേത പൃഥിവീമാ-ഽക്രമിഷ-മ്പ്രാണോ മാ മാ ഹാസീദന്തരിക്ഷമാ-ഽക്രമിഷ-മ്പ്രജാ മാ മാ ഹാസീ-ദ്ദിവമാ-ഽക്രമിഷഗ്ം സുവരഗന്മേത്യാഹൈഷ വാ അഗ്നേരന്വാരോഹസ്തേനൈവൈന-മന്വാരോഹതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ യ-ത്പക്ഷസമ്മിതാ-മ്മിനുയാ- [മിനുയാത്, കനീയാഗ്ംസ-] 30
-ത്കനീയാഗ്ംസം-യഁജ്ഞക്രതുമുപേയാ-ത്പാപീയസ്യസ്യാ ഽഽത്മനഃ പ്രജാ സ്യാ-ദ്വേദിസമ്മിതാ-മ്മിനോതി ജ്യായാഗ്ംസമേവ യജ്ഞക്രതുമുപൈതി നാസ്യാ-ഽഽത്മനഃ പാപീയസീ പ്രജാ ഭവതി സാഹസ്ര-ഞ്ചിന്വീത പ്രഥമ-ഞ്ചിന്വാന-സ്സഹസ്രസമ്മിതോ വാ അയം-ലോഁക ഇമമേവ ലോകമഭി ജയതി ദ്വിഷാഹസ്ര-ഞ്ചിന്വീത ദ്വിതീയ-ഞ്ചിന്വാനോ ദ്വിഷാഹസ്രം-വാഁ അന്തരിക്ഷ-മന്തരിക്ഷമേവാഭി ജയതി ത്രിഷാഹസ്ര-ഞ്ചിന്വീത തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാന- [തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാനഃ, ത്രിഷാഹസ്രോ വാ അസൌ] 31
-സ്ത്രിഷാഹസ്രോ വാ അസൌ ലോകോ ഽമുമേവ ലോകമഭി ജയതി ജാനുദഘ്ന-ഞ്ചിന്വീത പ്രഥമ-ഞ്ചിന്വാനോ ഗായത്രിയൈവേമം-ലോഁകമഭ്യാരോഹതി നാഭിദഘ്ന-ഞ്ചിന്വീത ദ്വിതീയ-ഞ്ചിന്വാനസ്ത്രിഷ്ടുഭൈവാ-ന്തരിക്ഷ-മഭ്യാരോഹതി ഗ്രീവദഘ്ന-ഞ്ചിന്വീത തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാനോ ജഗത്യൈവാമുന് ഁലോകമഭ്യാരോഹതി നാഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ രാമാമുപേയാദയോനൌ രേതോ ധാസ്യാമീതി ന ദ്വിതീയ-ഞ്ചിത്വാ-ഽന്യസ്യ സ്ത്രിയ- [സ്ത്രിയമ്, ഉപേയാന്ന] 32
-മുപേയാന്ന തൃതീയ-ഞ്ചിത്വാ കാ-ഞ്ചനോപേയാ-ദ്രേതോ വാ ഏതന്നി ധത്തേ യദഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യദുപേയാ-ദ്രേതസാ വ്യൃദ്ധ്യേതാ-ഽഥോ ഖല്വാഹുര പ്രജസ്യ-ന്ത-ദ്യന്നോപേയാദിതി യ-ദ്രേതസ്സിചാവുപദധാതി തേ ഏവ യജമാനസ്യ രേതോ ബിഭൃതസ്തസ്മാ-ദുപേയാ-ദ്രേതസോ-ഽസ്കന്ദായ ത്രീണി വാവ രേതാഗ്ംസി പിതാ പുത്രഃ പൌത്രോ [പൌത്രഃ, യ-ദ്ദ്വേ രേതസ്സിചാ] 33
യ-ദ്ദ്വേ രേതസ്സിചാ-വുപദദ്ധ്യാ-ദ്രേതോ-ഽസ്യ വിച്ഛിന്ദ്യാ-ത്തിസ്ര ഉപ ദധാതി രേതസ-സ്സന്തത്യാ ഇയം-വാഁവ പ്രഥമാ രേതസ്സിഗ് വാഗ്വാ ഇയ-ന്തസ്മാ-ത്പശ്യന്തീമാ-മ്പശ്യന്തി വാചം-വഁദന്തീമന്തരിക്ഷ-ന്ദ്വിതീയാ പ്രാണോ വാ അന്തരിക്ഷ-ന്തസ്മാന്നാ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്പശ്യന്തി ന പ്രാണമസൌ തൃതീയാ ചക്ഷുര്വാ അസൌ തസ്മാ-ത്പശ്യന്ത്യമൂ-മ്പശ്യന്തി ചക്ഷു-ര്യജുഷേമാ-ഞ്ചാ- [ചക്ഷു-ര്യജുഷേമാ-ഞ്ചാ, അമൂ-ഞ്ചോപ] 34
-ഽമൂ-ഞ്ചോപ ദധാതി മനസാ മദ്ധ്യമാമേഷാം-ലോഁകാനാ-ങ്കൢപ്ത്യാ അഥോ പ്രാണാനാമിഷ്ടോ യജ്ഞോ ഭൃഗുഭിരാശീര്ദാ വസുഭിസ്തസ്യ ത ഇഷ്ടസ്യ വീതസ്യ ദ്രവിണേഹ ഭക്ഷീയേത്യാഹ സ്തുതശസ്ത്രേ ഏവൈതേന ദുഹേ പിതാ മാതരിശ്വാ-ഽച്ഛിദ്രാ പദാ ധാ അച്ഛിദ്രാ ഉശിജഃ പദാ-ഽനു തക്ഷു-സ്സോമോ വിശ്വവിന്നേതാ നേഷ-ദ്ബൃഹസ്പതിരുക്ഥാമദാനി ശഗ്ംസിഷദിത്യാഹൈതദ്വാ അഗ്നേരുക്ഥ-ന്തേനൈവൈനമനു ശഗ്ംസതി ॥ 35 ॥
(മിനുയാത് - തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാനഃ - സ്ത്രിയം - പൌത്ര - ശ്ച - വൈ - സപ്ത ച) (അ. 8)
സൂയതേ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നീനാം-യഁ ഉഖായാ-മ്ഭ്രിയതേ യദധ-സ്സാദയേ-ദ്ഗര്ഭാഃ പ്രപാദുകാ-സ്സ്യുരഥോ യഥാ സവാ-ത്പ്രത്യവരോഹതി താദൃഗേവ തദാസന്ദീ സാദയതി ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായാഥോ സവമേവൈന-ങ്കരോതി ഗര്ഭോ വാ ഏഷ യദുഖ്യോ യോനിഃ ശിക്യം-യഁച്ഛിക്യാദുഖാ-ന്നിരൂഹേ-ദ്യോനേര്ഗര്ഭ-ന്നിര്ഹണ്യാ-ഥ്ഷഡുദ്യാമഗ്ം ശിക്യ-മ്ഭവതി ഷോഢാ വിഹിതോ വൈ [ ] 36
പുരുഷ ആത്മാ ച ശിരശ്ച ചത്വാര്യങ്ഗാന്യാത്മന്നേവൈന-മ്ബിഭര്തി പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ യദഗ്നിസ്തസ്യോഖാ ചോലൂഖല-ഞ്ച സ്തനൌ താവസ്യ പ്രജാ ഉപ ജീവന്തി യദുഖാ-ഞ്ചോലൂഖല-ഞ്ചോപദധാതി താഭ്യാമേവ യജമാനോ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ-ഽഗ്നി-ന്ദുഹേ സംവഁഥ്സരോ വാ ഏഷ യദഗ്നിസ്തസ്യ ത്രേധാവിഹിതാ ഇഷ്ടകാഃ പ്രാജാപത്യാ വൈഷ്ണവീ- [വൈഷ്ണവീഃ, വൈശ്വകര്മണീ-] 37
-ര്വൈശ്വകര്മണീ-രഹോരാത്രാണ്യേവാ-ഽസ്യ പ്രാജാപത്യാ യദുഖ്യ-മ്ബിഭര്തി പ്രാജാപത്യാ ഏവ തദുപ ധത്തേ യ-ഥ്സമിധ ആദധാതി വൈഷ്ണവാ വൈ വനസ്പതയോ വൈഷ്ണവീരേവ തദുപ ധത്തേ യദിഷ്ടകാഭിരഗ്നി-ഞ്ചിനോതീയം-വൈഁ വിശ്വകര്മാ വൈശ്വകര്മണീരേവ തദുപ ധത്തേ തസ്മാ-ദാഹു-സ്ത്രിവൃദഗ്നിരിതി തം-വാഁ ഏതം-യഁജമാന ഏവ ചിന്വീത യദസ്യാന്യ ശ്ചിനുയാദ്യ-ത്ത-ന്ദക്ഷിണാഭിര്ന രാധയേദഗ്നിമസ്യ വൃഞ്ജീത യോ-ഽസ്യാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുയാ-ത്ത-ന്ദക്ഷിണാഭീ രാധയേദഗ്നിമേവ ത-ഥ്സ്പൃണോതി ॥ 38 ॥
(ഷോഢാവിഹിതോ വൈ - വൈഷ്ണവീ - രന്യോ - വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 9)
പ്രജാപതി-രഗ്നി-മചിനുതര്തുഭിഃ സംവഁഥ്സരം-വഁസന്തേനൈവാസ്യ പൂര്വാര്ധമചിനുത ഗ്രീഷ്മേണ ദക്ഷിണ-മ്പക്ഷം-വഁര്ഷാഭിഃ പുച്ഛഗ്ം ശരദോത്തര-മ്പക്ഷഗ്ം ഹേമന്തേന മദ്ധ്യ-മ്ബ്രഹ്മണാ വാ അസ്യ ത-ത്പൂര്വാര്ധമചിനുത ക്ഷത്രേണ ദക്ഷിണ-മ്പക്ഷ-മ്പശുഭിഃ പുച്ഛം-വിഁശോത്തര-മ്പക്ഷമാശയാ മദ്ധ്യം-യഁ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഋതുഭിരേവൈന-ഞ്ചിനുതേ-ഽഥോ ഏതദേവ സര്വമവ - [സര്വമവ, രുന്ധേ ശൃണ്വന്ത്യേന] 39
രുന്ധേ ശൃണ്വന്ത്യേന-മഗ്നി-ഞ്ചിക്യാനമത്ത്യന്നഗ്ം രോചത ഇയം-വാഁവ പ്രഥമാ ചിതിരോഷധയോ വനസ്പതയഃ പുരീഷമന്തരിക്ഷ-ന്ദ്വിതീയാ വയാഗ്ംസി പുരീഷമസൌ തൃതീയാ നക്ഷത്രാണി പുരീഷം-യഁജ്ഞശ്ചതുര്ഥീ ദക്ഷിണാ പുരീഷം-യഁജമാനഃ പഞ്ചമീ പ്രജാ പുരീഷം-യഁ-ത്ത്രിചിതീക-ഞ്ചിന്വീത യജ്ഞ-ന്ദക്ഷിണാമാത്മാന-മ്പ്രജാമന്തരിയാ-ത്തസ്മാ-ത്പഞ്ചചിതീകശ്ചേതവ്യ ഏതദേവ സര്വഗ്ഗ് സ്പൃണോതി യ-ത്തിസ്രശ്ചിതയ- [യ-ത്തിസ്രശ്ചിതയഃ, ത്രിവൃദ്ധ്യഗ്നിര്യ-ദ്ദ്വേ] 40
-സ്ത്രിവൃദ്ധ്യഗ്നിര്യ-ദ്ദ്വേ ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ പഞ്ച ചിതയോ ഭവന്തി പാങ്ക്തഃ പുരുഷ ആത്മാനമേവ സ്പൃണോതി പഞ്ച ചിതയോ ഭവന്തി പഞ്ചഭിഃ പുരീഷൈരഭ്യൂഹതി ദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദശാക്ഷരോ വൈ പുരുഷോ യാവാനേവ പുരുഷസ്തഗ്ഗ് സ്പൃണോത്യഥോ ദശാക്ഷരാ വിരാഡന്നം-വിഁരാ-ഡ്വിരാജ്യേവാന്നാദ്യേ പ്രതി തിഷ്ഠതി സംവഁഥ്സരോ വൈ ഷഷ്ഠീ ചിതിര്-ഋതവഃ പുരീഷഗ്ം ഷട് ചിതയോ ഭവന്തി ഷട് പുരീഷാണി ദ്വാദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സര ഏവ പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ 41 ॥
(അവ - ചിതയഃ - പുരീഷം - പഞ്ചദശ ച) (അ. 10)
രോഹിതോ ധൂമ്രരോഹിതഃ കര്കന്ധുരോഹിതസ്തേ പ്രാജാപത്യാ ബഭ്രുരരുണബഭ്രു-ശ്ശുകബഭ്രുസ്തേ രൌദ്രാ-ശ്ശ്യേതഃ ശ്യേതാക്ഷ-ശ്ശ്യേതഗ്രീവസ്തേ പിതൃദേവത്യാസ്തിസ്രഃ കൃഷ്ണാ വശാ വാരുണ്യസ്തിസ്ര-ശ്ശ്വേതാ വശാ-സ്സൌര്യോ മൈത്രാബാര്ഹസ്പത്യാ ധൂമ്രലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 42 ॥
(രോഹിതഃ-ഷഡ്വഗ്ംശതിഃ) (അ. 11)
പൃശ്ഞി-സ്തിരശ്ചീന-പൃശ്ഞിരൂര്ധ്വ-പൃശ്ഞിസ്തേ മാരുതാഃ ഫല്ഗൂര്ലോഹിതോര്ണീ ബലക്ഷീ താ-സ്സാരസ്വത്യഃ പൃഷതീ സ്ഥൂലപൃഷതീ ക്ഷുദ്രപൃഷതീ താ വൈശ്വദേവ്യസ്തിസ്ര-ശ്ശ്യാമാ വശാഃ പൌഷ്ണിയസ്തിസ്രോ രോഹിണീര്വശാ മൈത്രിയ ഐന്ദ്രാബാര്ഹസ്പത്യാ അരുണലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 43 ॥
(പൃശ്ഞിഃ - ഷഡ്വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 12)
ശിതിബാഹു-രന്യതശ്ശിതിബാഹു-സ്സമന്ത ശിതിബാഹുസ്ത ഐന്ദ്രവായവാ-ശ്ശിതിരന്ധ്രോ ഽന്യതശ്ശിതിരന്ധ്ര-സ്സമന്തശിതിരന്ധ്രസ്തേ മൈത്രാവരുണാ-ശ്ശുദ്ധവാല-സ്സര്വശുദ്ധവാലോ മണിവാലസ്ത ആശ്വിനാസ്തിസ്ര-ശ്ശില്പാ വശാ വൈശ്വദേവ്യസ്തിസ്ര-ശ്ശ്യേനീഃ പരമേഷ്ഠിനേ സോമാപൌഷ്ണാ-ശ്ശ്യാമലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 44 ॥
(ശിതിബാഹുഃ പഞ്ചവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 13)
ഉന്നത ഋഷഭോ വാമനസ്ത ഐന്ദ്രാവരുണാ-ശ്ശിതികകുച്ഛിതിപൃഷ്ഠ-ശ്ശിതിഭസ-ത്ത ഐന്ദ്രാബാര്ഹസ്പത്യാ-ശ്ശിതിപാച്ഛിത്യോഷ്ഠഃ ശിതിഭ്രുസ്ത ഐന്ദ്രാവൈഷ്ണവാസ്തിസ്ര-സ്സിദ്ധ്മാ വശാ വൈശ്വകര്മണ്യസ്തിസ്രോ ധാത്രേ പൃഷോദരാ ഐന്ദ്രാപൌഷ്ണാ-ശ്ശ്യേതലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 45 ॥
(ഉന്നതഃ പഞ്ചവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 14)
കര്ണാസ്ത്രയോ യാമാ-സ്സൌമ്യാസ്ത്രയഃ ശ്വിതിങ്ഗാ അഗ്നയേ യവിഷ്ഠായ ത്രയോ നകുലാസ്തിസ്രോ രോഹിണീസ്ത്ര്യവ്യസ്താ വസൂനാ-ന്തിസ്രോ-ഽരുണാ ദിത്യൌഹ്യസ്താ രുദ്രാണാഗ്ം സോമൈന്ദ്രാ ബഭ്രുലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 46 ॥
(കര്ണാസ്ത്രയോ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 15)
ശുണ്ഠാസ്ത്രയോ വൈഷ്ണവാ അധീലോധകര്ണാസ്ത്രയോ വിഷ്ണവ ഉരുക്രമായ ലഫ്സുദിനസ്ത്രയോ വിഷ്ണവ ഉരുഗായായ പഞ്ചാവീസ്തിസ്ര ആദിത്യാനാ-ന്ത്രിവഥ്സാ-സ്തിസ്രോ-ഽങ്ഗിരസാമൈന്ദ്രാവൈഷ്ണവാ ഗൌരലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 47 ॥
(ശുണ്ഠാ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 16)
ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ ത്രയഃ ശിതിപൃഷ്ഠാ ഇന്ദ്രായാ-ധിരാജായ ത്രയ-ശ്ശിതികകുദ ഇന്ദ്രായ സ്വരാജ്ഞേ ത്രയ-ശ്ശിതിഭസ-ദസ്തിസ്രസ്തുര്യൌഹ്യഃ സാദ്ധ്യാനാ-ന്തിസ്രഃ പഷ്ഠൌഹ്യോ വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാമാഗ്നേന്ദ്രാഃ കൃഷ്ണലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 48 ॥
(ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ - ദ്വാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 17)
അദിത്യൈ ത്രയോ രോഹിതൈതാ ഇന്ദ്രാണ്യൈ ത്രയഃ കൃഷ്ണൈതാഃ കുഹ്വൈ ത്രയോ-ഽരുണൈതാസ്തിസ്രോ ധേനവോ രാകായൈ ത്രയോ-ഽനഡ്വാഹഃ സിനീവാല്യാ ആഗ്നാവൈഷ്ണവാ രോഹിതലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 49 ॥
(അദിത്യാ-അഷ്ടാദശ) (അ. 18)
സൌമ്യാസ്ത്രയഃ പിശങ്ഗാ-സ്സോമായ രാജ്ഞേ ത്രയഃ സാരങ്ഗാഃ പാര്ജന്യാ നഭോരൂപാസ്തിസ്രോ-ഽജാ മല്ഹാ ഇന്ദ്രാണ്യൈ തിസ്രോ മേഷ്യ ആദിത്യാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യാ മാലങ്ഗാസ്തൂപരാഃ ॥ 50 ॥
(സൌമ്യാ - ഏകാന്നവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 19)
വാരുണാസ്ത്രയഃ കൃഷ്ണലലാമാ വരുണായ രാജ്ഞേ ത്രയോ രോഹിതലലാമാ വരുണായ രിശാദസേ ത്രയോ-ഽരുണലലാമാ-ശ്ശില്പാസ്ത്രയോ വൈശ്വദേവാസ്ത്രയഃ പൃശ്ഞയ-സ്സര്വദേവത്യാ ഐന്ദ്രാസൂരാ-ശ്ശ്യേതലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 51 ॥
(വാരുണാ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 20)
സോമായ സ്വരാജ്ഞേ-ഽനോവാഹാവനഡ്വാഹാ-വിന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-മോജോദാഭ്യാമുഷ്ടാരാ-വിന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-മ്ബലദാഭ്യാഗ്ം സീരവാഹാവവീ ദ്വേ ധേനൂ ഭൌമീ ദിഗ്ഭ്യോ വഡബേ ദ്വേ ധേനൂ ഭൌമീ വൈരാജീ പുരുഷീ ദ്വേ ധേനൂ ഭൌമീ വായവ ആരോഹണവാഹാവനഡ്വാഹൌ വാരുണീ കൃഷ്ണേ വശേ അരാഡ്യൌ ദിവ്യാവൃഷഭൌ പരിമരൌ ॥ 52 ॥
(സോമായ സ്വരാജ്ഞേ - ചതുസ്ത്രിഗ്ംശത്) (അ. 21)
ഏകാദശ പ്രാതര്ഗവ്യാഃ പശവ ആ ലഭ്യന്തേ ഛഗലഃ കല്മാഷഃ കികിദീവിര്വിദീഗയസ്തേ ത്വാഷ്ട്രാ-സ്സൌരീര്നവ ശ്വേതാ വശാ അനൂബന്ധ്യാ ഭവന്ത്യാഗ്നേയ ഐന്ദ്രാഗ്ന ആശ്വിനസ്തേ വിശാലയൂപ ആ ലഭ്യന്തേ ॥ 53 ॥
(ഐകാദശ പ്രാതഃ - പഞ്ചവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 22)
പിശങ്ഗാസ്ത്രയോ വാസന്താ-സ്സാരങ്ഗാസ്ത്രയോ ഗ്രൈഷ്മാഃ പൃഷന്തസ്ത്രയോ വാര്ഷികാഃ പൃശ്നയസ്ത്രയഃ ശാരദാഃ പൃശ്ഞിസക്ഥാ-സ്ത്രയോ ഹൈമന്തികാ അവലിപ്താസ്ത്രയഃ ശൈശിരാ-സ്സംവഁഥ്സരായ നിവക്ഷസഃ ॥ 54 ॥
(പിശങ്ഗാ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 23)
(രോഹിതഃ കൃഷ്ണാ ധൂമ്രലലാമാഃ - പൃശ്ഞിഃ ശ്യാമാ അരുണലലാമാഃ -ശിതിബാഹു-ശ്ശില്പാ-ശ്ശ്യേനീ-ശ്ശ്യാമലലാമാ - ഉന്നത-സ്സിദ്ധ്മാ ധാത്രേ പൌഷ്ണാ-ശ്ശ്യേതലലാമാഃ - കര്ണാ ബഭ്രുലലാമാഃ - ശുണ്ഠാ ഗൌരലലാമാ - ഇന്ദ്രായ കൃഷ്ണാലലാമാ - അദിത്യൈ രോഹിത ലലാമഃ -സൌമ്യാ മാലങ്ഗാ - വാരുണാ-സ്സൂരാ-ശ്ശ്യേതലലാമാ - ദശ ।)
(ഹിരണ്യവര്ണാ - അപാ-ങ്ഗ്രഹാന് - ഭൂതേഷ്ടകാഃ - സജൂഃ - സംവഁഥ്സരം - പ്രജാപതി-സ്സ ക്ഷുരപവി - രവഗ്നേര്വൈ ദീക്ഷയാ - സുവര്ഗായ തം-യഁന്ന - സൂയതേ - പ്രജാപതിര്-ഋതുഭീ - രോഹിതഃ - പൃഞിഃ - ശിതിബാഹു - രുന്നതഃ - കര്ണാഃ - ശുണ്ഠാ - ഇന്ദ്രായാ- ദിത്യൈ - സൌമ്യാ - വാരുണാഃ - സോമായൈ - കാദശ - പിശങ്ഗാ - സ്ത്രയോവിഗ്ംശതിഃ)
(ഹിരണ്യവര്ണാ - ഭൂതേഷ്ടകാഃ - ഛന്ദോ യത് - കനീയാഗ്ംസന്-ത്രിവൃദ്ധ്യഗ്നി - ര്വാരുണാ - ശ്ചതുഷ്പഞ്ചാശത് )
(ഹിരണ്യവര്ണാ, നിവക്ഷസഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
ഹിരണ്യവര്ണാ-ശ്ശുചയഃ പാവകാ യാസു ജാതഃ കശ്യപോ യാസ്വിന്ദ്രഃ । അഗ്നിം-യാഁ ഗര്ഭ-ന്ദധിരേ വിരൂപാസ്താ ന ആപ-ശ്ശഗ്ഗ് സ്യോനാ ഭവന്തു ॥ യാസാഗ്ം രാജാ വരുണോ യാതി മദ്ധ്യേ സത്യാനൃതേ അവപശ്യന് ജനാനാമ് । മധുശ്ചുത-ശ്ശുചയോ യാഃ പാവകാസ്താ ന ആപ-ശ്ശഗ്ഗ് സ്യോനാ ഭവന്തു ॥ യാസാ-ന്ദേവാ ദിവി കൃണ്വന്തി ഭക്ഷം-യാഁ അന്തരിക്ഷേ ബഹുധാ ഭവന്തി । യാഃ പൃഥിവീ-മ്പയസോന്ദന്തി - [ ] 1
ശുക്രാസ്താ ന ആപ-ശ്ശഗ്ഗ് സ്യോനാ ഭവന്തു ॥ ശിവേന മാ ചക്ഷുഷാ പശ്യതാ-ഽഽപ-ശ്ശിവയാ തനുവോപ സ്പൃശത ത്വച-മ്മേ । സര്വാഗ്ം അഗ്നീഗ്ം രഫ്സുഷദോ ഹുവേ വോ മയി വര്ചോ ബലമോജോ നി ധത്ത ॥ യദദ-സ്സ-മ്പ്രയതീരഹാ വനദതാഹതേ । തസ്മാദാ നദ്യോ നാമ സ്ഥ താ വോ നാമാനി സിന്ധവഃ ॥ യ-ത്പ്രേഷിതാ വരുണേന താ-ശ്ശീഭഗ്ം സമവല്ഗത । 2
തദാപ്നോ-ദിന്ദ്രോ വോ യതീ-സ്തസ്മാ-ദാപോ അനു സ്ഥന ॥ അപകാമഗ്ഗ് സ്യന്ദമാനാ അവീവരത വോ ഹികമ് । ഇന്ദ്രോ വ-ശ്ശക്തിഭി ര്ദേവീ-സ്തസ്മാ-ദ്വാര്ണാമ വോ ഹിതമ് ॥ ഏകോ ദേവോ അപ്യതിഷ്ഠ-ഥ്സ്യന്ദമാനാ യഥാ വശമ് । ഉദാനിഷു-ര്മഹീരിതി തസ്മാ-ദുദക-മുച്യതേ ॥ ആപോ ഭദ്രാ ഘൃതമിദാപ ആസുരഗ്നീ-ഷോമൌ ബിഭ്രത്യാപ ഇ-ത്താഃ । തീവ്രോ രസോ മധുപൃചാ- [മധുപൃചാമ്, അരങ്ഗമ ആ മാ] 3
-മരങ്ഗമ ആ മാ പ്രാണേന സഹ വര്ചസാ ഗന്ന് ॥ ആദി-ത്പശ്യാമ്യുത വാ ശൃണോമ്യാ മാ ഘോഷോ ഗച്ഛതി വാന്ന ആസാമ് । മന്യേ ഭേജാനോ അമൃതസ്യ തര്ഹി ഹിരണ്യവര്ണാ അതൃപം-യഁദാ വഃ ॥ ആപോ ഹി ഷ്ഠാ മയോ ഭുവസ്താ ന ഊര്ജേ ദധാതന । മഹേ രണായ ചക്ഷസേ ॥ യോ വഃ ശിവതമോ രസസ്തസ്യ ഭാജയതേഹ നഃ । ഉശതീരിവ മാതരഃ ॥ തസ്മാ അര-ങ്ഗമാമ വോ യസ്യ ക്ഷയായ ജിന്വഥ । ആപോ ജനയഥാ ച നഃ ॥ ദിവി ശ്രയ സ്വാന്തരിക്ഷേ യതസ്വ പൃഥിവ്യാ സ-മ്ഭവ ബ്രഹ്മവര്ച-സമസി ബ്രഹ്മവര്ചസായ ത്വാ ॥ 4
(ഉദന്തി - സമവല്ഗത - മധുപൃചാം - മാതരോ - ദ്വാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 1)
അപാ-ങ്ഗ്രഹാ-ന്ഗൃഹ്ണാത്യേതദ്വാവ രാജസൂയം-യഁദേതേ ഗ്രഹാ-സ്സവോ ഽഗ്നിര്വരുണസവോ രാജസൂയ-മഗ്നിസവ-ശ്ചിത്യസ്താഭ്യാ-മേവ സൂയതേ-ഽഥോ ഉഭാവേവ ലോകാവഭി ജയതി യശ്ച രാജസൂയേനേജാനസ്യ യശ്ചാ-ഽഗ്നിചിത ആപോ ഭവന്ത്യാപോ വാ അഗ്നേര്ഭ്രാതൃവ്യാ യദപോ ഽഗ്നേരധസ്താദുപ ദധാതി ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ ഭവത്യാത്മനാ പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവത്യമൃതം- [ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവത്യമൃതമ്, വാ ആപസ്തസ്മാ-] 5
-ഁവാ ആപസ്തസ്മാ-ദദ്ഭിരവതാന്ത-മഭി ഷിഞ്ചന്തി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛതി സര്വമായുരേതി യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ ചൈനാ ഏവം-വേഁദാന്നം-വാഁ ആപഃ പശവ ആപോ-ഽന്ന-മ്പശവോ-ഽന്നാദഃ പശുമാ-ന്ഭവതി യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ ചൈനാ ഏവം-വേഁദ ദ്വാദശ ഭവന്തി ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ [-സ്സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ, അന്നമവ രുന്ധേ] 6
അന്നമവ രുന്ധേ പാത്രാണി ഭവന്തി പാത്രേ വാ അന്നമദ്യതേ സയോന്യേവാന്നമവ രുന്ധ ആ ദ്വാദശാ-ത്പുരുഷാദന്ന-മത്ത്യഥോ പാത്രാന്ന ഛിദ്യതേ യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ ചൈനാ ഏവം-വേഁദ കുമ്ഭാശ്ച കുമ്ഭീശ്ച മിഥുനാനി ഭവന്തി മിഥുനസ്യ പ്രജാത്യൈ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ യസ്യൈതാ ഉപധീയന്തേ യ ഉ [യ ഉ, ചൈനാ ഏവം-വേഁദ] 7
ചൈനാ ഏവം-വേഁദ ശുഗ്വാ അഗ്നി-സ്സോ-ഽദ്ധ്വര്യും-യഁജമാന-മ്പ്രജാ-ശ്ശുചാ-ഽര്പയതി യദപ ഉപദധാതി ശുചമേവാസ്യ ശമയതി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാന-ശ്ശാമ്യന്തി പ്രജാ യത്രൈതാ ഉപധീയന്തേ ഽപാം-വാഁ ഏതാനി ഹൃദയാനി യദേതാ ആപോ യദേതാ അപ ഉപദധാതി ദിവ്യാഭിരേവൈനാ-സ്സഗ്ം സൃജതി വര്ഷുകഃ പര്ജന്യോ [പര്ജന്യഃ, ഭവതി യോ വാ] 8
ഭവതി യോ വാ ഏതാസാമായതന-ങ്കൢപ്തിം-വേഁദാ-ഽഽയതനവാ-ന്ഭവതി കല്പതേ ഽസ്മാ അനുസീതമുപ ദധാത്യേതദ്വാ ആസാമായതനമേഷാ കൢപ്തിര്യ ഏവം-വേഁദാ-ഽഽയതനവാ-ന്ഭവതി കല്പതേ-ഽസ്മൈ ദ്വദ്വമ്മന്യാ ഉപ ദധാതി ചതസ്രോ മദ്ധ്യേ ധൃത്യാ അന്നം-വാഁ ഇഷ്ടകാ ഏത-ത്ഖലു വൈ സാക്ഷാദന്നം-യഁദേഷ ചരുര്യദേത-ഞ്ചരുമുപ ദധാതി സാക്ഷാ- [സാക്ഷാത്, ഏവാ-ഽസ്മാ അന്നമവ രുന്ധേ] 9
-ദേവാ-ഽസ്മാ അന്നമവ രുന്ധേ മദ്ധ്യത ഉപ ദധാതി മദ്ധ്യത ഏവാസ്മാ അന്ന-ന്ദധാതി തസ്മാ-ന്മദ്ധ്യതോ-ഽന്നമദ്യതേ ബാര്ഹസ്പത്യോ ഭവതി ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതി-ര്ബ്രഹ്മണൈവാസ്മാ അന്നമവ രുന്ധേ ബ്രഹ്മവര്ചസമസി ബ്രഹ്മവര്ചസായ ത്വേത്യാഹ തേജസ്വീ ബ്രഹ്മവര്ചസീ ഭവതി യസ്യൈഷ ഉപധീയതേ യ ഉ ചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 10 ॥
(അമൃത - മസ്മൈ - ജായതേ യസ്യൈതാ - ഉപധീയന്തേ യ ഉ - പര്ജന്യ - ഉപദധാതി സാക്ഷാഥ് - സപ്തചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
ഭൂതേഷ്ടകാ ഉപ ദധാത്യത്രാത്ര വൈ മൃത്യുര്ജായതേ യത്രയത്രൈവ മൃത്യുര്ജായതേ തത ഏവൈനമവ യജതേ തസ്മാദഗ്നിചി-ഥ്സര്വമായുരേതി സര്വേ ഹ്യസ്യ മൃത്യവോ ഽവേഷ്ടാസ്തസ്മാ-ദഗ്നിചിന്നാ-ഭിചരിതവൈ പ്രത്യഗേന-മഭിചാര-സ്സ്തൃണുതേ സൂയതേ വാ ഏഷ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ദേവസുവാമേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്ത്യേതാവന്തോ വൈ ദേവാനാഗ്ം സവാസ്ത ഏവാ- [സവാസ്ത ഏവ, അസ്മൈ സവാ-ന്പ്ര] 11
-ഽസ്മൈ സവാ-ന്പ്ര യച്ഛന്തി ത ഏനഗ്ം സുവന്തേ സവോ-ഽഗ്നിര്വരുണസവോ രാജസൂയ-മ്ബ്രഹ്മസവശ്ചിത്യോ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈന-മ്ബ്രഹ്മണാ ദേവതാഭിരഭി ഷിഞ്ചത്യന്ന-സ്യാന്നസ്യാഭി ഷിഞ്ചത്യന്ന-സ്യാന്നസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചമഭി ഷിഞ്ചതി പുരസ്താദ്ധി പ്രതീചീ-നമന്നമദ്യതേ ശീര്ഷതോ-ഽഭി ഷിഞ്ചതി ശീര്ഷതോ ഹ്യന്നമദ്യത ആ മുഖാ-ദന്വവസ്രാവയതി [മുഖാ-ദന്വവസ്രാവയതി, മുഖത ഏവാ-ഽസ്മാ] 12
മുഖത ഏവാ-ഽസ്മാ അന്നാദ്യ-ന്ദധാത്യഗ്നേസ്ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭി ഷിഞ്ചാമീത്യാഹൈഷ വാ അഗ്നേ-സ്സവസ്തേനൈവൈനമഭി ഷിഞ്ചതി ബൃഹസ്പതേസ്ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭിഷിഞ്ചാമീത്യാഹ ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിര്ബ്രഹ്മണൈവൈനമഭി ഷിഞ്ചതീന്ദ്രസ്യ ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭി ഷിഞ്ചാ-മീത്യാഹേന്ദ്രിയമേവാസ്മി-ന്നുപരിഷ്ടാ-ദ്ദധാത്യേത- [-ദ്ദധാത്യേതത്, വൈ രാജസൂയസ്യ] 13
-ദ്വൈ രാജസൂയസ്യ രൂപം-യഁ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഉഭാവേവ ലോകാവഭി ജയതി യശ്ച രാജസൂയേനേജാനസ്യ യശ്ചാഗ്നിചിത ഇന്ദ്രസ്യ സുഷുവാണസ്യ ദശധേന്ദ്രിയം-വീഁര്യ-മ്പരാ-ഽപത-ത്തദ്ദേവാ-സ്സൌത്രാമണ്യാ സമഭരന്-ഥ്സൂയതേ വാ ഏഷ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ സൌത്രാമണ്യാ യജേതേന്ദ്രിയമേവ വീര്യഗ്ം സഭൃന്ത്യാ-ഽഽത്മ-ന്ധത്തേ ॥ 14 ॥
(ത ഏവാ - ന്വവസ്രാവയത്യേ - ത - ദഷ്ടാചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 3)
സജൂരബ്ദോ-ഽയാവഭി-സ്സജൂരുഷാ അരുണീഭി-സ്സജൂ-സ്സൂര്യ ഏതശേന സജോഷാവശ്വിനാ ദഗ്ംസോഭി-സ്സജൂരഗ്നിര്വൈശ്വാനര ഇഡാഭിര്ഘൃതേന സ്വാഹാ സംവഁഥ്സരോ വാ അബ്ദോ മാസാ അയാവാ ഉഷാ അരുണീ സൂര്യ ഏതശ ഇമേ അശ്വിനാ സംവഁഥ്സരോ-ഽഗ്നിര്വൈശ്വാനരഃ പശവ ഇഡാ പശവോ ഘൃതഗ്ം സംവഁഥ്സര-മ്പശവോ-ഽനു പ്ര ജായന്തേ സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മൈ പശൂ-ന്പ്രജനയതി ദര്ഭസ്തമ്ബേ ജുഹോതി യ - [ ] 15
-ദ്വാ അസ്യാ അമൃതം-യഁ-ദ്വീര്യ-ന്ത-ദ്ദര്ഭാസ്തസ്മിന് ജുഹോതി പ്രൈവ ജായതേ ഽന്നാദോ ഭവതി യസ്യൈവ-ഞ്ജുഹ്വത്യേതാ വൈ ദേവതാ അഗ്നേഃ പുരസ്താദ്ഭാഗാസ്താ ഏവ പ്രീണാത്യഥോ ചക്ഷുരേവാഗ്നേഃ പുരസ്താ-ത്പ്രതി ദധാത്യനന്ധോ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദാ-ഽഽപോ വാ ഇദമഗ്രേ സലിലമാസീ-ഥ്സ പ്രജാപതിഃ പുഷ്കരപര്ണേ വാതോ ഭൂതോ-ഽലേലായ-ഥ്സ [ഭൂതോ-ഽലേലായ-ഥ്സ, പ്രതിഷ്ഠാ-ന്നാ-ഽവിന്ദത] 16
പ്രതിഷ്ഠാ-ന്നാ-ഽവിന്ദത സ ഏതദപാ-ങ്കുലായമപശ്യ-ത്തസ്മിന്നഗ്നിമചിനുത തദിയമഭവ-ത്തതോ വൈ സ പ്രത്യതിഷ്ഠദ്യാ-മ്പുരസ്താദുപാ-ദധാ-ത്തച്ഛിരോ ഽഭവ-ഥ്സാ പ്രാചീ ദിഗ്യാ-ന്ദക്ഷിണത ഉപാദധാ-ഥ്സ ദക്ഷിണഃ പക്ഷോ-ഽഭവ-ഥ്സാ ദക്ഷിണാ ദിഗ്യാ-മ്പശ്ചാ-ദുപാദധാ-ത്ത-ത്പുച്ഛമഭവ-ഥ്സാ പ്രതീചീ ദിഗ്യാമുത്തരത ഉപാദധാ- [ഉപാദധാത്, സ ഉത്തരഃ] 17
-ഥ്സ ഉത്തരഃ പക്ഷോ-ഽഭവ-ഥ്സോദീചീ ദിഗ്യാമുപരിഷ്ടാ-ദുപാദധാ-ത്ത-ത്പൃഷ്ഠമഭവ-ഥ്സോര്ധ്വാ ദിഗിയം-വാഁ അഗ്നിഃ പഞ്ചേഷ്ടക-സ്തസ്മാ-ദ്യദസ്യാ-ങ്ഖനന്ത്യഭീഷ്ടകാ-ന്തൃന്ദന്ത്യഭി ശര്കരാഗ്ം സര്വാ വാ ഇയം-വഁയോഭ്യോ നക്ത-ന്ദൃശേ ദീപ്യതേ തസ്മാദിമാം-വഁയാഗ്ംസി നക്ത-ന്നാദ്ധ്യാസതേ യ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പ്രത്യേവ [പ്രത്യേവ, തിഷ്ഠത്യഭി ദിശോ] 18
തിഷ്ഠത്യഭി ദിശോ ജയത്യാഗ്നേയോ വൈ ബ്രാഹ്മണസ്തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണായ സര്വാസു ദിക്ഷ്വര്ധുകഗ്ഗ് സ്വാമേവ ത-ദ്ദിശമന്വേത്യപാം-വാഁ അഗ്നിഃ കുലായ-ന്തസ്മാദാപോ-ഽഗ്നിഗ്ം ഹാരുകാ-സ്സ്വാമേവ ത-ദ്യോനി-മ്പ്രവിശന്തി ॥ 19 ॥
(യദ- ലേലായ-ഥ്സ-ഉത്തരത ഉപാദധാ-ദേവ - ദ്വാത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
സംവഁഥ്സരമുഖ്യ-മ്ഭൃത്വാ ദ്വിതീയേ സംവഁഥ്സര ആഗ്നേയമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേദൈന്ദ്ര-മേകാദശകപാലം-വൈഁശ്വദേവ-ന്ദ്വാദശകപാല-മ്ബാര്ഹസ്പത്യ-ഞ്ചരും-വൈഁഷ്ണവ-ന്ത്രികപാല-ന്തൃതീയേ സംവഁഥ്സരേ-ഽഭിജിതാ യജേത യദഷ്ടാകപാലോ ഭവത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്ര്യാഗ്നേയ-ങ്ഗായത്ര-മ്പ്രാതസ്സവന-മ്പ്രാതസ്സവനമേവ തേന ദാധാര ഗായത്രീ-ഞ്ഛന്ദോ യദേകാദശകപാലോ ഭവത്യേകാദശാക്ഷരാ ത്രിഷ്ടുഗൈന്ദ്ര-ന്ത്രൈഷ്ടുഭ-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനഗ്ം സവന-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനമേവ സവന-ന്തേന ദാധാര ത്രിഷ്ടുഭ- [ത്രിഷ്ടുഭമ്, ഛന്ദോ യ-ദ്ദ്വാദശകപാലോ ഭവതി] 20
-ഞ്ഛന്ദോ യ-ദ്ദ്വാദശകപാലോ ഭവതി ദ്വാദശാക്ഷരാ ജഗതീ വൈശ്വദേവ-ഞ്ജാഗത-ന്തൃതീയസവന-ന്തൃതീയസവനമേവ തേന ദാധാര ജഗതീ-ഞ്ഛന്ദോ യ-ദ്ബാര്ഹസ്പത്യശ്ചരുര്ഭവതി ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിര്ബ്രഹ്മൈവ തേന ദാധാര യ-ദ്വൈഷ്ണവസ്ത്രികപാലോ ഭവതി യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുര്യജ്ഞമേവ തേന ദാധാര യ-ത്തൃതീയേ സംവഁഥ്സരേ-ഽഭിജിതാ യജതേ-ഽഭിജിത്യൈ യ-ഥ്സംവഁഥ്സരമുഖ്യ-മ്ബിഭര്തീമമേവ [ ] 21
തേന ലോകഗ്ഗ് സ്പൃണോതി യ-ദ്ദ്വിതീയേ സംവഁഥ്സരേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽന്തരിക്ഷമേവ തേന സ്പൃണോതി യ-ത്തൃതീയേ സംവഁഥ്സരേ യജതേ-ഽമുമേവ തേന ലോകഗ്ഗ് സ്പൃണോത്യേതം-വൈഁ പര ആട്ണാരഃ കക്ഷീവാഗ്ം ഔശിജോ വീതഹവ്യ-ശ്ശ്രായസസ്ത്രസദസ്യുഃ പൌരുകുഥ്സ്യഃ പ്രജാകാമാ അചിന്വത തതോ വൈ തേ സഹസ്രഗ്ം സഹസ്ര-മ്പുത്രാനവിന്ദന്ത പ്രഥതേ പ്രജയാ പശുഭിസ്താ-മ്മാത്രാമാപ്നോതി യാ-ന്തേ-ഽഗച്ഛന് യ ഏവം-വിഁദ്വാനേതമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ॥ 22 ॥
(ദാധാര ത്രിഷ്ടുഭ - മിമമേവൈ - വം - ചത്വാരി ച) (അ. 5)
പ്രജാപതിരഗ്നിമചിനുത സ ക്ഷുരപവിര്ഭൂത്വാ-ഽതിഷ്ഠ-ത്ത-ന്ദേവാ ബിഭ്യതോ നോപാ-ഽഽയ-ന്തേ ഛന്ദോഭിരാത്മാന-ഞ്ഛാദയിത്വോപാ-ഽഽയ-ന്തച്ഛന്ദസാ-ഞ്ഛന്ദസ്ത്വ-മ്ബ്രഹ്മ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസി ബ്രഹ്മണ ഏത-ദ്രൂപം-യഁ-ത്കൃഷ്ണാജിന-ങ്കാര്ഷ്ണീ ഉപാനഹാവുപ മുഞ്ചതേ ഛന്ദോഭിരേവാ-ഽഽത്മാന-ഞ്ഛാദയിത്വാ-ഽഗ്നിമുപ ചരത്യാത്മനോ-ഽഹിഗ്ംസായൈ ദേവനിധിര്വാ ഏഷ നി ധീയതേ യദഗ്നി- [യദഗ്നിഃ, അന്യേ വാ വൈ] 23
-രന്യേ വാ വൈ നിധിമഗുപ്തം-വിഁന്ദന്തി ന വാ പ്രതി പ്ര ജാനാത്യുഖാമാ ക്രാമത്യാത്മാനമേവാധിപാ-ങ്കുരുതേ ഗുപ്ത്യാ അഥോ ഖല്വാഹുര്നാ-ഽഽക്രമ്യേതി നൈര്-ഋത്യുഖാ യദാക്രാമേന്നിര്-ഋത്യാ ആത്മാനമപി ദദ്ധ്യാ-ത്തസ്മാന്നാ-ഽഽക്രമ്യാ പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി ഗുപ്ത്യാ അഥോ യഥാ ബ്രൂയാദേതന്മേ ഗോപായേതി താദൃഗേവ ത- [തത്, പ്രജാപതിര്വാ] 24
-ത്പ്രജാപതിര്വാ അഥര്വാ ഽഗ്നിരേവ ദദ്ധ്യങ്ങാഥര്വണസ്തസ്യേഷ്ടകാ അസ്ഥാന്യേതഗ്ം ഹ വാവ തദ്-ഋഷിരഭ്യനൂവാചേന്ദ്രോ ദധീചോ അസ്ഥഭിരിതി യദിഷ്ടകാഭിരഗ്നി-ഞ്ചിനോതി സാത്മാനമേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ സാത്മാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ ശരീരം-വാഁ ഏതദഗ്നേര്യച്ചിത്യ ആത്മാ വൈശ്വാനരോ യച്ചിതേ വൈശ്വാനര-ഞ്ജുഹോതി ശരീരമേവ സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ- [സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ, അഭ്യാരോഹതി] 25
-ഽഭ്യാരോഹതി ശരീരം-വാഁ ഏത-ദ്യജമാന-സ്സഗ്ഗ് സ്കുരുതേ യദഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യച്ചിതേ വൈശ്വാനര-ഞ്ജുഹോതി ശരീരമേവ സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ ഽഽത്മനാ-ഽഭ്യാരോഹതി തസ്മാ-ത്തസ്യ നാവ ദ്യന്തി ജീവന്നേവ ദേവാനപ്യേതി വൈശ്വാനര്യര്ചാ പുരീഷമുപ ദധാതീയം-വാഁ അഗ്നിര്വൈശ്വാനരസ്തസ്യൈഷാ ചിതിര്യ-ത്പുരീഷമഗ്നിമേവ വൈശ്വാനര-ഞ്ചിനുത ഏഷാ വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂര്യ-ദ്വൈശ്വാനരഃ പ്രിയാമേവാസ്യ തനുവമവ രുന്ധേ ॥ 26 ॥
(അഗ്നി - സ്തഥ് - സഗ്ഗ്സ്കൃത്യാ - ഗ്നേ - ര്ദശ ച) (അ. 6)
അഗ്നേര്വൈ ദീക്ഷയാ ദേവാ വിരാജമാപ്നുവ-ന്തിസ്രോ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ത്ത്രിപദാ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ഷഡ്-രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ഥ്ഷ-ഡ്വാ ഋതവഃ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്ദശാക്ഷരാ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ദ്വാദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ത്രയോദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ത്ത്രയോദശ [ത്രയോദശ, മാസാ-] 27
മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി പഞ്ചദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ത്പഞ്ചദശ വാ അര്ധമാസസ്യ രാത്രയോ-ഽര്ധമാസശ-സ്സംവഁഥ്സര ആപ്യതേ സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി സപ്തദശ രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്ദ്വാദശ മാസാഃ പഞ്ചര്തവ-സ്സ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ചതുര്വിഗ്ംശതിഗ്ം രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ച്ചതുര്വിഗ്ംശതിരര്ധമാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ത്രിഗ്ംശതഗ്ം രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ- [രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാത്, ത്രിഗ്ംശദക്ഷരാ] 28
-ത്ത്രിഗ്ംശദക്ഷരാ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി മാസ-ന്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്യോ മാസ-സ്സ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ വിരാ-ഡ്വിരാജമാപ്നോതി ചതുരോ മാസോ ദീക്ഷിത-സ്സ്യാച്ചതുരോ വാ ഏത-മ്മാസോ വസവോ-ഽബിഭരുസ്തേ പൃഥിവീമാ-ഽജയ-ന്ഗായത്രീ-ഞ്ഛന്ദോ-ഽഷ്ടൌ രുദ്രാസ്തേ-ഽന്തരിക്ഷമാ-ഽജയ-ന്ത്രിഷ്ടുഭ-ഞ്ഛന്ദോ ദ്വാദശാ-ഽഽദിത്യാസ്തേ ദിവമാ-ഽജയന് ജഗതീ-ഞ്ഛന്ദസ്തതോ വൈ തേ വ്യാവൃത-മഗച്ഛഞ്ഛ്രൈഷ്ഠ്യ-ന്ദേവാനാ-ന്തസ്മാ-ദ്ദ്വാദശ മാസോ ഭൃത്വാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിന്വീത ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ -ഽഗ്നിശ്ചിത്യസ്തസ്യാ-ഹോരാത്രാണീഷ്ടകാ ആപ്തേഷ്ടകമേന-ഞ്ചിനുതേ-ഽഥോ വ്യാവൃതമേവ ഗച്ഛതി ശ്രൈഷ്ഠ്യഗ്ം സമാനാനാമ് ॥ 29 ॥
(സ്യാ-ത്ത്രയോദശ - ത്രിഗ്ംശതഗ്ം രാത്രീര്ദീക്ഷിത-സ്സ്യാ-ദ്- വൈ തേ - ഽഷ്ടാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 7)
സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ ചീയതേ യദഗ്നിസ്തം-യഁന്നാന്വാരോഹേ-ഥ്സുവര്ഗാല്ലോകാ-ദ്യജമാനോ ഹീയേത പൃഥിവീമാ-ഽക്രമിഷ-മ്പ്രാണോ മാ മാ ഹാസീദന്തരിക്ഷമാ-ഽക്രമിഷ-മ്പ്രജാ മാ മാ ഹാസീ-ദ്ദിവമാ-ഽക്രമിഷഗ്ം സുവരഗന്മേത്യാഹൈഷ വാ അഗ്നേരന്വാരോഹസ്തേനൈവൈന-മന്വാരോഹതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ യ-ത്പക്ഷസമ്മിതാ-മ്മിനുയാ- [മിനുയാത്, കനീയാഗ്ംസ-] 30
-ത്കനീയാഗ്ംസം-യഁജ്ഞക്രതുമുപേയാ-ത്പാപീയസ്യസ്യാ ഽഽത്മനഃ പ്രജാ സ്യാ-ദ്വേദിസമ്മിതാ-മ്മിനോതി ജ്യായാഗ്ംസമേവ യജ്ഞക്രതുമുപൈതി നാസ്യാ-ഽഽത്മനഃ പാപീയസീ പ്രജാ ഭവതി സാഹസ്ര-ഞ്ചിന്വീത പ്രഥമ-ഞ്ചിന്വാന-സ്സഹസ്രസമ്മിതോ വാ അയം-ലോഁക ഇമമേവ ലോകമഭി ജയതി ദ്വിഷാഹസ്ര-ഞ്ചിന്വീത ദ്വിതീയ-ഞ്ചിന്വാനോ ദ്വിഷാഹസ്രം-വാഁ അന്തരിക്ഷ-മന്തരിക്ഷമേവാഭി ജയതി ത്രിഷാഹസ്ര-ഞ്ചിന്വീത തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാന- [തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാനഃ, ത്രിഷാഹസ്രോ വാ അസൌ] 31
-സ്ത്രിഷാഹസ്രോ വാ അസൌ ലോകോ ഽമുമേവ ലോകമഭി ജയതി ജാനുദഘ്ന-ഞ്ചിന്വീത പ്രഥമ-ഞ്ചിന്വാനോ ഗായത്രിയൈവേമം-ലോഁകമഭ്യാരോഹതി നാഭിദഘ്ന-ഞ്ചിന്വീത ദ്വിതീയ-ഞ്ചിന്വാനസ്ത്രിഷ്ടുഭൈവാ-ന്തരിക്ഷ-മഭ്യാരോഹതി ഗ്രീവദഘ്ന-ഞ്ചിന്വീത തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാനോ ജഗത്യൈവാമുന് ഁലോകമഭ്യാരോഹതി നാഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ രാമാമുപേയാദയോനൌ രേതോ ധാസ്യാമീതി ന ദ്വിതീയ-ഞ്ചിത്വാ-ഽന്യസ്യ സ്ത്രിയ- [സ്ത്രിയമ്, ഉപേയാന്ന] 32
-മുപേയാന്ന തൃതീയ-ഞ്ചിത്വാ കാ-ഞ്ചനോപേയാ-ദ്രേതോ വാ ഏതന്നി ധത്തേ യദഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യദുപേയാ-ദ്രേതസാ വ്യൃദ്ധ്യേതാ-ഽഥോ ഖല്വാഹുര പ്രജസ്യ-ന്ത-ദ്യന്നോപേയാദിതി യ-ദ്രേതസ്സിചാവുപദധാതി തേ ഏവ യജമാനസ്യ രേതോ ബിഭൃതസ്തസ്മാ-ദുപേയാ-ദ്രേതസോ-ഽസ്കന്ദായ ത്രീണി വാവ രേതാഗ്ംസി പിതാ പുത്രഃ പൌത്രോ [പൌത്രഃ, യ-ദ്ദ്വേ രേതസ്സിചാ] 33
യ-ദ്ദ്വേ രേതസ്സിചാ-വുപദദ്ധ്യാ-ദ്രേതോ-ഽസ്യ വിച്ഛിന്ദ്യാ-ത്തിസ്ര ഉപ ദധാതി രേതസ-സ്സന്തത്യാ ഇയം-വാഁവ പ്രഥമാ രേതസ്സിഗ് വാഗ്വാ ഇയ-ന്തസ്മാ-ത്പശ്യന്തീമാ-മ്പശ്യന്തി വാചം-വഁദന്തീമന്തരിക്ഷ-ന്ദ്വിതീയാ പ്രാണോ വാ അന്തരിക്ഷ-ന്തസ്മാന്നാ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്പശ്യന്തി ന പ്രാണമസൌ തൃതീയാ ചക്ഷുര്വാ അസൌ തസ്മാ-ത്പശ്യന്ത്യമൂ-മ്പശ്യന്തി ചക്ഷു-ര്യജുഷേമാ-ഞ്ചാ- [ചക്ഷു-ര്യജുഷേമാ-ഞ്ചാ, അമൂ-ഞ്ചോപ] 34
-ഽമൂ-ഞ്ചോപ ദധാതി മനസാ മദ്ധ്യമാമേഷാം-ലോഁകാനാ-ങ്കൢപ്ത്യാ അഥോ പ്രാണാനാമിഷ്ടോ യജ്ഞോ ഭൃഗുഭിരാശീര്ദാ വസുഭിസ്തസ്യ ത ഇഷ്ടസ്യ വീതസ്യ ദ്രവിണേഹ ഭക്ഷീയേത്യാഹ സ്തുതശസ്ത്രേ ഏവൈതേന ദുഹേ പിതാ മാതരിശ്വാ-ഽച്ഛിദ്രാ പദാ ധാ അച്ഛിദ്രാ ഉശിജഃ പദാ-ഽനു തക്ഷു-സ്സോമോ വിശ്വവിന്നേതാ നേഷ-ദ്ബൃഹസ്പതിരുക്ഥാമദാനി ശഗ്ംസിഷദിത്യാഹൈതദ്വാ അഗ്നേരുക്ഥ-ന്തേനൈവൈനമനു ശഗ്ംസതി ॥ 35 ॥
(മിനുയാത് - തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാനഃ - സ്ത്രിയം - പൌത്ര - ശ്ച - വൈ - സപ്ത ച) (അ. 8)
സൂയതേ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നീനാം-യഁ ഉഖായാ-മ്ഭ്രിയതേ യദധ-സ്സാദയേ-ദ്ഗര്ഭാഃ പ്രപാദുകാ-സ്സ്യുരഥോ യഥാ സവാ-ത്പ്രത്യവരോഹതി താദൃഗേവ തദാസന്ദീ സാദയതി ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായാഥോ സവമേവൈന-ങ്കരോതി ഗര്ഭോ വാ ഏഷ യദുഖ്യോ യോനിഃ ശിക്യം-യഁച്ഛിക്യാദുഖാ-ന്നിരൂഹേ-ദ്യോനേര്ഗര്ഭ-ന്നിര്ഹണ്യാ-ഥ്ഷഡുദ്യാമഗ്ം ശിക്യ-മ്ഭവതി ഷോഢാ വിഹിതോ വൈ [ ] 36
പുരുഷ ആത്മാ ച ശിരശ്ച ചത്വാര്യങ്ഗാന്യാത്മന്നേവൈന-മ്ബിഭര്തി പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ യദഗ്നിസ്തസ്യോഖാ ചോലൂഖല-ഞ്ച സ്തനൌ താവസ്യ പ്രജാ ഉപ ജീവന്തി യദുഖാ-ഞ്ചോലൂഖല-ഞ്ചോപദധാതി താഭ്യാമേവ യജമാനോ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ-ഽഗ്നി-ന്ദുഹേ സംവഁഥ്സരോ വാ ഏഷ യദഗ്നിസ്തസ്യ ത്രേധാവിഹിതാ ഇഷ്ടകാഃ പ്രാജാപത്യാ വൈഷ്ണവീ- [വൈഷ്ണവീഃ, വൈശ്വകര്മണീ-] 37
-ര്വൈശ്വകര്മണീ-രഹോരാത്രാണ്യേവാ-ഽസ്യ പ്രാജാപത്യാ യദുഖ്യ-മ്ബിഭര്തി പ്രാജാപത്യാ ഏവ തദുപ ധത്തേ യ-ഥ്സമിധ ആദധാതി വൈഷ്ണവാ വൈ വനസ്പതയോ വൈഷ്ണവീരേവ തദുപ ധത്തേ യദിഷ്ടകാഭിരഗ്നി-ഞ്ചിനോതീയം-വൈഁ വിശ്വകര്മാ വൈശ്വകര്മണീരേവ തദുപ ധത്തേ തസ്മാ-ദാഹു-സ്ത്രിവൃദഗ്നിരിതി തം-വാഁ ഏതം-യഁജമാന ഏവ ചിന്വീത യദസ്യാന്യ ശ്ചിനുയാദ്യ-ത്ത-ന്ദക്ഷിണാഭിര്ന രാധയേദഗ്നിമസ്യ വൃഞ്ജീത യോ-ഽസ്യാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുയാ-ത്ത-ന്ദക്ഷിണാഭീ രാധയേദഗ്നിമേവ ത-ഥ്സ്പൃണോതി ॥ 38 ॥
(ഷോഢാവിഹിതോ വൈ - വൈഷ്ണവീ - രന്യോ - വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 9)
പ്രജാപതി-രഗ്നി-മചിനുതര്തുഭിഃ സംവഁഥ്സരം-വഁസന്തേനൈവാസ്യ പൂര്വാര്ധമചിനുത ഗ്രീഷ്മേണ ദക്ഷിണ-മ്പക്ഷം-വഁര്ഷാഭിഃ പുച്ഛഗ്ം ശരദോത്തര-മ്പക്ഷഗ്ം ഹേമന്തേന മദ്ധ്യ-മ്ബ്രഹ്മണാ വാ അസ്യ ത-ത്പൂര്വാര്ധമചിനുത ക്ഷത്രേണ ദക്ഷിണ-മ്പക്ഷ-മ്പശുഭിഃ പുച്ഛം-വിഁശോത്തര-മ്പക്ഷമാശയാ മദ്ധ്യം-യഁ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഋതുഭിരേവൈന-ഞ്ചിനുതേ-ഽഥോ ഏതദേവ സര്വമവ - [സര്വമവ, രുന്ധേ ശൃണ്വന്ത്യേന] 39
രുന്ധേ ശൃണ്വന്ത്യേന-മഗ്നി-ഞ്ചിക്യാനമത്ത്യന്നഗ്ം രോചത ഇയം-വാഁവ പ്രഥമാ ചിതിരോഷധയോ വനസ്പതയഃ പുരീഷമന്തരിക്ഷ-ന്ദ്വിതീയാ വയാഗ്ംസി പുരീഷമസൌ തൃതീയാ നക്ഷത്രാണി പുരീഷം-യഁജ്ഞശ്ചതുര്ഥീ ദക്ഷിണാ പുരീഷം-യഁജമാനഃ പഞ്ചമീ പ്രജാ പുരീഷം-യഁ-ത്ത്രിചിതീക-ഞ്ചിന്വീത യജ്ഞ-ന്ദക്ഷിണാമാത്മാന-മ്പ്രജാമന്തരിയാ-ത്തസ്മാ-ത്പഞ്ചചിതീകശ്ചേതവ്യ ഏതദേവ സര്വഗ്ഗ് സ്പൃണോതി യ-ത്തിസ്രശ്ചിതയ- [യ-ത്തിസ്രശ്ചിതയഃ, ത്രിവൃദ്ധ്യഗ്നിര്യ-ദ്ദ്വേ] 40
-സ്ത്രിവൃദ്ധ്യഗ്നിര്യ-ദ്ദ്വേ ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ പഞ്ച ചിതയോ ഭവന്തി പാങ്ക്തഃ പുരുഷ ആത്മാനമേവ സ്പൃണോതി പഞ്ച ചിതയോ ഭവന്തി പഞ്ചഭിഃ പുരീഷൈരഭ്യൂഹതി ദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദശാക്ഷരോ വൈ പുരുഷോ യാവാനേവ പുരുഷസ്തഗ്ഗ് സ്പൃണോത്യഥോ ദശാക്ഷരാ വിരാഡന്നം-വിഁരാ-ഡ്വിരാജ്യേവാന്നാദ്യേ പ്രതി തിഷ്ഠതി സംവഁഥ്സരോ വൈ ഷഷ്ഠീ ചിതിര്-ഋതവഃ പുരീഷഗ്ം ഷട് ചിതയോ ഭവന്തി ഷട് പുരീഷാണി ദ്വാദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സര ഏവ പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ 41 ॥
(അവ - ചിതയഃ - പുരീഷം - പഞ്ചദശ ച) (അ. 10)
രോഹിതോ ധൂമ്രരോഹിതഃ കര്കന്ധുരോഹിതസ്തേ പ്രാജാപത്യാ ബഭ്രുരരുണബഭ്രു-ശ്ശുകബഭ്രുസ്തേ രൌദ്രാ-ശ്ശ്യേതഃ ശ്യേതാക്ഷ-ശ്ശ്യേതഗ്രീവസ്തേ പിതൃദേവത്യാസ്തിസ്രഃ കൃഷ്ണാ വശാ വാരുണ്യസ്തിസ്ര-ശ്ശ്വേതാ വശാ-സ്സൌര്യോ മൈത്രാബാര്ഹസ്പത്യാ ധൂമ്രലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 42 ॥
(രോഹിതഃ-ഷഡ്വഗ്ംശതിഃ) (അ. 11)
പൃശ്ഞി-സ്തിരശ്ചീന-പൃശ്ഞിരൂര്ധ്വ-പൃശ്ഞിസ്തേ മാരുതാഃ ഫല്ഗൂര്ലോഹിതോര്ണീ ബലക്ഷീ താ-സ്സാരസ്വത്യഃ പൃഷതീ സ്ഥൂലപൃഷതീ ക്ഷുദ്രപൃഷതീ താ വൈശ്വദേവ്യസ്തിസ്ര-ശ്ശ്യാമാ വശാഃ പൌഷ്ണിയസ്തിസ്രോ രോഹിണീര്വശാ മൈത്രിയ ഐന്ദ്രാബാര്ഹസ്പത്യാ അരുണലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 43 ॥
(പൃശ്ഞിഃ - ഷഡ്വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 12)
ശിതിബാഹു-രന്യതശ്ശിതിബാഹു-സ്സമന്ത ശിതിബാഹുസ്ത ഐന്ദ്രവായവാ-ശ്ശിതിരന്ധ്രോ ഽന്യതശ്ശിതിരന്ധ്ര-സ്സമന്തശിതിരന്ധ്രസ്തേ മൈത്രാവരുണാ-ശ്ശുദ്ധവാല-സ്സര്വശുദ്ധവാലോ മണിവാലസ്ത ആശ്വിനാസ്തിസ്ര-ശ്ശില്പാ വശാ വൈശ്വദേവ്യസ്തിസ്ര-ശ്ശ്യേനീഃ പരമേഷ്ഠിനേ സോമാപൌഷ്ണാ-ശ്ശ്യാമലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 44 ॥
(ശിതിബാഹുഃ പഞ്ചവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 13)
ഉന്നത ഋഷഭോ വാമനസ്ത ഐന്ദ്രാവരുണാ-ശ്ശിതികകുച്ഛിതിപൃഷ്ഠ-ശ്ശിതിഭസ-ത്ത ഐന്ദ്രാബാര്ഹസ്പത്യാ-ശ്ശിതിപാച്ഛിത്യോഷ്ഠഃ ശിതിഭ്രുസ്ത ഐന്ദ്രാവൈഷ്ണവാസ്തിസ്ര-സ്സിദ്ധ്മാ വശാ വൈശ്വകര്മണ്യസ്തിസ്രോ ധാത്രേ പൃഷോദരാ ഐന്ദ്രാപൌഷ്ണാ-ശ്ശ്യേതലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 45 ॥
(ഉന്നതഃ പഞ്ചവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 14)
കര്ണാസ്ത്രയോ യാമാ-സ്സൌമ്യാസ്ത്രയഃ ശ്വിതിങ്ഗാ അഗ്നയേ യവിഷ്ഠായ ത്രയോ നകുലാസ്തിസ്രോ രോഹിണീസ്ത്ര്യവ്യസ്താ വസൂനാ-ന്തിസ്രോ-ഽരുണാ ദിത്യൌഹ്യസ്താ രുദ്രാണാഗ്ം സോമൈന്ദ്രാ ബഭ്രുലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 46 ॥
(കര്ണാസ്ത്രയോ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 15)
ശുണ്ഠാസ്ത്രയോ വൈഷ്ണവാ അധീലോധകര്ണാസ്ത്രയോ വിഷ്ണവ ഉരുക്രമായ ലഫ്സുദിനസ്ത്രയോ വിഷ്ണവ ഉരുഗായായ പഞ്ചാവീസ്തിസ്ര ആദിത്യാനാ-ന്ത്രിവഥ്സാ-സ്തിസ്രോ-ഽങ്ഗിരസാമൈന്ദ്രാവൈഷ്ണവാ ഗൌരലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 47 ॥
(ശുണ്ഠാ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 16)
ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ ത്രയഃ ശിതിപൃഷ്ഠാ ഇന്ദ്രായാ-ധിരാജായ ത്രയ-ശ്ശിതികകുദ ഇന്ദ്രായ സ്വരാജ്ഞേ ത്രയ-ശ്ശിതിഭസ-ദസ്തിസ്രസ്തുര്യൌഹ്യഃ സാദ്ധ്യാനാ-ന്തിസ്രഃ പഷ്ഠൌഹ്യോ വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാമാഗ്നേന്ദ്രാഃ കൃഷ്ണലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 48 ॥
(ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ - ദ്വാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 17)
അദിത്യൈ ത്രയോ രോഹിതൈതാ ഇന്ദ്രാണ്യൈ ത്രയഃ കൃഷ്ണൈതാഃ കുഹ്വൈ ത്രയോ-ഽരുണൈതാസ്തിസ്രോ ധേനവോ രാകായൈ ത്രയോ-ഽനഡ്വാഹഃ സിനീവാല്യാ ആഗ്നാവൈഷ്ണവാ രോഹിതലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 49 ॥
(അദിത്യാ-അഷ്ടാദശ) (അ. 18)
സൌമ്യാസ്ത്രയഃ പിശങ്ഗാ-സ്സോമായ രാജ്ഞേ ത്രയഃ സാരങ്ഗാഃ പാര്ജന്യാ നഭോരൂപാസ്തിസ്രോ-ഽജാ മല്ഹാ ഇന്ദ്രാണ്യൈ തിസ്രോ മേഷ്യ ആദിത്യാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യാ മാലങ്ഗാസ്തൂപരാഃ ॥ 50 ॥
(സൌമ്യാ - ഏകാന്നവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 19)
വാരുണാസ്ത്രയഃ കൃഷ്ണലലാമാ വരുണായ രാജ്ഞേ ത്രയോ രോഹിതലലാമാ വരുണായ രിശാദസേ ത്രയോ-ഽരുണലലാമാ-ശ്ശില്പാസ്ത്രയോ വൈശ്വദേവാസ്ത്രയഃ പൃശ്ഞയ-സ്സര്വദേവത്യാ ഐന്ദ്രാസൂരാ-ശ്ശ്യേതലലാമാസ്തൂപരാഃ ॥ 51 ॥
(വാരുണാ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 20)
സോമായ സ്വരാജ്ഞേ-ഽനോവാഹാവനഡ്വാഹാ-വിന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-മോജോദാഭ്യാമുഷ്ടാരാ-വിന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-മ്ബലദാഭ്യാഗ്ം സീരവാഹാവവീ ദ്വേ ധേനൂ ഭൌമീ ദിഗ്ഭ്യോ വഡബേ ദ്വേ ധേനൂ ഭൌമീ വൈരാജീ പുരുഷീ ദ്വേ ധേനൂ ഭൌമീ വായവ ആരോഹണവാഹാവനഡ്വാഹൌ വാരുണീ കൃഷ്ണേ വശേ അരാഡ്യൌ ദിവ്യാവൃഷഭൌ പരിമരൌ ॥ 52 ॥
(സോമായ സ്വരാജ്ഞേ - ചതുസ്ത്രിഗ്ംശത്) (അ. 21)
ഏകാദശ പ്രാതര്ഗവ്യാഃ പശവ ആ ലഭ്യന്തേ ഛഗലഃ കല്മാഷഃ കികിദീവിര്വിദീഗയസ്തേ ത്വാഷ്ട്രാ-സ്സൌരീര്നവ ശ്വേതാ വശാ അനൂബന്ധ്യാ ഭവന്ത്യാഗ്നേയ ഐന്ദ്രാഗ്ന ആശ്വിനസ്തേ വിശാലയൂപ ആ ലഭ്യന്തേ ॥ 53 ॥
(ഐകാദശ പ്രാതഃ - പഞ്ചവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 22)
പിശങ്ഗാസ്ത്രയോ വാസന്താ-സ്സാരങ്ഗാസ്ത്രയോ ഗ്രൈഷ്മാഃ പൃഷന്തസ്ത്രയോ വാര്ഷികാഃ പൃശ്നയസ്ത്രയഃ ശാരദാഃ പൃശ്ഞിസക്ഥാ-സ്ത്രയോ ഹൈമന്തികാ അവലിപ്താസ്ത്രയഃ ശൈശിരാ-സ്സംവഁഥ്സരായ നിവക്ഷസഃ ॥ 54 ॥
(പിശങ്ഗാ - വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 23)
(രോഹിതഃ കൃഷ്ണാ ധൂമ്രലലാമാഃ - പൃശ്ഞിഃ ശ്യാമാ അരുണലലാമാഃ -ശിതിബാഹു-ശ്ശില്പാ-ശ്ശ്യേനീ-ശ്ശ്യാമലലാമാ - ഉന്നത-സ്സിദ്ധ്മാ ധാത്രേ പൌഷ്ണാ-ശ്ശ്യേതലലാമാഃ - കര്ണാ ബഭ്രുലലാമാഃ - ശുണ്ഠാ ഗൌരലലാമാ - ഇന്ദ്രായ കൃഷ്ണാലലാമാ - അദിത്യൈ രോഹിത ലലാമഃ -സൌമ്യാ മാലങ്ഗാ - വാരുണാ-സ്സൂരാ-ശ്ശ്യേതലലാമാ - ദശ ।)
(ഹിരണ്യവര്ണാ - അപാ-ങ്ഗ്രഹാന് - ഭൂതേഷ്ടകാഃ - സജൂഃ - സംവഁഥ്സരം - പ്രജാപതി-സ്സ ക്ഷുരപവി - രവഗ്നേര്വൈ ദീക്ഷയാ - സുവര്ഗായ തം-യഁന്ന - സൂയതേ - പ്രജാപതിര്-ഋതുഭീ - രോഹിതഃ - പൃഞിഃ - ശിതിബാഹു - രുന്നതഃ - കര്ണാഃ - ശുണ്ഠാ - ഇന്ദ്രായാ- ദിത്യൈ - സൌമ്യാ - വാരുണാഃ - സോമായൈ - കാദശ - പിശങ്ഗാ - സ്ത്രയോവിഗ്ംശതിഃ)
(ഹിരണ്യവര്ണാ - ഭൂതേഷ്ടകാഃ - ഛന്ദോ യത് - കനീയാഗ്ംസന്-ത്രിവൃദ്ധ്യഗ്നി - ര്വാരുണാ - ശ്ചതുഷ്പഞ്ചാശത് )
(ഹിരണ്യവര്ണാ, നിവക്ഷസഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥