કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્નઃ - ઉપાનુવાક્યાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
હિરણ્યવર્ણા-શ્શુચયઃ પાવકા યાસુ જાતઃ કશ્યપો યાસ્વિન્દ્રઃ । અગ્નિં-યાઁ ગર્ભ-ન્દધિરે વિરૂપાસ્તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ યાસાગ્ં રાજા વરુણો યાતિ મદ્ધ્યે સત્યાનૃતે અવપશ્યન્ જનાનામ્ । મધુશ્ચુત-શ્શુચયો યાઃ પાવકાસ્તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ યાસા-ન્દેવા દિવિ કૃણ્વન્તિ ભક્ષં-યાઁ અન્તરિક્ષે બહુધા ભવન્તિ । યાઃ પૃથિવી-મ્પયસોન્દન્તિ - [ ] 1
શુક્રાસ્તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ શિવેન મા ચક્ષુષા પશ્યતા-ઽઽપ-શ્શિવયા તનુવોપ સ્પૃશત ત્વચ-મ્મે । સર્વાગ્ં અગ્નીગ્ં રફ્સુષદો હુવે વો મયિ વર્ચો બલમોજો નિ ધત્ત ॥ યદદ-સ્સ-મ્પ્રયતીરહા વનદતાહતે । તસ્માદા નદ્યો નામ સ્થ તા વો નામાનિ સિન્ધવઃ ॥ ય-ત્પ્રેષિતા વરુણેન તા-શ્શીભગ્ં સમવલ્ગત । 2
તદાપ્નો-દિન્દ્રો વો યતી-સ્તસ્મા-દાપો અનુ સ્થન ॥ અપકામગ્ગ્ સ્યન્દમાના અવીવરત વો હિકમ્ । ઇન્દ્રો વ-શ્શક્તિભિ ર્દેવી-સ્તસ્મા-દ્વાર્ણામ વો હિતમ્ ॥ એકો દેવો અપ્યતિષ્ઠ-થ્સ્યન્દમાના યથા વશમ્ । ઉદાનિષુ-ર્મહીરિતિ તસ્મા-દુદક-મુચ્યતે ॥ આપો ભદ્રા ઘૃતમિદાપ આસુરગ્ની-ષોમૌ બિભ્રત્યાપ ઇ-ત્તાઃ । તીવ્રો રસો મધુપૃચા- [મધુપૃચામ્, અરઙ્ગમ આ મા] 3
-મરઙ્ગમ આ મા પ્રાણેન સહ વર્ચસા ગન્ન્ ॥ આદિ-ત્પશ્યામ્યુત વા શૃણોમ્યા મા ઘોષો ગચ્છતિ વાન્ન આસામ્ । મન્યે ભેજાનો અમૃતસ્ય તર્હિ હિરણ્યવર્ણા અતૃપં-યઁદા વઃ ॥ આપો હિ ષ્ઠા મયો ભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે ॥ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીરિવ માતરઃ ॥ તસ્મા અર-ઙ્ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥ દિવિ શ્રય સ્વાન્તરિક્ષે યતસ્વ પૃથિવ્યા સ-મ્ભવ બ્રહ્મવર્ચ-સમસિ બ્રહ્મવર્ચસાય ત્વા ॥ 4
(ઉદન્તિ - સમવલ્ગત - મધુપૃચાં - માતરો - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
અપા-ઙ્ગ્રહા-ન્ગૃહ્ણાત્યેતદ્વાવ રાજસૂયં-યઁદેતે ગ્રહા-સ્સવો ઽગ્નિર્વરુણસવો રાજસૂય-મગ્નિસવ-શ્ચિત્યસ્તાભ્યા-મેવ સૂયતે-ઽથો ઉભાવેવ લોકાવભિ જયતિ યશ્ચ રાજસૂયેનેજાનસ્ય યશ્ચા-ઽગ્નિચિત આપો ભવન્ત્યાપો વા અગ્નેર્ભ્રાતૃવ્યા યદપો ઽગ્નેરધસ્તાદુપ દધાતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યમૃતં- [ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યમૃતમ્, વા આપસ્તસ્મા-] 5
-ઁવા આપસ્તસ્મા-દદ્ભિરવતાન્ત-મભિ ષિઞ્ચન્તિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ સર્વમાયુરેતિ યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદાન્નં-વાઁ આપઃ પશવ આપો-ઽન્ન-મ્પશવો-ઽન્નાદઃ પશુમા-ન્ભવતિ યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદ દ્વાદશ ભવન્તિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા [-સ્સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા, અન્નમવ રુન્ધે] 6
અન્નમવ રુન્ધે પાત્રાણિ ભવન્તિ પાત્રે વા અન્નમદ્યતે સયોન્યેવાન્નમવ રુન્ધ આ દ્વાદશા-ત્પુરુષાદન્ન-મત્ત્યથો પાત્રાન્ન છિદ્યતે યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદ કુમ્ભાશ્ચ કુમ્ભીશ્ચ મિથુનાનિ ભવન્તિ મિથુનસ્ય પ્રજાત્યૈ પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયતે યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ [ય ઉ, ચૈના એવં-વેઁદ] 7
ચૈના એવં-વેઁદ શુગ્વા અગ્નિ-સ્સો-ઽદ્ધ્વર્યું-યઁજમાન-મ્પ્રજા-શ્શુચા-ઽર્પયતિ યદપ ઉપદધાતિ શુચમેવાસ્ય શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાન-શ્શામ્યન્તિ પ્રજા યત્રૈતા ઉપધીયન્તે ઽપાં-વાઁ એતાનિ હૃદયાનિ યદેતા આપો યદેતા અપ ઉપદધાતિ દિવ્યાભિરેવૈના-સ્સગ્ં સૃજતિ વર્ષુકઃ પર્જન્યો [પર્જન્યઃ, ભવતિ યો વા] 8
ભવતિ યો વા એતાસામાયતન-ઙ્કૢપ્તિં-વેઁદા-ઽઽયતનવા-ન્ભવતિ કલ્પતે ઽસ્મા અનુસીતમુપ દધાત્યેતદ્વા આસામાયતનમેષા કૢપ્તિર્ય એવં-વેઁદા-ઽઽયતનવા-ન્ભવતિ કલ્પતે-ઽસ્મૈ દ્વદ્વમ્મન્યા ઉપ દધાતિ ચતસ્રો મદ્ધ્યે ધૃત્યા અન્નં-વાઁ ઇષ્ટકા એત-ત્ખલુ વૈ સાક્ષાદન્નં-યઁદેષ ચરુર્યદેત-ઞ્ચરુમુપ દધાતિ સાક્ષા- [સાક્ષાત્, એવા-ઽસ્મા અન્નમવ રુન્ધે] 9
-દેવા-ઽસ્મા અન્નમવ રુન્ધે મદ્ધ્યત ઉપ દધાતિ મદ્ધ્યત એવાસ્મા અન્ન-ન્દધાતિ તસ્મા-ન્મદ્ધ્યતો-ઽન્નમદ્યતે બાર્હસ્પત્યો ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવાસ્મા અન્નમવ રુન્ધે બ્રહ્મવર્ચસમસિ બ્રહ્મવર્ચસાય ત્વેત્યાહ તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ યસ્યૈષ ઉપધીયતે ય ઉ ચૈનમેવં-વેઁદ ॥ 10 ॥
(અમૃત - મસ્મૈ - જાયતે યસ્યૈતા - ઉપધીયન્તે ય ઉ - પર્જન્ય - ઉપદધાતિ સાક્ષાથ્ - સપ્તચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
ભૂતેષ્ટકા ઉપ દધાત્યત્રાત્ર વૈ મૃત્યુર્જાયતે યત્રયત્રૈવ મૃત્યુર્જાયતે તત એવૈનમવ યજતે તસ્માદગ્નિચિ-થ્સર્વમાયુરેતિ સર્વે હ્યસ્ય મૃત્યવો ઽવેષ્ટાસ્તસ્મા-દગ્નિચિન્ના-ભિચરિતવૈ પ્રત્યગેન-મભિચાર-સ્સ્તૃણુતે સૂયતે વા એષ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે દેવસુવામેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્ત્યેતાવન્તો વૈ દેવાનાગ્ં સવાસ્ત એવા- [સવાસ્ત એવ, અસ્મૈ સવા-ન્પ્ર] 11
-ઽસ્મૈ સવા-ન્પ્ર યચ્છન્તિ ત એનગ્ં સુવન્તે સવો-ઽગ્નિર્વરુણસવો રાજસૂય-મ્બ્રહ્મસવશ્ચિત્યો દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈન-મ્બ્રહ્મણા દેવતાભિરભિ ષિઞ્ચત્યન્ન-સ્યાન્નસ્યાભિ ષિઞ્ચત્યન્ન-સ્યાન્નસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચમભિ ષિઞ્ચતિ પુરસ્તાદ્ધિ પ્રતીચી-નમન્નમદ્યતે શીર્ષતો-ઽભિ ષિઞ્ચતિ શીર્ષતો હ્યન્નમદ્યત આ મુખા-દન્વવસ્રાવયતિ [મુખા-દન્વવસ્રાવયતિ, મુખત એવા-ઽસ્મા] 12
મુખત એવા-ઽસ્મા અન્નાદ્ય-ન્દધાત્યગ્નેસ્ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિ ષિઞ્ચામીત્યાહૈષ વા અગ્ને-સ્સવસ્તેનૈવૈનમભિ ષિઞ્ચતિ બૃહસ્પતેસ્ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામીત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનમભિ ષિઞ્ચતીન્દ્રસ્ય ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિ ષિઞ્ચા-મીત્યાહેન્દ્રિયમેવાસ્મિ-ન્નુપરિષ્ટા-દ્દધાત્યેત- [-દ્દધાત્યેતત્, વૈ રાજસૂયસ્ય] 13
-દ્વૈ રાજસૂયસ્ય રૂપં-યઁ એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઉભાવેવ લોકાવભિ જયતિ યશ્ચ રાજસૂયેનેજાનસ્ય યશ્ચાગ્નિચિત ઇન્દ્રસ્ય સુષુવાણસ્ય દશધેન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પરા-ઽપત-ત્તદ્દેવા-સ્સૌત્રામણ્યા સમભરન્-થ્સૂયતે વા એષ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા સૌત્રામણ્યા યજેતેન્દ્રિયમેવ વીર્યગ્ં સભૃન્ત્યા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે ॥ 14 ॥
(ત એવા - ન્વવસ્રાવયત્યે - ત - દષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
સજૂરબ્દો-ઽયાવભિ-સ્સજૂરુષા અરુણીભિ-સ્સજૂ-સ્સૂર્ય એતશેન સજોષાવશ્વિના દગ્ંસોભિ-સ્સજૂરગ્નિર્વૈશ્વાનર ઇડાભિર્ઘૃતેન સ્વાહા સંવઁથ્સરો વા અબ્દો માસા અયાવા ઉષા અરુણી સૂર્ય એતશ ઇમે અશ્વિના સંવઁથ્સરો-ઽગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ પશવ ઇડા પશવો ઘૃતગ્ં સંવઁથ્સર-મ્પશવો-ઽનુ પ્ર જાયન્તે સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રજનયતિ દર્ભસ્તમ્બે જુહોતિ ય - [ ] 15
-દ્વા અસ્યા અમૃતં-યઁ-દ્વીર્ય-ન્ત-દ્દર્ભાસ્તસ્મિન્ જુહોતિ પ્રૈવ જાયતે ઽન્નાદો ભવતિ યસ્યૈવ-ઞ્જુહ્વત્યેતા વૈ દેવતા અગ્નેઃ પુરસ્તાદ્ભાગાસ્તા એવ પ્રીણાત્યથો ચક્ષુરેવાગ્નેઃ પુરસ્તા-ત્પ્રતિ દધાત્યનન્ધો ભવતિ ય એવં-વેઁદા-ઽઽપો વા ઇદમગ્રે સલિલમાસી-થ્સ પ્રજાપતિઃ પુષ્કરપર્ણે વાતો ભૂતો-ઽલેલાય-થ્સ [ભૂતો-ઽલેલાય-થ્સ, પ્રતિષ્ઠા-ન્ના-ઽવિન્દત] 16
પ્રતિષ્ઠા-ન્ના-ઽવિન્દત સ એતદપા-ઙ્કુલાયમપશ્ય-ત્તસ્મિન્નગ્નિમચિનુત તદિયમભવ-ત્તતો વૈ સ પ્રત્યતિષ્ઠદ્યા-મ્પુરસ્તાદુપા-દધા-ત્તચ્છિરો ઽભવ-થ્સા પ્રાચી દિગ્યા-ન્દક્ષિણત ઉપાદધા-થ્સ દક્ષિણઃ પક્ષો-ઽભવ-થ્સા દક્ષિણા દિગ્યા-મ્પશ્ચા-દુપાદધા-ત્ત-ત્પુચ્છમભવ-થ્સા પ્રતીચી દિગ્યામુત્તરત ઉપાદધા- [ઉપાદધાત્, સ ઉત્તરઃ] 17
-થ્સ ઉત્તરઃ પક્ષો-ઽભવ-થ્સોદીચી દિગ્યામુપરિષ્ટા-દુપાદધા-ત્ત-ત્પૃષ્ઠમભવ-થ્સોર્ધ્વા દિગિયં-વાઁ અગ્નિઃ પઞ્ચેષ્ટક-સ્તસ્મા-દ્યદસ્યા-ઙ્ખનન્ત્યભીષ્ટકા-ન્તૃન્દન્ત્યભિ શર્કરાગ્ં સર્વા વા ઇયં-વઁયોભ્યો નક્ત-ન્દૃશે દીપ્યતે તસ્માદિમાં-વઁયાગ્ંસિ નક્ત-ન્નાદ્ધ્યાસતે ય એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુતે પ્રત્યેવ [પ્રત્યેવ, તિષ્ઠત્યભિ દિશો] 18
તિષ્ઠત્યભિ દિશો જયત્યાગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણસ્તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણાય સર્વાસુ દિક્ષ્વર્ધુકગ્ગ્ સ્વામેવ ત-દ્દિશમન્વેત્યપાં-વાઁ અગ્નિઃ કુલાય-ન્તસ્માદાપો-ઽગ્નિગ્ં હારુકા-સ્સ્વામેવ ત-દ્યોનિ-મ્પ્રવિશન્તિ ॥ 19 ॥
(યદ- લેલાય-થ્સ-ઉત્તરત ઉપાદધા-દેવ - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
સંવઁથ્સરમુખ્ય-મ્ભૃત્વા દ્વિતીયે સંવઁથ્સર આગ્નેયમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલં-વૈઁશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલ-મ્બાર્હસ્પત્ય-ઞ્ચરું-વૈઁષ્ણવ-ન્ત્રિકપાલ-ન્તૃતીયે સંવઁથ્સરે-ઽભિજિતા યજેત યદષ્ટાકપાલો ભવત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્ર્યાગ્નેય-ઙ્ગાયત્ર-મ્પ્રાતસ્સવન-મ્પ્રાતસ્સવનમેવ તેન દાધાર ગાયત્રી-ઞ્છન્દો યદેકાદશકપાલો ભવત્યેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુગૈન્દ્ર-ન્ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવન-મ્માદ્ધ્યન્દિનમેવ સવન-ન્તેન દાધાર ત્રિષ્ટુભ- [ત્રિષ્ટુભમ્, છન્દો ય-દ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ] 20
-ઞ્છન્દો ય-દ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી વૈશ્વદેવ-ઞ્જાગત-ન્તૃતીયસવન-ન્તૃતીયસવનમેવ તેન દાધાર જગતી-ઞ્છન્દો ય-દ્બાર્હસ્પત્યશ્ચરુર્ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મૈવ તેન દાધાર ય-દ્વૈષ્ણવસ્ત્રિકપાલો ભવતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞમેવ તેન દાધાર ય-ત્તૃતીયે સંવઁથ્સરે-ઽભિજિતા યજતે-ઽભિજિત્યૈ ય-થ્સંવઁથ્સરમુખ્ય-મ્બિભર્તીમમેવ [ ] 21
તેન લોકગ્ગ્ સ્પૃણોતિ ય-દ્દ્વિતીયે સંવઁથ્સરે-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ઽન્તરિક્ષમેવ તેન સ્પૃણોતિ ય-ત્તૃતીયે સંવઁથ્સરે યજતે-ઽમુમેવ તેન લોકગ્ગ્ સ્પૃણોત્યેતં-વૈઁ પર આટ્ણારઃ કક્ષીવાગ્ં ઔશિજો વીતહવ્ય-શ્શ્રાયસસ્ત્રસદસ્યુઃ પૌરુકુથ્સ્યઃ પ્રજાકામા અચિન્વત તતો વૈ તે સહસ્રગ્ં સહસ્ર-મ્પુત્રાનવિન્દન્ત પ્રથતે પ્રજયા પશુભિસ્તા-મ્માત્રામાપ્નોતિ યા-ન્તે-ઽગચ્છન્ ય એવં-વિઁદ્વાનેતમગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ॥ 22 ॥
(દાધાર ત્રિષ્ટુભ - મિમમેવૈ - વં - ચત્વારિ ચ) (અ. 5)
પ્રજાપતિરગ્નિમચિનુત સ ક્ષુરપવિર્ભૂત્વા-ઽતિષ્ઠ-ત્ત-ન્દેવા બિભ્યતો નોપા-ઽઽય-ન્તે છન્દોભિરાત્માન-ઞ્છાદયિત્વોપા-ઽઽય-ન્તચ્છન્દસા-ઞ્છન્દસ્ત્વ-મ્બ્રહ્મ વૈ છન્દાગ્ંસિ બ્રહ્મણ એત-દ્રૂપં-યઁ-ત્કૃષ્ણાજિન-ઙ્કાર્ષ્ણી ઉપાનહાવુપ મુઞ્ચતે છન્દોભિરેવા-ઽઽત્માન-ઞ્છાદયિત્વા-ઽગ્નિમુપ ચરત્યાત્મનો-ઽહિગ્ંસાયૈ દેવનિધિર્વા એષ નિ ધીયતે યદગ્નિ- [યદગ્નિઃ, અન્યે વા વૈ] 23
-રન્યે વા વૈ નિધિમગુપ્તં-વિઁન્દન્તિ ન વા પ્રતિ પ્ર જાનાત્યુખામા ક્રામત્યાત્માનમેવાધિપા-ઙ્કુરુતે ગુપ્ત્યા અથો ખલ્વાહુર્ના-ઽઽક્રમ્યેતિ નૈર્-ઋત્યુખા યદાક્રામેન્નિર્-ઋત્યા આત્માનમપિ દદ્ધ્યા-ત્તસ્માન્ના-ઽઽક્રમ્યા પુરુષશીર્ષમુપ દધાતિ ગુપ્ત્યા અથો યથા બ્રૂયાદેતન્મે ગોપાયેતિ તાદૃગેવ ત- [તત્, પ્રજાપતિર્વા] 24
-ત્પ્રજાપતિર્વા અથર્વા ઽગ્નિરેવ દદ્ધ્યઙ્ઙાથર્વણસ્તસ્યેષ્ટકા અસ્થાન્યેતગ્ં હ વાવ તદ્-ઋષિરભ્યનૂવાચેન્દ્રો દધીચો અસ્થભિરિતિ યદિષ્ટકાભિરગ્નિ-ઞ્ચિનોતિ સાત્માનમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સાત્મામુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદ શરીરં-વાઁ એતદગ્નેર્યચ્ચિત્ય આત્મા વૈશ્વાનરો યચ્ચિતે વૈશ્વાનર-ઞ્જુહોતિ શરીરમેવ સગ્ગ્સ્કૃત્યા- [સગ્ગ્સ્કૃત્યા, અભ્યારોહતિ] 25
-ઽભ્યારોહતિ શરીરં-વાઁ એત-દ્યજમાન-સ્સગ્ગ્ સ્કુરુતે યદગ્નિ-ઞ્ચિનુતે યચ્ચિતે વૈશ્વાનર-ઞ્જુહોતિ શરીરમેવ સગ્ગ્સ્કૃત્યા ઽઽત્મના-ઽભ્યારોહતિ તસ્મા-ત્તસ્ય નાવ દ્યન્તિ જીવન્નેવ દેવાનપ્યેતિ વૈશ્વાનર્યર્ચા પુરીષમુપ દધાતીયં-વાઁ અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્તસ્યૈષા ચિતિર્ય-ત્પુરીષમગ્નિમેવ વૈશ્વાનર-ઞ્ચિનુત એષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂર્ય-દ્વૈશ્વાનરઃ પ્રિયામેવાસ્ય તનુવમવ રુન્ધે ॥ 26 ॥
(અગ્નિ - સ્તથ્ - સગ્ગ્સ્કૃત્યા - ગ્ને - ર્દશ ચ) (અ. 6)
અગ્નેર્વૈ દીક્ષયા દેવા વિરાજમાપ્નુવ-ન્તિસ્રો રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ત્ત્રિપદા વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ષડ્-રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-થ્ષ-ડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ દશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ દ્વાદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ત્રયોદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ત્ત્રયોદશ [ત્રયોદશ, માસા-] 27
માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ પઞ્ચદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ત્પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયો-ઽર્ધમાસશ-સ્સંવઁથ્સર આપ્યતે સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ સપ્તદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવ-સ્સ સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ચતુર્વિગ્ંશતિગ્ં રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ચ્ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા- [રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યાત્, ત્રિગ્ંશદક્ષરા] 28
-ત્ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ માસ-ન્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્યો માસ-સ્સ સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ચતુરો માસો દીક્ષિત-સ્સ્યાચ્ચતુરો વા એત-મ્માસો વસવો-ઽબિભરુસ્તે પૃથિવીમા-ઽજય-ન્ગાયત્રી-ઞ્છન્દો-ઽષ્ટૌ રુદ્રાસ્તે-ઽન્તરિક્ષમા-ઽજય-ન્ત્રિષ્ટુભ-ઞ્છન્દો દ્વાદશા-ઽઽદિત્યાસ્તે દિવમા-ઽજયન્ જગતી-ઞ્છન્દસ્તતો વૈ તે વ્યાવૃત-મગચ્છઞ્છ્રૈષ્ઠ્ય-ન્દેવાના-ન્તસ્મા-દ્દ્વાદશ માસો ભૃત્વા-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વીત દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો -ઽગ્નિશ્ચિત્યસ્તસ્યા-હોરાત્રાણીષ્ટકા આપ્તેષ્ટકમેન-ઞ્ચિનુતે-ઽથો વ્યાવૃતમેવ ગચ્છતિ શ્રૈષ્ઠ્યગ્ં સમાનાનામ્ ॥ 29 ॥
(સ્યા-ત્ત્રયોદશ - ત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્- વૈ તે - ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
સુવર્ગાય વા એષ લોકાય ચીયતે યદગ્નિસ્તં-યઁન્નાન્વારોહે-થ્સુવર્ગાલ્લોકા-દ્યજમાનો હીયેત પૃથિવીમા-ઽક્રમિષ-મ્પ્રાણો મા મા હાસીદન્તરિક્ષમા-ઽક્રમિષ-મ્પ્રજા મા મા હાસી-દ્દિવમા-ઽક્રમિષગ્ં સુવરગન્મેત્યાહૈષ વા અગ્નેરન્વારોહસ્તેનૈવૈન-મન્વારોહતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ય-ત્પક્ષસમ્મિતા-મ્મિનુયા- [મિનુયાત્, કનીયાગ્ંસ-] 30
-ત્કનીયાગ્ંસં-યઁજ્ઞક્રતુમુપેયા-ત્પાપીયસ્યસ્યા ઽઽત્મનઃ પ્રજા સ્યા-દ્વેદિસમ્મિતા-મ્મિનોતિ જ્યાયાગ્ંસમેવ યજ્ઞક્રતુમુપૈતિ નાસ્યા-ઽઽત્મનઃ પાપીયસી પ્રજા ભવતિ સાહસ્ર-ઞ્ચિન્વીત પ્રથમ-ઞ્ચિન્વાન-સ્સહસ્રસમ્મિતો વા અયં-લોઁક ઇમમેવ લોકમભિ જયતિ દ્વિષાહસ્ર-ઞ્ચિન્વીત દ્વિતીય-ઞ્ચિન્વાનો દ્વિષાહસ્રં-વાઁ અન્તરિક્ષ-મન્તરિક્ષમેવાભિ જયતિ ત્રિષાહસ્ર-ઞ્ચિન્વીત તૃતીય-ઞ્ચિન્વાન- [તૃતીય-ઞ્ચિન્વાનઃ, ત્રિષાહસ્રો વા અસૌ] 31
-સ્ત્રિષાહસ્રો વા અસૌ લોકો ઽમુમેવ લોકમભિ જયતિ જાનુદઘ્ન-ઞ્ચિન્વીત પ્રથમ-ઞ્ચિન્વાનો ગાયત્રિયૈવેમં-લોઁકમભ્યારોહતિ નાભિદઘ્ન-ઞ્ચિન્વીત દ્વિતીય-ઞ્ચિન્વાનસ્ત્રિષ્ટુભૈવા-ન્તરિક્ષ-મભ્યારોહતિ ગ્રીવદઘ્ન-ઞ્ચિન્વીત તૃતીય-ઞ્ચિન્વાનો જગત્યૈવામુન્ ઁલોકમભ્યારોહતિ નાગ્નિ-ઞ્ચિત્વા રામામુપેયાદયોનૌ રેતો ધાસ્યામીતિ ન દ્વિતીય-ઞ્ચિત્વા-ઽન્યસ્ય સ્ત્રિય- [સ્ત્રિયમ્, ઉપેયાન્ન] 32
-મુપેયાન્ન તૃતીય-ઞ્ચિત્વા કા-ઞ્ચનોપેયા-દ્રેતો વા એતન્નિ ધત્તે યદગ્નિ-ઞ્ચિનુતે યદુપેયા-દ્રેતસા વ્યૃદ્ધ્યેતા-ઽથો ખલ્વાહુર પ્રજસ્ય-ન્ત-દ્યન્નોપેયાદિતિ ય-દ્રેતસ્સિચાવુપદધાતિ તે એવ યજમાનસ્ય રેતો બિભૃતસ્તસ્મા-દુપેયા-દ્રેતસો-ઽસ્કન્દાય ત્રીણિ વાવ રેતાગ્ંસિ પિતા પુત્રઃ પૌત્રો [પૌત્રઃ, ય-દ્દ્વે રેતસ્સિચા] 33
ય-દ્દ્વે રેતસ્સિચા-વુપદદ્ધ્યા-દ્રેતો-ઽસ્ય વિચ્છિન્દ્યા-ત્તિસ્ર ઉપ દધાતિ રેતસ-સ્સન્તત્યા ઇયં-વાઁવ પ્રથમા રેતસ્સિગ્ વાગ્વા ઇય-ન્તસ્મા-ત્પશ્યન્તીમા-મ્પશ્યન્તિ વાચં-વઁદન્તીમન્તરિક્ષ-ન્દ્વિતીયા પ્રાણો વા અન્તરિક્ષ-ન્તસ્માન્ના-ઽન્તરિક્ષ-મ્પશ્યન્તિ ન પ્રાણમસૌ તૃતીયા ચક્ષુર્વા અસૌ તસ્મા-ત્પશ્યન્ત્યમૂ-મ્પશ્યન્તિ ચક્ષુ-ર્યજુષેમા-ઞ્ચા- [ચક્ષુ-ર્યજુષેમા-ઞ્ચા, અમૂ-ઞ્ચોપ] 34
-ઽમૂ-ઞ્ચોપ દધાતિ મનસા મદ્ધ્યમામેષાં-લોઁકાના-ઙ્કૢપ્ત્યા અથો પ્રાણાનામિષ્ટો યજ્ઞો ભૃગુભિરાશીર્દા વસુભિસ્તસ્ય ત ઇષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહ ભક્ષીયેત્યાહ સ્તુતશસ્ત્રે એવૈતેન દુહે પિતા માતરિશ્વા-ઽચ્છિદ્રા પદા ધા અચ્છિદ્રા ઉશિજઃ પદા-ઽનુ તક્ષુ-સ્સોમો વિશ્વવિન્નેતા નેષ-દ્બૃહસ્પતિરુક્થામદાનિ શગ્ંસિષદિત્યાહૈતદ્વા અગ્નેરુક્થ-ન્તેનૈવૈનમનુ શગ્ંસતિ ॥ 35 ॥
(મિનુયાત્ - તૃતીય-ઞ્ચિન્વાનઃ - સ્ત્રિયં - પૌત્ર - શ્ચ - વૈ - સપ્ત ચ) (અ. 8)
સૂયતે વા એષો-ઽગ્નીનાં-યઁ ઉખાયા-મ્ભ્રિયતે યદધ-સ્સાદયે-દ્ગર્ભાઃ પ્રપાદુકા-સ્સ્યુરથો યથા સવા-ત્પ્રત્યવરોહતિ તાદૃગેવ તદાસન્દી સાદયતિ ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાયાથો સવમેવૈન-ઙ્કરોતિ ગર્ભો વા એષ યદુખ્યો યોનિઃ શિક્યં-યઁચ્છિક્યાદુખા-ન્નિરૂહે-દ્યોનેર્ગર્ભ-ન્નિર્હણ્યા-થ્ષડુદ્યામગ્ં શિક્ય-મ્ભવતિ ષોઢા વિહિતો વૈ [ ] 36
પુરુષ આત્મા ચ શિરશ્ચ ચત્વાર્યઙ્ગાન્યાત્મન્નેવૈન-મ્બિભર્તિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદગ્નિસ્તસ્યોખા ચોલૂખલ-ઞ્ચ સ્તનૌ તાવસ્ય પ્રજા ઉપ જીવન્તિ યદુખા-ઞ્ચોલૂખલ-ઞ્ચોપદધાતિ તાભ્યામેવ યજમાનો-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽગ્નિ-ન્દુહે સંવઁથ્સરો વા એષ યદગ્નિસ્તસ્ય ત્રેધાવિહિતા ઇષ્ટકાઃ પ્રાજાપત્યા વૈષ્ણવી- [વૈષ્ણવીઃ, વૈશ્વકર્મણી-] 37
-ર્વૈશ્વકર્મણી-રહોરાત્રાણ્યેવા-ઽસ્ય પ્રાજાપત્યા યદુખ્ય-મ્બિભર્તિ પ્રાજાપત્યા એવ તદુપ ધત્તે ય-થ્સમિધ આદધાતિ વૈષ્ણવા વૈ વનસ્પતયો વૈષ્ણવીરેવ તદુપ ધત્તે યદિષ્ટકાભિરગ્નિ-ઞ્ચિનોતીયં-વૈઁ વિશ્વકર્મા વૈશ્વકર્મણીરેવ તદુપ ધત્તે તસ્મા-દાહુ-સ્ત્રિવૃદગ્નિરિતિ તં-વાઁ એતં-યઁજમાન એવ ચિન્વીત યદસ્યાન્ય શ્ચિનુયાદ્ય-ત્ત-ન્દક્ષિણાભિર્ન રાધયેદગ્નિમસ્ય વૃઞ્જીત યો-ઽસ્યા-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુયા-ત્ત-ન્દક્ષિણાભી રાધયેદગ્નિમેવ ત-થ્સ્પૃણોતિ ॥ 38 ॥
(ષોઢાવિહિતો વૈ - વૈષ્ણવી - રન્યો - વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 9)
પ્રજાપતિ-રગ્નિ-મચિનુતર્તુભિઃ સંવઁથ્સરં-વઁસન્તેનૈવાસ્ય પૂર્વાર્ધમચિનુત ગ્રીષ્મેણ દક્ષિણ-મ્પક્ષં-વઁર્ષાભિઃ પુચ્છગ્ં શરદોત્તર-મ્પક્ષગ્ં હેમન્તેન મદ્ધ્ય-મ્બ્રહ્મણા વા અસ્ય ત-ત્પૂર્વાર્ધમચિનુત ક્ષત્રેણ દક્ષિણ-મ્પક્ષ-મ્પશુભિઃ પુચ્છં-વિઁશોત્તર-મ્પક્ષમાશયા મદ્ધ્યં-યઁ એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઋતુભિરેવૈન-ઞ્ચિનુતે-ઽથો એતદેવ સર્વમવ - [સર્વમવ, રુન્ધે શૃણ્વન્ત્યેન] 39
રુન્ધે શૃણ્વન્ત્યેન-મગ્નિ-ઞ્ચિક્યાનમત્ત્યન્નગ્ં રોચત ઇયં-વાઁવ પ્રથમા ચિતિરોષધયો વનસ્પતયઃ પુરીષમન્તરિક્ષ-ન્દ્વિતીયા વયાગ્ંસિ પુરીષમસૌ તૃતીયા નક્ષત્રાણિ પુરીષં-યઁજ્ઞશ્ચતુર્થી દક્ષિણા પુરીષં-યઁજમાનઃ પઞ્ચમી પ્રજા પુરીષં-યઁ-ત્ત્રિચિતીક-ઞ્ચિન્વીત યજ્ઞ-ન્દક્ષિણામાત્માન-મ્પ્રજામન્તરિયા-ત્તસ્મા-ત્પઞ્ચચિતીકશ્ચેતવ્ય એતદેવ સર્વગ્ગ્ સ્પૃણોતિ ય-ત્તિસ્રશ્ચિતય- [ય-ત્તિસ્રશ્ચિતયઃ, ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિર્ય-દ્દ્વે] 40
-સ્ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિર્ય-દ્દ્વે દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પઞ્ચ ચિતયો ભવન્તિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષ આત્માનમેવ સ્પૃણોતિ પઞ્ચ ચિતયો ભવન્તિ પઞ્ચભિઃ પુરીષૈરભ્યૂહતિ દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરો વૈ પુરુષો યાવાનેવ પુરુષસ્તગ્ગ્ સ્પૃણોત્યથો દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠતિ સંવઁથ્સરો વૈ ષષ્ઠી ચિતિર્-ઋતવઃ પુરીષગ્ં ષટ્ ચિતયો ભવન્તિ ષટ્ પુરીષાણિ દ્વાદશ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ 41 ॥
(અવ - ચિતયઃ - પુરીષં - પઞ્ચદશ ચ) (અ. 10)
રોહિતો ધૂમ્રરોહિતઃ કર્કન્ધુરોહિતસ્તે પ્રાજાપત્યા બભ્રુરરુણબભ્રુ-શ્શુકબભ્રુસ્તે રૌદ્રા-શ્શ્યેતઃ શ્યેતાક્ષ-શ્શ્યેતગ્રીવસ્તે પિતૃદેવત્યાસ્તિસ્રઃ કૃષ્ણા વશા વારુણ્યસ્તિસ્ર-શ્શ્વેતા વશા-સ્સૌર્યો મૈત્રાબાર્હસ્પત્યા ધૂમ્રલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 42 ॥
(રોહિતઃ-ષડ્વગ્ંશતિઃ) (અ. 11)
પૃશ્ઞિ-સ્તિરશ્ચીન-પૃશ્ઞિરૂર્ધ્વ-પૃશ્ઞિસ્તે મારુતાઃ ફલ્ગૂર્લોહિતોર્ણી બલક્ષી તા-સ્સારસ્વત્યઃ પૃષતી સ્થૂલપૃષતી ક્ષુદ્રપૃષતી તા વૈશ્વદેવ્યસ્તિસ્ર-શ્શ્યામા વશાઃ પૌષ્ણિયસ્તિસ્રો રોહિણીર્વશા મૈત્રિય ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યા અરુણલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 43 ॥
(પૃશ્ઞિઃ - ષડ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 12)
શિતિબાહુ-રન્યતશ્શિતિબાહુ-સ્સમન્ત શિતિબાહુસ્ત ઐન્દ્રવાયવા-શ્શિતિરન્ધ્રો ઽન્યતશ્શિતિરન્ધ્ર-સ્સમન્તશિતિરન્ધ્રસ્તે મૈત્રાવરુણા-શ્શુદ્ધવાલ-સ્સર્વશુદ્ધવાલો મણિવાલસ્ત આશ્વિનાસ્તિસ્ર-શ્શિલ્પા વશા વૈશ્વદેવ્યસ્તિસ્ર-શ્શ્યેનીઃ પરમેષ્ઠિને સોમાપૌષ્ણા-શ્શ્યામલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 44 ॥
(શિતિબાહુઃ પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 13)
ઉન્નત ઋષભો વામનસ્ત ઐન્દ્રાવરુણા-શ્શિતિકકુચ્છિતિપૃષ્ઠ-શ્શિતિભસ-ત્ત ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યા-શ્શિતિપાચ્છિત્યોષ્ઠઃ શિતિભ્રુસ્ત ઐન્દ્રાવૈષ્ણવાસ્તિસ્ર-સ્સિદ્ધ્મા વશા વૈશ્વકર્મણ્યસ્તિસ્રો ધાત્રે પૃષોદરા ઐન્દ્રાપૌષ્ણા-શ્શ્યેતલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 45 ॥
(ઉન્નતઃ પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 14)
કર્ણાસ્ત્રયો યામા-સ્સૌમ્યાસ્ત્રયઃ શ્વિતિઙ્ગા અગ્નયે યવિષ્ઠાય ત્રયો નકુલાસ્તિસ્રો રોહિણીસ્ત્ર્યવ્યસ્તા વસૂના-ન્તિસ્રો-ઽરુણા દિત્યૌહ્યસ્તા રુદ્રાણાગ્ં સોમૈન્દ્રા બભ્રુલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 46 ॥
(કર્ણાસ્ત્રયો - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 15)
શુણ્ઠાસ્ત્રયો વૈષ્ણવા અધીલોધકર્ણાસ્ત્રયો વિષ્ણવ ઉરુક્રમાય લફ્સુદિનસ્ત્રયો વિષ્ણવ ઉરુગાયાય પઞ્ચાવીસ્તિસ્ર આદિત્યાના-ન્ત્રિવથ્સા-સ્તિસ્રો-ઽઙ્ગિરસામૈન્દ્રાવૈષ્ણવા ગૌરલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 47 ॥
(શુણ્ઠા - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 16)
ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે ત્રયઃ શિતિપૃષ્ઠા ઇન્દ્રાયા-ધિરાજાય ત્રય-શ્શિતિકકુદ ઇન્દ્રાય સ્વરાજ્ઞે ત્રય-શ્શિતિભસ-દસ્તિસ્રસ્તુર્યૌહ્યઃ સાદ્ધ્યાના-ન્તિસ્રઃ પષ્ઠૌહ્યો વિશ્વેષા-ન્દેવાનામાગ્નેન્દ્રાઃ કૃષ્ણલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 48 ॥
(ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે - દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 17)
અદિત્યૈ ત્રયો રોહિતૈતા ઇન્દ્રાણ્યૈ ત્રયઃ કૃષ્ણૈતાઃ કુહ્વૈ ત્રયો-ઽરુણૈતાસ્તિસ્રો ધેનવો રાકાયૈ ત્રયો-ઽનડ્વાહઃ સિનીવાલ્યા આગ્નાવૈષ્ણવા રોહિતલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 49 ॥
(અદિત્યા-અષ્ટાદશ) (અ. 18)
સૌમ્યાસ્ત્રયઃ પિશઙ્ગા-સ્સોમાય રાજ્ઞે ત્રયઃ સારઙ્ગાઃ પાર્જન્યા નભોરૂપાસ્તિસ્રો-ઽજા મલ્હા ઇન્દ્રાણ્યૈ તિસ્રો મેષ્ય આદિત્યા દ્યાવાપૃથિવ્યા માલઙ્ગાસ્તૂપરાઃ ॥ 50 ॥
(સૌમ્યા - એકાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 19)
વારુણાસ્ત્રયઃ કૃષ્ણલલામા વરુણાય રાજ્ઞે ત્રયો રોહિતલલામા વરુણાય રિશાદસે ત્રયો-ઽરુણલલામા-શ્શિલ્પાસ્ત્રયો વૈશ્વદેવાસ્ત્રયઃ પૃશ્ઞય-સ્સર્વદેવત્યા ઐન્દ્રાસૂરા-શ્શ્યેતલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 51 ॥
(વારુણા - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 20)
સોમાય સ્વરાજ્ઞે-ઽનોવાહાવનડ્વાહા-વિન્દ્રાગ્નિભ્યા-મોજોદાભ્યામુષ્ટારા-વિન્દ્રાગ્નિભ્યા-મ્બલદાભ્યાગ્ં સીરવાહાવવી દ્વે ધેનૂ ભૌમી દિગ્ભ્યો વડબે દ્વે ધેનૂ ભૌમી વૈરાજી પુરુષી દ્વે ધેનૂ ભૌમી વાયવ આરોહણવાહાવનડ્વાહૌ વારુણી કૃષ્ણે વશે અરાડ્યૌ દિવ્યાવૃષભૌ પરિમરૌ ॥ 52 ॥
(સોમાય સ્વરાજ્ઞે - ચતુસ્ત્રિગ્ંશત્) (અ. 21)
એકાદશ પ્રાતર્ગવ્યાઃ પશવ આ લભ્યન્તે છગલઃ કલ્માષઃ કિકિદીવિર્વિદીગયસ્તે ત્વાષ્ટ્રા-સ્સૌરીર્નવ શ્વેતા વશા અનૂબન્ધ્યા ભવન્ત્યાગ્નેય ઐન્દ્રાગ્ન આશ્વિનસ્તે વિશાલયૂપ આ લભ્યન્તે ॥ 53 ॥
(ઐકાદશ પ્રાતઃ - પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 22)
પિશઙ્ગાસ્ત્રયો વાસન્તા-સ્સારઙ્ગાસ્ત્રયો ગ્રૈષ્માઃ પૃષન્તસ્ત્રયો વાર્ષિકાઃ પૃશ્નયસ્ત્રયઃ શારદાઃ પૃશ્ઞિસક્થા-સ્ત્રયો હૈમન્તિકા અવલિપ્તાસ્ત્રયઃ શૈશિરા-સ્સંવઁથ્સરાય નિવક્ષસઃ ॥ 54 ॥
(પિશઙ્ગા - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 23)
(રોહિતઃ કૃષ્ણા ધૂમ્રલલામાઃ - પૃશ્ઞિઃ શ્યામા અરુણલલામાઃ -શિતિબાહુ-શ્શિલ્પા-શ્શ્યેની-શ્શ્યામલલામા - ઉન્નત-સ્સિદ્ધ્મા ધાત્રે પૌષ્ણા-શ્શ્યેતલલામાઃ - કર્ણા બભ્રુલલામાઃ - શુણ્ઠા ગૌરલલામા - ઇન્દ્રાય કૃષ્ણાલલામા - અદિત્યૈ રોહિત લલામઃ -સૌમ્યા માલઙ્ગા - વારુણા-સ્સૂરા-શ્શ્યેતલલામા - દશ ।)
(હિરણ્યવર્ણા - અપા-ઙ્ગ્રહાન્ - ભૂતેષ્ટકાઃ - સજૂઃ - સંવઁથ્સરં - પ્રજાપતિ-સ્સ ક્ષુરપવિ - રવગ્નેર્વૈ દીક્ષયા - સુવર્ગાય તં-યઁન્ન - સૂયતે - પ્રજાપતિર્-ઋતુભી - રોહિતઃ - પૃઞિઃ - શિતિબાહુ - રુન્નતઃ - કર્ણાઃ - શુણ્ઠા - ઇન્દ્રાયા- દિત્યૈ - સૌમ્યા - વારુણાઃ - સોમાયૈ - કાદશ - પિશઙ્ગા - સ્ત્રયોવિગ્ંશતિઃ)
(હિરણ્યવર્ણા - ભૂતેષ્ટકાઃ - છન્દો યત્ - કનીયાગ્ંસન્-ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિ - ર્વારુણા - શ્ચતુષ્પઞ્ચાશત્ )
(હિરણ્યવર્ણા, નિવક્ષસઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
હિરણ્યવર્ણા-શ્શુચયઃ પાવકા યાસુ જાતઃ કશ્યપો યાસ્વિન્દ્રઃ । અગ્નિં-યાઁ ગર્ભ-ન્દધિરે વિરૂપાસ્તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ યાસાગ્ં રાજા વરુણો યાતિ મદ્ધ્યે સત્યાનૃતે અવપશ્યન્ જનાનામ્ । મધુશ્ચુત-શ્શુચયો યાઃ પાવકાસ્તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ યાસા-ન્દેવા દિવિ કૃણ્વન્તિ ભક્ષં-યાઁ અન્તરિક્ષે બહુધા ભવન્તિ । યાઃ પૃથિવી-મ્પયસોન્દન્તિ - [ ] 1
શુક્રાસ્તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ શિવેન મા ચક્ષુષા પશ્યતા-ઽઽપ-શ્શિવયા તનુવોપ સ્પૃશત ત્વચ-મ્મે । સર્વાગ્ં અગ્નીગ્ં રફ્સુષદો હુવે વો મયિ વર્ચો બલમોજો નિ ધત્ત ॥ યદદ-સ્સ-મ્પ્રયતીરહા વનદતાહતે । તસ્માદા નદ્યો નામ સ્થ તા વો નામાનિ સિન્ધવઃ ॥ ય-ત્પ્રેષિતા વરુણેન તા-શ્શીભગ્ં સમવલ્ગત । 2
તદાપ્નો-દિન્દ્રો વો યતી-સ્તસ્મા-દાપો અનુ સ્થન ॥ અપકામગ્ગ્ સ્યન્દમાના અવીવરત વો હિકમ્ । ઇન્દ્રો વ-શ્શક્તિભિ ર્દેવી-સ્તસ્મા-દ્વાર્ણામ વો હિતમ્ ॥ એકો દેવો અપ્યતિષ્ઠ-થ્સ્યન્દમાના યથા વશમ્ । ઉદાનિષુ-ર્મહીરિતિ તસ્મા-દુદક-મુચ્યતે ॥ આપો ભદ્રા ઘૃતમિદાપ આસુરગ્ની-ષોમૌ બિભ્રત્યાપ ઇ-ત્તાઃ । તીવ્રો રસો મધુપૃચા- [મધુપૃચામ્, અરઙ્ગમ આ મા] 3
-મરઙ્ગમ આ મા પ્રાણેન સહ વર્ચસા ગન્ન્ ॥ આદિ-ત્પશ્યામ્યુત વા શૃણોમ્યા મા ઘોષો ગચ્છતિ વાન્ન આસામ્ । મન્યે ભેજાનો અમૃતસ્ય તર્હિ હિરણ્યવર્ણા અતૃપં-યઁદા વઃ ॥ આપો હિ ષ્ઠા મયો ભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે ॥ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીરિવ માતરઃ ॥ તસ્મા અર-ઙ્ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥ દિવિ શ્રય સ્વાન્તરિક્ષે યતસ્વ પૃથિવ્યા સ-મ્ભવ બ્રહ્મવર્ચ-સમસિ બ્રહ્મવર્ચસાય ત્વા ॥ 4
(ઉદન્તિ - સમવલ્ગત - મધુપૃચાં - માતરો - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
અપા-ઙ્ગ્રહા-ન્ગૃહ્ણાત્યેતદ્વાવ રાજસૂયં-યઁદેતે ગ્રહા-સ્સવો ઽગ્નિર્વરુણસવો રાજસૂય-મગ્નિસવ-શ્ચિત્યસ્તાભ્યા-મેવ સૂયતે-ઽથો ઉભાવેવ લોકાવભિ જયતિ યશ્ચ રાજસૂયેનેજાનસ્ય યશ્ચા-ઽગ્નિચિત આપો ભવન્ત્યાપો વા અગ્નેર્ભ્રાતૃવ્યા યદપો ઽગ્નેરધસ્તાદુપ દધાતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યમૃતં- [ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યમૃતમ્, વા આપસ્તસ્મા-] 5
-ઁવા આપસ્તસ્મા-દદ્ભિરવતાન્ત-મભિ ષિઞ્ચન્તિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ સર્વમાયુરેતિ યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદાન્નં-વાઁ આપઃ પશવ આપો-ઽન્ન-મ્પશવો-ઽન્નાદઃ પશુમા-ન્ભવતિ યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદ દ્વાદશ ભવન્તિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા [-સ્સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા, અન્નમવ રુન્ધે] 6
અન્નમવ રુન્ધે પાત્રાણિ ભવન્તિ પાત્રે વા અન્નમદ્યતે સયોન્યેવાન્નમવ રુન્ધ આ દ્વાદશા-ત્પુરુષાદન્ન-મત્ત્યથો પાત્રાન્ન છિદ્યતે યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદ કુમ્ભાશ્ચ કુમ્ભીશ્ચ મિથુનાનિ ભવન્તિ મિથુનસ્ય પ્રજાત્યૈ પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયતે યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ [ય ઉ, ચૈના એવં-વેઁદ] 7
ચૈના એવં-વેઁદ શુગ્વા અગ્નિ-સ્સો-ઽદ્ધ્વર્યું-યઁજમાન-મ્પ્રજા-શ્શુચા-ઽર્પયતિ યદપ ઉપદધાતિ શુચમેવાસ્ય શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાન-શ્શામ્યન્તિ પ્રજા યત્રૈતા ઉપધીયન્તે ઽપાં-વાઁ એતાનિ હૃદયાનિ યદેતા આપો યદેતા અપ ઉપદધાતિ દિવ્યાભિરેવૈના-સ્સગ્ં સૃજતિ વર્ષુકઃ પર્જન્યો [પર્જન્યઃ, ભવતિ યો વા] 8
ભવતિ યો વા એતાસામાયતન-ઙ્કૢપ્તિં-વેઁદા-ઽઽયતનવા-ન્ભવતિ કલ્પતે ઽસ્મા અનુસીતમુપ દધાત્યેતદ્વા આસામાયતનમેષા કૢપ્તિર્ય એવં-વેઁદા-ઽઽયતનવા-ન્ભવતિ કલ્પતે-ઽસ્મૈ દ્વદ્વમ્મન્યા ઉપ દધાતિ ચતસ્રો મદ્ધ્યે ધૃત્યા અન્નં-વાઁ ઇષ્ટકા એત-ત્ખલુ વૈ સાક્ષાદન્નં-યઁદેષ ચરુર્યદેત-ઞ્ચરુમુપ દધાતિ સાક્ષા- [સાક્ષાત્, એવા-ઽસ્મા અન્નમવ રુન્ધે] 9
-દેવા-ઽસ્મા અન્નમવ રુન્ધે મદ્ધ્યત ઉપ દધાતિ મદ્ધ્યત એવાસ્મા અન્ન-ન્દધાતિ તસ્મા-ન્મદ્ધ્યતો-ઽન્નમદ્યતે બાર્હસ્પત્યો ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવાસ્મા અન્નમવ રુન્ધે બ્રહ્મવર્ચસમસિ બ્રહ્મવર્ચસાય ત્વેત્યાહ તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ યસ્યૈષ ઉપધીયતે ય ઉ ચૈનમેવં-વેઁદ ॥ 10 ॥
(અમૃત - મસ્મૈ - જાયતે યસ્યૈતા - ઉપધીયન્તે ય ઉ - પર્જન્ય - ઉપદધાતિ સાક્ષાથ્ - સપ્તચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
ભૂતેષ્ટકા ઉપ દધાત્યત્રાત્ર વૈ મૃત્યુર્જાયતે યત્રયત્રૈવ મૃત્યુર્જાયતે તત એવૈનમવ યજતે તસ્માદગ્નિચિ-થ્સર્વમાયુરેતિ સર્વે હ્યસ્ય મૃત્યવો ઽવેષ્ટાસ્તસ્મા-દગ્નિચિન્ના-ભિચરિતવૈ પ્રત્યગેન-મભિચાર-સ્સ્તૃણુતે સૂયતે વા એષ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે દેવસુવામેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્ત્યેતાવન્તો વૈ દેવાનાગ્ં સવાસ્ત એવા- [સવાસ્ત એવ, અસ્મૈ સવા-ન્પ્ર] 11
-ઽસ્મૈ સવા-ન્પ્ર યચ્છન્તિ ત એનગ્ં સુવન્તે સવો-ઽગ્નિર્વરુણસવો રાજસૂય-મ્બ્રહ્મસવશ્ચિત્યો દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈન-મ્બ્રહ્મણા દેવતાભિરભિ ષિઞ્ચત્યન્ન-સ્યાન્નસ્યાભિ ષિઞ્ચત્યન્ન-સ્યાન્નસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચમભિ ષિઞ્ચતિ પુરસ્તાદ્ધિ પ્રતીચી-નમન્નમદ્યતે શીર્ષતો-ઽભિ ષિઞ્ચતિ શીર્ષતો હ્યન્નમદ્યત આ મુખા-દન્વવસ્રાવયતિ [મુખા-દન્વવસ્રાવયતિ, મુખત એવા-ઽસ્મા] 12
મુખત એવા-ઽસ્મા અન્નાદ્ય-ન્દધાત્યગ્નેસ્ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિ ષિઞ્ચામીત્યાહૈષ વા અગ્ને-સ્સવસ્તેનૈવૈનમભિ ષિઞ્ચતિ બૃહસ્પતેસ્ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામીત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનમભિ ષિઞ્ચતીન્દ્રસ્ય ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિ ષિઞ્ચા-મીત્યાહેન્દ્રિયમેવાસ્મિ-ન્નુપરિષ્ટા-દ્દધાત્યેત- [-દ્દધાત્યેતત્, વૈ રાજસૂયસ્ય] 13
-દ્વૈ રાજસૂયસ્ય રૂપં-યઁ એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઉભાવેવ લોકાવભિ જયતિ યશ્ચ રાજસૂયેનેજાનસ્ય યશ્ચાગ્નિચિત ઇન્દ્રસ્ય સુષુવાણસ્ય દશધેન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પરા-ઽપત-ત્તદ્દેવા-સ્સૌત્રામણ્યા સમભરન્-થ્સૂયતે વા એષ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા સૌત્રામણ્યા યજેતેન્દ્રિયમેવ વીર્યગ્ં સભૃન્ત્યા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે ॥ 14 ॥
(ત એવા - ન્વવસ્રાવયત્યે - ત - દષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
સજૂરબ્દો-ઽયાવભિ-સ્સજૂરુષા અરુણીભિ-સ્સજૂ-સ્સૂર્ય એતશેન સજોષાવશ્વિના દગ્ંસોભિ-સ્સજૂરગ્નિર્વૈશ્વાનર ઇડાભિર્ઘૃતેન સ્વાહા સંવઁથ્સરો વા અબ્દો માસા અયાવા ઉષા અરુણી સૂર્ય એતશ ઇમે અશ્વિના સંવઁથ્સરો-ઽગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ પશવ ઇડા પશવો ઘૃતગ્ં સંવઁથ્સર-મ્પશવો-ઽનુ પ્ર જાયન્તે સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રજનયતિ દર્ભસ્તમ્બે જુહોતિ ય - [ ] 15
-દ્વા અસ્યા અમૃતં-યઁ-દ્વીર્ય-ન્ત-દ્દર્ભાસ્તસ્મિન્ જુહોતિ પ્રૈવ જાયતે ઽન્નાદો ભવતિ યસ્યૈવ-ઞ્જુહ્વત્યેતા વૈ દેવતા અગ્નેઃ પુરસ્તાદ્ભાગાસ્તા એવ પ્રીણાત્યથો ચક્ષુરેવાગ્નેઃ પુરસ્તા-ત્પ્રતિ દધાત્યનન્ધો ભવતિ ય એવં-વેઁદા-ઽઽપો વા ઇદમગ્રે સલિલમાસી-થ્સ પ્રજાપતિઃ પુષ્કરપર્ણે વાતો ભૂતો-ઽલેલાય-થ્સ [ભૂતો-ઽલેલાય-થ્સ, પ્રતિષ્ઠા-ન્ના-ઽવિન્દત] 16
પ્રતિષ્ઠા-ન્ના-ઽવિન્દત સ એતદપા-ઙ્કુલાયમપશ્ય-ત્તસ્મિન્નગ્નિમચિનુત તદિયમભવ-ત્તતો વૈ સ પ્રત્યતિષ્ઠદ્યા-મ્પુરસ્તાદુપા-દધા-ત્તચ્છિરો ઽભવ-થ્સા પ્રાચી દિગ્યા-ન્દક્ષિણત ઉપાદધા-થ્સ દક્ષિણઃ પક્ષો-ઽભવ-થ્સા દક્ષિણા દિગ્યા-મ્પશ્ચા-દુપાદધા-ત્ત-ત્પુચ્છમભવ-થ્સા પ્રતીચી દિગ્યામુત્તરત ઉપાદધા- [ઉપાદધાત્, સ ઉત્તરઃ] 17
-થ્સ ઉત્તરઃ પક્ષો-ઽભવ-થ્સોદીચી દિગ્યામુપરિષ્ટા-દુપાદધા-ત્ત-ત્પૃષ્ઠમભવ-થ્સોર્ધ્વા દિગિયં-વાઁ અગ્નિઃ પઞ્ચેષ્ટક-સ્તસ્મા-દ્યદસ્યા-ઙ્ખનન્ત્યભીષ્ટકા-ન્તૃન્દન્ત્યભિ શર્કરાગ્ં સર્વા વા ઇયં-વઁયોભ્યો નક્ત-ન્દૃશે દીપ્યતે તસ્માદિમાં-વઁયાગ્ંસિ નક્ત-ન્નાદ્ધ્યાસતે ય એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુતે પ્રત્યેવ [પ્રત્યેવ, તિષ્ઠત્યભિ દિશો] 18
તિષ્ઠત્યભિ દિશો જયત્યાગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણસ્તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણાય સર્વાસુ દિક્ષ્વર્ધુકગ્ગ્ સ્વામેવ ત-દ્દિશમન્વેત્યપાં-વાઁ અગ્નિઃ કુલાય-ન્તસ્માદાપો-ઽગ્નિગ્ં હારુકા-સ્સ્વામેવ ત-દ્યોનિ-મ્પ્રવિશન્તિ ॥ 19 ॥
(યદ- લેલાય-થ્સ-ઉત્તરત ઉપાદધા-દેવ - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
સંવઁથ્સરમુખ્ય-મ્ભૃત્વા દ્વિતીયે સંવઁથ્સર આગ્નેયમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદૈન્દ્ર-મેકાદશકપાલં-વૈઁશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલ-મ્બાર્હસ્પત્ય-ઞ્ચરું-વૈઁષ્ણવ-ન્ત્રિકપાલ-ન્તૃતીયે સંવઁથ્સરે-ઽભિજિતા યજેત યદષ્ટાકપાલો ભવત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્ર્યાગ્નેય-ઙ્ગાયત્ર-મ્પ્રાતસ્સવન-મ્પ્રાતસ્સવનમેવ તેન દાધાર ગાયત્રી-ઞ્છન્દો યદેકાદશકપાલો ભવત્યેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુગૈન્દ્ર-ન્ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવન-મ્માદ્ધ્યન્દિનમેવ સવન-ન્તેન દાધાર ત્રિષ્ટુભ- [ત્રિષ્ટુભમ્, છન્દો ય-દ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ] 20
-ઞ્છન્દો ય-દ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી વૈશ્વદેવ-ઞ્જાગત-ન્તૃતીયસવન-ન્તૃતીયસવનમેવ તેન દાધાર જગતી-ઞ્છન્દો ય-દ્બાર્હસ્પત્યશ્ચરુર્ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મૈવ તેન દાધાર ય-દ્વૈષ્ણવસ્ત્રિકપાલો ભવતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞમેવ તેન દાધાર ય-ત્તૃતીયે સંવઁથ્સરે-ઽભિજિતા યજતે-ઽભિજિત્યૈ ય-થ્સંવઁથ્સરમુખ્ય-મ્બિભર્તીમમેવ [ ] 21
તેન લોકગ્ગ્ સ્પૃણોતિ ય-દ્દ્વિતીયે સંવઁથ્સરે-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ઽન્તરિક્ષમેવ તેન સ્પૃણોતિ ય-ત્તૃતીયે સંવઁથ્સરે યજતે-ઽમુમેવ તેન લોકગ્ગ્ સ્પૃણોત્યેતં-વૈઁ પર આટ્ણારઃ કક્ષીવાગ્ં ઔશિજો વીતહવ્ય-શ્શ્રાયસસ્ત્રસદસ્યુઃ પૌરુકુથ્સ્યઃ પ્રજાકામા અચિન્વત તતો વૈ તે સહસ્રગ્ં સહસ્ર-મ્પુત્રાનવિન્દન્ત પ્રથતે પ્રજયા પશુભિસ્તા-મ્માત્રામાપ્નોતિ યા-ન્તે-ઽગચ્છન્ ય એવં-વિઁદ્વાનેતમગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ॥ 22 ॥
(દાધાર ત્રિષ્ટુભ - મિમમેવૈ - વં - ચત્વારિ ચ) (અ. 5)
પ્રજાપતિરગ્નિમચિનુત સ ક્ષુરપવિર્ભૂત્વા-ઽતિષ્ઠ-ત્ત-ન્દેવા બિભ્યતો નોપા-ઽઽય-ન્તે છન્દોભિરાત્માન-ઞ્છાદયિત્વોપા-ઽઽય-ન્તચ્છન્દસા-ઞ્છન્દસ્ત્વ-મ્બ્રહ્મ વૈ છન્દાગ્ંસિ બ્રહ્મણ એત-દ્રૂપં-યઁ-ત્કૃષ્ણાજિન-ઙ્કાર્ષ્ણી ઉપાનહાવુપ મુઞ્ચતે છન્દોભિરેવા-ઽઽત્માન-ઞ્છાદયિત્વા-ઽગ્નિમુપ ચરત્યાત્મનો-ઽહિગ્ંસાયૈ દેવનિધિર્વા એષ નિ ધીયતે યદગ્નિ- [યદગ્નિઃ, અન્યે વા વૈ] 23
-રન્યે વા વૈ નિધિમગુપ્તં-વિઁન્દન્તિ ન વા પ્રતિ પ્ર જાનાત્યુખામા ક્રામત્યાત્માનમેવાધિપા-ઙ્કુરુતે ગુપ્ત્યા અથો ખલ્વાહુર્ના-ઽઽક્રમ્યેતિ નૈર્-ઋત્યુખા યદાક્રામેન્નિર્-ઋત્યા આત્માનમપિ દદ્ધ્યા-ત્તસ્માન્ના-ઽઽક્રમ્યા પુરુષશીર્ષમુપ દધાતિ ગુપ્ત્યા અથો યથા બ્રૂયાદેતન્મે ગોપાયેતિ તાદૃગેવ ત- [તત્, પ્રજાપતિર્વા] 24
-ત્પ્રજાપતિર્વા અથર્વા ઽગ્નિરેવ દદ્ધ્યઙ્ઙાથર્વણસ્તસ્યેષ્ટકા અસ્થાન્યેતગ્ં હ વાવ તદ્-ઋષિરભ્યનૂવાચેન્દ્રો દધીચો અસ્થભિરિતિ યદિષ્ટકાભિરગ્નિ-ઞ્ચિનોતિ સાત્માનમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સાત્મામુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદ શરીરં-વાઁ એતદગ્નેર્યચ્ચિત્ય આત્મા વૈશ્વાનરો યચ્ચિતે વૈશ્વાનર-ઞ્જુહોતિ શરીરમેવ સગ્ગ્સ્કૃત્યા- [સગ્ગ્સ્કૃત્યા, અભ્યારોહતિ] 25
-ઽભ્યારોહતિ શરીરં-વાઁ એત-દ્યજમાન-સ્સગ્ગ્ સ્કુરુતે યદગ્નિ-ઞ્ચિનુતે યચ્ચિતે વૈશ્વાનર-ઞ્જુહોતિ શરીરમેવ સગ્ગ્સ્કૃત્યા ઽઽત્મના-ઽભ્યારોહતિ તસ્મા-ત્તસ્ય નાવ દ્યન્તિ જીવન્નેવ દેવાનપ્યેતિ વૈશ્વાનર્યર્ચા પુરીષમુપ દધાતીયં-વાઁ અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્તસ્યૈષા ચિતિર્ય-ત્પુરીષમગ્નિમેવ વૈશ્વાનર-ઞ્ચિનુત એષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂર્ય-દ્વૈશ્વાનરઃ પ્રિયામેવાસ્ય તનુવમવ રુન્ધે ॥ 26 ॥
(અગ્નિ - સ્તથ્ - સગ્ગ્સ્કૃત્યા - ગ્ને - ર્દશ ચ) (અ. 6)
અગ્નેર્વૈ દીક્ષયા દેવા વિરાજમાપ્નુવ-ન્તિસ્રો રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ત્ત્રિપદા વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ષડ્-રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-થ્ષ-ડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ દશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ દ્વાદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ત્રયોદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ત્ત્રયોદશ [ત્રયોદશ, માસા-] 27
માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ પઞ્ચદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ત્પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયો-ઽર્ધમાસશ-સ્સંવઁથ્સર આપ્યતે સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ સપ્તદશ રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવ-સ્સ સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ચતુર્વિગ્ંશતિગ્ં રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-ચ્ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા- [રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યાત્, ત્રિગ્ંશદક્ષરા] 28
-ત્ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ માસ-ન્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્યો માસ-સ્સ સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો વિરા-ડ્વિરાજમાપ્નોતિ ચતુરો માસો દીક્ષિત-સ્સ્યાચ્ચતુરો વા એત-મ્માસો વસવો-ઽબિભરુસ્તે પૃથિવીમા-ઽજય-ન્ગાયત્રી-ઞ્છન્દો-ઽષ્ટૌ રુદ્રાસ્તે-ઽન્તરિક્ષમા-ઽજય-ન્ત્રિષ્ટુભ-ઞ્છન્દો દ્વાદશા-ઽઽદિત્યાસ્તે દિવમા-ઽજયન્ જગતી-ઞ્છન્દસ્તતો વૈ તે વ્યાવૃત-મગચ્છઞ્છ્રૈષ્ઠ્ય-ન્દેવાના-ન્તસ્મા-દ્દ્વાદશ માસો ભૃત્વા-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વીત દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો -ઽગ્નિશ્ચિત્યસ્તસ્યા-હોરાત્રાણીષ્ટકા આપ્તેષ્ટકમેન-ઞ્ચિનુતે-ઽથો વ્યાવૃતમેવ ગચ્છતિ શ્રૈષ્ઠ્યગ્ં સમાનાનામ્ ॥ 29 ॥
(સ્યા-ત્ત્રયોદશ - ત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીર્દીક્ષિત-સ્સ્યા-દ્- વૈ તે - ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
સુવર્ગાય વા એષ લોકાય ચીયતે યદગ્નિસ્તં-યઁન્નાન્વારોહે-થ્સુવર્ગાલ્લોકા-દ્યજમાનો હીયેત પૃથિવીમા-ઽક્રમિષ-મ્પ્રાણો મા મા હાસીદન્તરિક્ષમા-ઽક્રમિષ-મ્પ્રજા મા મા હાસી-દ્દિવમા-ઽક્રમિષગ્ં સુવરગન્મેત્યાહૈષ વા અગ્નેરન્વારોહસ્તેનૈવૈન-મન્વારોહતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ય-ત્પક્ષસમ્મિતા-મ્મિનુયા- [મિનુયાત્, કનીયાગ્ંસ-] 30
-ત્કનીયાગ્ંસં-યઁજ્ઞક્રતુમુપેયા-ત્પાપીયસ્યસ્યા ઽઽત્મનઃ પ્રજા સ્યા-દ્વેદિસમ્મિતા-મ્મિનોતિ જ્યાયાગ્ંસમેવ યજ્ઞક્રતુમુપૈતિ નાસ્યા-ઽઽત્મનઃ પાપીયસી પ્રજા ભવતિ સાહસ્ર-ઞ્ચિન્વીત પ્રથમ-ઞ્ચિન્વાન-સ્સહસ્રસમ્મિતો વા અયં-લોઁક ઇમમેવ લોકમભિ જયતિ દ્વિષાહસ્ર-ઞ્ચિન્વીત દ્વિતીય-ઞ્ચિન્વાનો દ્વિષાહસ્રં-વાઁ અન્તરિક્ષ-મન્તરિક્ષમેવાભિ જયતિ ત્રિષાહસ્ર-ઞ્ચિન્વીત તૃતીય-ઞ્ચિન્વાન- [તૃતીય-ઞ્ચિન્વાનઃ, ત્રિષાહસ્રો વા અસૌ] 31
-સ્ત્રિષાહસ્રો વા અસૌ લોકો ઽમુમેવ લોકમભિ જયતિ જાનુદઘ્ન-ઞ્ચિન્વીત પ્રથમ-ઞ્ચિન્વાનો ગાયત્રિયૈવેમં-લોઁકમભ્યારોહતિ નાભિદઘ્ન-ઞ્ચિન્વીત દ્વિતીય-ઞ્ચિન્વાનસ્ત્રિષ્ટુભૈવા-ન્તરિક્ષ-મભ્યારોહતિ ગ્રીવદઘ્ન-ઞ્ચિન્વીત તૃતીય-ઞ્ચિન્વાનો જગત્યૈવામુન્ ઁલોકમભ્યારોહતિ નાગ્નિ-ઞ્ચિત્વા રામામુપેયાદયોનૌ રેતો ધાસ્યામીતિ ન દ્વિતીય-ઞ્ચિત્વા-ઽન્યસ્ય સ્ત્રિય- [સ્ત્રિયમ્, ઉપેયાન્ન] 32
-મુપેયાન્ન તૃતીય-ઞ્ચિત્વા કા-ઞ્ચનોપેયા-દ્રેતો વા એતન્નિ ધત્તે યદગ્નિ-ઞ્ચિનુતે યદુપેયા-દ્રેતસા વ્યૃદ્ધ્યેતા-ઽથો ખલ્વાહુર પ્રજસ્ય-ન્ત-દ્યન્નોપેયાદિતિ ય-દ્રેતસ્સિચાવુપદધાતિ તે એવ યજમાનસ્ય રેતો બિભૃતસ્તસ્મા-દુપેયા-દ્રેતસો-ઽસ્કન્દાય ત્રીણિ વાવ રેતાગ્ંસિ પિતા પુત્રઃ પૌત્રો [પૌત્રઃ, ય-દ્દ્વે રેતસ્સિચા] 33
ય-દ્દ્વે રેતસ્સિચા-વુપદદ્ધ્યા-દ્રેતો-ઽસ્ય વિચ્છિન્દ્યા-ત્તિસ્ર ઉપ દધાતિ રેતસ-સ્સન્તત્યા ઇયં-વાઁવ પ્રથમા રેતસ્સિગ્ વાગ્વા ઇય-ન્તસ્મા-ત્પશ્યન્તીમા-મ્પશ્યન્તિ વાચં-વઁદન્તીમન્તરિક્ષ-ન્દ્વિતીયા પ્રાણો વા અન્તરિક્ષ-ન્તસ્માન્ના-ઽન્તરિક્ષ-મ્પશ્યન્તિ ન પ્રાણમસૌ તૃતીયા ચક્ષુર્વા અસૌ તસ્મા-ત્પશ્યન્ત્યમૂ-મ્પશ્યન્તિ ચક્ષુ-ર્યજુષેમા-ઞ્ચા- [ચક્ષુ-ર્યજુષેમા-ઞ્ચા, અમૂ-ઞ્ચોપ] 34
-ઽમૂ-ઞ્ચોપ દધાતિ મનસા મદ્ધ્યમામેષાં-લોઁકાના-ઙ્કૢપ્ત્યા અથો પ્રાણાનામિષ્ટો યજ્ઞો ભૃગુભિરાશીર્દા વસુભિસ્તસ્ય ત ઇષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહ ભક્ષીયેત્યાહ સ્તુતશસ્ત્રે એવૈતેન દુહે પિતા માતરિશ્વા-ઽચ્છિદ્રા પદા ધા અચ્છિદ્રા ઉશિજઃ પદા-ઽનુ તક્ષુ-સ્સોમો વિશ્વવિન્નેતા નેષ-દ્બૃહસ્પતિરુક્થામદાનિ શગ્ંસિષદિત્યાહૈતદ્વા અગ્નેરુક્થ-ન્તેનૈવૈનમનુ શગ્ંસતિ ॥ 35 ॥
(મિનુયાત્ - તૃતીય-ઞ્ચિન્વાનઃ - સ્ત્રિયં - પૌત્ર - શ્ચ - વૈ - સપ્ત ચ) (અ. 8)
સૂયતે વા એષો-ઽગ્નીનાં-યઁ ઉખાયા-મ્ભ્રિયતે યદધ-સ્સાદયે-દ્ગર્ભાઃ પ્રપાદુકા-સ્સ્યુરથો યથા સવા-ત્પ્રત્યવરોહતિ તાદૃગેવ તદાસન્દી સાદયતિ ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાયાથો સવમેવૈન-ઙ્કરોતિ ગર્ભો વા એષ યદુખ્યો યોનિઃ શિક્યં-યઁચ્છિક્યાદુખા-ન્નિરૂહે-દ્યોનેર્ગર્ભ-ન્નિર્હણ્યા-થ્ષડુદ્યામગ્ં શિક્ય-મ્ભવતિ ષોઢા વિહિતો વૈ [ ] 36
પુરુષ આત્મા ચ શિરશ્ચ ચત્વાર્યઙ્ગાન્યાત્મન્નેવૈન-મ્બિભર્તિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદગ્નિસ્તસ્યોખા ચોલૂખલ-ઞ્ચ સ્તનૌ તાવસ્ય પ્રજા ઉપ જીવન્તિ યદુખા-ઞ્ચોલૂખલ-ઞ્ચોપદધાતિ તાભ્યામેવ યજમાનો-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽગ્નિ-ન્દુહે સંવઁથ્સરો વા એષ યદગ્નિસ્તસ્ય ત્રેધાવિહિતા ઇષ્ટકાઃ પ્રાજાપત્યા વૈષ્ણવી- [વૈષ્ણવીઃ, વૈશ્વકર્મણી-] 37
-ર્વૈશ્વકર્મણી-રહોરાત્રાણ્યેવા-ઽસ્ય પ્રાજાપત્યા યદુખ્ય-મ્બિભર્તિ પ્રાજાપત્યા એવ તદુપ ધત્તે ય-થ્સમિધ આદધાતિ વૈષ્ણવા વૈ વનસ્પતયો વૈષ્ણવીરેવ તદુપ ધત્તે યદિષ્ટકાભિરગ્નિ-ઞ્ચિનોતીયં-વૈઁ વિશ્વકર્મા વૈશ્વકર્મણીરેવ તદુપ ધત્તે તસ્મા-દાહુ-સ્ત્રિવૃદગ્નિરિતિ તં-વાઁ એતં-યઁજમાન એવ ચિન્વીત યદસ્યાન્ય શ્ચિનુયાદ્ય-ત્ત-ન્દક્ષિણાભિર્ન રાધયેદગ્નિમસ્ય વૃઞ્જીત યો-ઽસ્યા-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુયા-ત્ત-ન્દક્ષિણાભી રાધયેદગ્નિમેવ ત-થ્સ્પૃણોતિ ॥ 38 ॥
(ષોઢાવિહિતો વૈ - વૈષ્ણવી - રન્યો - વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 9)
પ્રજાપતિ-રગ્નિ-મચિનુતર્તુભિઃ સંવઁથ્સરં-વઁસન્તેનૈવાસ્ય પૂર્વાર્ધમચિનુત ગ્રીષ્મેણ દક્ષિણ-મ્પક્ષં-વઁર્ષાભિઃ પુચ્છગ્ં શરદોત્તર-મ્પક્ષગ્ં હેમન્તેન મદ્ધ્ય-મ્બ્રહ્મણા વા અસ્ય ત-ત્પૂર્વાર્ધમચિનુત ક્ષત્રેણ દક્ષિણ-મ્પક્ષ-મ્પશુભિઃ પુચ્છં-વિઁશોત્તર-મ્પક્ષમાશયા મદ્ધ્યં-યઁ એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઋતુભિરેવૈન-ઞ્ચિનુતે-ઽથો એતદેવ સર્વમવ - [સર્વમવ, રુન્ધે શૃણ્વન્ત્યેન] 39
રુન્ધે શૃણ્વન્ત્યેન-મગ્નિ-ઞ્ચિક્યાનમત્ત્યન્નગ્ં રોચત ઇયં-વાઁવ પ્રથમા ચિતિરોષધયો વનસ્પતયઃ પુરીષમન્તરિક્ષ-ન્દ્વિતીયા વયાગ્ંસિ પુરીષમસૌ તૃતીયા નક્ષત્રાણિ પુરીષં-યઁજ્ઞશ્ચતુર્થી દક્ષિણા પુરીષં-યઁજમાનઃ પઞ્ચમી પ્રજા પુરીષં-યઁ-ત્ત્રિચિતીક-ઞ્ચિન્વીત યજ્ઞ-ન્દક્ષિણામાત્માન-મ્પ્રજામન્તરિયા-ત્તસ્મા-ત્પઞ્ચચિતીકશ્ચેતવ્ય એતદેવ સર્વગ્ગ્ સ્પૃણોતિ ય-ત્તિસ્રશ્ચિતય- [ય-ત્તિસ્રશ્ચિતયઃ, ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિર્ય-દ્દ્વે] 40
-સ્ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિર્ય-દ્દ્વે દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પઞ્ચ ચિતયો ભવન્તિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષ આત્માનમેવ સ્પૃણોતિ પઞ્ચ ચિતયો ભવન્તિ પઞ્ચભિઃ પુરીષૈરભ્યૂહતિ દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરો વૈ પુરુષો યાવાનેવ પુરુષસ્તગ્ગ્ સ્પૃણોત્યથો દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠતિ સંવઁથ્સરો વૈ ષષ્ઠી ચિતિર્-ઋતવઃ પુરીષગ્ં ષટ્ ચિતયો ભવન્તિ ષટ્ પુરીષાણિ દ્વાદશ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ 41 ॥
(અવ - ચિતયઃ - પુરીષં - પઞ્ચદશ ચ) (અ. 10)
રોહિતો ધૂમ્રરોહિતઃ કર્કન્ધુરોહિતસ્તે પ્રાજાપત્યા બભ્રુરરુણબભ્રુ-શ્શુકબભ્રુસ્તે રૌદ્રા-શ્શ્યેતઃ શ્યેતાક્ષ-શ્શ્યેતગ્રીવસ્તે પિતૃદેવત્યાસ્તિસ્રઃ કૃષ્ણા વશા વારુણ્યસ્તિસ્ર-શ્શ્વેતા વશા-સ્સૌર્યો મૈત્રાબાર્હસ્પત્યા ધૂમ્રલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 42 ॥
(રોહિતઃ-ષડ્વગ્ંશતિઃ) (અ. 11)
પૃશ્ઞિ-સ્તિરશ્ચીન-પૃશ્ઞિરૂર્ધ્વ-પૃશ્ઞિસ્તે મારુતાઃ ફલ્ગૂર્લોહિતોર્ણી બલક્ષી તા-સ્સારસ્વત્યઃ પૃષતી સ્થૂલપૃષતી ક્ષુદ્રપૃષતી તા વૈશ્વદેવ્યસ્તિસ્ર-શ્શ્યામા વશાઃ પૌષ્ણિયસ્તિસ્રો રોહિણીર્વશા મૈત્રિય ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યા અરુણલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 43 ॥
(પૃશ્ઞિઃ - ષડ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 12)
શિતિબાહુ-રન્યતશ્શિતિબાહુ-સ્સમન્ત શિતિબાહુસ્ત ઐન્દ્રવાયવા-શ્શિતિરન્ધ્રો ઽન્યતશ્શિતિરન્ધ્ર-સ્સમન્તશિતિરન્ધ્રસ્તે મૈત્રાવરુણા-શ્શુદ્ધવાલ-સ્સર્વશુદ્ધવાલો મણિવાલસ્ત આશ્વિનાસ્તિસ્ર-શ્શિલ્પા વશા વૈશ્વદેવ્યસ્તિસ્ર-શ્શ્યેનીઃ પરમેષ્ઠિને સોમાપૌષ્ણા-શ્શ્યામલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 44 ॥
(શિતિબાહુઃ પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 13)
ઉન્નત ઋષભો વામનસ્ત ઐન્દ્રાવરુણા-શ્શિતિકકુચ્છિતિપૃષ્ઠ-શ્શિતિભસ-ત્ત ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યા-શ્શિતિપાચ્છિત્યોષ્ઠઃ શિતિભ્રુસ્ત ઐન્દ્રાવૈષ્ણવાસ્તિસ્ર-સ્સિદ્ધ્મા વશા વૈશ્વકર્મણ્યસ્તિસ્રો ધાત્રે પૃષોદરા ઐન્દ્રાપૌષ્ણા-શ્શ્યેતલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 45 ॥
(ઉન્નતઃ પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 14)
કર્ણાસ્ત્રયો યામા-સ્સૌમ્યાસ્ત્રયઃ શ્વિતિઙ્ગા અગ્નયે યવિષ્ઠાય ત્રયો નકુલાસ્તિસ્રો રોહિણીસ્ત્ર્યવ્યસ્તા વસૂના-ન્તિસ્રો-ઽરુણા દિત્યૌહ્યસ્તા રુદ્રાણાગ્ં સોમૈન્દ્રા બભ્રુલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 46 ॥
(કર્ણાસ્ત્રયો - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 15)
શુણ્ઠાસ્ત્રયો વૈષ્ણવા અધીલોધકર્ણાસ્ત્રયો વિષ્ણવ ઉરુક્રમાય લફ્સુદિનસ્ત્રયો વિષ્ણવ ઉરુગાયાય પઞ્ચાવીસ્તિસ્ર આદિત્યાના-ન્ત્રિવથ્સા-સ્તિસ્રો-ઽઙ્ગિરસામૈન્દ્રાવૈષ્ણવા ગૌરલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 47 ॥
(શુણ્ઠા - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 16)
ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે ત્રયઃ શિતિપૃષ્ઠા ઇન્દ્રાયા-ધિરાજાય ત્રય-શ્શિતિકકુદ ઇન્દ્રાય સ્વરાજ્ઞે ત્રય-શ્શિતિભસ-દસ્તિસ્રસ્તુર્યૌહ્યઃ સાદ્ધ્યાના-ન્તિસ્રઃ પષ્ઠૌહ્યો વિશ્વેષા-ન્દેવાનામાગ્નેન્દ્રાઃ કૃષ્ણલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 48 ॥
(ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે - દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 17)
અદિત્યૈ ત્રયો રોહિતૈતા ઇન્દ્રાણ્યૈ ત્રયઃ કૃષ્ણૈતાઃ કુહ્વૈ ત્રયો-ઽરુણૈતાસ્તિસ્રો ધેનવો રાકાયૈ ત્રયો-ઽનડ્વાહઃ સિનીવાલ્યા આગ્નાવૈષ્ણવા રોહિતલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 49 ॥
(અદિત્યા-અષ્ટાદશ) (અ. 18)
સૌમ્યાસ્ત્રયઃ પિશઙ્ગા-સ્સોમાય રાજ્ઞે ત્રયઃ સારઙ્ગાઃ પાર્જન્યા નભોરૂપાસ્તિસ્રો-ઽજા મલ્હા ઇન્દ્રાણ્યૈ તિસ્રો મેષ્ય આદિત્યા દ્યાવાપૃથિવ્યા માલઙ્ગાસ્તૂપરાઃ ॥ 50 ॥
(સૌમ્યા - એકાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 19)
વારુણાસ્ત્રયઃ કૃષ્ણલલામા વરુણાય રાજ્ઞે ત્રયો રોહિતલલામા વરુણાય રિશાદસે ત્રયો-ઽરુણલલામા-શ્શિલ્પાસ્ત્રયો વૈશ્વદેવાસ્ત્રયઃ પૃશ્ઞય-સ્સર્વદેવત્યા ઐન્દ્રાસૂરા-શ્શ્યેતલલામાસ્તૂપરાઃ ॥ 51 ॥
(વારુણા - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 20)
સોમાય સ્વરાજ્ઞે-ઽનોવાહાવનડ્વાહા-વિન્દ્રાગ્નિભ્યા-મોજોદાભ્યામુષ્ટારા-વિન્દ્રાગ્નિભ્યા-મ્બલદાભ્યાગ્ં સીરવાહાવવી દ્વે ધેનૂ ભૌમી દિગ્ભ્યો વડબે દ્વે ધેનૂ ભૌમી વૈરાજી પુરુષી દ્વે ધેનૂ ભૌમી વાયવ આરોહણવાહાવનડ્વાહૌ વારુણી કૃષ્ણે વશે અરાડ્યૌ દિવ્યાવૃષભૌ પરિમરૌ ॥ 52 ॥
(સોમાય સ્વરાજ્ઞે - ચતુસ્ત્રિગ્ંશત્) (અ. 21)
એકાદશ પ્રાતર્ગવ્યાઃ પશવ આ લભ્યન્તે છગલઃ કલ્માષઃ કિકિદીવિર્વિદીગયસ્તે ત્વાષ્ટ્રા-સ્સૌરીર્નવ શ્વેતા વશા અનૂબન્ધ્યા ભવન્ત્યાગ્નેય ઐન્દ્રાગ્ન આશ્વિનસ્તે વિશાલયૂપ આ લભ્યન્તે ॥ 53 ॥
(ઐકાદશ પ્રાતઃ - પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 22)
પિશઙ્ગાસ્ત્રયો વાસન્તા-સ્સારઙ્ગાસ્ત્રયો ગ્રૈષ્માઃ પૃષન્તસ્ત્રયો વાર્ષિકાઃ પૃશ્નયસ્ત્રયઃ શારદાઃ પૃશ્ઞિસક્થા-સ્ત્રયો હૈમન્તિકા અવલિપ્તાસ્ત્રયઃ શૈશિરા-સ્સંવઁથ્સરાય નિવક્ષસઃ ॥ 54 ॥
(પિશઙ્ગા - વિગ્ંશતિઃ) (અ. 23)
(રોહિતઃ કૃષ્ણા ધૂમ્રલલામાઃ - પૃશ્ઞિઃ શ્યામા અરુણલલામાઃ -શિતિબાહુ-શ્શિલ્પા-શ્શ્યેની-શ્શ્યામલલામા - ઉન્નત-સ્સિદ્ધ્મા ધાત્રે પૌષ્ણા-શ્શ્યેતલલામાઃ - કર્ણા બભ્રુલલામાઃ - શુણ્ઠા ગૌરલલામા - ઇન્દ્રાય કૃષ્ણાલલામા - અદિત્યૈ રોહિત લલામઃ -સૌમ્યા માલઙ્ગા - વારુણા-સ્સૂરા-શ્શ્યેતલલામા - દશ ।)
(હિરણ્યવર્ણા - અપા-ઙ્ગ્રહાન્ - ભૂતેષ્ટકાઃ - સજૂઃ - સંવઁથ્સરં - પ્રજાપતિ-સ્સ ક્ષુરપવિ - રવગ્નેર્વૈ દીક્ષયા - સુવર્ગાય તં-યઁન્ન - સૂયતે - પ્રજાપતિર્-ઋતુભી - રોહિતઃ - પૃઞિઃ - શિતિબાહુ - રુન્નતઃ - કર્ણાઃ - શુણ્ઠા - ઇન્દ્રાયા- દિત્યૈ - સૌમ્યા - વારુણાઃ - સોમાયૈ - કાદશ - પિશઙ્ગા - સ્ત્રયોવિગ્ંશતિઃ)
(હિરણ્યવર્ણા - ભૂતેષ્ટકાઃ - છન્દો યત્ - કનીયાગ્ંસન્-ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિ - ર્વારુણા - શ્ચતુષ્પઞ્ચાશત્ )
(હિરણ્યવર્ણા, નિવક્ષસઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥