కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే షష్ఠః ప్రశ్నః - ఉపానువాక్యాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
హిరణ్యవర్ణా-శ్శుచయః పావకా యాసు జాతః కశ్యపో యాస్విన్ద్రః । అగ్నిం-యాఁ గర్భ-న్దధిరే విరూపాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ యాసాగ్ం రాజా వరుణో యాతి మద్ధ్యే సత్యానృతే అవపశ్యన్ జనానామ్ । మధుశ్చుత-శ్శుచయో యాః పావకాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ యాసా-న్దేవా దివి కృణ్వన్తి భక్షం-యాఁ అన్తరిక్షే బహుధా భవన్తి । యాః పృథివీ-మ్పయసోన్దన్తి - [ ] 1
శుక్రాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ శివేన మా చక్షుషా పశ్యతా-ఽఽప-శ్శివయా తనువోప స్పృశత త్వచ-మ్మే । సర్వాగ్ం అగ్నీగ్ం రఫ్సుషదో హువే వో మయి వర్చో బలమోజో ని ధత్త ॥ యదద-స్స-మ్ప్రయతీరహా వనదతాహతే । తస్మాదా నద్యో నామ స్థ తా వో నామాని సిన్ధవః ॥ య-త్ప్రేషితా వరుణేన తా-శ్శీభగ్ం సమవల్గత । 2
తదాప్నో-దిన్ద్రో వో యతీ-స్తస్మా-దాపో అను స్థన ॥ అపకామగ్గ్ స్యన్దమానా అవీవరత వో హికమ్ । ఇన్ద్రో వ-శ్శక్తిభి ర్దేవీ-స్తస్మా-ద్వార్ణామ వో హితమ్ ॥ ఏకో దేవో అప్యతిష్ఠ-థ్స్యన్దమానా యథా వశమ్ । ఉదానిషు-ర్మహీరితి తస్మా-దుదక-ముచ్యతే ॥ ఆపో భద్రా ఘృతమిదాప ఆసురగ్నీ-షోమౌ బిభ్రత్యాప ఇ-త్తాః । తీవ్రో రసో మధుపృచా- [మధుపృచామ్, అరఙ్గమ ఆ మా] 3
-మరఙ్గమ ఆ మా ప్రాణేన సహ వర్చసా గన్న్ ॥ ఆది-త్పశ్యామ్యుత వా శృణోమ్యా మా ఘోషో గచ్ఛతి వాన్న ఆసామ్ । మన్యే భేజానో అమృతస్య తర్హి హిరణ్యవర్ణా అతృపం-యఁదా వః ॥ ఆపో హి ష్ఠా మయో భువస్తా న ఊర్జే దధాతన । మహే రణాయ చక్షసే ॥ యో వః శివతమో రసస్తస్య భాజయతేహ నః । ఉశతీరివ మాతరః ॥ తస్మా అర-ఙ్గమామ వో యస్య క్షయాయ జిన్వథ । ఆపో జనయథా చ నః ॥ దివి శ్రయ స్వాన్తరిక్షే యతస్వ పృథివ్యా స-మ్భవ బ్రహ్మవర్చ-సమసి బ్రహ్మవర్చసాయ త్వా ॥ 4
(ఉదన్తి - సమవల్గత - మధుపృచాం - మాతరో - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 1)
అపా-ఙ్గ్రహా-న్గృహ్ణాత్యేతద్వావ రాజసూయం-యఁదేతే గ్రహా-స్సవో ఽగ్నిర్వరుణసవో రాజసూయ-మగ్నిసవ-శ్చిత్యస్తాభ్యా-మేవ సూయతే-ఽథో ఉభావేవ లోకావభి జయతి యశ్చ రాజసూయేనేజానస్య యశ్చా-ఽగ్నిచిత ఆపో భవన్త్యాపో వా అగ్నేర్భ్రాతృవ్యా యదపో ఽగ్నేరధస్తాదుప దధాతి భ్రాతృవ్యాభిభూత్యై భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవత్యమృతం- [భ్రాతృవ్యో భవత్యమృతమ్, వా ఆపస్తస్మా-] 5
-ఁవా ఆపస్తస్మా-దద్భిరవతాన్త-మభి షిఞ్చన్తి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి సర్వమాయురేతి యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁదాన్నం-వాఁ ఆపః పశవ ఆపో-ఽన్న-మ్పశవో-ఽన్నాదః పశుమా-న్భవతి యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁద ద్వాదశ భవన్తి ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరేణైవాస్మా [-స్సంవఁథ్సరేణైవాస్మా, అన్నమవ రున్ధే] 6
అన్నమవ రున్ధే పాత్రాణి భవన్తి పాత్రే వా అన్నమద్యతే సయోన్యేవాన్నమవ రున్ధ ఆ ద్వాదశా-త్పురుషాదన్న-మత్త్యథో పాత్రాన్న ఛిద్యతే యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁద కుమ్భాశ్చ కుమ్భీశ్చ మిథునాని భవన్తి మిథునస్య ప్రజాత్యై ప్ర ప్రజయా పశుభి-ర్మిథునై-ర్జాయతే యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ [య ఉ, చైనా ఏవం-వేఁద] 7
చైనా ఏవం-వేఁద శుగ్వా అగ్ని-స్సో-ఽద్ధ్వర్యుం-యఁజమాన-మ్ప్రజా-శ్శుచా-ఽర్పయతి యదప ఉపదధాతి శుచమేవాస్య శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమాన-శ్శామ్యన్తి ప్రజా యత్రైతా ఉపధీయన్తే ఽపాం-వాఁ ఏతాని హృదయాని యదేతా ఆపో యదేతా అప ఉపదధాతి దివ్యాభిరేవైనా-స్సగ్ం సృజతి వర్షుకః పర్జన్యో [పర్జన్యః, భవతి యో వా] 8
భవతి యో వా ఏతాసామాయతన-ఙ్కౢప్తిం-వేఁదా-ఽఽయతనవా-న్భవతి కల్పతే ఽస్మా అనుసీతముప దధాత్యేతద్వా ఆసామాయతనమేషా కౢప్తిర్య ఏవం-వేఁదా-ఽఽయతనవా-న్భవతి కల్పతే-ఽస్మై ద్వద్వమ్మన్యా ఉప దధాతి చతస్రో మద్ధ్యే ధృత్యా అన్నం-వాఁ ఇష్టకా ఏత-త్ఖలు వై సాక్షాదన్నం-యఁదేష చరుర్యదేత-ఞ్చరుముప దధాతి సాక్షా- [సాక్షాత్, ఏవా-ఽస్మా అన్నమవ రున్ధే] 9
-దేవా-ఽస్మా అన్నమవ రున్ధే మద్ధ్యత ఉప దధాతి మద్ధ్యత ఏవాస్మా అన్న-న్దధాతి తస్మా-న్మద్ధ్యతో-ఽన్నమద్యతే బార్హస్పత్యో భవతి బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతి-ర్బ్రహ్మణైవాస్మా అన్నమవ రున్ధే బ్రహ్మవర్చసమసి బ్రహ్మవర్చసాయ త్వేత్యాహ తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ భవతి యస్యైష ఉపధీయతే య ఉ చైనమేవం-వేఁద ॥ 10 ॥
(అమృత - మస్మై - జాయతే యస్యైతా - ఉపధీయన్తే య ఉ - పర్జన్య - ఉపదధాతి సాక్షాథ్ - సప్తచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
భూతేష్టకా ఉప దధాత్యత్రాత్ర వై మృత్యుర్జాయతే యత్రయత్రైవ మృత్యుర్జాయతే తత ఏవైనమవ యజతే తస్మాదగ్నిచి-థ్సర్వమాయురేతి సర్వే హ్యస్య మృత్యవో ఽవేష్టాస్తస్మా-దగ్నిచిన్నా-భిచరితవై ప్రత్యగేన-మభిచార-స్స్తృణుతే సూయతే వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే దేవసువామేతాని హవీగ్ంషి భవన్త్యేతావన్తో వై దేవానాగ్ం సవాస్త ఏవా- [సవాస్త ఏవ, అస్మై సవా-న్ప్ర] 11
-ఽస్మై సవా-న్ప్ర యచ్ఛన్తి త ఏనగ్ం సువన్తే సవో-ఽగ్నిర్వరుణసవో రాజసూయ-మ్బ్రహ్మసవశ్చిత్యో దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభిరభి షిఞ్చత్యన్న-స్యాన్నస్యాభి షిఞ్చత్యన్న-స్యాన్నస్యా-వరుద్ధ్యై పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చమభి షిఞ్చతి పురస్తాద్ధి ప్రతీచీ-నమన్నమద్యతే శీర్షతో-ఽభి షిఞ్చతి శీర్షతో హ్యన్నమద్యత ఆ ముఖా-దన్వవస్రావయతి [ముఖా-దన్వవస్రావయతి, ముఖత ఏవా-ఽస్మా] 12
ముఖత ఏవా-ఽస్మా అన్నాద్య-న్దధాత్యగ్నేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభి షిఞ్చామీత్యాహైష వా అగ్నే-స్సవస్తేనైవైనమభి షిఞ్చతి బృహస్పతేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చామీత్యాహ బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిర్బ్రహ్మణైవైనమభి షిఞ్చతీన్ద్రస్య త్వా సామ్రాజ్యేనాభి షిఞ్చా-మీత్యాహేన్ద్రియమేవాస్మి-న్నుపరిష్టా-ద్దధాత్యేత- [-ద్దధాత్యేతత్, వై రాజసూయస్య] 13
-ద్వై రాజసూయస్య రూపం-యఁ ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుత ఉభావేవ లోకావభి జయతి యశ్చ రాజసూయేనేజానస్య యశ్చాగ్నిచిత ఇన్ద్రస్య సుషువాణస్య దశధేన్ద్రియం-వీఁర్య-మ్పరా-ఽపత-త్తద్దేవా-స్సౌత్రామణ్యా సమభరన్-థ్సూయతే వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా సౌత్రామణ్యా యజేతేన్ద్రియమేవ వీర్యగ్ం సభృన్త్యా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే ॥ 14 ॥
(త ఏవా - న్వవస్రావయత్యే - త - దష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
సజూరబ్దో-ఽయావభి-స్సజూరుషా అరుణీభి-స్సజూ-స్సూర్య ఏతశేన సజోషావశ్వినా దగ్ంసోభి-స్సజూరగ్నిర్వైశ్వానర ఇడాభిర్ఘృతేన స్వాహా సంవఁథ్సరో వా అబ్దో మాసా అయావా ఉషా అరుణీ సూర్య ఏతశ ఇమే అశ్వినా సంవఁథ్సరో-ఽగ్నిర్వైశ్వానరః పశవ ఇడా పశవో ఘృతగ్ం సంవఁథ్సర-మ్పశవో-ఽను ప్ర జాయన్తే సంవఁథ్సరేణైవాస్మై పశూ-న్ప్రజనయతి దర్భస్తమ్బే జుహోతి య - [ ] 15
-ద్వా అస్యా అమృతం-యఁ-ద్వీర్య-న్త-ద్దర్భాస్తస్మిన్ జుహోతి ప్రైవ జాయతే ఽన్నాదో భవతి యస్యైవ-ఞ్జుహ్వత్యేతా వై దేవతా అగ్నేః పురస్తాద్భాగాస్తా ఏవ ప్రీణాత్యథో చక్షురేవాగ్నేః పురస్తా-త్ప్రతి దధాత్యనన్ధో భవతి య ఏవం-వేఁదా-ఽఽపో వా ఇదమగ్రే సలిలమాసీ-థ్స ప్రజాపతిః పుష్కరపర్ణే వాతో భూతో-ఽలేలాయ-థ్స [భూతో-ఽలేలాయ-థ్స, ప్రతిష్ఠా-న్నా-ఽవిన్దత] 16
ప్రతిష్ఠా-న్నా-ఽవిన్దత స ఏతదపా-ఙ్కులాయమపశ్య-త్తస్మిన్నగ్నిమచినుత తదియమభవ-త్తతో వై స ప్రత్యతిష్ఠద్యా-మ్పురస్తాదుపా-దధా-త్తచ్ఛిరో ఽభవ-థ్సా ప్రాచీ దిగ్యా-న్దక్షిణత ఉపాదధా-థ్స దక్షిణః పక్షో-ఽభవ-థ్సా దక్షిణా దిగ్యా-మ్పశ్చా-దుపాదధా-త్త-త్పుచ్ఛమభవ-థ్సా ప్రతీచీ దిగ్యాముత్తరత ఉపాదధా- [ఉపాదధాత్, స ఉత్తరః] 17
-థ్స ఉత్తరః పక్షో-ఽభవ-థ్సోదీచీ దిగ్యాముపరిష్టా-దుపాదధా-త్త-త్పృష్ఠమభవ-థ్సోర్ధ్వా దిగియం-వాఁ అగ్నిః పఞ్చేష్టక-స్తస్మా-ద్యదస్యా-ఙ్ఖనన్త్యభీష్టకా-న్తృన్దన్త్యభి శర్కరాగ్ం సర్వా వా ఇయం-వఁయోభ్యో నక్త-న్దృశే దీప్యతే తస్మాదిమాం-వఁయాగ్ంసి నక్త-న్నాద్ధ్యాసతే య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే ప్రత్యేవ [ప్రత్యేవ, తిష్ఠత్యభి దిశో] 18
తిష్ఠత్యభి దిశో జయత్యాగ్నేయో వై బ్రాహ్మణస్తస్మా-ద్బ్రాహ్మణాయ సర్వాసు దిక్ష్వర్ధుకగ్గ్ స్వామేవ త-ద్దిశమన్వేత్యపాం-వాఁ అగ్నిః కులాయ-న్తస్మాదాపో-ఽగ్నిగ్ం హారుకా-స్స్వామేవ త-ద్యోని-మ్ప్రవిశన్తి ॥ 19 ॥
(యద- లేలాయ-థ్స-ఉత్తరత ఉపాదధా-దేవ - ద్వాత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
సంవఁథ్సరముఖ్య-మ్భృత్వా ద్వితీయే సంవఁథ్సర ఆగ్నేయమష్టాకపాల-న్నిర్వపేదైన్ద్ర-మేకాదశకపాలం-వైఁశ్వదేవ-న్ద్వాదశకపాల-మ్బార్హస్పత్య-ఞ్చరుం-వైఁష్ణవ-న్త్రికపాల-న్తృతీయే సంవఁథ్సరే-ఽభిజితా యజేత యదష్టాకపాలో భవత్యష్టాక్షరా గాయత్ర్యాగ్నేయ-ఙ్గాయత్ర-మ్ప్రాతస్సవన-మ్ప్రాతస్సవనమేవ తేన దాధార గాయత్రీ-ఞ్ఛన్దో యదేకాదశకపాలో భవత్యేకాదశాక్షరా త్రిష్టుగైన్ద్ర-న్త్రైష్టుభ-మ్మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవన-మ్మాద్ధ్యన్దినమేవ సవన-న్తేన దాధార త్రిష్టుభ- [త్రిష్టుభమ్, ఛన్దో య-ద్ద్వాదశకపాలో భవతి] 20
-ఞ్ఛన్దో య-ద్ద్వాదశకపాలో భవతి ద్వాదశాక్షరా జగతీ వైశ్వదేవ-ఞ్జాగత-న్తృతీయసవన-న్తృతీయసవనమేవ తేన దాధార జగతీ-ఞ్ఛన్దో య-ద్బార్హస్పత్యశ్చరుర్భవతి బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిర్బ్రహ్మైవ తేన దాధార య-ద్వైష్ణవస్త్రికపాలో భవతి యజ్ఞో వై విష్ణుర్యజ్ఞమేవ తేన దాధార య-త్తృతీయే సంవఁథ్సరే-ఽభిజితా యజతే-ఽభిజిత్యై య-థ్సంవఁథ్సరముఖ్య-మ్బిభర్తీమమేవ [ ] 21
తేన లోకగ్గ్ స్పృణోతి య-ద్ద్వితీయే సంవఁథ్సరే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే ఽన్తరిక్షమేవ తేన స్పృణోతి య-త్తృతీయే సంవఁథ్సరే యజతే-ఽముమేవ తేన లోకగ్గ్ స్పృణోత్యేతం-వైఁ పర ఆట్ణారః కక్షీవాగ్ం ఔశిజో వీతహవ్య-శ్శ్రాయసస్త్రసదస్యుః పౌరుకుథ్స్యః ప్రజాకామా అచిన్వత తతో వై తే సహస్రగ్ం సహస్ర-మ్పుత్రానవిన్దన్త ప్రథతే ప్రజయా పశుభిస్తా-మ్మాత్రామాప్నోతి యా-న్తే-ఽగచ్ఛన్ య ఏవం-విఁద్వానేతమగ్ని-ఞ్చినుతే ॥ 22 ॥
(దాధార త్రిష్టుభ - మిమమేవై - వం - చత్వారి చ) (అ. 5)
ప్రజాపతిరగ్నిమచినుత స క్షురపవిర్భూత్వా-ఽతిష్ఠ-త్త-న్దేవా బిభ్యతో నోపా-ఽఽయ-న్తే ఛన్దోభిరాత్మాన-ఞ్ఛాదయిత్వోపా-ఽఽయ-న్తచ్ఛన్దసా-ఞ్ఛన్దస్త్వ-మ్బ్రహ్మ వై ఛన్దాగ్ంసి బ్రహ్మణ ఏత-ద్రూపం-యఁ-త్కృష్ణాజిన-ఙ్కార్ష్ణీ ఉపానహావుప ముఞ్చతే ఛన్దోభిరేవా-ఽఽత్మాన-ఞ్ఛాదయిత్వా-ఽగ్నిముప చరత్యాత్మనో-ఽహిగ్ంసాయై దేవనిధిర్వా ఏష ని ధీయతే యదగ్ని- [యదగ్నిః, అన్యే వా వై] 23
-రన్యే వా వై నిధిమగుప్తం-విఁన్దన్తి న వా ప్రతి ప్ర జానాత్యుఖామా క్రామత్యాత్మానమేవాధిపా-ఙ్కురుతే గుప్త్యా అథో ఖల్వాహుర్నా-ఽఽక్రమ్యేతి నైర్-ఋత్యుఖా యదాక్రామేన్నిర్-ఋత్యా ఆత్మానమపి దద్ధ్యా-త్తస్మాన్నా-ఽఽక్రమ్యా పురుషశీర్షముప దధాతి గుప్త్యా అథో యథా బ్రూయాదేతన్మే గోపాయేతి తాదృగేవ త- [తత్, ప్రజాపతిర్వా] 24
-త్ప్రజాపతిర్వా అథర్వా ఽగ్నిరేవ దద్ధ్యఙ్ఙాథర్వణస్తస్యేష్టకా అస్థాన్యేతగ్ం హ వావ తద్-ఋషిరభ్యనూవాచేన్ద్రో దధీచో అస్థభిరితి యదిష్టకాభిరగ్ని-ఞ్చినోతి సాత్మానమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సాత్మాముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁద శరీరం-వాఁ ఏతదగ్నేర్యచ్చిత్య ఆత్మా వైశ్వానరో యచ్చితే వైశ్వానర-ఞ్జుహోతి శరీరమేవ సగ్గ్స్కృత్యా- [సగ్గ్స్కృత్యా, అభ్యారోహతి] 25
-ఽభ్యారోహతి శరీరం-వాఁ ఏత-ద్యజమాన-స్సగ్గ్ స్కురుతే యదగ్ని-ఞ్చినుతే యచ్చితే వైశ్వానర-ఞ్జుహోతి శరీరమేవ సగ్గ్స్కృత్యా ఽఽత్మనా-ఽభ్యారోహతి తస్మా-త్తస్య నావ ద్యన్తి జీవన్నేవ దేవానప్యేతి వైశ్వానర్యర్చా పురీషముప దధాతీయం-వాఁ అగ్నిర్వైశ్వానరస్తస్యైషా చితిర్య-త్పురీషమగ్నిమేవ వైశ్వానర-ఞ్చినుత ఏషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్య-ద్వైశ్వానరః ప్రియామేవాస్య తనువమవ రున్ధే ॥ 26 ॥
(అగ్ని - స్తథ్ - సగ్గ్స్కృత్యా - గ్నే - ర్దశ చ) (అ. 6)
అగ్నేర్వై దీక్షయా దేవా విరాజమాప్నువ-న్తిస్రో రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-త్త్రిపదా విరా-డ్విరాజమాప్నోతి షడ్-రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-థ్ష-డ్వా ఋతవః సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి దశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్దశాక్షరా విరా-డ్విరాజమాప్నోతి ద్వాదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి త్రయోదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-త్త్రయోదశ [త్రయోదశ, మాసా-] 27
మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి పఞ్చదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-త్పఞ్చదశ వా అర్ధమాసస్య రాత్రయో-ఽర్ధమాసశ-స్సంవఁథ్సర ఆప్యతే సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి సప్తదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్ద్వాదశ మాసాః పఞ్చర్తవ-స్స సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి చతుర్విగ్ంశతిగ్ం రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-చ్చతుర్విగ్ంశతిరర్ధమాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి త్రిగ్ంశతగ్ం రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా- [రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యాత్, త్రిగ్ంశదక్షరా] 28
-త్త్రిగ్ంశదక్షరా విరా-డ్విరాజమాప్నోతి మాస-న్దీక్షిత-స్స్యా-ద్యో మాస-స్స సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి చతురో మాసో దీక్షిత-స్స్యాచ్చతురో వా ఏత-మ్మాసో వసవో-ఽబిభరుస్తే పృథివీమా-ఽజయ-న్గాయత్రీ-ఞ్ఛన్దో-ఽష్టౌ రుద్రాస్తే-ఽన్తరిక్షమా-ఽజయ-న్త్రిష్టుభ-ఞ్ఛన్దో ద్వాదశా-ఽఽదిత్యాస్తే దివమా-ఽజయన్ జగతీ-ఞ్ఛన్దస్తతో వై తే వ్యావృత-మగచ్ఛఞ్ఛ్రైష్ఠ్య-న్దేవానా-న్తస్మా-ద్ద్వాదశ మాసో భృత్వా-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వీత ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో -ఽగ్నిశ్చిత్యస్తస్యా-హోరాత్రాణీష్టకా ఆప్తేష్టకమేన-ఞ్చినుతే-ఽథో వ్యావృతమేవ గచ్ఛతి శ్రైష్ఠ్యగ్ం సమానానామ్ ॥ 29 ॥
(స్యా-త్త్రయోదశ - త్రిగ్ంశతగ్ం రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్- వై తే - ఽష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 7)
సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ చీయతే యదగ్నిస్తం-యఁన్నాన్వారోహే-థ్సువర్గాల్లోకా-ద్యజమానో హీయేత పృథివీమా-ఽక్రమిష-మ్ప్రాణో మా మా హాసీదన్తరిక్షమా-ఽక్రమిష-మ్ప్రజా మా మా హాసీ-ద్దివమా-ఽక్రమిషగ్ం సువరగన్మేత్యాహైష వా అగ్నేరన్వారోహస్తేనైవైన-మన్వారోహతి సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై య-త్పక్షసమ్మితా-మ్మినుయా- [మినుయాత్, కనీయాగ్ంస-] 30
-త్కనీయాగ్ంసం-యఁజ్ఞక్రతుముపేయా-త్పాపీయస్యస్యా ఽఽత్మనః ప్రజా స్యా-ద్వేదిసమ్మితా-మ్మినోతి జ్యాయాగ్ంసమేవ యజ్ఞక్రతుముపైతి నాస్యా-ఽఽత్మనః పాపీయసీ ప్రజా భవతి సాహస్ర-ఞ్చిన్వీత ప్రథమ-ఞ్చిన్వాన-స్సహస్రసమ్మితో వా అయం-లోఁక ఇమమేవ లోకమభి జయతి ద్విషాహస్ర-ఞ్చిన్వీత ద్వితీయ-ఞ్చిన్వానో ద్విషాహస్రం-వాఁ అన్తరిక్ష-మన్తరిక్షమేవాభి జయతి త్రిషాహస్ర-ఞ్చిన్వీత తృతీయ-ఞ్చిన్వాన- [తృతీయ-ఞ్చిన్వానః, త్రిషాహస్రో వా అసౌ] 31
-స్త్రిషాహస్రో వా అసౌ లోకో ఽముమేవ లోకమభి జయతి జానుదఘ్న-ఞ్చిన్వీత ప్రథమ-ఞ్చిన్వానో గాయత్రియైవేమం-లోఁకమభ్యారోహతి నాభిదఘ్న-ఞ్చిన్వీత ద్వితీయ-ఞ్చిన్వానస్త్రిష్టుభైవా-న్తరిక్ష-మభ్యారోహతి గ్రీవదఘ్న-ఞ్చిన్వీత తృతీయ-ఞ్చిన్వానో జగత్యైవామున్ ఁలోకమభ్యారోహతి నాగ్ని-ఞ్చిత్వా రామాముపేయాదయోనౌ రేతో ధాస్యామీతి న ద్వితీయ-ఞ్చిత్వా-ఽన్యస్య స్త్రియ- [స్త్రియమ్, ఉపేయాన్న] 32
-ముపేయాన్న తృతీయ-ఞ్చిత్వా కా-ఞ్చనోపేయా-ద్రేతో వా ఏతన్ని ధత్తే యదగ్ని-ఞ్చినుతే యదుపేయా-ద్రేతసా వ్యృద్ధ్యేతా-ఽథో ఖల్వాహుర ప్రజస్య-న్త-ద్యన్నోపేయాదితి య-ద్రేతస్సిచావుపదధాతి తే ఏవ యజమానస్య రేతో బిభృతస్తస్మా-దుపేయా-ద్రేతసో-ఽస్కన్దాయ త్రీణి వావ రేతాగ్ంసి పితా పుత్రః పౌత్రో [పౌత్రః, య-ద్ద్వే రేతస్సిచా] 33
య-ద్ద్వే రేతస్సిచా-వుపదద్ధ్యా-ద్రేతో-ఽస్య విచ్ఛిన్ద్యా-త్తిస్ర ఉప దధాతి రేతస-స్సన్తత్యా ఇయం-వాఁవ ప్రథమా రేతస్సిగ్ వాగ్వా ఇయ-న్తస్మా-త్పశ్యన్తీమా-మ్పశ్యన్తి వాచం-వఁదన్తీమన్తరిక్ష-న్ద్వితీయా ప్రాణో వా అన్తరిక్ష-న్తస్మాన్నా-ఽన్తరిక్ష-మ్పశ్యన్తి న ప్రాణమసౌ తృతీయా చక్షుర్వా అసౌ తస్మా-త్పశ్యన్త్యమూ-మ్పశ్యన్తి చక్షు-ర్యజుషేమా-ఞ్చా- [చక్షు-ర్యజుషేమా-ఞ్చా, అమూ-ఞ్చోప] 34
-ఽమూ-ఞ్చోప దధాతి మనసా మద్ధ్యమామేషాం-లోఁకానా-ఙ్కౢప్త్యా అథో ప్రాణానామిష్టో యజ్ఞో భృగుభిరాశీర్దా వసుభిస్తస్య త ఇష్టస్య వీతస్య ద్రవిణేహ భక్షీయేత్యాహ స్తుతశస్త్రే ఏవైతేన దుహే పితా మాతరిశ్వా-ఽచ్ఛిద్రా పదా ధా అచ్ఛిద్రా ఉశిజః పదా-ఽను తక్షు-స్సోమో విశ్వవిన్నేతా నేష-ద్బృహస్పతిరుక్థామదాని శగ్ంసిషదిత్యాహైతద్వా అగ్నేరుక్థ-న్తేనైవైనమను శగ్ంసతి ॥ 35 ॥
(మినుయాత్ - తృతీయ-ఞ్చిన్వానః - స్త్రియం - పౌత్ర - శ్చ - వై - సప్త చ) (అ. 8)
సూయతే వా ఏషో-ఽగ్నీనాం-యఁ ఉఖాయా-మ్భ్రియతే యదధ-స్సాదయే-ద్గర్భాః ప్రపాదుకా-స్స్యురథో యథా సవా-త్ప్రత్యవరోహతి తాదృగేవ తదాసన్దీ సాదయతి గర్భాణా-న్ధృత్యా అప్రపాదాయాథో సవమేవైన-ఙ్కరోతి గర్భో వా ఏష యదుఖ్యో యోనిః శిక్యం-యఁచ్ఛిక్యాదుఖా-న్నిరూహే-ద్యోనేర్గర్భ-న్నిర్హణ్యా-థ్షడుద్యామగ్ం శిక్య-మ్భవతి షోఢా విహితో వై [ ] 36
పురుష ఆత్మా చ శిరశ్చ చత్వార్యఙ్గాన్యాత్మన్నేవైన-మ్బిభర్తి ప్రజాపతిర్వా ఏష యదగ్నిస్తస్యోఖా చోలూఖల-ఞ్చ స్తనౌ తావస్య ప్రజా ఉప జీవన్తి యదుఖా-ఞ్చోలూఖల-ఞ్చోపదధాతి తాభ్యామేవ యజమానో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽగ్ని-న్దుహే సంవఁథ్సరో వా ఏష యదగ్నిస్తస్య త్రేధావిహితా ఇష్టకాః ప్రాజాపత్యా వైష్ణవీ- [వైష్ణవీః, వైశ్వకర్మణీ-] 37
-ర్వైశ్వకర్మణీ-రహోరాత్రాణ్యేవా-ఽస్య ప్రాజాపత్యా యదుఖ్య-మ్బిభర్తి ప్రాజాపత్యా ఏవ తదుప ధత్తే య-థ్సమిధ ఆదధాతి వైష్ణవా వై వనస్పతయో వైష్ణవీరేవ తదుప ధత్తే యదిష్టకాభిరగ్ని-ఞ్చినోతీయం-వైఁ విశ్వకర్మా వైశ్వకర్మణీరేవ తదుప ధత్తే తస్మా-దాహు-స్త్రివృదగ్నిరితి తం-వాఁ ఏతం-యఁజమాన ఏవ చిన్వీత యదస్యాన్య శ్చినుయాద్య-త్త-న్దక్షిణాభిర్న రాధయేదగ్నిమస్య వృఞ్జీత యో-ఽస్యా-ఽగ్ని-ఞ్చినుయా-త్త-న్దక్షిణాభీ రాధయేదగ్నిమేవ త-థ్స్పృణోతి ॥ 38 ॥
(షోఢావిహితో వై - వైష్ణవీ - రన్యో - విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 9)
ప్రజాపతి-రగ్ని-మచినుతర్తుభిః సంవఁథ్సరం-వఁసన్తేనైవాస్య పూర్వార్ధమచినుత గ్రీష్మేణ దక్షిణ-మ్పక్షం-వఁర్షాభిః పుచ్ఛగ్ం శరదోత్తర-మ్పక్షగ్ం హేమన్తేన మద్ధ్య-మ్బ్రహ్మణా వా అస్య త-త్పూర్వార్ధమచినుత క్షత్రేణ దక్షిణ-మ్పక్ష-మ్పశుభిః పుచ్ఛం-విఁశోత్తర-మ్పక్షమాశయా మద్ధ్యం-యఁ ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుత ఋతుభిరేవైన-ఞ్చినుతే-ఽథో ఏతదేవ సర్వమవ - [సర్వమవ, రున్ధే శృణ్వన్త్యేన] 39
రున్ధే శృణ్వన్త్యేన-మగ్ని-ఞ్చిక్యానమత్త్యన్నగ్ం రోచత ఇయం-వాఁవ ప్రథమా చితిరోషధయో వనస్పతయః పురీషమన్తరిక్ష-న్ద్వితీయా వయాగ్ంసి పురీషమసౌ తృతీయా నక్షత్రాణి పురీషం-యఁజ్ఞశ్చతుర్థీ దక్షిణా పురీషం-యఁజమానః పఞ్చమీ ప్రజా పురీషం-యఁ-త్త్రిచితీక-ఞ్చిన్వీత యజ్ఞ-న్దక్షిణామాత్మాన-మ్ప్రజామన్తరియా-త్తస్మా-త్పఞ్చచితీకశ్చేతవ్య ఏతదేవ సర్వగ్గ్ స్పృణోతి య-త్తిస్రశ్చితయ- [య-త్తిస్రశ్చితయః, త్రివృద్ధ్యగ్నిర్య-ద్ద్వే] 40
-స్త్రివృద్ధ్యగ్నిర్య-ద్ద్వే ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై పఞ్చ చితయో భవన్తి పాఙ్క్తః పురుష ఆత్మానమేవ స్పృణోతి పఞ్చ చితయో భవన్తి పఞ్చభిః పురీషైరభ్యూహతి దశ స-మ్పద్యన్తే దశాక్షరో వై పురుషో యావానేవ పురుషస్తగ్గ్ స్పృణోత్యథో దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజ్యేవాన్నాద్యే ప్రతి తిష్ఠతి సంవఁథ్సరో వై షష్ఠీ చితిర్-ఋతవః పురీషగ్ం షట్ చితయో భవన్తి షట్ పురీషాణి ద్వాదశ స-మ్పద్యన్తే ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సర ఏవ ప్రతి తిష్ఠతి ॥ 41 ॥
(అవ - చితయః - పురీషం - పఞ్చదశ చ) (అ. 10)
రోహితో ధూమ్రరోహితః కర్కన్ధురోహితస్తే ప్రాజాపత్యా బభ్రురరుణబభ్రు-శ్శుకబభ్రుస్తే రౌద్రా-శ్శ్యేతః శ్యేతాక్ష-శ్శ్యేతగ్రీవస్తే పితృదేవత్యాస్తిస్రః కృష్ణా వశా వారుణ్యస్తిస్ర-శ్శ్వేతా వశా-స్సౌర్యో మైత్రాబార్హస్పత్యా ధూమ్రలలామాస్తూపరాః ॥ 42 ॥
(రోహితః-షడ్వగ్ంశతిః) (అ. 11)
పృశ్ఞి-స్తిరశ్చీన-పృశ్ఞిరూర్ధ్వ-పృశ్ఞిస్తే మారుతాః ఫల్గూర్లోహితోర్ణీ బలక్షీ తా-స్సారస్వత్యః పృషతీ స్థూలపృషతీ క్షుద్రపృషతీ తా వైశ్వదేవ్యస్తిస్ర-శ్శ్యామా వశాః పౌష్ణియస్తిస్రో రోహిణీర్వశా మైత్రియ ఐన్ద్రాబార్హస్పత్యా అరుణలలామాస్తూపరాః ॥ 43 ॥
(పృశ్ఞిః - షడ్విగ్ంశతిః) (అ. 12)
శితిబాహు-రన్యతశ్శితిబాహు-స్సమన్త శితిబాహుస్త ఐన్ద్రవాయవా-శ్శితిరన్ధ్రో ఽన్యతశ్శితిరన్ధ్ర-స్సమన్తశితిరన్ధ్రస్తే మైత్రావరుణా-శ్శుద్ధవాల-స్సర్వశుద్ధవాలో మణివాలస్త ఆశ్వినాస్తిస్ర-శ్శిల్పా వశా వైశ్వదేవ్యస్తిస్ర-శ్శ్యేనీః పరమేష్ఠినే సోమాపౌష్ణా-శ్శ్యామలలామాస్తూపరాః ॥ 44 ॥
(శితిబాహుః పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 13)
ఉన్నత ఋషభో వామనస్త ఐన్ద్రావరుణా-శ్శితికకుచ్ఛితిపృష్ఠ-శ్శితిభస-త్త ఐన్ద్రాబార్హస్పత్యా-శ్శితిపాచ్ఛిత్యోష్ఠః శితిభ్రుస్త ఐన్ద్రావైష్ణవాస్తిస్ర-స్సిద్ధ్మా వశా వైశ్వకర్మణ్యస్తిస్రో ధాత్రే పృషోదరా ఐన్ద్రాపౌష్ణా-శ్శ్యేతలలామాస్తూపరాః ॥ 45 ॥
(ఉన్నతః పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 14)
కర్ణాస్త్రయో యామా-స్సౌమ్యాస్త్రయః శ్వితిఙ్గా అగ్నయే యవిష్ఠాయ త్రయో నకులాస్తిస్రో రోహిణీస్త్ర్యవ్యస్తా వసూనా-న్తిస్రో-ఽరుణా దిత్యౌహ్యస్తా రుద్రాణాగ్ం సోమైన్ద్రా బభ్రులలామాస్తూపరాః ॥ 46 ॥
(కర్ణాస్త్రయో - విగ్ంశతిః) (అ. 15)
శుణ్ఠాస్త్రయో వైష్ణవా అధీలోధకర్ణాస్త్రయో విష్ణవ ఉరుక్రమాయ లఫ్సుదినస్త్రయో విష్ణవ ఉరుగాయాయ పఞ్చావీస్తిస్ర ఆదిత్యానా-న్త్రివథ్సా-స్తిస్రో-ఽఙ్గిరసామైన్ద్రావైష్ణవా గౌరలలామాస్తూపరాః ॥ 47 ॥
(శుణ్ఠా - విగ్ంశతిః) (అ. 16)
ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే త్రయః శితిపృష్ఠా ఇన్ద్రాయా-ధిరాజాయ త్రయ-శ్శితికకుద ఇన్ద్రాయ స్వరాజ్ఞే త్రయ-శ్శితిభస-దస్తిస్రస్తుర్యౌహ్యః సాద్ధ్యానా-న్తిస్రః పష్ఠౌహ్యో విశ్వేషా-న్దేవానామాగ్నేన్ద్రాః కృష్ణలలామాస్తూపరాః ॥ 48 ॥
(ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 17)
అదిత్యై త్రయో రోహితైతా ఇన్ద్రాణ్యై త్రయః కృష్ణైతాః కుహ్వై త్రయో-ఽరుణైతాస్తిస్రో ధేనవో రాకాయై త్రయో-ఽనడ్వాహః సినీవాల్యా ఆగ్నావైష్ణవా రోహితలలామాస్తూపరాః ॥ 49 ॥
(అదిత్యా-అష్టాదశ) (అ. 18)
సౌమ్యాస్త్రయః పిశఙ్గా-స్సోమాయ రాజ్ఞే త్రయః సారఙ్గాః పార్జన్యా నభోరూపాస్తిస్రో-ఽజా మల్హా ఇన్ద్రాణ్యై తిస్రో మేష్య ఆదిత్యా ద్యావాపృథివ్యా మాలఙ్గాస్తూపరాః ॥ 50 ॥
(సౌమ్యా - ఏకాన్నవిగ్ంశతిః) (అ. 19)
వారుణాస్త్రయః కృష్ణలలామా వరుణాయ రాజ్ఞే త్రయో రోహితలలామా వరుణాయ రిశాదసే త్రయో-ఽరుణలలామా-శ్శిల్పాస్త్రయో వైశ్వదేవాస్త్రయః పృశ్ఞయ-స్సర్వదేవత్యా ఐన్ద్రాసూరా-శ్శ్యేతలలామాస్తూపరాః ॥ 51 ॥
(వారుణా - విగ్ంశతిః) (అ. 20)
సోమాయ స్వరాజ్ఞే-ఽనోవాహావనడ్వాహా-విన్ద్రాగ్నిభ్యా-మోజోదాభ్యాముష్టారా-విన్ద్రాగ్నిభ్యా-మ్బలదాభ్యాగ్ం సీరవాహావవీ ద్వే ధేనూ భౌమీ దిగ్భ్యో వడబే ద్వే ధేనూ భౌమీ వైరాజీ పురుషీ ద్వే ధేనూ భౌమీ వాయవ ఆరోహణవాహావనడ్వాహౌ వారుణీ కృష్ణే వశే అరాడ్యౌ దివ్యావృషభౌ పరిమరౌ ॥ 52 ॥
(సోమాయ స్వరాజ్ఞే - చతుస్త్రిగ్ంశత్) (అ. 21)
ఏకాదశ ప్రాతర్గవ్యాః పశవ ఆ లభ్యన్తే ఛగలః కల్మాషః కికిదీవిర్విదీగయస్తే త్వాష్ట్రా-స్సౌరీర్నవ శ్వేతా వశా అనూబన్ధ్యా భవన్త్యాగ్నేయ ఐన్ద్రాగ్న ఆశ్వినస్తే విశాలయూప ఆ లభ్యన్తే ॥ 53 ॥
(ఐకాదశ ప్రాతః - పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 22)
పిశఙ్గాస్త్రయో వాసన్తా-స్సారఙ్గాస్త్రయో గ్రైష్మాః పృషన్తస్త్రయో వార్షికాః పృశ్నయస్త్రయః శారదాః పృశ్ఞిసక్థా-స్త్రయో హైమన్తికా అవలిప్తాస్త్రయః శైశిరా-స్సంవఁథ్సరాయ నివక్షసః ॥ 54 ॥
(పిశఙ్గా - విగ్ంశతిః) (అ. 23)
(రోహితః కృష్ణా ధూమ్రలలామాః - పృశ్ఞిః శ్యామా అరుణలలామాః -శితిబాహు-శ్శిల్పా-శ్శ్యేనీ-శ్శ్యామలలామా - ఉన్నత-స్సిద్ధ్మా ధాత్రే పౌష్ణా-శ్శ్యేతలలామాః - కర్ణా బభ్రులలామాః - శుణ్ఠా గౌరలలామా - ఇన్ద్రాయ కృష్ణాలలామా - అదిత్యై రోహిత లలామః -సౌమ్యా మాలఙ్గా - వారుణా-స్సూరా-శ్శ్యేతలలామా - దశ ।)
(హిరణ్యవర్ణా - అపా-ఙ్గ్రహాన్ - భూతేష్టకాః - సజూః - సంవఁథ్సరం - ప్రజాపతి-స్స క్షురపవి - రవగ్నేర్వై దీక్షయా - సువర్గాయ తం-యఁన్న - సూయతే - ప్రజాపతిర్-ఋతుభీ - రోహితః - పృఞిః - శితిబాహు - రున్నతః - కర్ణాః - శుణ్ఠా - ఇన్ద్రాయా- దిత్యై - సౌమ్యా - వారుణాః - సోమాయై - కాదశ - పిశఙ్గా - స్త్రయోవిగ్ంశతిః)
(హిరణ్యవర్ణా - భూతేష్టకాః - ఛన్దో యత్ - కనీయాగ్ంసన్-త్రివృద్ధ్యగ్ని - ర్వారుణా - శ్చతుష్పఞ్చాశత్ )
(హిరణ్యవర్ణా, నివక్షసః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే షష్ఠః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
హిరణ్యవర్ణా-శ్శుచయః పావకా యాసు జాతః కశ్యపో యాస్విన్ద్రః । అగ్నిం-యాఁ గర్భ-న్దధిరే విరూపాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ యాసాగ్ం రాజా వరుణో యాతి మద్ధ్యే సత్యానృతే అవపశ్యన్ జనానామ్ । మధుశ్చుత-శ్శుచయో యాః పావకాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ యాసా-న్దేవా దివి కృణ్వన్తి భక్షం-యాఁ అన్తరిక్షే బహుధా భవన్తి । యాః పృథివీ-మ్పయసోన్దన్తి - [ ] 1
శుక్రాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ శివేన మా చక్షుషా పశ్యతా-ఽఽప-శ్శివయా తనువోప స్పృశత త్వచ-మ్మే । సర్వాగ్ం అగ్నీగ్ం రఫ్సుషదో హువే వో మయి వర్చో బలమోజో ని ధత్త ॥ యదద-స్స-మ్ప్రయతీరహా వనదతాహతే । తస్మాదా నద్యో నామ స్థ తా వో నామాని సిన్ధవః ॥ య-త్ప్రేషితా వరుణేన తా-శ్శీభగ్ం సమవల్గత । 2
తదాప్నో-దిన్ద్రో వో యతీ-స్తస్మా-దాపో అను స్థన ॥ అపకామగ్గ్ స్యన్దమానా అవీవరత వో హికమ్ । ఇన్ద్రో వ-శ్శక్తిభి ర్దేవీ-స్తస్మా-ద్వార్ణామ వో హితమ్ ॥ ఏకో దేవో అప్యతిష్ఠ-థ్స్యన్దమానా యథా వశమ్ । ఉదానిషు-ర్మహీరితి తస్మా-దుదక-ముచ్యతే ॥ ఆపో భద్రా ఘృతమిదాప ఆసురగ్నీ-షోమౌ బిభ్రత్యాప ఇ-త్తాః । తీవ్రో రసో మధుపృచా- [మధుపృచామ్, అరఙ్గమ ఆ మా] 3
-మరఙ్గమ ఆ మా ప్రాణేన సహ వర్చసా గన్న్ ॥ ఆది-త్పశ్యామ్యుత వా శృణోమ్యా మా ఘోషో గచ్ఛతి వాన్న ఆసామ్ । మన్యే భేజానో అమృతస్య తర్హి హిరణ్యవర్ణా అతృపం-యఁదా వః ॥ ఆపో హి ష్ఠా మయో భువస్తా న ఊర్జే దధాతన । మహే రణాయ చక్షసే ॥ యో వః శివతమో రసస్తస్య భాజయతేహ నః । ఉశతీరివ మాతరః ॥ తస్మా అర-ఙ్గమామ వో యస్య క్షయాయ జిన్వథ । ఆపో జనయథా చ నః ॥ దివి శ్రయ స్వాన్తరిక్షే యతస్వ పృథివ్యా స-మ్భవ బ్రహ్మవర్చ-సమసి బ్రహ్మవర్చసాయ త్వా ॥ 4
(ఉదన్తి - సమవల్గత - మధుపృచాం - మాతరో - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 1)
అపా-ఙ్గ్రహా-న్గృహ్ణాత్యేతద్వావ రాజసూయం-యఁదేతే గ్రహా-స్సవో ఽగ్నిర్వరుణసవో రాజసూయ-మగ్నిసవ-శ్చిత్యస్తాభ్యా-మేవ సూయతే-ఽథో ఉభావేవ లోకావభి జయతి యశ్చ రాజసూయేనేజానస్య యశ్చా-ఽగ్నిచిత ఆపో భవన్త్యాపో వా అగ్నేర్భ్రాతృవ్యా యదపో ఽగ్నేరధస్తాదుప దధాతి భ్రాతృవ్యాభిభూత్యై భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవత్యమృతం- [భ్రాతృవ్యో భవత్యమృతమ్, వా ఆపస్తస్మా-] 5
-ఁవా ఆపస్తస్మా-దద్భిరవతాన్త-మభి షిఞ్చన్తి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి సర్వమాయురేతి యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁదాన్నం-వాఁ ఆపః పశవ ఆపో-ఽన్న-మ్పశవో-ఽన్నాదః పశుమా-న్భవతి యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁద ద్వాదశ భవన్తి ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరేణైవాస్మా [-స్సంవఁథ్సరేణైవాస్మా, అన్నమవ రున్ధే] 6
అన్నమవ రున్ధే పాత్రాణి భవన్తి పాత్రే వా అన్నమద్యతే సయోన్యేవాన్నమవ రున్ధ ఆ ద్వాదశా-త్పురుషాదన్న-మత్త్యథో పాత్రాన్న ఛిద్యతే యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁద కుమ్భాశ్చ కుమ్భీశ్చ మిథునాని భవన్తి మిథునస్య ప్రజాత్యై ప్ర ప్రజయా పశుభి-ర్మిథునై-ర్జాయతే యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ [య ఉ, చైనా ఏవం-వేఁద] 7
చైనా ఏవం-వేఁద శుగ్వా అగ్ని-స్సో-ఽద్ధ్వర్యుం-యఁజమాన-మ్ప్రజా-శ్శుచా-ఽర్పయతి యదప ఉపదధాతి శుచమేవాస్య శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమాన-శ్శామ్యన్తి ప్రజా యత్రైతా ఉపధీయన్తే ఽపాం-వాఁ ఏతాని హృదయాని యదేతా ఆపో యదేతా అప ఉపదధాతి దివ్యాభిరేవైనా-స్సగ్ం సృజతి వర్షుకః పర్జన్యో [పర్జన్యః, భవతి యో వా] 8
భవతి యో వా ఏతాసామాయతన-ఙ్కౢప్తిం-వేఁదా-ఽఽయతనవా-న్భవతి కల్పతే ఽస్మా అనుసీతముప దధాత్యేతద్వా ఆసామాయతనమేషా కౢప్తిర్య ఏవం-వేఁదా-ఽఽయతనవా-న్భవతి కల్పతే-ఽస్మై ద్వద్వమ్మన్యా ఉప దధాతి చతస్రో మద్ధ్యే ధృత్యా అన్నం-వాఁ ఇష్టకా ఏత-త్ఖలు వై సాక్షాదన్నం-యఁదేష చరుర్యదేత-ఞ్చరుముప దధాతి సాక్షా- [సాక్షాత్, ఏవా-ఽస్మా అన్నమవ రున్ధే] 9
-దేవా-ఽస్మా అన్నమవ రున్ధే మద్ధ్యత ఉప దధాతి మద్ధ్యత ఏవాస్మా అన్న-న్దధాతి తస్మా-న్మద్ధ్యతో-ఽన్నమద్యతే బార్హస్పత్యో భవతి బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతి-ర్బ్రహ్మణైవాస్మా అన్నమవ రున్ధే బ్రహ్మవర్చసమసి బ్రహ్మవర్చసాయ త్వేత్యాహ తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ భవతి యస్యైష ఉపధీయతే య ఉ చైనమేవం-వేఁద ॥ 10 ॥
(అమృత - మస్మై - జాయతే యస్యైతా - ఉపధీయన్తే య ఉ - పర్జన్య - ఉపదధాతి సాక్షాథ్ - సప్తచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
భూతేష్టకా ఉప దధాత్యత్రాత్ర వై మృత్యుర్జాయతే యత్రయత్రైవ మృత్యుర్జాయతే తత ఏవైనమవ యజతే తస్మాదగ్నిచి-థ్సర్వమాయురేతి సర్వే హ్యస్య మృత్యవో ఽవేష్టాస్తస్మా-దగ్నిచిన్నా-భిచరితవై ప్రత్యగేన-మభిచార-స్స్తృణుతే సూయతే వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే దేవసువామేతాని హవీగ్ంషి భవన్త్యేతావన్తో వై దేవానాగ్ం సవాస్త ఏవా- [సవాస్త ఏవ, అస్మై సవా-న్ప్ర] 11
-ఽస్మై సవా-న్ప్ర యచ్ఛన్తి త ఏనగ్ం సువన్తే సవో-ఽగ్నిర్వరుణసవో రాజసూయ-మ్బ్రహ్మసవశ్చిత్యో దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభిరభి షిఞ్చత్యన్న-స్యాన్నస్యాభి షిఞ్చత్యన్న-స్యాన్నస్యా-వరుద్ధ్యై పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చమభి షిఞ్చతి పురస్తాద్ధి ప్రతీచీ-నమన్నమద్యతే శీర్షతో-ఽభి షిఞ్చతి శీర్షతో హ్యన్నమద్యత ఆ ముఖా-దన్వవస్రావయతి [ముఖా-దన్వవస్రావయతి, ముఖత ఏవా-ఽస్మా] 12
ముఖత ఏవా-ఽస్మా అన్నాద్య-న్దధాత్యగ్నేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభి షిఞ్చామీత్యాహైష వా అగ్నే-స్సవస్తేనైవైనమభి షిఞ్చతి బృహస్పతేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చామీత్యాహ బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిర్బ్రహ్మణైవైనమభి షిఞ్చతీన్ద్రస్య త్వా సామ్రాజ్యేనాభి షిఞ్చా-మీత్యాహేన్ద్రియమేవాస్మి-న్నుపరిష్టా-ద్దధాత్యేత- [-ద్దధాత్యేతత్, వై రాజసూయస్య] 13
-ద్వై రాజసూయస్య రూపం-యఁ ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుత ఉభావేవ లోకావభి జయతి యశ్చ రాజసూయేనేజానస్య యశ్చాగ్నిచిత ఇన్ద్రస్య సుషువాణస్య దశధేన్ద్రియం-వీఁర్య-మ్పరా-ఽపత-త్తద్దేవా-స్సౌత్రామణ్యా సమభరన్-థ్సూయతే వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా సౌత్రామణ్యా యజేతేన్ద్రియమేవ వీర్యగ్ం సభృన్త్యా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే ॥ 14 ॥
(త ఏవా - న్వవస్రావయత్యే - త - దష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
సజూరబ్దో-ఽయావభి-స్సజూరుషా అరుణీభి-స్సజూ-స్సూర్య ఏతశేన సజోషావశ్వినా దగ్ంసోభి-స్సజూరగ్నిర్వైశ్వానర ఇడాభిర్ఘృతేన స్వాహా సంవఁథ్సరో వా అబ్దో మాసా అయావా ఉషా అరుణీ సూర్య ఏతశ ఇమే అశ్వినా సంవఁథ్సరో-ఽగ్నిర్వైశ్వానరః పశవ ఇడా పశవో ఘృతగ్ం సంవఁథ్సర-మ్పశవో-ఽను ప్ర జాయన్తే సంవఁథ్సరేణైవాస్మై పశూ-న్ప్రజనయతి దర్భస్తమ్బే జుహోతి య - [ ] 15
-ద్వా అస్యా అమృతం-యఁ-ద్వీర్య-న్త-ద్దర్భాస్తస్మిన్ జుహోతి ప్రైవ జాయతే ఽన్నాదో భవతి యస్యైవ-ఞ్జుహ్వత్యేతా వై దేవతా అగ్నేః పురస్తాద్భాగాస్తా ఏవ ప్రీణాత్యథో చక్షురేవాగ్నేః పురస్తా-త్ప్రతి దధాత్యనన్ధో భవతి య ఏవం-వేఁదా-ఽఽపో వా ఇదమగ్రే సలిలమాసీ-థ్స ప్రజాపతిః పుష్కరపర్ణే వాతో భూతో-ఽలేలాయ-థ్స [భూతో-ఽలేలాయ-థ్స, ప్రతిష్ఠా-న్నా-ఽవిన్దత] 16
ప్రతిష్ఠా-న్నా-ఽవిన్దత స ఏతదపా-ఙ్కులాయమపశ్య-త్తస్మిన్నగ్నిమచినుత తదియమభవ-త్తతో వై స ప్రత్యతిష్ఠద్యా-మ్పురస్తాదుపా-దధా-త్తచ్ఛిరో ఽభవ-థ్సా ప్రాచీ దిగ్యా-న్దక్షిణత ఉపాదధా-థ్స దక్షిణః పక్షో-ఽభవ-థ్సా దక్షిణా దిగ్యా-మ్పశ్చా-దుపాదధా-త్త-త్పుచ్ఛమభవ-థ్సా ప్రతీచీ దిగ్యాముత్తరత ఉపాదధా- [ఉపాదధాత్, స ఉత్తరః] 17
-థ్స ఉత్తరః పక్షో-ఽభవ-థ్సోదీచీ దిగ్యాముపరిష్టా-దుపాదధా-త్త-త్పృష్ఠమభవ-థ్సోర్ధ్వా దిగియం-వాఁ అగ్నిః పఞ్చేష్టక-స్తస్మా-ద్యదస్యా-ఙ్ఖనన్త్యభీష్టకా-న్తృన్దన్త్యభి శర్కరాగ్ం సర్వా వా ఇయం-వఁయోభ్యో నక్త-న్దృశే దీప్యతే తస్మాదిమాం-వఁయాగ్ంసి నక్త-న్నాద్ధ్యాసతే య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే ప్రత్యేవ [ప్రత్యేవ, తిష్ఠత్యభి దిశో] 18
తిష్ఠత్యభి దిశో జయత్యాగ్నేయో వై బ్రాహ్మణస్తస్మా-ద్బ్రాహ్మణాయ సర్వాసు దిక్ష్వర్ధుకగ్గ్ స్వామేవ త-ద్దిశమన్వేత్యపాం-వాఁ అగ్నిః కులాయ-న్తస్మాదాపో-ఽగ్నిగ్ం హారుకా-స్స్వామేవ త-ద్యోని-మ్ప్రవిశన్తి ॥ 19 ॥
(యద- లేలాయ-థ్స-ఉత్తరత ఉపాదధా-దేవ - ద్వాత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
సంవఁథ్సరముఖ్య-మ్భృత్వా ద్వితీయే సంవఁథ్సర ఆగ్నేయమష్టాకపాల-న్నిర్వపేదైన్ద్ర-మేకాదశకపాలం-వైఁశ్వదేవ-న్ద్వాదశకపాల-మ్బార్హస్పత్య-ఞ్చరుం-వైఁష్ణవ-న్త్రికపాల-న్తృతీయే సంవఁథ్సరే-ఽభిజితా యజేత యదష్టాకపాలో భవత్యష్టాక్షరా గాయత్ర్యాగ్నేయ-ఙ్గాయత్ర-మ్ప్రాతస్సవన-మ్ప్రాతస్సవనమేవ తేన దాధార గాయత్రీ-ఞ్ఛన్దో యదేకాదశకపాలో భవత్యేకాదశాక్షరా త్రిష్టుగైన్ద్ర-న్త్రైష్టుభ-మ్మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవన-మ్మాద్ధ్యన్దినమేవ సవన-న్తేన దాధార త్రిష్టుభ- [త్రిష్టుభమ్, ఛన్దో య-ద్ద్వాదశకపాలో భవతి] 20
-ఞ్ఛన్దో య-ద్ద్వాదశకపాలో భవతి ద్వాదశాక్షరా జగతీ వైశ్వదేవ-ఞ్జాగత-న్తృతీయసవన-న్తృతీయసవనమేవ తేన దాధార జగతీ-ఞ్ఛన్దో య-ద్బార్హస్పత్యశ్చరుర్భవతి బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిర్బ్రహ్మైవ తేన దాధార య-ద్వైష్ణవస్త్రికపాలో భవతి యజ్ఞో వై విష్ణుర్యజ్ఞమేవ తేన దాధార య-త్తృతీయే సంవఁథ్సరే-ఽభిజితా యజతే-ఽభిజిత్యై య-థ్సంవఁథ్సరముఖ్య-మ్బిభర్తీమమేవ [ ] 21
తేన లోకగ్గ్ స్పృణోతి య-ద్ద్వితీయే సంవఁథ్సరే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే ఽన్తరిక్షమేవ తేన స్పృణోతి య-త్తృతీయే సంవఁథ్సరే యజతే-ఽముమేవ తేన లోకగ్గ్ స్పృణోత్యేతం-వైఁ పర ఆట్ణారః కక్షీవాగ్ం ఔశిజో వీతహవ్య-శ్శ్రాయసస్త్రసదస్యుః పౌరుకుథ్స్యః ప్రజాకామా అచిన్వత తతో వై తే సహస్రగ్ం సహస్ర-మ్పుత్రానవిన్దన్త ప్రథతే ప్రజయా పశుభిస్తా-మ్మాత్రామాప్నోతి యా-న్తే-ఽగచ్ఛన్ య ఏవం-విఁద్వానేతమగ్ని-ఞ్చినుతే ॥ 22 ॥
(దాధార త్రిష్టుభ - మిమమేవై - వం - చత్వారి చ) (అ. 5)
ప్రజాపతిరగ్నిమచినుత స క్షురపవిర్భూత్వా-ఽతిష్ఠ-త్త-న్దేవా బిభ్యతో నోపా-ఽఽయ-న్తే ఛన్దోభిరాత్మాన-ఞ్ఛాదయిత్వోపా-ఽఽయ-న్తచ్ఛన్దసా-ఞ్ఛన్దస్త్వ-మ్బ్రహ్మ వై ఛన్దాగ్ంసి బ్రహ్మణ ఏత-ద్రూపం-యఁ-త్కృష్ణాజిన-ఙ్కార్ష్ణీ ఉపానహావుప ముఞ్చతే ఛన్దోభిరేవా-ఽఽత్మాన-ఞ్ఛాదయిత్వా-ఽగ్నిముప చరత్యాత్మనో-ఽహిగ్ంసాయై దేవనిధిర్వా ఏష ని ధీయతే యదగ్ని- [యదగ్నిః, అన్యే వా వై] 23
-రన్యే వా వై నిధిమగుప్తం-విఁన్దన్తి న వా ప్రతి ప్ర జానాత్యుఖామా క్రామత్యాత్మానమేవాధిపా-ఙ్కురుతే గుప్త్యా అథో ఖల్వాహుర్నా-ఽఽక్రమ్యేతి నైర్-ఋత్యుఖా యదాక్రామేన్నిర్-ఋత్యా ఆత్మానమపి దద్ధ్యా-త్తస్మాన్నా-ఽఽక్రమ్యా పురుషశీర్షముప దధాతి గుప్త్యా అథో యథా బ్రూయాదేతన్మే గోపాయేతి తాదృగేవ త- [తత్, ప్రజాపతిర్వా] 24
-త్ప్రజాపతిర్వా అథర్వా ఽగ్నిరేవ దద్ధ్యఙ్ఙాథర్వణస్తస్యేష్టకా అస్థాన్యేతగ్ం హ వావ తద్-ఋషిరభ్యనూవాచేన్ద్రో దధీచో అస్థభిరితి యదిష్టకాభిరగ్ని-ఞ్చినోతి సాత్మానమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సాత్మాముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁద శరీరం-వాఁ ఏతదగ్నేర్యచ్చిత్య ఆత్మా వైశ్వానరో యచ్చితే వైశ్వానర-ఞ్జుహోతి శరీరమేవ సగ్గ్స్కృత్యా- [సగ్గ్స్కృత్యా, అభ్యారోహతి] 25
-ఽభ్యారోహతి శరీరం-వాఁ ఏత-ద్యజమాన-స్సగ్గ్ స్కురుతే యదగ్ని-ఞ్చినుతే యచ్చితే వైశ్వానర-ఞ్జుహోతి శరీరమేవ సగ్గ్స్కృత్యా ఽఽత్మనా-ఽభ్యారోహతి తస్మా-త్తస్య నావ ద్యన్తి జీవన్నేవ దేవానప్యేతి వైశ్వానర్యర్చా పురీషముప దధాతీయం-వాఁ అగ్నిర్వైశ్వానరస్తస్యైషా చితిర్య-త్పురీషమగ్నిమేవ వైశ్వానర-ఞ్చినుత ఏషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్య-ద్వైశ్వానరః ప్రియామేవాస్య తనువమవ రున్ధే ॥ 26 ॥
(అగ్ని - స్తథ్ - సగ్గ్స్కృత్యా - గ్నే - ర్దశ చ) (అ. 6)
అగ్నేర్వై దీక్షయా దేవా విరాజమాప్నువ-న్తిస్రో రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-త్త్రిపదా విరా-డ్విరాజమాప్నోతి షడ్-రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-థ్ష-డ్వా ఋతవః సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి దశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్దశాక్షరా విరా-డ్విరాజమాప్నోతి ద్వాదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి త్రయోదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-త్త్రయోదశ [త్రయోదశ, మాసా-] 27
మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి పఞ్చదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-త్పఞ్చదశ వా అర్ధమాసస్య రాత్రయో-ఽర్ధమాసశ-స్సంవఁథ్సర ఆప్యతే సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి సప్తదశ రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్ద్వాదశ మాసాః పఞ్చర్తవ-స్స సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి చతుర్విగ్ంశతిగ్ం రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-చ్చతుర్విగ్ంశతిరర్ధమాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి త్రిగ్ంశతగ్ం రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా- [రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యాత్, త్రిగ్ంశదక్షరా] 28
-త్త్రిగ్ంశదక్షరా విరా-డ్విరాజమాప్నోతి మాస-న్దీక్షిత-స్స్యా-ద్యో మాస-స్స సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో విరా-డ్విరాజమాప్నోతి చతురో మాసో దీక్షిత-స్స్యాచ్చతురో వా ఏత-మ్మాసో వసవో-ఽబిభరుస్తే పృథివీమా-ఽజయ-న్గాయత్రీ-ఞ్ఛన్దో-ఽష్టౌ రుద్రాస్తే-ఽన్తరిక్షమా-ఽజయ-న్త్రిష్టుభ-ఞ్ఛన్దో ద్వాదశా-ఽఽదిత్యాస్తే దివమా-ఽజయన్ జగతీ-ఞ్ఛన్దస్తతో వై తే వ్యావృత-మగచ్ఛఞ్ఛ్రైష్ఠ్య-న్దేవానా-న్తస్మా-ద్ద్వాదశ మాసో భృత్వా-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వీత ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో -ఽగ్నిశ్చిత్యస్తస్యా-హోరాత్రాణీష్టకా ఆప్తేష్టకమేన-ఞ్చినుతే-ఽథో వ్యావృతమేవ గచ్ఛతి శ్రైష్ఠ్యగ్ం సమానానామ్ ॥ 29 ॥
(స్యా-త్త్రయోదశ - త్రిగ్ంశతగ్ం రాత్రీర్దీక్షిత-స్స్యా-ద్- వై తే - ఽష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 7)
సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ చీయతే యదగ్నిస్తం-యఁన్నాన్వారోహే-థ్సువర్గాల్లోకా-ద్యజమానో హీయేత పృథివీమా-ఽక్రమిష-మ్ప్రాణో మా మా హాసీదన్తరిక్షమా-ఽక్రమిష-మ్ప్రజా మా మా హాసీ-ద్దివమా-ఽక్రమిషగ్ం సువరగన్మేత్యాహైష వా అగ్నేరన్వారోహస్తేనైవైన-మన్వారోహతి సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై య-త్పక్షసమ్మితా-మ్మినుయా- [మినుయాత్, కనీయాగ్ంస-] 30
-త్కనీయాగ్ంసం-యఁజ్ఞక్రతుముపేయా-త్పాపీయస్యస్యా ఽఽత్మనః ప్రజా స్యా-ద్వేదిసమ్మితా-మ్మినోతి జ్యాయాగ్ంసమేవ యజ్ఞక్రతుముపైతి నాస్యా-ఽఽత్మనః పాపీయసీ ప్రజా భవతి సాహస్ర-ఞ్చిన్వీత ప్రథమ-ఞ్చిన్వాన-స్సహస్రసమ్మితో వా అయం-లోఁక ఇమమేవ లోకమభి జయతి ద్విషాహస్ర-ఞ్చిన్వీత ద్వితీయ-ఞ్చిన్వానో ద్విషాహస్రం-వాఁ అన్తరిక్ష-మన్తరిక్షమేవాభి జయతి త్రిషాహస్ర-ఞ్చిన్వీత తృతీయ-ఞ్చిన్వాన- [తృతీయ-ఞ్చిన్వానః, త్రిషాహస్రో వా అసౌ] 31
-స్త్రిషాహస్రో వా అసౌ లోకో ఽముమేవ లోకమభి జయతి జానుదఘ్న-ఞ్చిన్వీత ప్రథమ-ఞ్చిన్వానో గాయత్రియైవేమం-లోఁకమభ్యారోహతి నాభిదఘ్న-ఞ్చిన్వీత ద్వితీయ-ఞ్చిన్వానస్త్రిష్టుభైవా-న్తరిక్ష-మభ్యారోహతి గ్రీవదఘ్న-ఞ్చిన్వీత తృతీయ-ఞ్చిన్వానో జగత్యైవామున్ ఁలోకమభ్యారోహతి నాగ్ని-ఞ్చిత్వా రామాముపేయాదయోనౌ రేతో ధాస్యామీతి న ద్వితీయ-ఞ్చిత్వా-ఽన్యస్య స్త్రియ- [స్త్రియమ్, ఉపేయాన్న] 32
-ముపేయాన్న తృతీయ-ఞ్చిత్వా కా-ఞ్చనోపేయా-ద్రేతో వా ఏతన్ని ధత్తే యదగ్ని-ఞ్చినుతే యదుపేయా-ద్రేతసా వ్యృద్ధ్యేతా-ఽథో ఖల్వాహుర ప్రజస్య-న్త-ద్యన్నోపేయాదితి య-ద్రేతస్సిచావుపదధాతి తే ఏవ యజమానస్య రేతో బిభృతస్తస్మా-దుపేయా-ద్రేతసో-ఽస్కన్దాయ త్రీణి వావ రేతాగ్ంసి పితా పుత్రః పౌత్రో [పౌత్రః, య-ద్ద్వే రేతస్సిచా] 33
య-ద్ద్వే రేతస్సిచా-వుపదద్ధ్యా-ద్రేతో-ఽస్య విచ్ఛిన్ద్యా-త్తిస్ర ఉప దధాతి రేతస-స్సన్తత్యా ఇయం-వాఁవ ప్రథమా రేతస్సిగ్ వాగ్వా ఇయ-న్తస్మా-త్పశ్యన్తీమా-మ్పశ్యన్తి వాచం-వఁదన్తీమన్తరిక్ష-న్ద్వితీయా ప్రాణో వా అన్తరిక్ష-న్తస్మాన్నా-ఽన్తరిక్ష-మ్పశ్యన్తి న ప్రాణమసౌ తృతీయా చక్షుర్వా అసౌ తస్మా-త్పశ్యన్త్యమూ-మ్పశ్యన్తి చక్షు-ర్యజుషేమా-ఞ్చా- [చక్షు-ర్యజుషేమా-ఞ్చా, అమూ-ఞ్చోప] 34
-ఽమూ-ఞ్చోప దధాతి మనసా మద్ధ్యమామేషాం-లోఁకానా-ఙ్కౢప్త్యా అథో ప్రాణానామిష్టో యజ్ఞో భృగుభిరాశీర్దా వసుభిస్తస్య త ఇష్టస్య వీతస్య ద్రవిణేహ భక్షీయేత్యాహ స్తుతశస్త్రే ఏవైతేన దుహే పితా మాతరిశ్వా-ఽచ్ఛిద్రా పదా ధా అచ్ఛిద్రా ఉశిజః పదా-ఽను తక్షు-స్సోమో విశ్వవిన్నేతా నేష-ద్బృహస్పతిరుక్థామదాని శగ్ంసిషదిత్యాహైతద్వా అగ్నేరుక్థ-న్తేనైవైనమను శగ్ంసతి ॥ 35 ॥
(మినుయాత్ - తృతీయ-ఞ్చిన్వానః - స్త్రియం - పౌత్ర - శ్చ - వై - సప్త చ) (అ. 8)
సూయతే వా ఏషో-ఽగ్నీనాం-యఁ ఉఖాయా-మ్భ్రియతే యదధ-స్సాదయే-ద్గర్భాః ప్రపాదుకా-స్స్యురథో యథా సవా-త్ప్రత్యవరోహతి తాదృగేవ తదాసన్దీ సాదయతి గర్భాణా-న్ధృత్యా అప్రపాదాయాథో సవమేవైన-ఙ్కరోతి గర్భో వా ఏష యదుఖ్యో యోనిః శిక్యం-యఁచ్ఛిక్యాదుఖా-న్నిరూహే-ద్యోనేర్గర్భ-న్నిర్హణ్యా-థ్షడుద్యామగ్ం శిక్య-మ్భవతి షోఢా విహితో వై [ ] 36
పురుష ఆత్మా చ శిరశ్చ చత్వార్యఙ్గాన్యాత్మన్నేవైన-మ్బిభర్తి ప్రజాపతిర్వా ఏష యదగ్నిస్తస్యోఖా చోలూఖల-ఞ్చ స్తనౌ తావస్య ప్రజా ఉప జీవన్తి యదుఖా-ఞ్చోలూఖల-ఞ్చోపదధాతి తాభ్యామేవ యజమానో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽగ్ని-న్దుహే సంవఁథ్సరో వా ఏష యదగ్నిస్తస్య త్రేధావిహితా ఇష్టకాః ప్రాజాపత్యా వైష్ణవీ- [వైష్ణవీః, వైశ్వకర్మణీ-] 37
-ర్వైశ్వకర్మణీ-రహోరాత్రాణ్యేవా-ఽస్య ప్రాజాపత్యా యదుఖ్య-మ్బిభర్తి ప్రాజాపత్యా ఏవ తదుప ధత్తే య-థ్సమిధ ఆదధాతి వైష్ణవా వై వనస్పతయో వైష్ణవీరేవ తదుప ధత్తే యదిష్టకాభిరగ్ని-ఞ్చినోతీయం-వైఁ విశ్వకర్మా వైశ్వకర్మణీరేవ తదుప ధత్తే తస్మా-దాహు-స్త్రివృదగ్నిరితి తం-వాఁ ఏతం-యఁజమాన ఏవ చిన్వీత యదస్యాన్య శ్చినుయాద్య-త్త-న్దక్షిణాభిర్న రాధయేదగ్నిమస్య వృఞ్జీత యో-ఽస్యా-ఽగ్ని-ఞ్చినుయా-త్త-న్దక్షిణాభీ రాధయేదగ్నిమేవ త-థ్స్పృణోతి ॥ 38 ॥
(షోఢావిహితో వై - వైష్ణవీ - రన్యో - విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 9)
ప్రజాపతి-రగ్ని-మచినుతర్తుభిః సంవఁథ్సరం-వఁసన్తేనైవాస్య పూర్వార్ధమచినుత గ్రీష్మేణ దక్షిణ-మ్పక్షం-వఁర్షాభిః పుచ్ఛగ్ం శరదోత్తర-మ్పక్షగ్ం హేమన్తేన మద్ధ్య-మ్బ్రహ్మణా వా అస్య త-త్పూర్వార్ధమచినుత క్షత్రేణ దక్షిణ-మ్పక్ష-మ్పశుభిః పుచ్ఛం-విఁశోత్తర-మ్పక్షమాశయా మద్ధ్యం-యఁ ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుత ఋతుభిరేవైన-ఞ్చినుతే-ఽథో ఏతదేవ సర్వమవ - [సర్వమవ, రున్ధే శృణ్వన్త్యేన] 39
రున్ధే శృణ్వన్త్యేన-మగ్ని-ఞ్చిక్యానమత్త్యన్నగ్ం రోచత ఇయం-వాఁవ ప్రథమా చితిరోషధయో వనస్పతయః పురీషమన్తరిక్ష-న్ద్వితీయా వయాగ్ంసి పురీషమసౌ తృతీయా నక్షత్రాణి పురీషం-యఁజ్ఞశ్చతుర్థీ దక్షిణా పురీషం-యఁజమానః పఞ్చమీ ప్రజా పురీషం-యఁ-త్త్రిచితీక-ఞ్చిన్వీత యజ్ఞ-న్దక్షిణామాత్మాన-మ్ప్రజామన్తరియా-త్తస్మా-త్పఞ్చచితీకశ్చేతవ్య ఏతదేవ సర్వగ్గ్ స్పృణోతి య-త్తిస్రశ్చితయ- [య-త్తిస్రశ్చితయః, త్రివృద్ధ్యగ్నిర్య-ద్ద్వే] 40
-స్త్రివృద్ధ్యగ్నిర్య-ద్ద్వే ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై పఞ్చ చితయో భవన్తి పాఙ్క్తః పురుష ఆత్మానమేవ స్పృణోతి పఞ్చ చితయో భవన్తి పఞ్చభిః పురీషైరభ్యూహతి దశ స-మ్పద్యన్తే దశాక్షరో వై పురుషో యావానేవ పురుషస్తగ్గ్ స్పృణోత్యథో దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజ్యేవాన్నాద్యే ప్రతి తిష్ఠతి సంవఁథ్సరో వై షష్ఠీ చితిర్-ఋతవః పురీషగ్ం షట్ చితయో భవన్తి షట్ పురీషాణి ద్వాదశ స-మ్పద్యన్తే ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సర ఏవ ప్రతి తిష్ఠతి ॥ 41 ॥
(అవ - చితయః - పురీషం - పఞ్చదశ చ) (అ. 10)
రోహితో ధూమ్రరోహితః కర్కన్ధురోహితస్తే ప్రాజాపత్యా బభ్రురరుణబభ్రు-శ్శుకబభ్రుస్తే రౌద్రా-శ్శ్యేతః శ్యేతాక్ష-శ్శ్యేతగ్రీవస్తే పితృదేవత్యాస్తిస్రః కృష్ణా వశా వారుణ్యస్తిస్ర-శ్శ్వేతా వశా-స్సౌర్యో మైత్రాబార్హస్పత్యా ధూమ్రలలామాస్తూపరాః ॥ 42 ॥
(రోహితః-షడ్వగ్ంశతిః) (అ. 11)
పృశ్ఞి-స్తిరశ్చీన-పృశ్ఞిరూర్ధ్వ-పృశ్ఞిస్తే మారుతాః ఫల్గూర్లోహితోర్ణీ బలక్షీ తా-స్సారస్వత్యః పృషతీ స్థూలపృషతీ క్షుద్రపృషతీ తా వైశ్వదేవ్యస్తిస్ర-శ్శ్యామా వశాః పౌష్ణియస్తిస్రో రోహిణీర్వశా మైత్రియ ఐన్ద్రాబార్హస్పత్యా అరుణలలామాస్తూపరాః ॥ 43 ॥
(పృశ్ఞిః - షడ్విగ్ంశతిః) (అ. 12)
శితిబాహు-రన్యతశ్శితిబాహు-స్సమన్త శితిబాహుస్త ఐన్ద్రవాయవా-శ్శితిరన్ధ్రో ఽన్యతశ్శితిరన్ధ్ర-స్సమన్తశితిరన్ధ్రస్తే మైత్రావరుణా-శ్శుద్ధవాల-స్సర్వశుద్ధవాలో మణివాలస్త ఆశ్వినాస్తిస్ర-శ్శిల్పా వశా వైశ్వదేవ్యస్తిస్ర-శ్శ్యేనీః పరమేష్ఠినే సోమాపౌష్ణా-శ్శ్యామలలామాస్తూపరాః ॥ 44 ॥
(శితిబాహుః పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 13)
ఉన్నత ఋషభో వామనస్త ఐన్ద్రావరుణా-శ్శితికకుచ్ఛితిపృష్ఠ-శ్శితిభస-త్త ఐన్ద్రాబార్హస్పత్యా-శ్శితిపాచ్ఛిత్యోష్ఠః శితిభ్రుస్త ఐన్ద్రావైష్ణవాస్తిస్ర-స్సిద్ధ్మా వశా వైశ్వకర్మణ్యస్తిస్రో ధాత్రే పృషోదరా ఐన్ద్రాపౌష్ణా-శ్శ్యేతలలామాస్తూపరాః ॥ 45 ॥
(ఉన్నతః పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 14)
కర్ణాస్త్రయో యామా-స్సౌమ్యాస్త్రయః శ్వితిఙ్గా అగ్నయే యవిష్ఠాయ త్రయో నకులాస్తిస్రో రోహిణీస్త్ర్యవ్యస్తా వసూనా-న్తిస్రో-ఽరుణా దిత్యౌహ్యస్తా రుద్రాణాగ్ం సోమైన్ద్రా బభ్రులలామాస్తూపరాః ॥ 46 ॥
(కర్ణాస్త్రయో - విగ్ంశతిః) (అ. 15)
శుణ్ఠాస్త్రయో వైష్ణవా అధీలోధకర్ణాస్త్రయో విష్ణవ ఉరుక్రమాయ లఫ్సుదినస్త్రయో విష్ణవ ఉరుగాయాయ పఞ్చావీస్తిస్ర ఆదిత్యానా-న్త్రివథ్సా-స్తిస్రో-ఽఙ్గిరసామైన్ద్రావైష్ణవా గౌరలలామాస్తూపరాః ॥ 47 ॥
(శుణ్ఠా - విగ్ంశతిః) (అ. 16)
ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే త్రయః శితిపృష్ఠా ఇన్ద్రాయా-ధిరాజాయ త్రయ-శ్శితికకుద ఇన్ద్రాయ స్వరాజ్ఞే త్రయ-శ్శితిభస-దస్తిస్రస్తుర్యౌహ్యః సాద్ధ్యానా-న్తిస్రః పష్ఠౌహ్యో విశ్వేషా-న్దేవానామాగ్నేన్ద్రాః కృష్ణలలామాస్తూపరాః ॥ 48 ॥
(ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 17)
అదిత్యై త్రయో రోహితైతా ఇన్ద్రాణ్యై త్రయః కృష్ణైతాః కుహ్వై త్రయో-ఽరుణైతాస్తిస్రో ధేనవో రాకాయై త్రయో-ఽనడ్వాహః సినీవాల్యా ఆగ్నావైష్ణవా రోహితలలామాస్తూపరాః ॥ 49 ॥
(అదిత్యా-అష్టాదశ) (అ. 18)
సౌమ్యాస్త్రయః పిశఙ్గా-స్సోమాయ రాజ్ఞే త్రయః సారఙ్గాః పార్జన్యా నభోరూపాస్తిస్రో-ఽజా మల్హా ఇన్ద్రాణ్యై తిస్రో మేష్య ఆదిత్యా ద్యావాపృథివ్యా మాలఙ్గాస్తూపరాః ॥ 50 ॥
(సౌమ్యా - ఏకాన్నవిగ్ంశతిః) (అ. 19)
వారుణాస్త్రయః కృష్ణలలామా వరుణాయ రాజ్ఞే త్రయో రోహితలలామా వరుణాయ రిశాదసే త్రయో-ఽరుణలలామా-శ్శిల్పాస్త్రయో వైశ్వదేవాస్త్రయః పృశ్ఞయ-స్సర్వదేవత్యా ఐన్ద్రాసూరా-శ్శ్యేతలలామాస్తూపరాః ॥ 51 ॥
(వారుణా - విగ్ంశతిః) (అ. 20)
సోమాయ స్వరాజ్ఞే-ఽనోవాహావనడ్వాహా-విన్ద్రాగ్నిభ్యా-మోజోదాభ్యాముష్టారా-విన్ద్రాగ్నిభ్యా-మ్బలదాభ్యాగ్ం సీరవాహావవీ ద్వే ధేనూ భౌమీ దిగ్భ్యో వడబే ద్వే ధేనూ భౌమీ వైరాజీ పురుషీ ద్వే ధేనూ భౌమీ వాయవ ఆరోహణవాహావనడ్వాహౌ వారుణీ కృష్ణే వశే అరాడ్యౌ దివ్యావృషభౌ పరిమరౌ ॥ 52 ॥
(సోమాయ స్వరాజ్ఞే - చతుస్త్రిగ్ంశత్) (అ. 21)
ఏకాదశ ప్రాతర్గవ్యాః పశవ ఆ లభ్యన్తే ఛగలః కల్మాషః కికిదీవిర్విదీగయస్తే త్వాష్ట్రా-స్సౌరీర్నవ శ్వేతా వశా అనూబన్ధ్యా భవన్త్యాగ్నేయ ఐన్ద్రాగ్న ఆశ్వినస్తే విశాలయూప ఆ లభ్యన్తే ॥ 53 ॥
(ఐకాదశ ప్రాతః - పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 22)
పిశఙ్గాస్త్రయో వాసన్తా-స్సారఙ్గాస్త్రయో గ్రైష్మాః పృషన్తస్త్రయో వార్షికాః పృశ్నయస్త్రయః శారదాః పృశ్ఞిసక్థా-స్త్రయో హైమన్తికా అవలిప్తాస్త్రయః శైశిరా-స్సంవఁథ్సరాయ నివక్షసః ॥ 54 ॥
(పిశఙ్గా - విగ్ంశతిః) (అ. 23)
(రోహితః కృష్ణా ధూమ్రలలామాః - పృశ్ఞిః శ్యామా అరుణలలామాః -శితిబాహు-శ్శిల్పా-శ్శ్యేనీ-శ్శ్యామలలామా - ఉన్నత-స్సిద్ధ్మా ధాత్రే పౌష్ణా-శ్శ్యేతలలామాః - కర్ణా బభ్రులలామాః - శుణ్ఠా గౌరలలామా - ఇన్ద్రాయ కృష్ణాలలామా - అదిత్యై రోహిత లలామః -సౌమ్యా మాలఙ్గా - వారుణా-స్సూరా-శ్శ్యేతలలామా - దశ ।)
(హిరణ్యవర్ణా - అపా-ఙ్గ్రహాన్ - భూతేష్టకాః - సజూః - సంవఁథ్సరం - ప్రజాపతి-స్స క్షురపవి - రవగ్నేర్వై దీక్షయా - సువర్గాయ తం-యఁన్న - సూయతే - ప్రజాపతిర్-ఋతుభీ - రోహితః - పృఞిః - శితిబాహు - రున్నతః - కర్ణాః - శుణ్ఠా - ఇన్ద్రాయా- దిత్యై - సౌమ్యా - వారుణాః - సోమాయై - కాదశ - పిశఙ్గా - స్త్రయోవిగ్ంశతిః)
(హిరణ్యవర్ణా - భూతేష్టకాః - ఛన్దో యత్ - కనీయాగ్ంసన్-త్రివృద్ధ్యగ్ని - ర్వారుణా - శ్చతుష్పఞ్చాశత్ )
(హిరణ్యవర్ణా, నివక్షసః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే షష్ఠః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥