॥ તૃતીય મુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥
દ્વા સુપર્ણા સયુજા સખાયા સમાનં-વૃઁક્ષ-મ્પરિષસ્વજાતે ।
તયોરન્યઃ પિપ્પલં સ્વાદ્વત્ત્યનશ્નન્નન્યો અભિચાકશીતિ ॥ 1॥
દ્વા સુપર્ણા સયુજા સખાયા સમાનં-વૃઁક્ષ-મ્પરિષસ્વજાતે ।
તયોરન્યઃ પિપ્પલં સ્વાદ્વત્ત્યનશ્નન્નન્યો અભિચાકશીતિ ॥ 1॥
સમાને વૃક્ષે પુરુષો નિમગ્નો-ઽનીશયા શોચતિ મુહ્યમાનઃ ।
જુષ્ટં-યઁદા પશ્યત્યન્યમીશમસ્ય
મહિમાનમિતિ વીતશોકઃ ॥ 2॥
જુષ્ટં-યઁદા પશ્યત્યન્યમીશમસ્ય
મહિમાનમિતિ વીતશોકઃ ॥ 2॥
યદા પશ્યઃ પશ્યતે રુક્મવર્ણં
કર્તારમીશ-મ્પુરુષ-મ્બ્રહ્મયોનિમ્ ।
તદા વિદ્વા-ન્પુણ્યપાપે વિધૂય
નિરઞ્જનઃ પરમં સામ્યમુપૈતિ ॥ 3॥
કર્તારમીશ-મ્પુરુષ-મ્બ્રહ્મયોનિમ્ ।
તદા વિદ્વા-ન્પુણ્યપાપે વિધૂય
નિરઞ્જનઃ પરમં સામ્યમુપૈતિ ॥ 3॥
પ્રાણો હ્યેષ ય-સ્સર્વભૂતૈર્વિભાતિ
વિજાનન્ વિદ્વા-ન્ભવતે નાતિવાદી ।
આત્મક્રીડ આત્મરતિઃ ક્રિયાવા-
નેષ બ્રહ્મવિદાં-વઁરિષ્ઠઃ ॥ 4॥
વિજાનન્ વિદ્વા-ન્ભવતે નાતિવાદી ।
આત્મક્રીડ આત્મરતિઃ ક્રિયાવા-
નેષ બ્રહ્મવિદાં-વઁરિષ્ઠઃ ॥ 4॥
સત્યેન લભ્યસ્તપસા હ્યેષ આત્મા
સમ્યગ્જ્ઞાનેન બ્રહ્મચર્યેણ નિત્યમ્ ।
અન્તસ્શરીરે જ્યોતિર્મયો હિ શુભ્રો
ય-મ્પશ્યન્તિ યતયઃ, ક્ષીણદોષાઃ ॥ 5॥
સમ્યગ્જ્ઞાનેન બ્રહ્મચર્યેણ નિત્યમ્ ।
અન્તસ્શરીરે જ્યોતિર્મયો હિ શુભ્રો
ય-મ્પશ્યન્તિ યતયઃ, ક્ષીણદોષાઃ ॥ 5॥
સત્યમેવ જયતે નાનૃતં
સત્યેન પન્થા વિતતો દેવયાનઃ ।
યેનાક્રમન્ત્યૃષયો હ્યાપ્તકામા
યત્ર ત-થ્સત્યસ્ય પરમ-ન્નિધાનમ્ ॥ 6॥
સત્યેન પન્થા વિતતો દેવયાનઃ ।
યેનાક્રમન્ત્યૃષયો હ્યાપ્તકામા
યત્ર ત-થ્સત્યસ્ય પરમ-ન્નિધાનમ્ ॥ 6॥
બૃહચ્ચ તદ્ દિવ્યમચિન્ત્યરૂપં
સૂક્ષ્માચ્ચ ત-થ્સૂક્ષ્મતરં-વિઁભાતિ ।
દૂરા-થ્સુદૂરે તદિહાન્તિકે ચ
પશ્યત્સ્વિહૈવ નિહિત-ઙ્ગુહાયામ્ ॥ 7॥
સૂક્ષ્માચ્ચ ત-થ્સૂક્ષ્મતરં-વિઁભાતિ ।
દૂરા-થ્સુદૂરે તદિહાન્તિકે ચ
પશ્યત્સ્વિહૈવ નિહિત-ઙ્ગુહાયામ્ ॥ 7॥
ન ચક્ષુષા ગૃહ્યતે નાપિ વાચા
નાન્યૈર્દેવૈસ્તપસા કર્મણા વા ।
જ્ઞાનપ્રસાદેન વિશુદ્ધસત્ત્વ-
સ્તતસ્તુ ત-મ્પશ્યતે નિષ્કલં
ધ્યાયમાનઃ ॥ 8॥
નાન્યૈર્દેવૈસ્તપસા કર્મણા વા ।
જ્ઞાનપ્રસાદેન વિશુદ્ધસત્ત્વ-
સ્તતસ્તુ ત-મ્પશ્યતે નિષ્કલં
ધ્યાયમાનઃ ॥ 8॥
એષો-ઽણુરાત્મા ચેતસા વેદિતવ્યો
યસ્મિ-ન્પ્રાણઃ પઞ્ચધા સંવિઁવેશ ।
પ્રાણૈશ્ચિત્તં સર્વમોત-મ્પ્રજાનાં
યસ્મિન્ વિશુદ્ધે વિભવત્યેષ આત્મા ॥ 9॥
યસ્મિ-ન્પ્રાણઃ પઞ્ચધા સંવિઁવેશ ।
પ્રાણૈશ્ચિત્તં સર્વમોત-મ્પ્રજાનાં
યસ્મિન્ વિશુદ્ધે વિભવત્યેષ આત્મા ॥ 9॥
યં-યંઁ લોક-મ્મનસા સંવિઁભાતિ
વિશુદ્ધસત્ત્વઃ કામયતે યાંશ્ચ કામાન્ ।
ત-ન્તં-લોઁક-ઞ્જયતે તાંશ્ચ કામાં-
સ્તસ્માદાત્મજ્ઞં હ્યર્ચયેત્ ભૂતિકામઃ ॥ 10॥
વિશુદ્ધસત્ત્વઃ કામયતે યાંશ્ચ કામાન્ ।
ત-ન્તં-લોઁક-ઞ્જયતે તાંશ્ચ કામાં-
સ્તસ્માદાત્મજ્ઞં હ્યર્ચયેત્ ભૂતિકામઃ ॥ 10॥
॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ તૃતીયમુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥