nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
vidvān kaḥ kaḥ samarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ || 7 ||
niyatātmā mahāvīryo dyutimān dhṛtimān vaśī || 8 ||
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ || 10 ||
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
yaśasvī jñānasampannaḥ śucirvaśyaḥ samādhimān || 12 ||
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvalokapriyaḥ sādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
āryaḥ sarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛti priya kāmyayā || 20 ||
tasyābhiṣekasambhārān dṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
snehādvinayasampannaḥ sumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamāhitā || 26 ||
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 32 ||
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 33 ||
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 34 ||
ayācadbhrātaraṃ rāmaṃ āryabhāvapuraskṛtaḥ || 35 ||
rāmo'pi paramodāraḥ sumukhassumahāyaśāḥ || 36 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ || 37 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 38 ||
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 39 ||
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 40 ||
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 41 ||
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 42 ||
vasatastasya rāmasya vane vanacaraiḥ saha || 43 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 44 ||
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 45 ||
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 46 ||
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 47 ||
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 48 ||
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 49 ||
vāryamāṇaḥ subahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 50 ||
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 51 ||
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 52 ||
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 53 ||
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 54 ||
kabandhaṃ nāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 55 ||
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 56 ||
so'bhyagacchanmahātejāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ || 57 ||
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 58 ||
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 59 ||
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 60 ||
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 61 ||
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 62 ||
sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 63 ||
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvata sannibham || 64 ||
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 65 ||
giriṃ rasātalaṃ caiva janayan pratyayaṃ tadā || 66 ||
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 67 ||
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 68 ||
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 69 ||
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 70 ||
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 71 ||
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 72 ||
dadarśa sītāṃ dhyāyantīṃ aśokavanikāṃ gatām || 73 ||
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 74 ||
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 75 ||
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 76 ||
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 77 ||
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 78 ||
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 79 ||
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 80 ||
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 81 ||
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 82 ||
babhau rāmaḥ samprahṛṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadaivataiḥ || 83 ||
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 84 ||
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 85 ||
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 86 ||
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 87 ||
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 88 ||
rāmaḥ sītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 89 ||
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣa bhayavarjitaḥ || 90 ||
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 91 ||
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 92 ||
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 93 ||
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 94 ||
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 95 ||
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 96 ||
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati || 97 ||
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 98 ||
saputrapautraḥ sagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 99 ||
syāt kṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt
janaśca śūdro'pi mahattvamīyāt || 100 ||
