॥ શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ પઞ્જરમ્ ॥
પ્રણમ્ય સામ્બમીશાનાં શિરસા વૈણિકો મુનિઃ ।
વિનયાઽવનતો ભૂત્વા પપ્રચ્છ સ્કન્દમાદરાત્ ॥ ૧ ॥
વિનયાઽવનતો ભૂત્વા પપ્રચ્છ સ્કન્દમાદરાત્ ॥ ૧ ॥
નારદ ઉવાચ।
ભગવન્ પરમેશાન સમ્પ્રાપ્તાખિલશાસ્ત્રક ।
સ્કન્દસેનાપતે સ્વામિન્ પાર્વતીપ્રિયનન્દન ॥ ૨ ॥
સ્કન્દસેનાપતે સ્વામિન્ પાર્વતીપ્રિયનન્દન ॥ ૨ ॥
યજ્જપાત્ કવિતા વિદ્યા શિવે ભક્તિશ્ચ શાશ્વતી ।
અવાપ્તિરણિમાદીનાં સમ્પદાં પ્રાપ્તિરેવ ચ ॥ ૩ ॥
અવાપ્તિરણિમાદીનાં સમ્પદાં પ્રાપ્તિરેવ ચ ॥ ૩ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાનામગમ્યત્વમરોગતા ।
મહાવિજ્ઞાનસમ્પ્રાપ્તિર્મહારાજવિપૂજનમ્ ॥ ૪ ॥
મહાવિજ્ઞાનસમ્પ્રાપ્તિર્મહારાજવિપૂજનમ્ ॥ ૪ ॥
વરપ્રસાદો દેવાનાં મહાભોગાર્થસમ્ભવઃ ।
નષ્ટરાજ્યશ્ચ સિદ્ધિશ્ચ તથા નિગલમોચનમ્ ॥ ૫ ॥
નષ્ટરાજ્યશ્ચ સિદ્ધિશ્ચ તથા નિગલમોચનમ્ ॥ ૫ ॥
ઋણદારિદ્ર્યનાશશ્ચ તનયપ્રાપ્તિરેવ ચ ।
અશ્રુતસ્ય પ્રબન્ધસ્ય સમ્યગ્વ્યાખ્યાનપાટવમ્ ॥ ૬ ॥
અશ્રુતસ્ય પ્રબન્ધસ્ય સમ્યગ્વ્યાખ્યાનપાટવમ્ ॥ ૬ ॥
પ્રતિભોન્મેષણં ચૈવ પ્રબન્ધરચના તથા ।
ભવન્ત્યચિરકાલેન તદ્બ્રૂહિ હર સુપ્રજઃ ॥ ૭ ॥
ભવન્ત્યચિરકાલેન તદ્બ્રૂહિ હર સુપ્રજઃ ॥ ૭ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ।
સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગ કમલાસનસત્સુત ।
ત્વયૈવ પૃષ્ટમેતદ્ધિ જગતામુપકારકમ્ ॥ ૮ ॥
ત્વયૈવ પૃષ્ટમેતદ્ધિ જગતામુપકારકમ્ ॥ ૮ ॥
બાલ એવ પુરા સોઽહં સ્વપનં પ્રાપ્તવાન્ યદા ।
તદા મે નિકટં પ્રાપ્ય દક્ષિણામૂર્તિરૂપધૃત્ ॥ ૯ ॥
તદા મે નિકટં પ્રાપ્ય દક્ષિણામૂર્તિરૂપધૃત્ ॥ ૯ ॥
પિતા મે પઞ્જરં સ્વસ્ય સર્વવિજ્ઞાનદાયકમ્ ।
ઉપાદિશદહં તેન વિજ્ઞાનમગમં ધૃવમ્ ॥ ૧૦ ॥
ઉપાદિશદહં તેન વિજ્ઞાનમગમં ધૃવમ્ ॥ ૧૦ ॥
દેવસેનાપતિત્વં ચ તારકસ્ય જયં તથા ।
વિદ્યામયોઽહં ભગવન્ તજ્જપાન્મુનિસત્તમ ॥ ૧૧ ॥
વિદ્યામયોઽહં ભગવન્ તજ્જપાન્મુનિસત્તમ ॥ ૧૧ ॥
સદા તસ્ય જપં કુર્યાદાત્મનઃ ક્ષેમકૃદ્યદિ ।
ઇતઃ પૂર્વં ન કસ્યાપિ મયા નોક્તં યતવ્રત ॥ ૧૨ ॥
ઇતઃ પૂર્વં ન કસ્યાપિ મયા નોક્તં યતવ્રત ॥ ૧૨ ॥
ઉપદેશં તવૈવાદ્ય કરવાણિ શુભાપ્તયે ।
ત્વન્મુખાદેવ લોકેષુ પ્રસિદ્ધં ચ ગમિષ્યતિ ॥ ૧૩ ॥
ત્વન્મુખાદેવ લોકેષુ પ્રસિદ્ધં ચ ગમિષ્યતિ ॥ ૧૩ ॥
॥ વિનિયોગઃ ॥
ઓં અસ્ય શ્રીદક્ષિણામૂર્તિ પઞ્જર મહામન્ત્રસ્ય શ્રી શુક ઋષિઃ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ શ્રીદક્ષિણામૂર્તિર્દેવતા ઓં બીજં સ્વાહા શક્તિઃ નમઃ કીલકં શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ પ્રસાદસિદ્ધ્યર્થે જપે વિનિયોગઃ ।
॥ ધ્યાનમ્ ॥
તતઃ સામ્બં શિવં ધ્યાયેદ્દક્ષિણામૂર્તિમવ્યયમ્ ।
છાયાપિહિતવિશ્વસ્ય મૂલે ન્યગ્રોધશાખિનઃ ॥ ૧૬ ॥
છાયાપિહિતવિશ્વસ્ય મૂલે ન્યગ્રોધશાખિનઃ ॥ ૧૬ ॥
મણિસિંહાસનાસીનં મુનિબૃન્દનિષેવિતમ્ ।
વરભૂષણદીપ્તાઙ્ગં માણિક્યમકુટોજ્જ્વલમ્ ॥ ૧૭ ॥
વરભૂષણદીપ્તાઙ્ગં માણિક્યમકુટોજ્જ્વલમ્ ॥ ૧૭ ॥
મન્દાકિનીજલસ્પર્ધિ પ્રભાભાસિતવિગ્રહમ્ ।
શુક્લવસ્ત્રપરીધાનં શુક્લમાલ્યાનુલેપનમ્ ॥ ૧૮ ॥
શુક્લવસ્ત્રપરીધાનં શુક્લમાલ્યાનુલેપનમ્ ॥ ૧૮ ॥
સ્ફાટિકીમક્ષમાલાં ચ વહ્નિં ચ ભુજગાધિપમ્ ।
પુસ્તકં ચ કરૈર્દિવ્યૈર્દધાનં ચન્દ્રશેખરમ્ ॥ ૧૯ ॥
પુસ્તકં ચ કરૈર્દિવ્યૈર્દધાનં ચન્દ્રશેખરમ્ ॥ ૧૯ ॥
મઞ્જુમઞ્જીરનિનદૈરાકૃષ્ટાખિલસારસમ્ ।
કેયૂરકોટિવિલસદ્વરમાણિક્યદીપ્તિભિઃ ॥ ૨૦ ॥
કેયૂરકોટિવિલસદ્વરમાણિક્યદીપ્તિભિઃ ॥ ૨૦ ॥
તેજિતાશેષભુવનં તેજસામેકસંશ્રયમ્ ।
જાહ્નવીસલિલોન્મગ્ન જટામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ॥ ૨૧ ॥
જાહ્નવીસલિલોન્મગ્ન જટામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ॥ ૨૧ ॥
ઉત્ફુલ્લકમલોદારચક્ષુષં કરુણાનિધિમ્ ।
ભુજઙ્ગશિશુ વિત્રસ્ત કુરઙ્ગશિશુમણ્ડિતમ્ ॥ ૨૨ ॥
ભુજઙ્ગશિશુ વિત્રસ્ત કુરઙ્ગશિશુમણ્ડિતમ્ ॥ ૨૨ ॥
અગ્રેન્દ્રતનયાસક્તવરાઙ્ગમતુલપ્રભમ્ ।
પાદશુશ્રૂષણાસક્ત નાકનારીસમાવૃતમ્ ॥ ૨૩ ॥
પાદશુશ્રૂષણાસક્ત નાકનારીસમાવૃતમ્ ॥ ૨૩ ॥
કૈલાસશૃઙ્ગસઙ્કાશ મહોક્ષવરવાહનમ્ ।
બ્રહ્માદિભિરભિધ્યેયં બ્રહ્મણ્યં બ્રહ્મનિષ્ઠિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
બ્રહ્માદિભિરભિધ્યેયં બ્રહ્મણ્યં બ્રહ્મનિષ્ઠિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
પ્રાચીનાનામપિ ગિરામગોચરમનામયમ્ ।
ધ્યાયન્નેવં મહાદેવં પ્રજપેત્પઞ્જરં શુભમ્ ॥ ૨૫ ॥
ધ્યાયન્નેવં મહાદેવં પ્રજપેત્પઞ્જરં શુભમ્ ॥ ૨૫ ॥
॥ પઞ્જર સ્તોત્રમ્ ॥
શિરો મે દક્ષિણામૂર્તિઃ પાતુ પાશવિમોચકઃ ।
ફાલં પાતુ મહાદેવઃ પાતુ મે વિશ્વદૃગ્દૃશૌ ॥ ૧ ॥
ફાલં પાતુ મહાદેવઃ પાતુ મે વિશ્વદૃગ્દૃશૌ ॥ ૧ ॥
શ્રવણે પાતુ વિશ્વાત્મા પાતુ ગણ્ડસ્થલં હરઃ ।
શિવો મે નાસિકાં પાતુ તાલ્વોષ્ઠૌ પાર્વતીપતિઃ ॥ ૨ ॥
શિવો મે નાસિકાં પાતુ તાલ્વોષ્ઠૌ પાર્વતીપતિઃ ॥ ૨ ॥
જિહ્વાં મે પાતુ વિદ્યાત્મા દન્તાન્ પાતુ વૃષધ્વજઃ ।
ચુબુકં પાતુ સર્વાત્મા શ્રીકણ્ઠઃ કણ્ઠમેવતુ ॥ ૩ ॥
ચુબુકં પાતુ સર્વાત્મા શ્રીકણ્ઠઃ કણ્ઠમેવતુ ॥ ૩ ॥
સ્કન્ધૌ પાતુ વૃષસ્કન્ધઃ શૂલપાણિઃ કરૌ મમ ।
સર્વજ્ઞો હૃદયં પાતુ સ્તનૌ પાતુ ગજાન્તકઃ ॥ ૪ ॥
સર્વજ્ઞો હૃદયં પાતુ સ્તનૌ પાતુ ગજાન્તકઃ ॥ ૪ ॥
વક્ષો મૃત્યુઞ્જયઃ પાતુ કુક્ષિં કુક્ષિસ્થવિષ્ટપઃ ।
શર્વો વલિત્રયં પાતુ પાતુ નાભિં ગિરીશ્વરઃ ॥ ૫ ॥
શર્વો વલિત્રયં પાતુ પાતુ નાભિં ગિરીશ્વરઃ ॥ ૫ ॥
વ્યોમકેશઃ કટિં પાતુ ગુહ્યં પાતુ પુરાન્તકઃ ।
ઊરૂ પાતુ મઘધ્વંસી જાનુની પાતુ શઙ્કરઃ ॥ ૬ ॥
ઊરૂ પાતુ મઘધ્વંસી જાનુની પાતુ શઙ્કરઃ ॥ ૬ ॥
જઙ્ઘે પાતુ જગત્સ્રષ્ટા ગુલ્ફૌ પાતુ જગદ્ગુરુઃ ।
અપસ્મારૌપમર્દી મે પાદૌ પાતુ મહેશ્વરઃ ॥ ૭ ॥
અપસ્મારૌપમર્દી મે પાદૌ પાતુ મહેશ્વરઃ ॥ ૭ ॥
રોમાણિ વ્યોમકેશો મે પાતુ માંસં પિનાકધૃત્ ।
દારાન્ પાતુ વિરૂપાક્ષઃ પુત્રાન્ પાતુ જટાધરઃ ॥ ૮ ॥
દારાન્ પાતુ વિરૂપાક્ષઃ પુત્રાન્ પાતુ જટાધરઃ ॥ ૮ ॥
પશૂન્ પશુપતિઃ પાતુ ભ્રાતૄન્ ભૂતેશ્વરો મમ ।
રક્ષાહીનં તુ યત્ સ્થાનં સર્વતઃ પાતુ શઙ્કરઃ ॥ ૯ ॥
રક્ષાહીનં તુ યત્ સ્થાનં સર્વતઃ પાતુ શઙ્કરઃ ॥ ૯ ॥
॥ ફલશ્રુતિ ॥
ઇતીદં પઞ્જરં યસ્તુ પઠેન્નિત્યં સમાહિતઃ ।
ગદ્યપદ્યાત્મિકા વાણી મુખાન્નિસ્સરતિ ધ્રુવમ્ ॥ ૧૦ ॥
ગદ્યપદ્યાત્મિકા વાણી મુખાન્નિસ્સરતિ ધ્રુવમ્ ॥ ૧૦ ॥
વ્યાચષ્ટે હ્યશ્રુતં શાસ્ત્રં તનુતે કાવ્યનાટકમ્ ।
શાસ્ત્રષટ્કં ચતુર્વેદાઃ સમયાઃ ષટ્તથૈવ ચ ॥ ૧૧ ॥
શાસ્ત્રષટ્કં ચતુર્વેદાઃ સમયાઃ ષટ્તથૈવ ચ ॥ ૧૧ ॥
સ્વયમેવ પ્રકાશન્તે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તસ્ય ગેહે મહાલક્ષ્મીઃ સન્નિધત્તે સદાઽનઘ ॥ ૧૨ ॥
તસ્ય ગેહે મહાલક્ષ્મીઃ સન્નિધત્તે સદાઽનઘ ॥ ૧૨ ॥
તસ્ય કાત્યાયની દેવી પ્રસન્ના વરદા ભવેત્ ।
આધયો વ્યાધયશ્ચાપિ ન ભવન્તિ કદાચન ॥ ૧૩ ॥
આધયો વ્યાધયશ્ચાપિ ન ભવન્તિ કદાચન ॥ ૧૩ ॥
સ ચ નાશયતે નિત્યં કાલમૃત્યુમપિ ધ્રુવમ્ ।
જપેદવશ્યં વિદ્યાર્થી ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥ ૧૪ ॥
જપેદવશ્યં વિદ્યાર્થી ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥ ૧૪ ॥
દક્ષિણામૂર્તિદેવસ્ય પ્રાસાદાત્ પણ્ડિતો ભવેત્ ।
ભક્તિશ્રદ્ધે પુરસ્કૃત્ય દક્ષિણામૂર્તિપઞ્જરમ્ ॥ ૧૫ ॥
ભક્તિશ્રદ્ધે પુરસ્કૃત્ય દક્ષિણામૂર્તિપઞ્જરમ્ ॥ ૧૫ ॥
જપિત્વા કવિતાં વિદ્યાં પ્રાપ્નુયાત્ સર્વમાપ્નુયાત્ ।
જલમધ્યે સ્થિરો ભૂત્વા જપિત્વા પઞ્જરોત્તમમ્ ॥ ૧૬ ॥
જલમધ્યે સ્થિરો ભૂત્વા જપિત્વા પઞ્જરોત્તમમ્ ॥ ૧૬ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાદીન્નાશયેન્નાત્ર સંશયઃ ।
મહાપાતકયુક્તો વા યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ ॥ ૧૭ ॥
મહાપાતકયુક્તો વા યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ ॥ ૧૭ ॥
મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યાયા અપિ નારદસત્તમ ।
ત્રિસન્ધ્યં પઞ્જરમિદમાવર્તયતિ યઃ પુમાન્ ॥ ૧૮ ॥
ત્રિસન્ધ્યં પઞ્જરમિદમાવર્તયતિ યઃ પુમાન્ ॥ ૧૮ ॥
કિં ન સિદ્ધ્યતિ તસ્યાત્ર સુકૃતં મુનિસત્તમ ।
તેનેષ્ટં રાજસૂયેન કૃતં દાનાદિકેન ચ ॥ ૧૯ ॥
તેનેષ્ટં રાજસૂયેન કૃતં દાનાદિકેન ચ ॥ ૧૯ ॥
પુંશબ્દવાચ્યઃ સ પુમાન્ પુણ્યાનાં ભાજનં સ ચ ।
રોગમુક્તઃ સ એવ સ્યાદતુલાં કીર્તિમાપ્નુયાત્ ॥ ૨૦ ॥
રોગમુક્તઃ સ એવ સ્યાદતુલાં કીર્તિમાપ્નુયાત્ ॥ ૨૦ ॥
પુત્રાઃ કુલકરાસ્તસ્ય સમ્પદ્યન્તે ન સંશયઃ ।
આપ્નુયાદખિલં રાજ્યં તથા બન્ધવિમોચનમ્ ॥ ૨૧ ॥
આપ્નુયાદખિલં રાજ્યં તથા બન્ધવિમોચનમ્ ॥ ૨૧ ॥
પૂજ્યતે પાર્થિવસ્થાને તસ્ય વશ્યા વરાઙ્ગનાઃ ।
બન્ધૂનાં રક્ષણે ભૂયાત્ સમાનેષૂત્તમો ભવેત્ ॥ ૨૨ ॥
બન્ધૂનાં રક્ષણે ભૂયાત્ સમાનેષૂત્તમો ભવેત્ ॥ ૨૨ ॥
ઇહ ભુક્ત્વાઽખિલાન્ ભોગાન્ તથૈવામુષ્મિકાનપિ ।
કૈલાસે સુચિરં સ્થિત્વા દક્ષિણામૂર્તિસન્નિધૌ ॥ ૨૩ ॥
કૈલાસે સુચિરં સ્થિત્વા દક્ષિણામૂર્તિસન્નિધૌ ॥ ૨૩ ॥
તસ્માદવાપ્ય વિજ્ઞાનં પ્રાપ્ય રુદ્રત્વમેવ ચ ।
વિલયં યાતિ તત્ત્વાર્થી નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૨૪ ॥
વિલયં યાતિ તત્ત્વાર્થી નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૨૪ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન મોક્ષાર્થી સર્વદા પુમાન્ ।
ઇદમાવર્તયેન્નિત્યં દક્ષિણામૂર્તિ પઞ્જરમ્ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા યાતિ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥ ૨૫ ॥
ઇદમાવર્તયેન્નિત્યં દક્ષિણામૂર્તિ પઞ્જરમ્ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા યાતિ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥ ૨૫ ॥
॥ ઇતિ ગુહનારદસંવાદે શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ પઞ્જરમ્ સમ્પૂર્ણમ્ ॥