॥ শ্ৰী গণেশায নমঃ ॥
শ্ৰীজানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰী ৰামচৰিত মানস
প্ৰথম সোপান
(বালকাণ্ড শ্লোক)
ৱৰ্ণানামৰ্থসংঘানাং ৰসানাং ছন্দসামপি।
মঙ্গলানাং চ কৰ্ত্তাৰৌ ৱন্দে ৱাণীৱিনাযকৌ ॥ ১ ॥
ভৱানীশঙ্কৰৌ ৱন্দে শ্ৰদ্ধাৱিশ্ৱাসৰূপিণৌ।
যাভ্যাং ৱিনা ন পশ্যন্তি সিদ্ধাঃস্ৱান্তঃস্থমীশ্ৱৰম্ ॥ ২ ॥
ৱন্দে বোধমযং নিত্যং গুৰুং শঙ্কৰৰূপিণম্।
যমাশ্ৰিতো হি ৱক্ৰোঽপি চন্দ্ৰঃ সৰ্ৱত্ৰ ৱন্দ্যতে ॥ ৩ ॥
সীতাৰামগুণগ্ৰামপুণ্যাৰণ্যৱিহাৰিণৌ।
ৱন্দে ৱিশুদ্ধৱিজ্ঞানৌ কবীশ্ৱৰকপীশ্ৱৰৌ ॥ ৪ ॥
উদ্ভৱস্থিতিসংহাৰকাৰিণীং ক্লেশহাৰিণীম্।
সৰ্ৱশ্ৰেযস্কৰীং সীতাং নতোঽহং ৰামৱল্লভাম্ ॥ ৫ ॥
যন্মাযাৱশৱৰ্তিং ৱিশ্ৱমখিলং ব্ৰহ্মাদিদেৱাসুৰা
যত্সত্ৱাদমৃষৈৱ ভাতি সকলং ৰজ্জৌ যথাহেৰ্ভ্ৰমঃ।
যত্পাদপ্লৱমেকমেৱ হি ভৱাম্ভোধেস্তিতীৰ্ষাৱতাং
ৱন্দেঽহং তমশেষকাৰণপৰং ৰামাখ্যমীশং হৰিম্ ॥ ৬ ॥
নানাপুৰাণনিগমাগমসম্মতং যদ্
ৰামাযণে নিগদিতং ক্ৱচিদন্যতোঽপি।
স্ৱান্তঃসুখায তুলসী ৰঘুনাথগাথা-
ভাষানিবন্ধমতিমঞ্জুলমাতনোতি ॥ ৭ ॥
সো. জো সুমিৰত সিধি হোই গন নাযক কৰিবৰ বদন।
কৰউ অনুগ্ৰহ সোই বুদ্ধি ৰাসি সুভ গুন সদন ॥ ১ ॥
মূক হোই বাচাল পংগু চঢই গিৰিবৰ গহন।
জাসু কৃপাঁ সো দযাল দ্ৰৱউ সকল কলি মল দহন ॥ ২ ॥
নীল সৰোৰুহ স্যাম তৰুন অৰুন বাৰিজ নযন।
কৰউ সো মম উৰ ধাম সদা ছীৰসাগৰ সযন ॥ ৩ ॥
কুংদ ইংদু সম দেহ উমা ৰমন কৰুনা অযন।
জাহি দীন পৰ নেহ কৰউ কৃপা মৰ্দন মযন ॥ ৪ ॥
বংদউ গুৰু পদ কংজ কৃপা সিংধু নৰৰূপ হৰি।
মহামোহ তম পুংজ জাসু বচন ৰবি কৰ নিকৰ ॥ ৫ ॥
বংদউ গুৰু পদ পদুম পৰাগা। সুৰুচি সুবাস সৰস অনুৰাগা ॥
অমিয মূৰিময চূৰন চাৰূ। সমন সকল ভৱ ৰুজ পৰিৱাৰূ ॥
সুকৃতি সংভু তন বিমল বিভূতী। মংজুল মংগল মোদ প্ৰসূতী ॥
জন মন মংজু মুকুৰ মল হৰনী। কিএঁ তিলক গুন গন বস কৰনী ॥
শ্ৰীগুৰ পদ নখ মনি গন জোতী। সুমিৰত দিব্য দ্ৰৃষ্টি হিযঁ হোতী ॥
দলন মোহ তম সো সপ্ৰকাসূ। বডে ভাগ উৰ আৱই জাসূ ॥
উঘৰহিং বিমল বিলোচন হী কে। মিটহিং দোষ দুখ ভৱ ৰজনী কে ॥
সূঝহিং ৰাম চৰিত মনি মানিক। গুপুত প্ৰগট জহঁ জো জেহি খানিক ॥
দো. জথা সুঅংজন অংজি দৃগ সাধক সিদ্ধ সুজান।
কৌতুক দেখত সৈল বন ভূতল ভূৰি নিধান ॥ ১ ॥
গুৰু পদ ৰজ মৃদু মংজুল অংজন। নযন অমিঅ দৃগ দোষ বিভংজন ॥
তেহিং কৰি বিমল বিবেক বিলোচন। বৰনউঁ ৰাম চৰিত ভৱ মোচন ॥
বংদউঁ প্ৰথম মহীসুৰ চৰনা। মোহ জনিত সংসয সব হৰনা ॥
সুজন সমাজ সকল গুন খানী। কৰউঁ প্ৰনাম সপ্ৰেম সুবানী ॥
সাধু চৰিত সুভ চৰিত কপাসূ। নিৰস বিসদ গুনময ফল জাসূ ॥
জো সহি দুখ পৰছিদ্ৰ দুৰাৱা। বংদনীয জেহিং জগ জস পাৱা ॥
মুদ মংগলময সংত সমাজূ। জো জগ জংগম তীৰথৰাজূ ॥
ৰাম ভক্তি জহঁ সুৰসৰি ধাৰা। সৰসই ব্ৰহ্ম বিচাৰ প্ৰচাৰা ॥
বিধি নিষেধময কলি মল হৰনী। কৰম কথা ৰবিনংদনি বৰনী ॥
হৰি হৰ কথা বিৰাজতি বেনী। সুনত সকল মুদ মংগল দেনী ॥
বটু বিস্ৱাস অচল নিজ ধৰমা। তীৰথৰাজ সমাজ সুকৰমা ॥
সবহিং সুলভ সব দিন সব দেসা। সেৱত সাদৰ সমন কলেসা ॥
অকথ অলৌকিক তীৰথৰাঊ। দেই সদ্য ফল প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
দো. সুনি সমুঝহিং জন মুদিত মন মজ্জহিং অতি অনুৰাগ।
লহহিং চাৰি ফল অছত তনু সাধু সমাজ প্ৰযাগ ॥ ২ ॥
মজ্জন ফল পেখিঅ ততকালা। কাক হোহিং পিক বকউ মৰালা ॥
সুনি আচৰজ কৰৈ জনি কোঈ। সতসংগতি মহিমা নহিং গোঈ ॥
বালমীক নাৰদ ঘটজোনী। নিজ নিজ মুখনি কহী নিজ হোনী ॥
জলচৰ থলচৰ নভচৰ নানা। জে জড চেতন জীৱ জহানা ॥
মতি কীৰতি গতি ভূতি ভলাঈ। জব জেহিং জতন জহাঁ জেহিং পাঈ ॥
সো জানব সতসংগ প্ৰভাঊ। লোকহুঁ বেদ ন আন উপাঊ ॥
বিনু সতসংগ বিবেক ন হোঈ। ৰাম কৃপা বিনু সুলভ ন সোঈ ॥
সতসংগত মুদ মংগল মূলা। সোই ফল সিধি সব সাধন ফূলা ॥
সঠ সুধৰহিং সতসংগতি পাঈ। পাৰস পৰস কুধাত সুহাঈ ॥
বিধি বস সুজন কুসংগত পৰহীং। ফনি মনি সম নিজ গুন অনুসৰহীং ॥
বিধি হৰি হৰ কবি কোবিদ বানী। কহত সাধু মহিমা সকুচানী ॥
সো মো সন কহি জাত ন কৈসেং। সাক বনিক মনি গুন গন জৈসেং ॥
দো. বংদউঁ সংত সমান চিত হিত অনহিত নহিং কোই।
অংজলি গত সুভ সুমন জিমি সম সুগংধ কৰ দোই ॥ ৩(ক) ॥
সংত সৰল চিত জগত হিত জানি সুভাউ সনেহু।
বালবিনয সুনি কৰি কৃপা ৰাম চৰন ৰতি দেহু ॥ ৩(খ) ॥
বহুৰি বংদি খল গন সতিভাএঁ। জে বিনু কাজ দাহিনেহু বাএঁ ॥
পৰ হিত হানি লাভ জিন্হ কেৰেং। উজৰেং হৰষ বিষাদ বসেৰেং ॥
হৰি হৰ জস ৰাকেস ৰাহু সে। পৰ অকাজ ভট সহসবাহু সে ॥
জে পৰ দোষ লখহিং সহসাখী। পৰ হিত ঘৃত জিন্হ কে মন মাখী ॥
তেজ কৃসানু ৰোষ মহিষেসা। অঘ অৱগুন ধন ধনী ধনেসা ॥
উদয কেত সম হিত সবহী কে। কুংভকৰন সম সোৱত নীকে ॥
পৰ অকাজু লগি তনু পৰিহৰহীং। জিমি হিম উপল কৃষী দলি গৰহীং ॥
বংদউঁ খল জস সেষ সৰোষা। সহস বদন বৰনই পৰ দোষা ॥
পুনি প্ৰনৱউঁ পৃথুৰাজ সমানা। পৰ অঘ সুনই সহস দস কানা ॥
বহুৰি সক্ৰ সম বিনৱউঁ তেহী। সংতত সুৰানীক হিত জেহী ॥
বচন বজ্ৰ জেহি সদা পিআৰা। সহস নযন পৰ দোষ নিহাৰা ॥
দো. উদাসীন অৰি মীত হিত সুনত জৰহিং খল ৰীতি।
জানি পানি জুগ জোৰি জন বিনতী কৰই সপ্ৰীতি ॥ ৪ ॥
মৈং অপনী দিসি কীন্হ নিহোৰা। তিন্হ নিজ ওৰ ন লাউব ভোৰা ॥
বাযস পলিঅহিং অতি অনুৰাগা। হোহিং নিৰামিষ কবহুঁ কি কাগা ॥
বংদউঁ সংত অসজ্জন চৰনা। দুখপ্ৰদ উভয বীচ কছু বৰনা ॥
বিছুৰত এক প্ৰান হৰি লেহীং। মিলত এক দুখ দাৰুন দেহীং ॥
উপজহিং এক সংগ জগ মাহীং। জলজ জোংক জিমি গুন বিলগাহীং ॥
সুধা সুৰা সম সাধূ অসাধূ। জনক এক জগ জলধি অগাধূ ॥
ভল অনভল নিজ নিজ কৰতূতী। লহত সুজস অপলোক বিভূতী ॥
সুধা সুধাকৰ সুৰসৰি সাধূ। গৰল অনল কলিমল সৰি ব্যাধূ ॥
গুন অৱগুন জানত সব কোঈ। জো জেহি ভাৱ নীক তেহি সোঈ ॥
দো. ভলো ভলাইহি পৈ লহই লহই নিচাইহি নীচু।
সুধা সৰাহিঅ অমৰতাঁ গৰল সৰাহিঅ মীচু ॥ ৫ ॥
খল অঘ অগুন সাধূ গুন গাহা। উভয অপাৰ উদধি অৱগাহা ॥
তেহি তেং কছু গুন দোষ বখানে। সংগ্ৰহ ত্যাগ ন বিনু পহিচানে ॥
ভলেউ পোচ সব বিধি উপজাএ। গনি গুন দোষ বেদ বিলগাএ ॥
কহহিং বেদ ইতিহাস পুৰানা। বিধি প্ৰপংচু গুন অৱগুন সানা ॥
দুখ সুখ পাপ পুন্য দিন ৰাতী। সাধু অসাধু সুজাতি কুজাতী ॥
দানৱ দেৱ ঊঁচ অৰু নীচূ। অমিঅ সুজীৱনু মাহুৰু মীচূ ॥
মাযা ব্ৰহ্ম জীৱ জগদীসা। লচ্ছি অলচ্ছি ৰংক অৱনীসা ॥
কাসী মগ সুৰসৰি ক্ৰমনাসা। মৰু মাৰৱ মহিদেৱ গৱাসা ॥
সৰগ নৰক অনুৰাগ বিৰাগা। নিগমাগম গুন দোষ বিভাগা ॥
দো. জড চেতন গুন দোষময বিস্ৱ কীন্হ কৰতাৰ।
সংত হংস গুন গহহিং পয পৰিহৰি বাৰি বিকাৰ ॥ ৬ ॥
অস বিবেক জব দেই বিধাতা। তব তজি দোষ গুনহিং মনু ৰাতা ॥
কাল সুভাউ কৰম বৰিআঈ। ভলেউ প্ৰকৃতি বস চুকই ভলাঈ ॥
সো সুধাৰি হৰিজন জিমি লেহীং। দলি দুখ দোষ বিমল জসু দেহীং ॥
খলউ কৰহিং ভল পাই সুসংগূ। মিটই ন মলিন সুভাউ অভংগূ ॥
লখি সুবেষ জগ বংচক জেঊ। বেষ প্ৰতাপ পূজিঅহিং তেঊ ॥
উধৰহিং অংত ন হোই নিবাহূ। কালনেমি জিমি ৰাৱন ৰাহূ ॥
কিএহুঁ কুবেষ সাধু সনমানূ। জিমি জগ জামৱংত হনুমানূ ॥
হানি কুসংগ সুসংগতি লাহূ। লোকহুঁ বেদ বিদিত সব কাহূ ॥
গগন চঢই ৰজ পৱন প্ৰসংগা। কীচহিং মিলই নীচ জল সংগা ॥
সাধু অসাধু সদন সুক সাৰীং। সুমিৰহিং ৰাম দেহিং গনি গাৰী ॥
ধূম কুসংগতি কাৰিখ হোঈ। লিখিঅ পুৰান মংজু মসি সোঈ ॥
সোই জল অনল অনিল সংঘাতা। হোই জলদ জগ জীৱন দাতা ॥
দো. গ্ৰহ ভেষজ জল পৱন পট পাই কুজোগ সুজোগ।
হোহি কুবস্তু সুবস্তু জগ লখহিং সুলচ্ছন লোগ ॥ ৭(ক) ॥
সম প্ৰকাস তম পাখ দুহুঁ নাম ভেদ বিধি কীন্হ।
সসি সোষক পোষক সমুঝি জগ জস অপজস দীন্হ ॥ ৭(খ) ॥
জড চেতন জগ জীৱ জত সকল ৰামময জানি।
বংদউঁ সব কে পদ কমল সদা জোৰি জুগ পানি ॥ ৭(গ) ॥
দেৱ দনুজ নৰ নাগ খগ প্ৰেত পিতৰ গংধৰ্ব।
বংদউঁ কিংনৰ ৰজনিচৰ কৃপা কৰহু অব সৰ্ব ॥ ৭(ঘ) ॥
আকৰ চাৰি লাখ চৌৰাসী। জাতি জীৱ জল থল নভ বাসী ॥
সীয ৰামময সব জগ জানী। কৰউঁ প্ৰনাম জোৰি জুগ পানী ॥
জানি কৃপাকৰ কিংকৰ মোহূ। সব মিলি কৰহু ছাডি ছল ছোহূ ॥
নিজ বুধি বল ভৰোস মোহি নাহীং। তাতেং বিনয কৰউঁ সব পাহী ॥
কৰন চহউঁ ৰঘুপতি গুন গাহা। লঘু মতি মোৰি চৰিত অৱগাহা ॥
সূঝ ন একউ অংগ উপাঊ। মন মতি ৰংক মনোৰথ ৰাঊ ॥
মতি অতি নীচ ঊঁচি ৰুচি আছী। চহিঅ অমিঅ জগ জুৰই ন ছাছী ॥
ছমিহহিং সজ্জন মোৰি ঢিঠাঈ। সুনিহহিং বালবচন মন লাঈ ॥
জৌ বালক কহ তোতৰি বাতা। সুনহিং মুদিত মন পিতু অৰু মাতা ॥
হঁসিহহি কূৰ কুটিল কুবিচাৰী। জে পৰ দূষন ভূষনধাৰী ॥
নিজ কৱিত কেহি লাগ ন নীকা। সৰস হোউ অথৱা অতি ফীকা ॥
জে পৰ ভনিতি সুনত হৰষাহী। তে বৰ পুৰুষ বহুত জগ নাহীং ॥
জগ বহু নৰ সৰ সৰি সম ভাঈ। জে নিজ বাঢি বঢহিং জল পাঈ ॥
সজ্জন সকৃত সিংধু সম কোঈ। দেখি পূৰ বিধু বাঢই জোঈ ॥
দো. ভাগ ছোট অভিলাষু বড কৰউঁ এক বিস্ৱাস।
পৈহহিং সুখ সুনি সুজন সব খল কৰহহিং উপহাস ॥ ৮ ॥
খল পৰিহাস হোই হিত মোৰা। কাক কহহিং কলকংঠ কঠোৰা ॥
হংসহি বক দাদুৰ চাতকহী। হঁসহিং মলিন খল বিমল বতকহী ॥
কবিত ৰসিক ন ৰাম পদ নেহূ। তিন্হ কহঁ সুখদ হাস ৰস এহূ ॥
ভাষা ভনিতি ভোৰি মতি মোৰী। হঁসিবে জোগ হঁসেং নহিং খোৰী ॥
প্ৰভু পদ প্ৰীতি ন সামুঝি নীকী। তিন্হহি কথা সুনি লাগহি ফীকী ॥
হৰি হৰ পদ ৰতি মতি ন কুতৰকী। তিন্হ কহুঁ মধুৰ কথা ৰঘুৱৰ কী ॥
ৰাম ভগতি ভূষিত জিযঁ জানী। সুনিহহিং সুজন সৰাহি সুবানী ॥
কবি ন হোউঁ নহিং বচন প্ৰবীনূ। সকল কলা সব বিদ্যা হীনূ ॥
আখৰ অৰথ অলংকৃতি নানা। ছংদ প্ৰবংধ অনেক বিধানা ॥
ভাৱ ভেদ ৰস ভেদ অপাৰা। কবিত দোষ গুন বিবিধ প্ৰকাৰা ॥
কবিত বিবেক এক নহিং মোৰেং। সত্য কহউঁ লিখি কাগদ কোৰে ॥
দো. ভনিতি মোৰি সব গুন ৰহিত বিস্ৱ বিদিত গুন এক।
সো বিচাৰি সুনিহহিং সুমতি জিন্হ কেং বিমল বিৱেক ॥ ৯ ॥
এহি মহঁ ৰঘুপতি নাম উদাৰা। অতি পাৱন পুৰান শ্ৰুতি সাৰা ॥
মংগল ভৱন অমংগল হাৰী। উমা সহিত জেহি জপত পুৰাৰী ॥
ভনিতি বিচিত্ৰ সুকবি কৃত জোঊ। ৰাম নাম বিনু সোহ ন সোঊ ॥
বিধুবদনী সব ভাঁতি সঁৱাৰী। সোন ন বসন বিনা বৰ নাৰী ॥
সব গুন ৰহিত কুকবি কৃত বানী। ৰাম নাম জস অংকিত জানী ॥
সাদৰ কহহিং সুনহিং বুধ তাহী। মধুকৰ সৰিস সংত গুনগ্ৰাহী ॥
জদপি কবিত ৰস একউ নাহী। ৰাম প্ৰতাপ প্ৰকট এহি মাহীং ॥
সোই ভৰোস মোৰেং মন আৱা। কেহিং ন সুসংগ বডপ্পনু পাৱা ॥
ধূমউ তজই সহজ কৰুআঈ। অগৰু প্ৰসংগ সুগংধ বসাঈ ॥
ভনিতি ভদেস বস্তু ভলি বৰনী। ৰাম কথা জগ মংগল কৰনী ॥
ছং. মংগল কৰনি কলি মল হৰনি তুলসী কথা ৰঘুনাথ কী ॥
গতি কূৰ কবিতা সৰিত কী জ্যোং সৰিত পাৱন পাথ কী ॥
প্ৰভু সুজস সংগতি ভনিতি ভলি হোইহি সুজন মন ভাৱনী ॥
ভৱ অংগ ভূতি মসান কী সুমিৰত সুহাৱনি পাৱনী ॥
দো. প্ৰিয লাগিহি অতি সবহি মম ভনিতি ৰাম জস সংগ।
দাৰু বিচাৰু কি কৰই কোউ বংদিঅ মলয প্ৰসংগ ॥ ১০(ক) ॥
স্যাম সুৰভি পয বিসদ অতি গুনদ কৰহিং সব পান।
গিৰা গ্ৰাম্য সিয ৰাম জস গাৱহিং সুনহিং সুজান ॥ ১০(খ) ॥
মনি মানিক মুকুতা ছবি জৈসী। অহি গিৰি গজ সিৰ সোহ ন তৈসী ॥
নৃপ কিৰীট তৰুনী তনু পাঈ। লহহিং সকল সোভা অধিকাঈ ॥
তৈসেহিং সুকবি কবিত বুধ কহহীং। উপজহিং অনত অনত ছবি লহহীং ॥
ভগতি হেতু বিধি ভৱন বিহাঈ। সুমিৰত সাৰদ আৱতি ধাঈ ॥
ৰাম চৰিত সৰ বিনু অন্হৱাএঁ। সো শ্ৰম জাই ন কোটি উপাএঁ ॥
কবি কোবিদ অস হৃদযঁ বিচাৰী। গাৱহিং হৰি জস কলি মল হাৰী ॥
কীন্হেং প্ৰাকৃত জন গুন গানা। সিৰ ধুনি গিৰা লগত পছিতানা ॥
হৃদয সিংধু মতি সীপ সমানা। স্ৱাতি সাৰদা কহহিং সুজানা ॥
জৌং বৰষই বৰ বাৰি বিচাৰূ। হোহিং কবিত মুকুতামনি চাৰূ ॥
দো. জুগুতি বেধি পুনি পোহিঅহিং ৰামচৰিত বৰ তাগ।
পহিৰহিং সজ্জন বিমল উৰ সোভা অতি অনুৰাগ ॥ ১১ ॥
জে জনমে কলিকাল কৰালা। কৰতব বাযস বেষ মৰালা ॥
চলত কুপংথ বেদ মগ ছাঁডে। কপট কলেৱৰ কলি মল ভাঁডেং ॥
বংচক ভগত কহাই ৰাম কে। কিংকৰ কংচন কোহ কাম কে ॥
তিন্হ মহঁ প্ৰথম ৰেখ জগ মোৰী। ধীংগ ধৰমধ্ৱজ ধংধক ধোৰী ॥
জৌং অপনে অৱগুন সব কহঊঁ। বাঢই কথা পাৰ নহিং লহঊঁ ॥
তাতে মৈং অতি অলপ বখানে। থোৰে মহুঁ জানিহহিং সযানে ॥
সমুঝি বিবিধি বিধি বিনতী মোৰী। কোউ ন কথা সুনি দেইহি খোৰী ॥
এতেহু পৰ কৰিহহিং জে অসংকা। মোহি তে অধিক তে জড মতি ৰংকা ॥
কবি ন হোউঁ নহিং চতুৰ কহাৱউঁ। মতি অনুৰূপ ৰাম গুন গাৱউঁ ॥
কহঁ ৰঘুপতি কে চৰিত অপাৰা। কহঁ মতি মোৰি নিৰত সংসাৰা ॥
জেহিং মাৰুত গিৰি মেৰু উডাহীং। কহহু তূল কেহি লেখে মাহীং ॥
সমুঝত অমিত ৰাম প্ৰভুতাঈ। কৰত কথা মন অতি কদৰাঈ ॥
দো. সাৰদ সেস মহেস বিধি আগম নিগম পুৰান।
নেতি নেতি কহি জাসু গুন কৰহিং নিৰংতৰ গান ॥ ১২ ॥
সব জানত প্ৰভু প্ৰভুতা সোঈ। তদপি কহেং বিনু ৰহা ন কোঈ ॥
তহাঁ বেদ অস কাৰন ৰাখা। ভজন প্ৰভাউ ভাঁতি বহু ভাষা ॥
এক অনীহ অৰূপ অনামা। অজ সচ্চিদানংদ পৰ ধামা ॥
ব্যাপক বিস্ৱৰূপ ভগৱানা। তেহিং ধৰি দেহ চৰিত কৃত নানা ॥
সো কেৱল ভগতন হিত লাগী। পৰম কৃপাল প্ৰনত অনুৰাগী ॥
জেহি জন পৰ মমতা অতি ছোহূ। জেহিং কৰুনা কৰি কীন্হ ন কোহূ ॥
গঈ বহোৰ গৰীব নেৱাজূ। সৰল সবল সাহিব ৰঘুৰাজূ ॥
বুধ বৰনহিং হৰি জস অস জানী। কৰহি পুনীত সুফল নিজ বানী ॥
তেহিং বল মৈং ৰঘুপতি গুন গাথা। কহিহউঁ নাই ৰাম পদ মাথা ॥
মুনিন্হ প্ৰথম হৰি কীৰতি গাঈ। তেহিং মগ চলত সুগম মোহি ভাঈ ॥
দো. অতি অপাৰ জে সৰিত বৰ জৌং নৃপ সেতু কৰাহিং।
চঢি পিপীলিকউ পৰম লঘু বিনু শ্ৰম পাৰহি জাহিং ॥ ১৩ ॥
এহি প্ৰকাৰ বল মনহি দেখাঈ। কৰিহউঁ ৰঘুপতি কথা সুহাঈ ॥
ব্যাস আদি কবি পুংগৱ নানা। জিন্হ সাদৰ হৰি সুজস বখানা ॥
চৰন কমল বংদউঁ তিন্হ কেৰে। পুৰৱহুঁ সকল মনোৰথ মেৰে ॥
কলি কে কবিন্হ কৰউঁ পৰনামা। জিন্হ বৰনে ৰঘুপতি গুন গ্ৰামা ॥
জে প্ৰাকৃত কবি পৰম সযানে। ভাষাঁ জিন্হ হৰি চৰিত বখানে ॥
ভএ জে অহহিং জে হোইহহিং আগেং। প্ৰনৱউঁ সবহিং কপট সব ত্যাগেং ॥
হোহু প্ৰসন্ন দেহু বৰদানূ। সাধু সমাজ ভনিতি সনমানূ ॥
জো প্ৰবংধ বুধ নহিং আদৰহীং। সো শ্ৰম বাদি বাল কবি কৰহীং ॥
কীৰতি ভনিতি ভূতি ভলি সোঈ। সুৰসৰি সম সব কহঁ হিত হোঈ ॥
ৰাম সুকীৰতি ভনিতি ভদেসা। অসমংজস অস মোহি অঁদেসা ॥
তুম্হৰী কৃপা সুলভ সোউ মোৰে। সিঅনি সুহাৱনি টাট পটোৰে ॥
দো. সৰল কবিত কীৰতি বিমল সোই আদৰহিং সুজান।
সহজ বযৰ বিসৰাই ৰিপু জো সুনি কৰহিং বখান ॥ ১৪(ক) ॥
সো ন হোই বিনু বিমল মতি মোহি মতি বল অতি থোৰ।
কৰহু কৃপা হৰি জস কহউঁ পুনি পুনি কৰউঁ নিহোৰ ॥ ১৪(খ) ॥
কবি কোবিদ ৰঘুবৰ চৰিত মানস মংজু মৰাল।
বাল বিনয সুনি সুৰুচি লখি মোপৰ হোহু কৃপাল ॥ ১৪(গ) ॥
সো. বংদউঁ মুনি পদ কংজু ৰামাযন জেহিং নিৰমযউ।
সখৰ সুকোমল মংজু দোষ ৰহিত দূষন সহিত ॥ ১৪(ঘ) ॥
বংদউঁ চাৰিউ বেদ ভৱ বাৰিধি বোহিত সৰিস।
জিন্হহি ন সপনেহুঁ খেদ বৰনত ৰঘুবৰ বিসদ জসু ॥ ১৪(ঙ) ॥
বংদউঁ বিধি পদ ৰেনু ভৱ সাগৰ জেহি কীন্হ জহঁ।
সংত সুধা সসি ধেনু প্ৰগটে খল বিষ বাৰুনী ॥ ১৪(চ) ॥
দো. বিবুধ বিপ্ৰ বুধ গ্ৰহ চৰন বংদি কহউঁ কৰ জোৰি।
হোই প্ৰসন্ন পুৰৱহু সকল মংজু মনোৰথ মোৰি ॥ ১৪(ছ) ॥
পুনি বংদউঁ সাৰদ সুৰসৰিতা। জুগল পুনীত মনোহৰ চৰিতা ॥
মজ্জন পান পাপ হৰ একা। কহত সুনত এক হৰ অবিবেকা ॥
গুৰ পিতু মাতু মহেস ভৱানী। প্ৰনৱউঁ দীনবংধু দিন দানী ॥
সেৱক স্ৱামি সখা সিয পী কে। হিত নিৰুপধি সব বিধি তুলসীকে ॥
কলি বিলোকি জগ হিত হৰ গিৰিজা। সাবৰ মংত্ৰ জাল জিন্হ সিৰিজা ॥
অনমিল আখৰ অৰথ ন জাপূ। প্ৰগট প্ৰভাউ মহেস প্ৰতাপূ ॥
সো উমেস মোহি পৰ অনুকূলা। কৰিহিং কথা মুদ মংগল মূলা ॥
সুমিৰি সিৱা সিৱ পাই পসাঊ। বৰনউঁ ৰামচৰিত চিত চাঊ ॥
ভনিতি মোৰি সিৱ কৃপাঁ বিভাতী। সসি সমাজ মিলি মনহুঁ সুৰাতী ॥
জে এহি কথহি সনেহ সমেতা। কহিহহিং সুনিহহিং সমুঝি সচেতা ॥
হোইহহিং ৰাম চৰন অনুৰাগী। কলি মল ৰহিত সুমংগল ভাগী ॥
দো. সপনেহুঁ সাচেহুঁ মোহি পৰ জৌং হৰ গৌৰি পসাউ।
তৌ ফুৰ হোউ জো কহেউঁ সব ভাষা ভনিতি প্ৰভাউ ॥ ১৫ ॥
বংদউঁ অৱধ পুৰী অতি পাৱনি। সৰজূ সৰি কলি কলুষ নসাৱনি ॥
প্ৰনৱউঁ পুৰ নৰ নাৰি বহোৰী। মমতা জিন্হ পৰ প্ৰভুহি ন থোৰী ॥
সিয নিংদক অঘ ওঘ নসাএ। লোক বিসোক বনাই বসাএ ॥
বংদউঁ কৌসল্যা দিসি প্ৰাচী। কীৰতি জাসু সকল জগ মাচী ॥
প্ৰগটেউ জহঁ ৰঘুপতি সসি চাৰূ। বিস্ৱ সুখদ খল কমল তুসাৰূ ॥
দসৰথ ৰাউ সহিত সব ৰানী। সুকৃত সুমংগল মূৰতি মানী ॥
কৰউঁ প্ৰনাম কৰম মন বানী। কৰহু কৃপা সুত সেৱক জানী ॥
জিন্হহি বিৰচি বড ভযউ বিধাতা। মহিমা অৱধি ৰাম পিতু মাতা ॥
সো. বংদউঁ অৱধ ভুআল সত্য প্ৰেম জেহি ৰাম পদ।
বিছুৰত দীনদযাল প্ৰিয তনু তৃন ইৱ পৰিহৰেউ ॥ ১৬ ॥
প্ৰনৱউঁ পৰিজন সহিত বিদেহূ। জাহি ৰাম পদ গূঢ সনেহূ ॥
জোগ ভোগ মহঁ ৰাখেউ গোঈ। ৰাম বিলোকত প্ৰগটেউ সোঈ ॥
প্ৰনৱউঁ প্ৰথম ভৰত কে চৰনা। জাসু নেম ব্ৰত জাই ন বৰনা ॥
ৰাম চৰন পংকজ মন জাসূ। লুবুধ মধুপ ইৱ তজই ন পাসূ ॥
বংদউঁ লছিমন পদ জলজাতা। সীতল সুভগ ভগত সুখ দাতা ॥
ৰঘুপতি কীৰতি বিমল পতাকা। দংড সমান ভযউ জস জাকা ॥
সেষ সহস্ৰসীস জগ কাৰন। জো অৱতৰেউ ভূমি ভয টাৰন ॥
সদা সো সানুকূল ৰহ মো পৰ। কৃপাসিংধু সৌমিত্ৰি গুনাকৰ ॥
ৰিপুসূদন পদ কমল নমামী। সূৰ সুসীল ভৰত অনুগামী ॥
মহাৱীৰ বিনৱউঁ হনুমানা। ৰাম জাসু জস আপ বখানা ॥
সো. প্ৰনৱউঁ পৱনকুমাৰ খল বন পাৱক গ্যানধন।
জাসু হৃদয আগাৰ বসহিং ৰাম সৰ চাপ ধৰ ॥ ১৭ ॥
কপিপতি ৰীছ নিসাচৰ ৰাজা। অংগদাদি জে কীস সমাজা ॥
বংদউঁ সব কে চৰন সুহাএ। অধম সৰীৰ ৰাম জিন্হ পাএ ॥
ৰঘুপতি চৰন উপাসক জেতে। খগ মৃগ সুৰ নৰ অসুৰ সমেতে ॥
বংদউঁ পদ সৰোজ সব কেৰে। জে বিনু কাম ৰাম কে চেৰে ॥
সুক সনকাদি ভগত মুনি নাৰদ। জে মুনিবৰ বিগ্যান বিসাৰদ ॥
প্ৰনৱউঁ সবহিং ধৰনি ধৰি সীসা। কৰহু কৃপা জন জানি মুনীসা ॥
জনকসুতা জগ জননি জানকী। অতিসয প্ৰিয কৰুনা নিধান কী ॥
তাকে জুগ পদ কমল মনাৱউঁ। জাসু কৃপাঁ নিৰমল মতি পাৱউঁ ॥
পুনি মন বচন কৰ্ম ৰঘুনাযক। চৰন কমল বংদউঁ সব লাযক ॥
ৰাজিৱনযন ধৰেং ধনু সাযক। ভগত বিপতি ভংজন সুখ দাযক ॥
দো. গিৰা অৰথ জল বীচি সম কহিঅত ভিন্ন ন ভিন্ন।
বদউঁ সীতা ৰাম পদ জিন্হহি পৰম প্ৰিয খিন্ন ॥ ১৮ ॥
বংদউঁ নাম ৰাম ৰঘুৱৰ কো। হেতু কৃসানু ভানু হিমকৰ কো ॥
বিধি হৰি হৰময বেদ প্ৰান সো। অগুন অনূপম গুন নিধান সো ॥
মহামংত্ৰ জোই জপত মহেসূ। কাসীং মুকুতি হেতু উপদেসূ ॥
মহিমা জাসু জান গনৰাউ। প্ৰথম পূজিঅত নাম প্ৰভাঊ ॥
জান আদিকবি নাম প্ৰতাপূ। ভযউ সুদ্ধ কৰি উলটা জাপূ ॥
সহস নাম সম সুনি সিৱ বানী। জপি জেঈ পিয সংগ ভৱানী ॥
হৰষে হেতু হেৰি হৰ হী কো। কিয ভূষন তিয ভূষন তী কো ॥
নাম প্ৰভাউ জান সিৱ নীকো। কালকূট ফলু দীন্হ অমী কো ॥
দো. বৰষা ৰিতু ৰঘুপতি ভগতি তুলসী সালি সুদাস ॥
ৰাম নাম বৰ বৰন জুগ সাৱন ভাদৱ মাস ॥ ১৯ ॥
আখৰ মধুৰ মনোহৰ দোঊ। বৰন বিলোচন জন জিয জোঊ ॥
সুমিৰত সুলভ সুখদ সব কাহূ। লোক লাহু পৰলোক নিবাহূ ॥
কহত সুনত সুমিৰত সুঠি নীকে। ৰাম লখন সম প্ৰিয তুলসী কে ॥
বৰনত বৰন প্ৰীতি বিলগাতী। ব্ৰহ্ম জীৱ সম সহজ সঁঘাতী ॥
নৰ নাৰাযন সৰিস সুভ্ৰাতা। জগ পালক বিসেষি জন ত্ৰাতা ॥
ভগতি সুতিয কল কৰন বিভূষন। জগ হিত হেতু বিমল বিধু পূষন ।
স্ৱাদ তোষ সম সুগতি সুধা কে। কমঠ সেষ সম ধৰ বসুধা কে ॥
জন মন মংজু কংজ মধুকৰ সে। জীহ জসোমতি হৰি হলধৰ সে ॥
দো. একু ছত্ৰু একু মুকুটমনি সব বৰননি পৰ জোউ।
তুলসী ৰঘুবৰ নাম কে বৰন বিৰাজত দোউ ॥ ২০ ॥
সমুঝত সৰিস নাম অৰু নামী। প্ৰীতি পৰসপৰ প্ৰভু অনুগামী ॥
নাম ৰূপ দুই ঈস উপাধী। অকথ অনাদি সুসামুঝি সাধী ॥
কো বড ছোট কহত অপৰাধূ। সুনি গুন ভেদ সমুঝিহহিং সাধূ ॥
দেখিঅহিং ৰূপ নাম আধীনা। ৰূপ গ্যান নহিং নাম বিহীনা ॥
ৰূপ বিসেষ নাম বিনু জানেং। কৰতল গত ন পৰহিং পহিচানেং ॥
সুমিৰিঅ নাম ৰূপ বিনু দেখেং। আৱত হৃদযঁ সনেহ বিসেষেং ॥
নাম ৰূপ গতি অকথ কহানী। সমুঝত সুখদ ন পৰতি বখানী ॥
অগুন সগুন বিচ নাম সুসাখী। উভয প্ৰবোধক চতুৰ দুভাষী ॥
দো. ৰাম নাম মনিদীপ ধৰু জীহ দেহৰী দ্ৱাৰ।
তুলসী ভীতৰ বাহেৰহুঁ জৌং চাহসি উজিআৰ ॥ ২১ ॥
নাম জীহঁ জপি জাগহিং জোগী। বিৰতি বিৰংচি প্ৰপংচ বিযোগী ॥
ব্ৰহ্মসুখহি অনুভৱহিং অনূপা। অকথ অনাময নাম ন ৰূপা ॥
জানা চহহিং গূঢ গতি জেঊ। নাম জীহঁ জপি জানহিং তেঊ ॥
সাধক নাম জপহিং লয লাএঁ। হোহিং সিদ্ধ অনিমাদিক পাএঁ ॥
জপহিং নামু জন আৰত ভাৰী। মিটহিং কুসংকট হোহিং সুখাৰী ॥
ৰাম ভগত জগ চাৰি প্ৰকাৰা। সুকৃতী চাৰিউ অনঘ উদাৰা ॥
চহূ চতুৰ কহুঁ নাম অধাৰা। গ্যানী প্ৰভুহি বিসেষি পিআৰা ॥
চহুঁ জুগ চহুঁ শ্ৰুতি না প্ৰভাঊ। কলি বিসেষি নহিং আন উপাঊ ॥
দো. সকল কামনা হীন জে ৰাম ভগতি ৰস লীন।
নাম সুপ্ৰেম পিযূষ হদ তিন্হহুঁ কিএ মন মীন ॥ ২২ ॥
অগুন সগুন দুই ব্ৰহ্ম সৰূপা। অকথ অগাধ অনাদি অনূপা ॥
মোৰেং মত বড নামু দুহূ তেং। কিএ জেহিং জুগ নিজ বস নিজ বূতেং ॥
প্ৰোঢি সুজন জনি জানহিং জন কী। কহউঁ প্ৰতীতি প্ৰীতি ৰুচি মন কী ॥
একু দাৰুগত দেখিঅ একূ। পাৱক সম জুগ ব্ৰহ্ম বিবেকূ ॥
উভয অগম জুগ সুগম নাম তেং। কহেউঁ নামু বড ব্ৰহ্ম ৰাম তেং ॥
ব্যাপকু একু ব্ৰহ্ম অবিনাসী। সত চেতন ধন আনঁদ ৰাসী ॥
অস প্ৰভু হৃদযঁ অছত অবিকাৰী। সকল জীৱ জগ দীন দুখাৰী ॥
নাম নিৰূপন নাম জতন তেং। সোউ প্ৰগটত জিমি মোল ৰতন তেং ॥
দো. নিৰগুন তেং এহি ভাঁতি বড নাম প্ৰভাউ অপাৰ।
কহউঁ নামু বড ৰাম তেং নিজ বিচাৰ অনুসাৰ ॥ ২৩ ॥
ৰাম ভগত হিত নৰ তনু ধাৰী। সহি সংকট কিএ সাধু সুখাৰী ॥
নামু সপ্ৰেম জপত অনযাসা। ভগত হোহিং মুদ মংগল বাসা ॥
ৰাম এক তাপস তিয তাৰী। নাম কোটি খল কুমতি সুধাৰী ॥
ৰিষি হিত ৰাম সুকেতুসুতা কী। সহিত সেন সুত কীন্হ বিবাকী ॥
সহিত দোষ দুখ দাস দুৰাসা। দলই নামু জিমি ৰবি নিসি নাসা ॥
ভংজেউ ৰাম আপু ভৱ চাপূ। ভৱ ভয ভংজন নাম প্ৰতাপূ ॥
দংডক বনু প্ৰভু কীন্হ সুহাৱন। জন মন অমিত নাম কিএ পাৱন ॥ ।
নিসিচৰ নিকৰ দলে ৰঘুনংদন। নামু সকল কলি কলুষ নিকংদন ॥
দো. সবৰী গীধ সুসেৱকনি সুগতি দীন্হি ৰঘুনাথ।
নাম উধাৰে অমিত খল বেদ বিদিত গুন গাথ ॥ ২৪ ॥
ৰাম সুকংঠ বিভীষন দোঊ। ৰাখে সৰন জান সবু কোঊ ॥
নাম গৰীব অনেক নেৱাজে। লোক বেদ বৰ বিৰিদ বিৰাজে ॥
ৰাম ভালু কপি কটকু বটোৰা। সেতু হেতু শ্ৰমু কীন্হ ন থোৰা ॥
নামু লেত ভৱসিংধু সুখাহীং। কৰহু বিচাৰু সুজন মন মাহীং ॥
ৰাম সকুল ৰন ৰাৱনু মাৰা। সীয সহিত নিজ পুৰ পগু ধাৰা ॥
ৰাজা ৰামু অৱধ ৰজধানী। গাৱত গুন সুৰ মুনি বৰ বানী ॥
সেৱক সুমিৰত নামু সপ্ৰীতী। বিনু শ্ৰম প্ৰবল মোহ দলু জীতী ॥
ফিৰত সনেহঁ মগন সুখ অপনেং। নাম প্ৰসাদ সোচ নহিং সপনেং ॥
দো. ব্ৰহ্ম ৰাম তেং নামু বড বৰ দাযক বৰ দানি।
ৰামচৰিত সত কোটি মহঁ লিয মহেস জিযঁ জানি ॥ ২৫ ॥
মাসপাৰাযণ, পহলা ৱিশ্ৰাম
নাম প্ৰসাদ সংভু অবিনাসী। সাজু অমংগল মংগল ৰাসী ॥
সুক সনকাদি সিদ্ধ মুনি জোগী। নাম প্ৰসাদ ব্ৰহ্মসুখ ভোগী ॥
নাৰদ জানেউ নাম প্ৰতাপূ। জগ প্ৰিয হৰি হৰি হৰ প্ৰিয আপূ ॥
নামু জপত প্ৰভু কীন্হ প্ৰসাদূ। ভগত সিৰোমনি ভে প্ৰহলাদূ ॥
ধ্ৰুৱঁ সগলানি জপেউ হৰি নাঊঁ। পাযউ অচল অনূপম ঠাঊঁ ॥
সুমিৰি পৱনসুত পাৱন নামূ। অপনে বস কৰি ৰাখে ৰামূ ॥
অপতু অজামিলু গজু গনিকাঊ। ভএ মুকুত হৰি নাম প্ৰভাঊ ॥
কহৌং কহাঁ লগি নাম বডাঈ। ৰামু ন সকহিং নাম গুন গাঈ ॥
দো. নামু ৰাম কো কলপতৰু কলি কল্যান নিৱাসু।
জো সুমিৰত ভযো ভাঁগ তেং তুলসী তুলসীদাসু ॥ ২৬ ॥
চহুঁ জুগ তীনি কাল তিহুঁ লোকা। ভএ নাম জপি জীৱ বিসোকা ॥
বেদ পুৰান সংত মত এহূ। সকল সুকৃত ফল ৰাম সনেহূ ॥
ধ্যানু প্ৰথম জুগ মখবিধি দূজেং। দ্ৱাপৰ পৰিতোষত প্ৰভু পূজেং ॥
কলি কেৱল মল মূল মলীনা। পাপ পযোনিধি জন জন মীনা ॥
নাম কামতৰু কাল কৰালা। সুমিৰত সমন সকল জগ জালা ॥
ৰাম নাম কলি অভিমত দাতা। হিত পৰলোক লোক পিতু মাতা ॥
নহিং কলি কৰম ন ভগতি বিবেকূ। ৰাম নাম অৱলংবন একূ ॥
কালনেমি কলি কপট নিধানূ। নাম সুমতি সমৰথ হনুমানূ ॥
দো. ৰাম নাম নৰকেসৰী কনককসিপু কলিকাল।
জাপক জন প্ৰহলাদ জিমি পালিহি দলি সুৰসাল ॥ ২৭ ॥
ভাযঁ কুভাযঁ অনখ আলসহূঁ। নাম জপত মংগল দিসি দসহূঁ ॥
সুমিৰি সো নাম ৰাম গুন গাথা। কৰউঁ নাই ৰঘুনাথহি মাথা ॥
মোৰি সুধাৰিহি সো সব ভাঁতী। জাসু কৃপা নহিং কৃপাঁ অঘাতী ॥
ৰাম সুস্ৱামি কুসেৱকু মোসো। নিজ দিসি দৈখি দযানিধি পোসো ॥
লোকহুঁ বেদ সুসাহিব ৰীতীং। বিনয সুনত পহিচানত প্ৰীতী ॥
গনী গৰীব গ্ৰামনৰ নাগৰ। পংডিত মূঢ মলীন উজাগৰ ॥
সুকবি কুকবি নিজ মতি অনুহাৰী। নৃপহি সৰাহত সব নৰ নাৰী ॥
সাধু সুজান সুসীল নৃপালা। ঈস অংস ভৱ পৰম কৃপালা ॥
সুনি সনমানহিং সবহি সুবানী। ভনিতি ভগতি নতি গতি পহিচানী ॥
যহ প্ৰাকৃত মহিপাল সুভাঊ। জান সিৰোমনি কোসলৰাঊ ॥
ৰীঝত ৰাম সনেহ নিসোতেং। কো জগ মংদ মলিনমতি মোতেং ॥
দো. সঠ সেৱক কী প্ৰীতি ৰুচি ৰখিহহিং ৰাম কৃপালু।
উপল কিএ জলজান জেহিং সচিৱ সুমতি কপি ভালু ॥ ২৮(ক) ॥
হৌহু কহাৱত সবু কহত ৰাম সহত উপহাস।
সাহিব সীতানাথ সো সেৱক তুলসীদাস ॥ ২৮(খ) ॥
অতি বডি মোৰি ঢিঠাঈ খোৰী। সুনি অঘ নৰকহুঁ নাক সকোৰী ॥
সমুঝি সহম মোহি অপডৰ অপনেং। সো সুধি ৰাম কীন্হি নহিং সপনেং ॥
সুনি অৱলোকি সুচিত চখ চাহী। ভগতি মোৰি মতি স্ৱামি সৰাহী ॥
কহত নসাই হোই হিযঁ নীকী। ৰীঝত ৰাম জানি জন জী কী ॥
ৰহতি ন প্ৰভু চিত চূক কিএ কী। কৰত সুৰতি সয বাৰ হিএ কী ॥
জেহিং অঘ বধেউ ব্যাধ জিমি বালী। ফিৰি সুকংঠ সোই কীন্হ কুচালী ॥
সোই কৰতূতি বিভীষন কেৰী। সপনেহুঁ সো ন ৰাম হিযঁ হেৰী ॥
তে ভৰতহি ভেংটত সনমানে। ৰাজসভাঁ ৰঘুবীৰ বখানে ॥
দো. প্ৰভু তৰু তৰ কপি ডাৰ পৰ তে কিএ আপু সমান ॥
তুলসী কহূঁ ন ৰাম সে সাহিব সীলনিধান ॥ ২৯(ক) ॥
ৰাম নিকাঈং ৰাৱৰী হৈ সবহী কো নীক।
জোং যহ সাঁচী হৈ সদা তৌ নীকো তুলসীক ॥ ২৯(খ) ॥
এহি বিধি নিজ গুন দোষ কহি সবহি বহুৰি সিৰু নাই।
বৰনউঁ ৰঘুবৰ বিসদ জসু সুনি কলি কলুষ নসাই ॥ ২৯(গ) ॥
জাগবলিক জো কথা সুহাঈ। ভৰদ্ৱাজ মুনিবৰহি সুনাঈ ॥
কহিহউঁ সোই সংবাদ বখানী। সুনহুঁ সকল সজ্জন সুখু মানী ॥
সংভু কীন্হ যহ চৰিত সুহাৱা। বহুৰি কৃপা কৰি উমহি সুনাৱা ॥
সোই সিৱ কাগভুসুংডিহি দীন্হা। ৰাম ভগত অধিকাৰী চীন্হা ॥
তেহি সন জাগবলিক পুনি পাৱা। তিন্হ পুনি ভৰদ্ৱাজ প্ৰতি গাৱা ॥
তে শ্ৰোতা বকতা সমসীলা। সৱঁদৰসী জানহিং হৰিলীলা ॥
জানহিং তীনি কাল নিজ গ্যানা। কৰতল গত আমলক সমানা ॥
ঔৰউ জে হৰিভগত সুজানা। কহহিং সুনহিং সমুঝহিং বিধি নানা ॥
দো. মৈ পুনি নিজ গুৰ সন সুনী কথা সো সূকৰখেত।
সমুঝী নহি তসি বালপন তব অতি ৰহেউঁ অচেত ॥ ৩০(ক) ॥
শ্ৰোতা বকতা গ্যাননিধি কথা ৰাম কৈ গূঢ।
কিমি সমুঝৌং মৈ জীৱ জড কলি মল গ্ৰসিত বিমূঢ ॥ ৩০(খ)
তদপি কহী গুৰ বাৰহিং বাৰা। সমুঝি পৰী কছু মতি অনুসাৰা ॥
ভাষাবদ্ধ কৰবি মৈং সোঈ। মোৰেং মন প্ৰবোধ জেহিং হোঈ ॥
জস কছু বুধি বিবেক বল মেৰেং। তস কহিহউঁ হিযঁ হৰি কে প্ৰেৰেং ॥
নিজ সংদেহ মোহ ভ্ৰম হৰনী। কৰউঁ কথা ভৱ সৰিতা তৰনী ॥
বুধ বিশ্ৰাম সকল জন ৰংজনি। ৰামকথা কলি কলুষ বিভংজনি ॥
ৰামকথা কলি পংনগ ভৰনী। পুনি বিবেক পাৱক কহুঁ অৰনী ॥
ৰামকথা কলি কামদ গাঈ। সুজন সজীৱনি মূৰি সুহাঈ ॥
সোই বসুধাতল সুধা তৰংগিনি। ভয ভংজনি ভ্ৰম ভেক ভুঅংগিনি ॥
অসুৰ সেন সম নৰক নিকংদিনি। সাধু বিবুধ কুল হিত গিৰিনংদিনি ॥
সংত সমাজ পযোধি ৰমা সী। বিস্ৱ ভাৰ ভৰ অচল ছমা সী ॥
জম গন মুহঁ মসি জগ জমুনা সী। জীৱন মুকুতি হেতু জনু কাসী ॥
ৰামহি প্ৰিয পাৱনি তুলসী সী। তুলসিদাস হিত হিযঁ হুলসী সী ॥
সিৱপ্ৰয মেকল সৈল সুতা সী। সকল সিদ্ধি সুখ সংপতি ৰাসী ॥
সদগুন সুৰগন অংব অদিতি সী। ৰঘুবৰ ভগতি প্ৰেম পৰমিতি সী ॥
দো. ৰাম কথা মংদাকিনী চিত্ৰকূট চিত চাৰু।
তুলসী সুভগ সনেহ বন সিয ৰঘুবীৰ বিহাৰু ॥ ৩১ ॥
ৰাম চৰিত চিংতামনি চাৰূ। সংত সুমতি তিয সুভগ সিংগাৰূ ॥
জগ মংগল গুন গ্ৰাম ৰাম কে। দানি মুকুতি ধন ধৰম ধাম কে ॥
সদগুৰ গ্যান বিৰাগ জোগ কে। বিবুধ বৈদ ভৱ ভীম ৰোগ কে ॥
জননি জনক সিয ৰাম প্ৰেম কে। বীজ সকল ব্ৰত ধৰম নেম কে ॥
সমন পাপ সংতাপ সোক কে। প্ৰিয পালক পৰলোক লোক কে ॥
সচিৱ সুভট ভূপতি বিচাৰ কে। কুংভজ লোভ উদধি অপাৰ কে ॥
কাম কোহ কলিমল কৰিগন কে। কেহৰি সাৱক জন মন বন কে ॥
অতিথি পূজ্য প্ৰিযতম পুৰাৰি কে। কামদ ঘন দাৰিদ দৱাৰি কে ॥
মংত্ৰ মহামনি বিষয ব্যাল কে। মেটত কঠিন কুঅংক ভাল কে ॥
হৰন মোহ তম দিনকৰ কৰ সে। সেৱক সালি পাল জলধৰ সে ॥
অভিমত দানি দেৱতৰু বৰ সে। সেৱত সুলভ সুখদ হৰি হৰ সে ॥
সুকবি সৰদ নভ মন উডগন সে। ৰামভগত জন জীৱন ধন সে ॥
সকল সুকৃত ফল ভূৰি ভোগ সে। জগ হিত নিৰুপধি সাধু লোগ সে ॥
সেৱক মন মানস মৰাল সে। পাৱক গংগ তংৰগ মাল সে ॥
দো. কুপথ কুতৰক কুচালি কলি কপট দংভ পাষংড।
দহন ৰাম গুন গ্ৰাম জিমি ইংধন অনল প্ৰচংড ॥ ৩২(ক) ॥
ৰামচৰিত ৰাকেস কৰ সৰিস সুখদ সব কাহু।
সজ্জন কুমুদ চকোৰ চিত হিত বিসেষি বড লাহু ॥ ৩২(খ) ॥
কীন্হি প্ৰস্ন জেহি ভাঁতি ভৱানী। জেহি বিধি সংকৰ কহা বখানী ॥
সো সব হেতু কহব মৈং গাঈ। কথাপ্ৰবংধ বিচিত্ৰ বনাঈ ॥
জেহি যহ কথা সুনী নহিং হোঈ। জনি আচৰজু কৰৈং সুনি সোঈ ॥
কথা অলৌকিক সুনহিং জে গ্যানী। নহিং আচৰজু কৰহিং অস জানী ॥
ৰামকথা কৈ মিতি জগ নাহীং। অসি প্ৰতীতি তিন্হ কে মন মাহীং ॥
নানা ভাঁতি ৰাম অৱতাৰা। ৰামাযন সত কোটি অপাৰা ॥
কলপভেদ হৰিচৰিত সুহাএ। ভাঁতি অনেক মুনীসন্হ গাএ ॥
কৰিঅ ন সংসয অস উৰ আনী। সুনিঅ কথা সাৰদ ৰতি মানী ॥
দো. ৰাম অনংত অনংত গুন অমিত কথা বিস্তাৰ।
সুনি আচৰজু ন মানিহহিং জিন্হ কেং বিমল বিচাৰ ॥ ৩৩ ॥
এহি বিধি সব সংসয কৰি দূৰী। সিৰ ধৰি গুৰ পদ পংকজ ধূৰী ॥
পুনি সবহী বিনৱউঁ কৰ জোৰী। কৰত কথা জেহিং লাগ ন খোৰী ॥
সাদৰ সিৱহি নাই অব মাথা। বৰনউঁ বিসদ ৰাম গুন গাথা ॥
সংবত সোৰহ সৈ একতীসা। কৰউঁ কথা হৰি পদ ধৰি সীসা ॥
নৌমী ভৌম বাৰ মধু মাসা। অৱধপুৰীং যহ চৰিত প্ৰকাসা ॥
জেহি দিন ৰাম জনম শ্ৰুতি গাৱহিং। তীৰথ সকল তহাঁ চলি আৱহিং ॥
অসুৰ নাগ খগ নৰ মুনি দেৱা। আই কৰহিং ৰঘুনাযক সেৱা ॥
জন্ম মহোত্সৱ ৰচহিং সুজানা। কৰহিং ৰাম কল কীৰতি গানা ॥
দো. মজ্জহি সজ্জন বৃংদ বহু পাৱন সৰজূ নীৰ।
জপহিং ৰাম ধৰি ধ্যান উৰ সুংদৰ স্যাম সৰীৰ ॥ ৩৪ ॥
দৰস পৰস মজ্জন অৰু পানা। হৰই পাপ কহ বেদ পুৰানা ॥
নদী পুনীত অমিত মহিমা অতি। কহি ন সকই সাৰদ বিমলমতি ॥
ৰাম ধামদা পুৰী সুহাৱনি। লোক সমস্ত বিদিত অতি পাৱনি ॥
চাৰি খানি জগ জীৱ অপাৰা। অৱধ তজে তনু নহি সংসাৰা ॥
সব বিধি পুৰী মনোহৰ জানী। সকল সিদ্ধিপ্ৰদ মংগল খানী ॥
বিমল কথা কৰ কীন্হ অৰংভা। সুনত নসাহিং কাম মদ দংভা ॥
ৰামচৰিতমানস এহি নামা। সুনত শ্ৰৱন পাইঅ বিশ্ৰামা ॥
মন কৰি ৱিষয অনল বন জৰঈ। হোই সুখী জৌ এহিং সৰ পৰঈ ॥
ৰামচৰিতমানস মুনি ভাৱন। বিৰচেউ সংভু সুহাৱন পাৱন ॥
ত্ৰিবিধ দোষ দুখ দাৰিদ দাৱন। কলি কুচালি কুলি কলুষ নসাৱন ॥
ৰচি মহেস নিজ মানস ৰাখা। পাই সুসমউ সিৱা সন ভাষা ॥
তাতেং ৰামচৰিতমানস বৰ। ধৰেউ নাম হিযঁ হেৰি হৰষি হৰ ॥
কহউঁ কথা সোই সুখদ সুহাঈ। সাদৰ সুনহু সুজন মন লাঈ ॥
দো. জস মানস জেহি বিধি ভযউ জগ প্ৰচাৰ জেহি হেতু।
অব সোই কহউঁ প্ৰসংগ সব সুমিৰি উমা বৃষকেতু ॥ ৩৫ ॥
সংভু প্ৰসাদ সুমতি হিযঁ হুলসী। ৰামচৰিতমানস কবি তুলসী ॥
কৰই মনোহৰ মতি অনুহাৰী। সুজন সুচিত সুনি লেহু সুধাৰী ॥
সুমতি ভূমি থল হৃদয অগাধূ। বেদ পুৰান উদধি ঘন সাধূ ॥
বৰষহিং ৰাম সুজস বৰ বাৰী। মধুৰ মনোহৰ মংগলকাৰী ॥
লীলা সগুন জো কহহিং বখানী। সোই স্ৱচ্ছতা কৰই মল হানী ॥
প্ৰেম ভগতি জো বৰনি ন জাঈ। সোই মধুৰতা সুসীতলতাঈ ॥
সো জল সুকৃত সালি হিত হোঈ। ৰাম ভগত জন জীৱন সোঈ ॥
মেধা মহি গত সো জল পাৱন। সকিলি শ্ৰৱন মগ চলেউ সুহাৱন ॥
ভৰেউ সুমানস সুথল থিৰানা। সুখদ সীত ৰুচি চাৰু চিৰানা ॥
দো. সুঠি সুংদৰ সংবাদ বৰ বিৰচে বুদ্ধি বিচাৰি।
তেই এহি পাৱন সুভগ সৰ ঘাট মনোহৰ চাৰি ॥ ৩৬ ॥
সপ্ত প্ৰবন্ধ সুভগ সোপানা। গ্যান নযন নিৰখত মন মানা ॥
ৰঘুপতি মহিমা অগুন অবাধা। বৰনব সোই বৰ বাৰি অগাধা ॥
ৰাম সীয জস সলিল সুধাসম। উপমা বীচি বিলাস মনোৰম ॥
পুৰইনি সঘন চাৰু চৌপাঈ। জুগুতি মংজু মনি সীপ সুহাঈ ॥
ছংদ সোৰঠা সুংদৰ দোহা। সোই বহুৰংগ কমল কুল সোহা ॥
অৰথ অনূপ সুমাৱ সুভাসা। সোই পৰাগ মকৰংদ সুবাসা ॥
সুকৃত পুংজ মংজুল অলি মালা। গ্যান বিৰাগ বিচাৰ মৰালা ॥
ধুনি অৱৰেব কবিত গুন জাতী। মীন মনোহৰ তে বহুভাঁতী ॥
অৰথ ধৰম কামাদিক চাৰী। কহব গ্যান বিগ্যান বিচাৰী ॥
নৱ ৰস জপ তপ জোগ বিৰাগা। তে সব জলচৰ চাৰু তডাগা ॥
সুকৃতী সাধু নাম গুন গানা। তে বিচিত্ৰ জল বিহগ সমানা ॥
সংতসভা চহুঁ দিসি অৱঁৰাঈ। শ্ৰদ্ধা ৰিতু বসংত সম গাঈ ॥
ভগতি নিৰুপন বিবিধ বিধানা। ছমা দযা দম লতা বিতানা ॥
সম জম নিযম ফূল ফল গ্যানা। হৰি পত ৰতি ৰস বেদ বখানা ॥
ঔৰউ কথা অনেক প্ৰসংগা। তেই সুক পিক বহুবৰন বিহংগা ॥
দো. পুলক বাটিকা বাগ বন সুখ সুবিহংগ বিহাৰু।
মালী সুমন সনেহ জল সীংচত লোচন চাৰু ॥ ৩৭ ॥
জে গাৱহিং যহ চৰিত সঁভাৰে। তেই এহি তাল চতুৰ ৰখৱাৰে ॥
সদা সুনহিং সাদৰ নৰ নাৰী। তেই সুৰবৰ মানস অধিকাৰী ॥
অতি খল জে বিষঈ বগ কাগা। এহিং সৰ নিকট ন জাহিং অভাগা ॥
সংবুক ভেক সেৱাৰ সমানা। ইহাঁ ন বিষয কথা ৰস নানা ॥
তেহি কাৰন আৱত হিযঁ হাৰে। কামী কাক বলাক বিচাৰে ॥
আৱত এহিং সৰ অতি কঠিনাঈ। ৰাম কৃপা বিনু আই ন জাঈ ॥
কঠিন কুসংগ কুপংথ কৰালা। তিন্হ কে বচন বাঘ হৰি ব্যালা ॥
গৃহ কাৰজ নানা জংজালা। তে অতি দুৰ্গম সৈল বিসালা ॥
বন বহু বিষম মোহ মদ মানা। নদীং কুতৰ্ক ভযংকৰ নানা ॥
দো. জে শ্ৰদ্ধা সংবল ৰহিত নহি সংতন্হ কৰ সাথ।
তিন্হ কহুঁ মানস অগম অতি জিন্হহি ন প্ৰিয ৰঘুনাথ ॥ ৩৮ ॥
জৌং কৰি কষ্ট জাই পুনি কোঈ। জাতহিং নীংদ জুডাঈ হোঈ ॥
জডতা জাড বিষম উৰ লাগা। গএহুঁ ন মজ্জন পাৱ অভাগা ॥
কৰি ন জাই সৰ মজ্জন পানা। ফিৰি আৱই সমেত অভিমানা ॥
জৌং বহোৰি কোউ পূছন আৱা। সৰ নিংদা কৰি তাহি বুঝাৱা ॥
সকল বিঘ্ন ব্যাপহি নহিং তেহী। ৰাম সুকৃপাঁ বিলোকহিং জেহী ॥
সোই সাদৰ সৰ মজ্জনু কৰঈ। মহা ঘোৰ ত্ৰযতাপ ন জৰঈ ॥
তে নৰ যহ সৰ তজহিং ন কাঊ। জিন্হ কে ৰাম চৰন ভল ভাঊ ॥
জো নহাই চহ এহিং সৰ ভাঈ। সো সতসংগ কৰউ মন লাঈ ॥
অস মানস মানস চখ চাহী। ভই কবি বুদ্ধি বিমল অৱগাহী ॥
ভযউ হৃদযঁ আনংদ উছাহূ। উমগেউ প্ৰেম প্ৰমোদ প্ৰবাহূ ॥
চলী সুভগ কবিতা সৰিতা সো। ৰাম বিমল জস জল ভৰিতা সো ॥
সৰজূ নাম সুমংগল মূলা। লোক বেদ মত মংজুল কূলা ॥
নদী পুনীত সুমানস নংদিনি। কলিমল তৃন তৰু মূল নিকংদিনি ॥
দো. শ্ৰোতা ত্ৰিবিধ সমাজ পুৰ গ্ৰাম নগৰ দুহুঁ কূল।
সংতসভা অনুপম অৱধ সকল সুমংগল মূল ॥ ৩৯ ॥
ৰামভগতি সুৰসৰিতহি জাঈ। মিলী সুকীৰতি সৰজু সুহাঈ ॥
সানুজ ৰাম সমৰ জসু পাৱন। মিলেউ মহানদু সোন সুহাৱন ॥
জুগ বিচ ভগতি দেৱধুনি ধাৰা। সোহতি সহিত সুবিৰতি বিচাৰা ॥
ত্ৰিবিধ তাপ ত্ৰাসক তিমুহানী। ৰাম সৰুপ সিংধু সমুহানী ॥
মানস মূল মিলী সুৰসৰিহী। সুনত সুজন মন পাৱন কৰিহী ॥
বিচ বিচ কথা বিচিত্ৰ বিভাগা। জনু সৰি তীৰ তীৰ বন বাগা ॥
উমা মহেস বিবাহ বৰাতী। তে জলচৰ অগনিত বহুভাঁতী ॥
ৰঘুবৰ জনম অনংদ বধাঈ। ভৱঁৰ তৰংগ মনোহৰতাঈ ॥
দো. বালচৰিত চহু বংধু কে বনজ বিপুল বহুৰংগ।
নৃপ ৰানী পৰিজন সুকৃত মধুকৰ বাৰিবিহংগ ॥ ৪০ ॥
সীয স্ৱযংবৰ কথা সুহাঈ। সৰিত সুহাৱনি সো ছবি ছাঈ ॥
নদী নাৱ পটু প্ৰস্ন অনেকা। কেৱট কুসল উতৰ সবিবেকা ॥
সুনি অনুকথন পৰস্পৰ হোঈ। পথিক সমাজ সোহ সৰি সোঈ ॥
ঘোৰ ধাৰ ভৃগুনাথ ৰিসানী। ঘাট সুবদ্ধ ৰাম বৰ বানী ॥
সানুজ ৰাম বিবাহ উছাহূ। সো সুভ উমগ সুখদ সব কাহূ ॥
কহত সুনত হৰষহিং পুলকাহীং। তে সুকৃতী মন মুদিত নহাহীং ॥
ৰাম তিলক হিত মংগল সাজা। পৰব জোগ জনু জুৰে সমাজা ॥
কাঈ কুমতি কেকঈ কেৰী। পৰী জাসু ফল বিপতি ঘনেৰী ॥
দো. সমন অমিত উতপাত সব ভৰতচৰিত জপজাগ।
কলি অঘ খল অৱগুন কথন তে জলমল বগ কাগ ॥ ৪১ ॥
কীৰতি সৰিত ছহূঁ ৰিতু ৰূৰী। সময সুহাৱনি পাৱনি ভূৰী ॥
হিম হিমসৈলসুতা সিৱ ব্যাহূ। সিসিৰ সুখদ প্ৰভু জনম উছাহূ ॥
বৰনব ৰাম বিবাহ সমাজূ। সো মুদ মংগলময ৰিতুৰাজূ ॥
গ্ৰীষম দুসহ ৰাম বনগৱনূ। পংথকথা খৰ আতপ পৱনূ ॥
বৰষা ঘোৰ নিসাচৰ ৰাৰী। সুৰকুল সালি সুমংগলকাৰী ॥
ৰাম ৰাজ সুখ বিনয বডাঈ। বিসদ সুখদ সোই সৰদ সুহাঈ ॥
সতী সিৰোমনি সিয গুনগাথা। সোই গুন অমল অনূপম পাথা ॥
ভৰত সুভাউ সুসীতলতাঈ। সদা একৰস বৰনি ন জাঈ ॥
দো. অৱলোকনি বোলনি মিলনি প্ৰীতি পৰসপৰ হাস।
ভাযপ ভলি চহু বংধু কী জল মাধুৰী সুবাস ॥ ৪২ ॥
আৰতি বিনয দীনতা মোৰী। লঘুতা ললিত সুবাৰি ন থোৰী ॥
অদভুত সলিল সুনত গুনকাৰী। আস পিআস মনোমল হাৰী ॥
ৰাম সুপ্ৰেমহি পোষত পানী। হৰত সকল কলি কলুষ গলানৌ ॥
ভৱ শ্ৰম সোষক তোষক তোষা। সমন দুৰিত দুখ দাৰিদ দোষা ॥
কাম কোহ মদ মোহ নসাৱন। বিমল বিবেক বিৰাগ বঢাৱন ॥
সাদৰ মজ্জন পান কিএ তেং। মিটহিং পাপ পৰিতাপ হিএ তেং ॥
জিন্হ এহি বাৰি ন মানস ধোএ। তে কাযৰ কলিকাল বিগোএ ॥
তৃষিত নিৰখি ৰবি কৰ ভৱ বাৰী। ফিৰিহহি মৃগ জিমি জীৱ দুখাৰী ॥
দো. মতি অনুহাৰি সুবাৰি গুন গনি মন অন্হৱাই।
সুমিৰি ভৱানী সংকৰহি কহ কবি কথা সুহাই ॥ ৪৩(ক) ॥
অব ৰঘুপতি পদ পংকৰুহ হিযঁ ধৰি পাই প্ৰসাদ ।
কহউঁ জুগল মুনিবৰ্জ কৰ মিলন সুভগ সংবাদ ॥ ৪৩(খ) ॥
ভৰদ্ৱাজ মুনি বসহিং প্ৰযাগা। তিন্হহি ৰাম পদ অতি অনুৰাগা ॥
তাপস সম দম দযা নিধানা। পৰমাৰথ পথ পৰম সুজানা ॥
মাঘ মকৰগত ৰবি জব হোঈ। তীৰথপতিহিং আৱ সব কোঈ ॥
দেৱ দনুজ কিংনৰ নৰ শ্ৰেনী। সাদৰ মজ্জহিং সকল ত্ৰিবেনীং ॥
পূজহি মাধৱ পদ জলজাতা। পৰসি অখয বটু হৰষহিং গাতা ॥
ভৰদ্ৱাজ আশ্ৰম অতি পাৱন। পৰম ৰম্য মুনিবৰ মন ভাৱন ॥
তহাঁ হোই মুনি ৰিষয সমাজা। জাহিং জে মজ্জন তীৰথৰাজা ॥
মজ্জহিং প্ৰাত সমেত উছাহা। কহহিং পৰসপৰ হৰি গুন গাহা ॥
দো. ব্ৰহ্ম নিৰূপম ধৰম বিধি বৰনহিং তত্ত্ৱ বিভাগ।
কহহিং ভগতি ভগৱংত কৈ সংজুত গ্যান বিৰাগ ॥ ৪৪ ॥
এহি প্ৰকাৰ ভৰি মাঘ নহাহীং। পুনি সব নিজ নিজ আশ্ৰম জাহীং ॥
প্ৰতি সংবত অতি হোই অনংদা। মকৰ মজ্জি গৱনহিং মুনিবৃংদা ॥
এক বাৰ ভৰি মকৰ নহাএ। সব মুনীস আশ্ৰমন্হ সিধাএ ॥
জগবালিক মুনি পৰম বিবেকী। ভৰৱ্দাজ ৰাখে পদ টেকী ॥
সাদৰ চৰন সৰোজ পখাৰে। অতি পুনীত আসন বৈঠাৰে ॥
কৰি পূজা মুনি সুজস বখানী। বোলে অতি পুনীত মৃদু বানী ॥
নাথ এক সংসউ বড মোৰেং। কৰগত বেদতত্ৱ সবু তোৰেং ॥
কহত সো মোহি লাগত ভয লাজা। জৌ ন কহউঁ বড হোই অকাজা ॥
দো. সংত কহহি অসি নীতি প্ৰভু শ্ৰুতি পুৰান মুনি গাৱ।
হোই ন বিমল বিবেক উৰ গুৰ সন কিএঁ দুৰাৱ ॥ ৪৫ ॥
অস বিচাৰি প্ৰগটউঁ নিজ মোহূ। হৰহু নাথ কৰি জন পৰ ছোহূ ॥
ৰাস নাম কৰ অমিত প্ৰভাৱা। সংত পুৰান উপনিষদ গাৱা ॥
সংতত জপত সংভু অবিনাসী। সিৱ ভগৱান গ্যান গুন ৰাসী ॥
আকৰ চাৰি জীৱ জগ অহহীং। কাসীং মৰত পৰম পদ লহহীং ॥
সোঽপি ৰাম মহিমা মুনিৰাযা। সিৱ উপদেসু কৰত কৰি দাযা ॥
ৰামু কৱন প্ৰভু পূছউঁ তোহী। কহিঅ বুঝাই কৃপানিধি মোহী ॥
এক ৰাম অৱধেস কুমাৰা। তিন্হ কৰ চৰিত বিদিত সংসাৰা ॥
নাৰি বিৰহঁ দুখু লহেউ অপাৰা। ভযহু ৰোষু ৰন ৰাৱনু মাৰা ॥
দো. প্ৰভু সোই ৰাম কি অপৰ কোউ জাহি জপত ত্ৰিপুৰাৰি।
সত্যধাম সৰ্বগ্য তুম্হ কহহু বিবেকু বিচাৰি ॥ ৪৬ ॥
জৈসে মিটৈ মোৰ ভ্ৰম ভাৰী। কহহু সো কথা নাথ বিস্তাৰী ॥
জাগবলিক বোলে মুসুকাঈ। তুম্হহি বিদিত ৰঘুপতি প্ৰভুতাঈ ॥
ৰামমগত তুম্হ মন ক্ৰম বানী। চতুৰাঈ তুম্হাৰী মৈং জানী ॥
চাহহু সুনৈ ৰাম গুন গূঢা। কীন্হিহু প্ৰস্ন মনহুঁ অতি মূঢা ॥
তাত সুনহু সাদৰ মনু লাঈ। কহউঁ ৰাম কৈ কথা সুহাঈ ॥
মহামোহু মহিষেসু বিসালা। ৰামকথা কালিকা কৰালা ॥
ৰামকথা সসি কিৰন সমানা। সংত চকোৰ কৰহিং জেহি পানা ॥
ঐসেই সংসয কীন্হ ভৱানী। মহাদেৱ তব কহা বখানী ॥
দো. কহউঁ সো মতি অনুহাৰি অব উমা সংভু সংবাদ।
ভযউ সময জেহি হেতু জেহি সুনু মুনি মিটিহি বিষাদ ॥ ৪৭ ॥
এক বাৰ ত্ৰেতা জুগ মাহীং। সংভু গএ কুংভজ ৰিষি পাহীং ॥
সংগ সতী জগজননি ভৱানী। পূজে ৰিষি অখিলেস্ৱৰ জানী ॥
ৰামকথা মুনীবৰ্জ বখানী। সুনী মহেস পৰম সুখু মানী ॥
ৰিষি পূছী হৰিভগতি সুহাঈ। কহী সংভু অধিকাৰী পাঈ ॥
কহত সুনত ৰঘুপতি গুন গাথা। কছু দিন তহাঁ ৰহে গিৰিনাথা ॥
মুনি সন বিদা মাগি ত্ৰিপুৰাৰী। চলে ভৱন সঁগ দচ্ছকুমাৰী ॥
তেহি অৱসৰ ভংজন মহিভাৰা। হৰি ৰঘুবংস লীন্হ অৱতাৰা ॥
পিতা বচন তজি ৰাজু উদাসী। দংডক বন বিচৰত অবিনাসী ॥
দো. হ্দযঁ বিচাৰত জাত হৰ কেহি বিধি দৰসনু হোই।
গুপ্ত ৰুপ অৱতৰেউ প্ৰভু গএঁ জান সবু কোই ॥ ৪৮(ক) ॥
সো. সংকৰ উৰ অতি ছোভু সতী ন জানহিং মৰমু সোই ॥
তুলসী দৰসন লোভু মন ডৰু লোচন লালচী ॥ ৪৮(খ) ॥
ৰাৱন মৰন মনুজ কৰ জাচা। প্ৰভু বিধি বচনু কীন্হ চহ সাচা ॥
জৌং নহিং জাউঁ ৰহই পছিতাৱা। কৰত বিচাৰু ন বনত বনাৱা ॥
এহি বিধি ভএ সোচবস ঈসা। তেহি সময জাই দসসীসা ॥
লীন্হ নীচ মাৰীচহি সংগা। ভযউ তুৰত সোই কপট কুৰংগা ॥
কৰি ছলু মূঢ হৰী বৈদেহী। প্ৰভু প্ৰভাউ তস বিদিত ন তেহী ॥
মৃগ বধি বন্ধু সহিত হৰি আএ। আশ্ৰমু দেখি নযন জল ছাএ ॥
বিৰহ বিকল নৰ ইৱ ৰঘুৰাঈ। খোজত বিপিন ফিৰত দোউ ভাঈ ॥
কবহূঁ জোগ বিযোগ ন জাকেং। দেখা প্ৰগট বিৰহ দুখ তাকেং ॥
দো. অতি ৱিচিত্ৰ ৰঘুপতি চৰিত জানহিং পৰম সুজান।
জে মতিমংদ বিমোহ বস হৃদযঁ ধৰহিং কছু আন ॥ ৪৯ ॥
সংভু সময তেহি ৰামহি দেখা। উপজা হিযঁ অতি হৰপু বিসেষা ॥
ভৰি লোচন ছবিসিংধু নিহাৰী। কুসময জানিন কীন্হি চিন্হাৰী ॥
জয সচ্চিদানংদ জগ পাৱন। অস কহি চলেউ মনোজ নসাৱন ॥
চলে জাত সিৱ সতী সমেতা। পুনি পুনি পুলকত কৃপানিকেতা ॥
সতীং সো দসা সংভু কৈ দেখী। উৰ উপজা সংদেহু বিসেষী ॥
সংকৰু জগতবংদ্য জগদীসা। সুৰ নৰ মুনি সব নাৱত সীসা ॥
তিন্হ নৃপসুতহি নহ পৰনামা। কহি সচ্চিদানংদ পৰধামা ॥
ভএ মগন ছবি তাসু বিলোকী। অজহুঁ প্ৰীতি উৰ ৰহতি ন ৰোকী ॥
দো. ব্ৰহ্ম জো ৱ্যাপক বিৰজ অজ অকল অনীহ অভেদ।
সো কি দেহ ধৰি হোই নৰ জাহি ন জানত ৱেদ ॥ ৫০ ॥
বিষ্নু জো সুৰ হিত নৰতনু ধাৰী। সোউ সৰ্বগ্য জথা ত্ৰিপুৰাৰী ॥
খোজই সো কি অগ্য ইৱ নাৰী। গ্যানধাম শ্ৰীপতি অসুৰাৰী ॥
সংভুগিৰা পুনি মৃষা ন হোঈ। সিৱ সৰ্বগ্য জান সবু কোঈ ॥
অস সংসয মন ভযউ অপাৰা। হোঈ ন হৃদযঁ প্ৰবোধ প্ৰচাৰা ॥
জদ্যপি প্ৰগট ন কহেউ ভৱানী। হৰ অংতৰজামী সব জানী ॥
সুনহি সতী তৱ নাৰি সুভাঊ। সংসয অস ন ধৰিঅ উৰ কাঊ ॥
জাসু কথা কুভংজ ৰিষি গাঈ। ভগতি জাসু মৈং মুনিহি সুনাঈ ॥
সোউ মম ইষ্টদেৱ ৰঘুবীৰা। সেৱত জাহি সদা মুনি ধীৰা ॥
ছং. মুনি ধীৰ জোগী সিদ্ধ সংতত বিমল মন জেহি ধ্যাৱহীং।
কহি নেতি নিগম পুৰান আগম জাসু কীৰতি গাৱহীং ॥
সোই ৰামু ব্যাপক ব্ৰহ্ম ভুৱন নিকায পতি মাযা ধনী।
অৱতৰেউ অপনে ভগত হিত নিজতংত্ৰ নিত ৰঘুকুলমনি ॥
সো. লাগ ন উৰ উপদেসু জদপি কহেউ সিৱঁ বাৰ বহু।
বোলে বিহসি মহেসু হৰিমাযা বলু জানি জিযঁ ॥ ৫১ ॥
জৌং তুম্হৰেং মন অতি সংদেহূ। তৌ কিন জাই পৰীছা লেহূ ॥
তব লগি বৈঠ অহউঁ বটছাহিং। জব লগি তুম্হ ঐহহু মোহি পাহী ॥
জৈসেং জাই মোহ ভ্ৰম ভাৰী। কৰেহু সো জতনু বিবেক বিচাৰী ॥
চলীং সতী সিৱ আযসু পাঈ। কৰহিং বিচাৰু কৰৌং কা ভাঈ ॥
ইহাঁ সংভু অস মন অনুমানা। দচ্ছসুতা কহুঁ নহিং কল্যানা ॥
মোৰেহু কহেং ন সংসয জাহীং। বিধী বিপৰীত ভলাঈ নাহীং ॥
হোইহি সোই জো ৰাম ৰচি ৰাখা। কো কৰি তৰ্ক বঢাৱৈ সাখা ॥
অস কহি লগে জপন হৰিনামা। গঈ সতী জহঁ প্ৰভু সুখধামা ॥
দো. পুনি পুনি হৃদযঁ ৱিচাৰু কৰি ধৰি সীতা কৰ ৰুপ।
আগেং হোই চলি পংথ তেহি জেহিং আৱত নৰভূপ ॥ ৫২ ॥
লছিমন দীখ উমাকৃত বেষা চকিত ভএ ভ্ৰম হৃদযঁ বিসেষা ॥
কহি ন সকত কছু অতি গংভীৰা। প্ৰভু প্ৰভাউ জানত মতিধীৰা ॥
সতী কপটু জানেউ সুৰস্ৱামী। সবদৰসী সব অংতৰজামী ॥
সুমিৰত জাহি মিটই অগ্যানা। সোই সৰবগ্য ৰামু ভগৱানা ॥
সতী কীন্হ চহ তহঁহুঁ দুৰাঊ। দেখহু নাৰি সুভাৱ প্ৰভাঊ ॥
নিজ মাযা বলু হৃদযঁ বখানী। বোলে বিহসি ৰামু মৃদু বানী ॥
জোৰি পানি প্ৰভু কীন্হ প্ৰনামূ। পিতা সমেত লীন্হ নিজ নামূ ॥
কহেউ বহোৰি কহাঁ বৃষকেতূ। বিপিন অকেলি ফিৰহু কেহি হেতূ ॥
দো. ৰাম বচন মৃদু গূঢ সুনি উপজা অতি সংকোচু।
সতী সভীত মহেস পহিং চলীং হৃদযঁ বড সোচু ॥ ৫৩ ॥
মৈং সংকৰ কৰ কহা ন মানা। নিজ অগ্যানু ৰাম পৰ আনা ॥
জাই উতৰু অব দেহউঁ কাহা। উৰ উপজা অতি দাৰুন দাহা ॥
জানা ৰাম সতীং দুখু পাৱা। নিজ প্ৰভাউ কছু প্ৰগটি জনাৱা ॥
সতীং দীখ কৌতুকু মগ জাতা। আগেং ৰামু সহিত শ্ৰী ভ্ৰাতা ॥
ফিৰি চিতৱা পাছেং প্ৰভু দেখা। সহিত বংধু সিয সুংদৰ ৱেষা ॥
জহঁ চিতৱহিং তহঁ প্ৰভু আসীনা। সেৱহিং সিদ্ধ মুনীস প্ৰবীনা ॥
দেখে সিৱ বিধি বিষ্নু অনেকা। অমিত প্ৰভাউ এক তেং একা ॥
বংদত চৰন কৰত প্ৰভু সেৱা। বিবিধ বেষ দেখে সব দেৱা ॥
দো. সতী বিধাত্ৰী ইংদিৰা দেখীং অমিত অনূপ।
জেহিং জেহিং বেষ অজাদি সুৰ তেহি তেহি তন অনুৰূপ ॥ ৫৪ ॥
দেখে জহঁ তহঁ ৰঘুপতি জেতে। সক্তিন্হ সহিত সকল সুৰ তেতে ॥
জীৱ চৰাচৰ জো সংসাৰা। দেখে সকল অনেক প্ৰকাৰা ॥
পূজহিং প্ৰভুহি দেৱ বহু বেষা। ৰাম ৰূপ দূসৰ নহিং দেখা ॥
অৱলোকে ৰঘুপতি বহুতেৰে। সীতা সহিত ন বেষ ঘনেৰে ॥
সোই ৰঘুবৰ সোই লছিমনু সীতা। দেখি সতী অতি ভঈ সভীতা ॥
হৃদয কংপ তন সুধি কছু নাহীং। নযন মূদি বৈঠীং মগ মাহীং ॥
বহুৰি বিলোকেউ নযন উঘাৰী। কছু ন দীখ তহঁ দচ্ছকুমাৰী ॥
পুনি পুনি নাই ৰাম পদ সীসা। চলীং তহাঁ জহঁ ৰহে গিৰীসা ॥
দো. গঈ সমীপ মহেস তব হঁসি পূছী কুসলাত।
লীন্হী পৰীছা কৱন বিধি কহহু সত্য সব বাত ॥ ৫৫ ॥
মাসপাৰাযণ, দূসৰা ৱিশ্ৰাম
সতীং সমুঝি ৰঘুবীৰ প্ৰভাঊ। ভয বস সিৱ সন কীন্হ দুৰাঊ ॥
কছু ন পৰীছা লীন্হি গোসাঈ। কীন্হ প্ৰনামু তুম্হাৰিহি নাঈ ॥
জো তুম্হ কহা সো মৃষা ন হোঈ। মোৰেং মন প্ৰতীতি অতি সোঈ ॥
তব সংকৰ দেখেউ ধৰি ধ্যানা। সতীং জো কীন্হ চৰিত সব জানা ॥
বহুৰি ৰামমাযহি সিৰু নাৱা। প্ৰেৰি সতিহি জেহিং ঝূঁঠ কহাৱা ॥
হৰি ইচ্ছা ভাৱী বলৱানা। হৃদযঁ বিচাৰত সংভু সুজানা ॥
সতীং কীন্হ সীতা কৰ বেষা। সিৱ উৰ ভযউ বিষাদ বিসেষা ॥
জৌং অব কৰউঁ সতী সন প্ৰীতী। মিটই ভগতি পথু হোই অনীতী ॥
দো. পৰম পুনীত ন জাই তজি কিএঁ প্ৰেম বড পাপু।
প্ৰগটি ন কহত মহেসু কছু হৃদযঁ অধিক সংতাপু ॥ ৫৬ ॥
তব সংকৰ প্ৰভু পদ সিৰু নাৱা। সুমিৰত ৰামু হৃদযঁ অস আৱা ॥
এহিং তন সতিহি ভেট মোহি নাহীং। সিৱ সংকল্পু কীন্হ মন মাহীং ॥
অস বিচাৰি সংকৰু মতিধীৰা। চলে ভৱন সুমিৰত ৰঘুবীৰা ॥
চলত গগন ভৈ গিৰা সুহাঈ। জয মহেস ভলি ভগতি দৃঢাঈ ॥
অস পন তুম্হ বিনু কৰই কো আনা। ৰামভগত সমৰথ ভগৱানা ॥
সুনি নভগিৰা সতী উৰ সোচা। পূছা সিৱহি সমেত সকোচা ॥
কীন্হ কৱন পন কহহু কৃপালা। সত্যধাম প্ৰভু দীনদযালা ॥
জদপি সতীং পূছা বহু ভাঁতী। তদপি ন কহেউ ত্ৰিপুৰ আৰাতী ॥
দো. সতীং হৃদয অনুমান কিয সবু জানেউ সৰ্বগ্য।
কীন্হ কপটু মৈং সংভু সন নাৰি সহজ জড অগ্য ॥ ৫৭ক ॥
হৃদযঁ সোচু সমুঝত নিজ কৰনী। চিংতা অমিত জাই নহি বৰনী ॥
কৃপাসিংধু সিৱ পৰম অগাধা। প্ৰগট ন কহেউ মোৰ অপৰাধা ॥
সংকৰ ৰুখ অৱলোকি ভৱানী। প্ৰভু মোহি তজেউ হৃদযঁ অকুলানী ॥
নিজ অঘ সমুঝি ন কছু কহি জাঈ। তপই অৱাঁ ইৱ উৰ অধিকাঈ ॥
সতিহি সসোচ জানি বৃষকেতূ। কহীং কথা সুংদৰ সুখ হেতূ ॥
বৰনত পংথ বিবিধ ইতিহাসা। বিস্ৱনাথ পহুঁচে কৈলাসা ॥
তহঁ পুনি সংভু সমুঝি পন আপন। বৈঠে বট তৰ কৰি কমলাসন ॥
সংকৰ সহজ সৰুপ সংহাৰা। লাগি সমাধি অখংড অপাৰা ॥
দো. সতী বসহি কৈলাস তব অধিক সোচু মন মাহিং।
মৰমু ন কোঊ জান কছু জুগ সম দিৱস সিৰাহিং ॥ ৫৮ ॥
নিত নৱ সোচু সতীং উৰ ভাৰা। কব জৈহউঁ দুখ সাগৰ পাৰা ॥
মৈং জো কীন্হ ৰঘুপতি অপমানা। পুনিপতি বচনু মৃষা কৰি জানা ॥
সো ফলু মোহি বিধাতাঁ দীন্হা। জো কছু উচিত ৰহা সোই কীন্হা ॥
অব বিধি অস বূঝিঅ নহি তোহী। সংকৰ বিমুখ জিআৱসি মোহী ॥
কহি ন জাঈ কছু হৃদয গলানী। মন মহুঁ ৰামাহি সুমিৰ সযানী ॥
জৌ প্ৰভু দীনদযালু কহাৱা। আৰতী হৰন বেদ জসু গাৱা ॥
তৌ মৈং বিনয কৰউঁ কৰ জোৰী। ছূটউ বেগি দেহ যহ মোৰী ॥
জৌং মোৰে সিৱ চৰন সনেহূ। মন ক্ৰম বচন সত্য ব্ৰতু এহূ ॥
দো. তৌ সবদৰসী সুনিঅ প্ৰভু কৰউ সো বেগি উপাই।
হোই মৰনু জেহী বিনহিং শ্ৰম দুসহ বিপত্তি বিহাই ॥ ৫৯ ॥
সো. জলু পয সৰিস বিকাই দেখহু প্ৰীতি কি ৰীতি ভলি।
বিলগ হোই ৰসু জাই কপট খটাঈ পৰত পুনি ॥ ৫৭খ ॥
এহি বিধি দুখিত প্ৰজেসকুমাৰী। অকথনীয দাৰুন দুখু ভাৰী ॥
বীতেং সংবত সহস সতাসী। তজী সমাধি সংভু অবিনাসী ॥
ৰাম নাম সিৱ সুমিৰন লাগে। জানেউ সতীং জগতপতি জাগে ॥
জাই সংভু পদ বংদনু কীন্হী। সনমুখ সংকৰ আসনু দীন্হা ॥
লগে কহন হৰিকথা ৰসালা। দচ্ছ প্ৰজেস ভএ তেহি কালা ॥
দেখা বিধি বিচাৰি সব লাযক। দচ্ছহি কীন্হ প্ৰজাপতি নাযক ॥
বড অধিকাৰ দচ্ছ জব পাৱা। অতি অভিমানু হৃদযঁ তব আৱা ॥
নহিং কোউ অস জনমা জগ মাহীং। প্ৰভুতা পাই জাহি মদ নাহীং ॥
দো. দচ্ছ লিএ মুনি বোলি সব কৰন লগে বড জাগ।
নেৱতে সাদৰ সকল সুৰ জে পাৱত মখ ভাগ ॥ ৬০ ॥
কিংনৰ নাগ সিদ্ধ গংধৰ্বা। বধুন্হ সমেত চলে সুৰ সৰ্বা ॥
বিষ্নু বিৰংচি মহেসু বিহাঈ। চলে সকল সুৰ জান বনাঈ ॥
সতীং বিলোকে ব্যোম বিমানা। জাত চলে সুংদৰ বিধি নানা ॥
সুৰ সুংদৰী কৰহিং কল গানা। সুনত শ্ৰৱন ছূটহিং মুনি ধ্যানা ॥
পূছেউ তব সিৱঁ কহেউ বখানী। পিতা জগ্য সুনি কছু হৰষানী ॥
জৌং মহেসু মোহি আযসু দেহীং। কুছ দিন জাই ৰহৌং মিস এহীং ॥
পতি পৰিত্যাগ হৃদয দুখু ভাৰী। কহই ন নিজ অপৰাধ বিচাৰী ॥
বোলী সতী মনোহৰ বানী। ভয সংকোচ প্ৰেম ৰস সানী ॥
দো. পিতা ভৱন উত্সৱ পৰম জৌং প্ৰভু আযসু হোই।
তৌ মৈ জাউঁ কৃপাযতন সাদৰ দেখন সোই ॥ ৬১ ॥
কহেহু নীক মোৰেহুঁ মন ভাৱা। যহ অনুচিত নহিং নেৱত পঠাৱা ॥
দচ্ছ সকল নিজ সুতা বোলাঈ। হমৰেং বযৰ তুম্হউ বিসৰাঈ ॥
ব্ৰহ্মসভাঁ হম সন দুখু মানা। তেহি তেং অজহুঁ কৰহিং অপমানা ॥
জৌং বিনু বোলেং জাহু ভৱানী। ৰহই ন সীলু সনেহু ন কানী ॥
জদপি মিত্ৰ প্ৰভু পিতু গুৰ গেহা। জাইঅ বিনু বোলেহুঁ ন সঁদেহা ॥
তদপি বিৰোধ মান জহঁ কোঈ। তহাঁ গএঁ কল্যানু ন হোঈ ॥
ভাঁতি অনেক সংভু সমুঝাৱা। ভাৱী বস ন গ্যানু উৰ আৱা ॥
কহ প্ৰভু জাহু জো বিনহিং বোলাএঁ। নহিং ভলি বাত হমাৰে ভাএঁ ॥
দো. কহি দেখা হৰ জতন বহু ৰহই ন দচ্ছকুমাৰি।
দিএ মুখ্য গন সংগ তব বিদা কীন্হ ত্ৰিপুৰাৰি ॥ ৬২ ॥
পিতা ভৱন জব গঈ ভৱানী। দচ্ছ ত্ৰাস কাহুঁ ন সনমানী ॥
সাদৰ ভলেহিং মিলী এক মাতা। ভগিনীং মিলীং বহুত মুসুকাতা ॥
দচ্ছ ন কছু পূছী কুসলাতা। সতিহি বিলোকি জৰে সব গাতা ॥
সতীং জাই দেখেউ তব জাগা। কতহুঁ ন দীখ সংভু কৰ ভাগা ॥
তব চিত চঢেউ জো সংকৰ কহেঊ। প্ৰভু অপমানু সমুঝি উৰ দহেঊ ॥
পাছিল দুখু ন হৃদযঁ অস ব্যাপা। জস যহ ভযউ মহা পৰিতাপা ॥
জদ্যপি জগ দাৰুন দুখ নানা। সব তেং কঠিন জাতি অৱমানা ॥
সমুঝি সো সতিহি ভযউ অতি ক্ৰোধা। বহু বিধি জননীং কীন্হ প্ৰবোধা ॥
দো. সিৱ অপমানু ন জাই সহি হৃদযঁ ন হোই প্ৰবোধ।
সকল সভহি হঠি হটকি তব বোলীং বচন সক্ৰোধ ॥ ৬৩ ॥
সুনহু সভাসদ সকল মুনিংদা। কহী সুনী জিন্হ সংকৰ নিংদা ॥
সো ফলু তুৰত লহব সব কাহূঁ। ভলী ভাঁতি পছিতাব পিতাহূঁ ॥
সংত সংভু শ্ৰীপতি অপবাদা। সুনিঅ জহাঁ তহঁ অসি মৰজাদা ॥
কাটিঅ তাসু জীভ জো বসাঈ। শ্ৰৱন মূদি ন ত চলিঅ পৰাঈ ॥
জগদাতমা মহেসু পুৰাৰী। জগত জনক সব কে হিতকাৰী ॥
পিতা মংদমতি নিংদত তেহী। দচ্ছ সুক্ৰ সংভৱ যহ দেহী ॥
তজিহউঁ তুৰত দেহ তেহি হেতূ। উৰ ধৰি চংদ্ৰমৌলি বৃষকেতূ ॥
অস কহি জোগ অগিনি তনু জাৰা। ভযউ সকল মখ হাহাকাৰা ॥
দো. সতী মৰনু সুনি সংভু গন লগে কৰন মখ খীস।
জগ্য বিধংস বিলোকি ভৃগু ৰচ্ছা কীন্হি মুনীস ॥ ৬৪ ॥
সমাচাৰ সব সংকৰ পাএ। বীৰভদ্ৰু কৰি কোপ পঠাএ ॥
জগ্য বিধংস জাই তিন্হ কীন্হা। সকল সুৰন্হ বিধিৱত ফলু দীন্হা ॥
ভে জগবিদিত দচ্ছ গতি সোঈ। জসি কছু সংভু বিমুখ কৈ হোঈ ॥
যহ ইতিহাস সকল জগ জানী। তাতে মৈং সংছেপ বখানী ॥
সতীং মৰত হৰি সন বৰু মাগা। জনম জনম সিৱ পদ অনুৰাগা ॥
তেহি কাৰন হিমগিৰি গৃহ জাঈ। জনমীং পাৰবতী তনু পাঈ ॥
জব তেং উমা সৈল গৃহ জাঈং। সকল সিদ্ধি সংপতি তহঁ ছাঈ ॥
জহঁ তহঁ মুনিন্হ সুআশ্ৰম কীন্হে। উচিত বাস হিম ভূধৰ দীন্হে ॥
দো. সদা সুমন ফল সহিত সব দ্ৰুম নৱ নানা জাতি।
প্ৰগটীং সুংদৰ সৈল পৰ মনি আকৰ বহু ভাঁতি ॥ ৬৫ ॥
সৰিতা সব পুনিত জলু বহহীং। খগ মৃগ মধুপ সুখী সব ৰহহীং ॥
সহজ বযৰু সব জীৱন্হ ত্যাগা। গিৰি পৰ সকল কৰহিং অনুৰাগা ॥
সোহ সৈল গিৰিজা গৃহ আএঁ। জিমি জনু ৰামভগতি কে পাএঁ ॥
নিত নূতন মংগল গৃহ তাসূ। ব্ৰহ্মাদিক গাৱহিং জসু জাসূ ॥
নাৰদ সমাচাৰ সব পাএ। কৌতুকহীং গিৰি গেহ সিধাএ ॥
সৈলৰাজ বড আদৰ কীন্হা। পদ পখাৰি বৰ আসনু দীন্হা ॥
নাৰি সহিত মুনি পদ সিৰু নাৱা। চৰন সলিল সবু ভৱনু সিংচাৱা ॥
নিজ সৌভাগ্য বহুত গিৰি বৰনা। সুতা বোলি মেলী মুনি চৰনা ॥
দো. ত্ৰিকালগ্য সৰ্বগ্য তুম্হ গতি সৰ্বত্ৰ তুম্হাৰি ॥
কহহু সুতা কে দোষ গুন মুনিবৰ হৃদযঁ বিচাৰি ॥ ৬৬ ॥
কহ মুনি বিহসি গূঢ মৃদু বানী। সুতা তুম্হাৰি সকল গুন খানী ॥
সুংদৰ সহজ সুসীল সযানী। নাম উমা অংবিকা ভৱানী ॥
সব লচ্ছন সংপন্ন কুমাৰী। হোইহি সংতত পিযহি পিআৰী ॥
সদা অচল এহি কৰ অহিৱাতা। এহি তেং জসু পৈহহিং পিতু মাতা ॥
হোইহি পূজ্য সকল জগ মাহীং। এহি সেৱত কছু দুৰ্লভ নাহীং ॥
এহি কৰ নামু সুমিৰি সংসাৰা। ত্ৰিয চঢহহিঁ পতিব্ৰত অসিধাৰা ॥
সৈল সুলচ্ছন সুতা তুম্হাৰী। সুনহু জে অব অৱগুন দুই চাৰী ॥
অগুন অমান মাতু পিতু হীনা। উদাসীন সব সংসয ছীনা ॥
দো. জোগী জটিল অকাম মন নগন অমংগল বেষ ॥
অস স্ৱামী এহি কহঁ মিলিহি পৰী হস্ত অসি ৰেখ ॥ ৬৭ ॥
সুনি মুনি গিৰা সত্য জিযঁ জানী। দুখ দংপতিহি উমা হৰষানী ॥
নাৰদহুঁ যহ ভেদু ন জানা। দসা এক সমুঝব বিলগানা ॥
সকল সখীং গিৰিজা গিৰি মৈনা। পুলক সৰীৰ ভৰে জল নৈনা ॥
হোই ন মৃষা দেৱৰিষি ভাষা। উমা সো বচনু হৃদযঁ ধৰি ৰাখা ॥
উপজেউ সিৱ পদ কমল সনেহূ। মিলন কঠিন মন ভা সংদেহূ ॥
জানি কুঅৱসৰু প্ৰীতি দুৰাঈ। সখী উছঁগ বৈঠী পুনি জাঈ ॥
ঝূঠি ন হোই দেৱৰিষি বানী। সোচহি দংপতি সখীং সযানী ॥
উৰ ধৰি ধীৰ কহই গিৰিৰাঊ। কহহু নাথ কা কৰিঅ উপাঊ ॥
দো. কহ মুনীস হিমৱংত সুনু জো বিধি লিখা লিলাৰ।
দেৱ দনুজ নৰ নাগ মুনি কোউ ন মেটনিহাৰ ॥ ৬৮ ॥
তদপি এক মৈং কহউঁ উপাঈ। হোই কৰৈ জৌং দৈউ সহাঈ ॥
জস বৰু মৈং বৰনেউঁ তুম্হ পাহীং। মিলহি উমহি তস সংসয নাহীং ॥
জে জে বৰ কে দোষ বখানে। তে সব সিৱ পহি মৈং অনুমানে ॥
জৌং বিবাহু সংকৰ সন হোঈ। দোষউ গুন সম কহ সবু কোঈ ॥
জৌং অহি সেজ সযন হৰি কৰহীং। বুধ কছু তিন্হ কৰ দোষু ন ধৰহীং ॥
ভানু কৃসানু সৰ্ব ৰস খাহীং। তিন্হ কহঁ মংদ কহত কোউ নাহীং ॥
সুভ অৰু অসুভ সলিল সব বহঈ। সুৰসৰি কোউ অপুনীত ন কহঈ ॥
সমৰথ কহুঁ নহিং দোষু গোসাঈ। ৰবি পাৱক সুৰসৰি কী নাঈ ॥
দো. জৌং অস হিসিষা কৰহিং নৰ জডি বিবেক অভিমান।
পৰহিং কলপ ভৰি নৰক মহুঁ জীৱ কি ঈস সমান ॥ ৬৯ ॥
সুৰসৰি জল কৃত বাৰুনি জানা। কবহুঁ ন সংত কৰহিং তেহি পানা ॥
সুৰসৰি মিলেং সো পাৱন জৈসেং। ঈস অনীসহি অংতৰু তৈসেং ॥
সংভু সহজ সমৰথ ভগৱানা। এহি বিবাহঁ সব বিধি কল্যানা ॥
দুৰাৰাধ্য পৈ অহহিং মহেসূ। আসুতোষ পুনি কিএঁ কলেসূ ॥
জৌং তপু কৰৈ কুমাৰি তুম্হাৰী। ভাৱিউ মেটি সকহিং ত্ৰিপুৰাৰী ॥
জদ্যপি বৰ অনেক জগ মাহীং। এহি কহঁ সিৱ তজি দূসৰ নাহীং ॥
বৰ দাযক প্ৰনতাৰতি ভংজন। কৃপাসিংধু সেৱক মন ৰংজন ॥
ইচ্ছিত ফল বিনু সিৱ অৱৰাধে। লহিঅ ন কোটি জোগ জপ সাধেং ॥
দো. অস কহি নাৰদ সুমিৰি হৰি গিৰিজহি দীন্হি অসীস।
হোইহি যহ কল্যান অব সংসয তজহু গিৰীস ॥ ৭০ ॥
কহি অস ব্ৰহ্মভৱন মুনি গযঊ। আগিল চৰিত সুনহু জস ভযঊ ॥
পতিহি একাংত পাই কহ মৈনা। নাথ ন মৈং সমুঝে মুনি বৈনা ॥
জৌং ঘৰু বৰু কুলু হোই অনূপা। কৰিঅ বিবাহু সুতা অনুৰুপা ॥
ন ত কন্যা বৰু ৰহউ কুআৰী। কংত উমা মম প্ৰানপিআৰী ॥
জৌং ন মিলহি বৰু গিৰিজহি জোগূ। গিৰি জড সহজ কহিহি সবু লোগূ ॥
সোই বিচাৰি পতি কৰেহু বিবাহূ। জেহিং ন বহোৰি হোই উৰ দাহূ ॥
অস কহি পৰি চৰন ধৰি সীসা। বোলে সহিত সনেহ গিৰীসা ॥
বৰু পাৱক প্ৰগটৈ সসি মাহীং। নাৰদ বচনু অন্যথা নাহীং ॥
দো. প্ৰিযা সোচু পৰিহৰহু সবু সুমিৰহু শ্ৰীভগৱান।
পাৰবতিহি নিৰমযউ জেহিং সোই কৰিহি কল্যান ॥ ৭১ ॥
অব জৌ তুম্হহি সুতা পৰ নেহূ। তৌ অস জাই সিখাৱন দেহূ ॥
কৰৈ সো তপু জেহিং মিলহিং মহেসূ। আন উপাযঁ ন মিটহি কলেসূ ॥
নাৰদ বচন সগৰ্ভ সহেতূ। সুংদৰ সব গুন নিধি বৃষকেতূ ॥
অস বিচাৰি তুম্হ তজহু অসংকা। সবহি ভাঁতি সংকৰু অকলংকা ॥
সুনি পতি বচন হৰষি মন মাহীং। গঈ তুৰত উঠি গিৰিজা পাহীং ॥
উমহি বিলোকি নযন ভৰে বাৰী। সহিত সনেহ গোদ বৈঠাৰী ॥
বাৰহিং বাৰ লেতি উৰ লাঈ। গদগদ কংঠ ন কছু কহি জাঈ ॥
জগত মাতু সৰ্বগ্য ভৱানী। মাতু সুখদ বোলীং মৃদু বানী ॥
দো. সুনহি মাতু মৈং দীখ অস সপন সুনাৱউঁ তোহি।
সুংদৰ গৌৰ সুবিপ্ৰবৰ অস উপদেসেউ মোহি ॥ ৭২ ॥
কৰহি জাই তপু সৈলকুমাৰী। নাৰদ কহা সো সত্য বিচাৰী ॥
মাতু পিতহি পুনি যহ মত ভাৱা। তপু সুখপ্ৰদ দুখ দোষ নসাৱা ॥
তপবল ৰচই প্ৰপংচ বিধাতা। তপবল বিষ্নু সকল জগ ত্ৰাতা ॥
তপবল সংভু কৰহিং সংঘাৰা। তপবল সেষু ধৰই মহিভাৰা ॥
তপ অধাৰ সব সৃষ্টি ভৱানী। কৰহি জাই তপু অস জিযঁ জানী ॥
সুনত বচন বিসমিত মহতাৰী। সপন সুনাযউ গিৰিহি হঁকাৰী ॥
মাতু পিতুহি বহুবিধি সমুঝাঈ। চলীং উমা তপ হিত হৰষাঈ ॥
প্ৰিয পৰিৱাৰ পিতা অৰু মাতা। ভএ বিকল মুখ আৱ ন বাতা ॥
দো. বেদসিৰা মুনি আই তব সবহি কহা সমুঝাই ॥
পাৰবতী মহিমা সুনত ৰহে প্ৰবোধহি পাই ॥ ৭৩ ॥
উৰ ধৰি উমা প্ৰানপতি চৰনা। জাই বিপিন লাগীং তপু কৰনা ॥
অতি সুকুমাৰ ন তনু তপ জোগূ। পতি পদ সুমিৰি তজেউ সবু ভোগূ ॥
নিত নৱ চৰন উপজ অনুৰাগা। বিসৰী দেহ তপহিং মনু লাগা ॥
সংবত সহস মূল ফল খাএ। সাগু খাই সত বৰষ গৱাঁএ ॥
কছু দিন ভোজনু বাৰি বতাসা। কিএ কঠিন কছু দিন উপবাসা ॥
বেল পাতী মহি পৰই সুখাঈ। তীনি সহস সংবত সোঈ খাঈ ॥
পুনি পৰিহৰে সুখানেউ পৰনা। উমহি নাম তব ভযউ অপৰনা ॥
দেখি উমহি তপ খীন সৰীৰা। ব্ৰহ্মগিৰা ভৈ গগন গভীৰা ॥
দো. ভযউ মনোৰথ সুফল তৱ সুনু গিৰিজাকুমাৰি।
পৰিহৰু দুসহ কলেস সব অব মিলিহহিং ত্ৰিপুৰাৰি ॥ ৭৪ ॥
অস তপু কাহুঁ ন কীন্হ ভৱানী। ভউ অনেক ধীৰ মুনি গ্যানী ॥
অব উৰ ধৰহু ব্ৰহ্ম বৰ বানী। সত্য সদা সংতত সুচি জানী ॥
আৱৈ পিতা বোলাৱন জবহীং। হঠ পৰিহৰি ঘৰ জাএহু তবহীং ॥
মিলহিং তুম্হহি জব সপ্ত ৰিষীসা। জানেহু তব প্ৰমান বাগীসা ॥
সুনত গিৰা বিধি গগন বখানী। পুলক গাত গিৰিজা হৰষানী ॥
উমা চৰিত সুংদৰ মৈং গাৱা। সুনহু সংভু কৰ চৰিত সুহাৱা ॥
জব তেং সতী জাই তনু ত্যাগা। তব সেং সিৱ মন ভযউ বিৰাগা ॥
জপহিং সদা ৰঘুনাযক নামা। জহঁ তহঁ সুনহিং ৰাম গুন গ্ৰামা ॥
দো. চিদানন্দ সুখধাম সিৱ বিগত মোহ মদ কাম।
বিচৰহিং মহি ধৰি হৃদযঁ হৰি সকল লোক অভিৰাম ॥ ৭৫ ॥
কতহুঁ মুনিন্হ উপদেসহিং গ্যানা। কতহুঁ ৰাম গুন কৰহিং বখানা ॥
জদপি অকাম তদপি ভগৱানা। ভগত বিৰহ দুখ দুখিত সুজানা ॥
এহি বিধি গযউ কালু বহু বীতী। নিত নৈ হোই ৰাম পদ প্ৰীতী ॥
নৈমু প্ৰেমু সংকৰ কৰ দেখা। অবিচল হৃদযঁ ভগতি কৈ ৰেখা ॥
প্ৰগটৈ ৰামু কৃতগ্য কৃপালা। ৰূপ সীল নিধি তেজ বিসালা ॥
বহু প্ৰকাৰ সংকৰহি সৰাহা। তুম্হ বিনু অস ব্ৰতু কো নিৰবাহা ॥
বহুবিধি ৰাম সিৱহি সমুঝাৱা। পাৰবতী কৰ জন্মু সুনাৱা ॥
অতি পুনীত গিৰিজা কৈ কৰনী। বিস্তৰ সহিত কৃপানিধি বৰনী ॥
দো. অব বিনতী মম সুনেহু সিৱ জৌং মো পৰ নিজ নেহু।
জাই বিবাহহু সৈলজহি যহ মোহি মাগেং দেহু ॥ ৭৬ ॥
কহ সিৱ জদপি উচিত অস নাহীং। নাথ বচন পুনি মেটি ন জাহীং ॥
সিৰ ধৰি আযসু কৰিঅ তুম্হাৰা। পৰম ধৰমু যহ নাথ হমাৰা ॥
মাতু পিতা গুৰ প্ৰভু কৈ বানী। বিনহিং বিচাৰ কৰিঅ সুভ জানী ॥
তুম্হ সব ভাঁতি পৰম হিতকাৰী। অগ্যা সিৰ পৰ নাথ তুম্হাৰী ॥
প্ৰভু তোষেউ সুনি সংকৰ বচনা। ভক্তি বিবেক ধৰ্ম জুত ৰচনা ॥
কহ প্ৰভু হৰ তুম্হাৰ পন ৰহেঊ। অব উৰ ৰাখেহু জো হম কহেঊ ॥
অংতৰধান ভএ অস ভাষী। সংকৰ সোই মূৰতি উৰ ৰাখী ॥
তবহিং সপ্তৰিষি সিৱ পহিং আএ। বোলে প্ৰভু অতি বচন সুহাএ ॥
দো. পাৰবতী পহিং জাই তুম্হ প্ৰেম পৰিচ্ছা লেহু।
গিৰিহি প্ৰেৰি পঠএহু ভৱন দূৰি কৰেহু সংদেহু ॥ ৭৭ ॥
ৰিষিন্হ গৌৰি দেখী তহঁ কৈসী। মূৰতিমংত তপস্যা জৈসী ॥
বোলে মুনি সুনু সৈলকুমাৰী। কৰহু কৱন কাৰন তপু ভাৰী ॥
কেহি অৱৰাধহু কা তুম্হ চহহূ। হম সন সত্য মৰমু কিন কহহূ ॥
কহত বচত মনু অতি সকুচাঈ। হঁসিহহু সুনি হমাৰি জডতাঈ ॥
মনু হঠ পৰা ন সুনই সিখাৱা। চহত বাৰি পৰ ভীতি উঠাৱা ॥
নাৰদ কহা সত্য সোই জানা। বিনু পংখন্হ হম চহহিং উডানা ॥
দেখহু মুনি অবিবেকু হমাৰা। চাহিঅ সদা সিৱহি ভৰতাৰা ॥
দো. সুনত বচন বিহসে ৰিষয গিৰিসংভৱ তব দেহ।
নাৰদ কৰ উপদেসু সুনি কহহু বসেউ কিসু গেহ ॥ ৭৮ ॥
দচ্ছসুতন্হ উপদেসেন্হি জাঈ। তিন্হ ফিৰি ভৱনু ন দেখা আঈ ॥
চিত্ৰকেতু কৰ ঘৰু উন ঘালা। কনককসিপু কৰ পুনি অস হালা ॥
নাৰদ সিখ জে সুনহিং নৰ নাৰী। অৱসি হোহিং তজি ভৱনু ভিখাৰী ॥
মন কপটী তন সজ্জন চীন্হা। আপু সৰিস সবহী চহ কীন্হা ॥
তেহি কেং বচন মানি বিস্ৱাসা। তুম্হ চাহহু পতি সহজ উদাসা ॥
নিৰ্গুন নিলজ কুবেষ কপালী। অকুল অগেহ দিগংবৰ ব্যালী ॥
কহহু কৱন সুখু অস বৰু পাএঁ। ভল ভূলিহু ঠগ কে বৌৰাএঁ ॥
পংচ কহেং সিৱঁ সতী বিবাহী। পুনি অৱডেৰি মৰাএন্হি তাহী ॥
দো. অব সুখ সোৱত সোচু নহি ভীখ মাগি ভৱ খাহিং।
সহজ একাকিন্হ কে ভৱন কবহুঁ কি নাৰি খটাহিং ॥ ৭৯ ॥
অজহূঁ মানহু কহা হমাৰা। হম তুম্হ কহুঁ বৰু নীক বিচাৰা ॥
অতি সুংদৰ সুচি সুখদ সুসীলা। গাৱহিং বেদ জাসু জস লীলা ॥
দূষন ৰহিত সকল গুন ৰাসী। শ্ৰীপতি পুৰ বৈকুংঠ নিৱাসী ॥
অস বৰু তুম্হহি মিলাউব আনী। সুনত বিহসি কহ বচন ভৱানী ॥
সত্য কহেহু গিৰিভৱ তনু এহা। হঠ ন ছূট ছূটৈ বৰু দেহা ॥
কনকউ পুনি পষান তেং হোঈ। জাৰেহুঁ সহজু ন পৰিহৰ সোঈ ॥
নাৰদ বচন ন মৈং পৰিহৰঊঁ। বসউ ভৱনু উজৰউ নহিং ডৰঊঁ ॥
গুৰ কেং বচন প্ৰতীতি ন জেহী। সপনেহুঁ সুগম ন সুখ সিধি তেহী ॥
দো. মহাদেৱ অৱগুন ভৱন বিষ্নু সকল গুন ধাম।
জেহি কৰ মনু ৰম জাহি সন তেহি তেহী সন কাম ॥ ৮০ ॥
জৌং তুম্হ মিলতেহু প্ৰথম মুনীসা। সুনতিউঁ সিখ তুম্হাৰি ধৰি সীসা ॥
অব মৈং জন্মু সংভু হিত হাৰা। কো গুন দূষন কৰৈ বিচাৰা ॥
জৌং তুম্হৰে হঠ হৃদযঁ বিসেষী। ৰহি ন জাই বিনু কিএঁ বৰেষী ॥
তৌ কৌতুকিঅন্হ আলসু নাহীং। বৰ কন্যা অনেক জগ মাহীং ॥
জন্ম কোটি লগি ৰগৰ হমাৰী। বৰউঁ সংভু ন ত ৰহউঁ কুআৰী ॥
তজউঁ ন নাৰদ কৰ উপদেসূ। আপু কহহি সত বাৰ মহেসূ ॥
মৈং পা পৰউঁ কহই জগদংবা। তুম্হ গৃহ গৱনহু ভযউ বিলংবা ॥
দেখি প্ৰেমু বোলে মুনি গ্যানী। জয জয জগদংবিকে ভৱানী ॥
দো. তুম্হ মাযা ভগৱান সিৱ সকল জগত পিতু মাতু।
নাই চৰন সিৰ মুনি চলে পুনি পুনি হৰষত গাতু ॥ ৮১ ॥
জাই মুনিন্হ হিমৱংতু পঠাএ। কৰি বিনতী গিৰজহিং গৃহ ল্যাএ ॥
বহুৰি সপ্তৰিষি সিৱ পহিং জাঈ। কথা উমা কৈ সকল সুনাঈ ॥
ভএ মগন সিৱ সুনত সনেহা। হৰষি সপ্তৰিষি গৱনে গেহা ॥
মনু থিৰ কৰি তব সংভু সুজানা। লগে কৰন ৰঘুনাযক ধ্যানা ॥
তাৰকু অসুৰ ভযউ তেহি কালা। ভুজ প্ৰতাপ বল তেজ বিসালা ॥
তেংহি সব লোক লোকপতি জীতে। ভএ দেৱ সুখ সংপতি ৰীতে ॥
অজৰ অমৰ সো জীতি ন জাঈ। হাৰে সুৰ কৰি বিবিধ লৰাঈ ॥
তব বিৰংচি সন জাই পুকাৰে। দেখে বিধি সব দেৱ দুখাৰে ॥
দো. সব সন কহা বুঝাই বিধি দনুজ নিধন তব হোই।
সংভু সুক্ৰ সংভূত সুত এহি জীতই ৰন সোই ॥ ৮২ ॥
মোৰ কহা সুনি কৰহু উপাঈ। হোইহি ঈস্ৱৰ কৰিহি সহাঈ ॥
সতীং জো তজী দচ্ছ মখ দেহা। জনমী জাই হিমাচল গেহা ॥
তেহিং তপু কীন্হ সংভু পতি লাগী। সিৱ সমাধি বৈঠে সবু ত্যাগী ॥
জদপি অহই অসমংজস ভাৰী। তদপি বাত এক সুনহু হমাৰী ॥
পঠৱহু কামু জাই সিৱ পাহীং। কৰৈ ছোভু সংকৰ মন মাহীং ॥
তব হম জাই সিৱহি সিৰ নাঈ। কৰৱাউব বিবাহু বৰিআঈ ॥
এহি বিধি ভলেহি দেৱহিত হোঈ। মৰ অতি নীক কহই সবু কোঈ ॥
অস্তুতি সুৰন্হ কীন্হি অতি হেতূ। প্ৰগটেউ বিষমবান ঝষকেতূ ॥
দো. সুৰন্হ কহীং নিজ বিপতি সব সুনি মন কীন্হ বিচাৰ।
সংভু বিৰোধ ন কুসল মোহি বিহসি কহেউ অস মাৰ ॥ ৮৩ ॥
তদপি কৰব মৈং কাজু তুম্হাৰা। শ্ৰুতি কহ পৰম ধৰম উপকাৰা ॥
পৰ হিত লাগি তজই জো দেহী। সংতত সংত প্ৰসংসহিং তেহী ॥
অস কহি চলেউ সবহি সিৰু নাঈ। সুমন ধনুষ কৰ সহিত সহাঈ ॥
চলত মাৰ অস হৃদযঁ বিচাৰা। সিৱ বিৰোধ ধ্ৰুৱ মৰনু হমাৰা ॥
তব আপন প্ৰভাউ বিস্তাৰা। নিজ বস কীন্হ সকল সংসাৰা ॥
কোপেউ জবহি বাৰিচৰকেতূ। ছন মহুঁ মিটে সকল শ্ৰুতি সেতূ ॥
ব্ৰহ্মচৰ্জ ব্ৰত সংজম নানা। ধীৰজ ধৰম গ্যান বিগ্যানা ॥
সদাচাৰ জপ জোগ বিৰাগা। সভয বিবেক কটকু সব ভাগা ॥
ছং. ভাগেউ বিবেক সহায সহিত সো সুভট সংজুগ মহি মুৰে।
সদগ্ৰংথ পৰ্বত কংদৰন্হি মহুঁ জাই তেহি অৱসৰ দুৰে ॥
হোনিহাৰ কা কৰতাৰ কো ৰখৱাৰ জগ খৰভৰু পৰা।
দুই মাথ কেহি ৰতিনাথ জেহি কহুঁ কোঽপি কৰ ধনু সৰু ধৰা ॥
দো. জে সজীৱ জগ অচৰ চৰ নাৰি পুৰুষ অস নাম।
তে নিজ নিজ মৰজাদ তজি ভএ সকল বস কাম ॥ ৮৪ ॥
সব কে হৃদযঁ মদন অভিলাষা। লতা নিহাৰি নৱহিং তৰু সাখা ॥
নদীং উমগি অংবুধি কহুঁ ধাঈ। সংগম কৰহিং তলাৱ তলাঈ ॥
জহঁ অসি দসা জডন্হ কৈ বৰনী। কো কহি সকই সচেতন কৰনী ॥
পসু পচ্ছী নভ জল থলচাৰী। ভএ কামবস সময বিসাৰী ॥
মদন অংধ ব্যাকুল সব লোকা। নিসি দিনু নহিং অৱলোকহিং কোকা ॥
দেৱ দনুজ নৰ কিংনৰ ব্যালা। প্ৰেত পিসাচ ভূত বেতালা ॥
ইন্হ কৈ দসা ন কহেউঁ বখানী। সদা কাম কে চেৰে জানী ॥
সিদ্ধ বিৰক্ত মহামুনি জোগী। তেপি কামবস ভএ বিযোগী ॥
ছং. ভএ কামবস জোগীস তাপস পাৱঁৰন্হি কী কো কহৈ।
দেখহিং চৰাচৰ নাৰিময জে ব্ৰহ্মময দেখত ৰহে ॥
অবলা বিলোকহিং পুৰুষময জগু পুৰুষ সব অবলামযং।
দুই দংড ভৰি ব্ৰহ্মাংড ভীতৰ কামকৃত কৌতুক অযং ॥
সো. ধৰী ন কাহূঁ ধিৰ সবকে মন মনসিজ হৰে।
জে ৰাখে ৰঘুবীৰ তে উবৰে তেহি কাল মহুঁ ॥ ৮৫ ॥
উভয ঘৰী অস কৌতুক ভযঊ। জৌ লগি কামু সংভু পহিং গযঊ ॥
সিৱহি বিলোকি সসংকেউ মাৰূ। ভযউ জথাথিতি সবু সংসাৰূ ॥
ভএ তুৰত সব জীৱ সুখাৰে। জিমি মদ উতৰি গএঁ মতৱাৰে ॥
ৰুদ্ৰহি দেখি মদন ভয মানা। দুৰাধৰষ দুৰ্গম ভগৱানা ॥
ফিৰত লাজ কছু কৰি নহিং জাঈ। মৰনু ঠানি মন ৰচেসি উপাঈ ॥
প্ৰগটেসি তুৰত ৰুচিৰ ৰিতুৰাজা। কুসুমিত নৱ তৰু ৰাজি বিৰাজা ॥
বন উপবন বাপিকা তডাগা। পৰম সুভগ সব দিসা বিভাগা ॥
জহঁ তহঁ জনু উমগত অনুৰাগা। দেখি মুএহুঁ মন মনসিজ জাগা ॥
ছং. জাগই মনোভৱ মুএহুঁ মন বন সুভগতা ন পৰৈ কহী।
সীতল সুগংধ সুমংদ মাৰুত মদন অনল সখা সহী ॥
বিকসে সৰন্হি বহু কংজ গুংজত পুংজ মংজুল মধুকৰা।
কলহংস পিক সুক সৰস ৰৱ কৰি গান নাচহিং অপছৰা ॥
দো. সকল কলা কৰি কোটি বিধি হাৰেউ সেন সমেত।
চলী ন অচল সমাধি সিৱ কোপেউ হৃদযনিকেত ॥ ৮৬ ॥
দেখি ৰসাল বিটপ বৰ সাখা। তেহি পৰ চঢেউ মদনু মন মাখা ॥
সুমন চাপ নিজ সৰ সংধানে। অতি ৰিস তাকি শ্ৰৱন লগি তানে ॥
ছাডে বিষম বিসিখ উৰ লাগে। ছুটি সমাধি সংভু তব জাগে ॥
ভযউ ঈস মন ছোভু বিসেষী। নযন উঘাৰি সকল দিসি দেখী ॥
সৌৰভ পল্লৱ মদনু বিলোকা। ভযউ কোপু কংপেউ ত্ৰৈলোকা ॥
তব সিৱঁ তীসৰ নযন উঘাৰা। চিতৱত কামু ভযউ জৰি ছাৰা ॥
হাহাকাৰ ভযউ জগ ভাৰী। ডৰপে সুৰ ভএ অসুৰ সুখাৰী ॥
সমুঝি কামসুখু সোচহিং ভোগী। ভএ অকংটক সাধক জোগী ॥
ছং. জোগি অকংটক ভএ পতি গতি সুনত ৰতি মুৰুছিত ভঈ।
ৰোদতি বদতি বহু ভাঁতি কৰুনা কৰতি সংকৰ পহিং গঈ।
অতি প্ৰেম কৰি বিনতী বিবিধ বিধি জোৰি কৰ সন্মুখ ৰহী।
প্ৰভু আসুতোষ কৃপাল সিৱ অবলা নিৰখি বোলে সহী ॥
দো. অব তেং ৰতি তৱ নাথ কৰ হোইহি নামু অনংগু।
বিনু বপু ব্যাপিহি সবহি পুনি সুনু নিজ মিলন প্ৰসংগু ॥ ৮৭ ॥
জব জদুবংস কৃষ্ন অৱতাৰা। হোইহি হৰন মহা মহিভাৰা ॥
কৃষ্ন তনয হোইহি পতি তোৰা। বচনু অন্যথা হোই ন মোৰা ॥
ৰতি গৱনী সুনি সংকৰ বানী। কথা অপৰ অব কহউঁ বখানী ॥
দেৱন্হ সমাচাৰ সব পাএ। ব্ৰহ্মাদিক বৈকুংঠ সিধাএ ॥
সব সুৰ বিষ্নু বিৰংচি সমেতা। গএ জহাঁ সিৱ কৃপানিকেতা ॥
পৃথক পৃথক তিন্হ কীন্হি প্ৰসংসা। ভএ প্ৰসন্ন চংদ্ৰ অৱতংসা ॥
বোলে কৃপাসিংধু বৃষকেতূ। কহহু অমৰ আএ কেহি হেতূ ॥
কহ বিধি তুম্হ প্ৰভু অংতৰজামী। তদপি ভগতি বস বিনৱউঁ স্ৱামী ॥
দো. সকল সুৰন্হ কে হৃদযঁ অস সংকৰ পৰম উছাহু।
নিজ নযনন্হি দেখা চহহিং নাথ তুম্হাৰ বিবাহু ॥ ৮৮ ॥
যহ উত্সৱ দেখিঅ ভৰি লোচন। সোই কছু কৰহু মদন মদ মোচন।
কামু জাৰি ৰতি কহুঁ বৰু দীন্হা। কৃপাসিংধু যহ অতি ভল কীন্হা ॥
সাসতি কৰি পুনি কৰহিং পসাঊ। নাথ প্ৰভুন্হ কৰ সহজ সুভাঊ ॥
পাৰবতীং তপু কীন্হ অপাৰা। কৰহু তাসু অব অংগীকাৰা ॥
সুনি বিধি বিনয সমুঝি প্ৰভু বানী। ঐসেই হোউ কহা সুখু মানী ॥
তব দেৱন্হ দুংদুভীং বজাঈং। বৰষি সুমন জয জয সুৰ সাঈ ॥
অৱসৰু জানি সপ্তৰিষি আএ। তুৰতহিং বিধি গিৰিভৱন পঠাএ ॥
প্ৰথম গএ জহঁ ৰহী ভৱানী। বোলে মধুৰ বচন ছল সানী ॥
দো. কহা হমাৰ ন সুনেহু তব নাৰদ কেং উপদেস।
অব ভা ঝূঠ তুম্হাৰ পন জাৰেউ কামু মহেস ॥ ৮৯ ॥
মাসপাৰাযণ,তীসৰা ৱিশ্ৰাম
সুনি বোলীং মুসকাই ভৱানী। উচিত কহেহু মুনিবৰ বিগ্যানী ॥
তুম্হৰেং জান কামু অব জাৰা। অব লগি সংভু ৰহে সবিকাৰা ॥
হমৰেং জান সদা সিৱ জোগী। অজ অনৱদ্য অকাম অভোগী ॥
জৌং মৈং সিৱ সেযে অস জানী। প্ৰীতি সমেত কৰ্ম মন বানী ॥
তৌ হমাৰ পন সুনহু মুনীসা। কৰিহহিং সত্য কৃপানিধি ঈসা ॥
তুম্হ জো কহা হৰ জাৰেউ মাৰা। সোই অতি বড অবিবেকু তুম্হাৰা ॥
তাত অনল কৰ সহজ সুভাঊ। হিম তেহি নিকট জাই নহিং কাঊ ॥
গএঁ সমীপ সো অৱসি নসাঈ। অসি মন্মথ মহেস কী নাঈ ॥
দো. হিযঁ হৰষে মুনি বচন সুনি দেখি প্ৰীতি বিস্ৱাস ॥
চলে ভৱানিহি নাই সিৰ গএ হিমাচল পাস ॥ ৯০ ॥
সবু প্ৰসংগু গিৰিপতিহি সুনাৱা। মদন দহন সুনি অতি দুখু পাৱা ॥
বহুৰি কহেউ ৰতি কৰ বৰদানা। সুনি হিমৱংত বহুত সুখু মানা ॥
হৃদযঁ বিচাৰি সংভু প্ৰভুতাঈ। সাদৰ মুনিবৰ লিএ বোলাঈ ॥
সুদিনু সুনখতু সুঘৰী সোচাঈ। বেগি বেদবিধি লগন ধৰাঈ ॥
পত্ৰী সপ্তৰিষিন্হ সোই দীন্হী। গহি পদ বিনয হিমাচল কীন্হী ॥
জাই বিধিহি দীন্হি সো পাতী। বাচত প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাতী ॥
লগন বাচি অজ সবহি সুনাঈ। হৰষে মুনি সব সুৰ সমুদাঈ ॥
সুমন বৃষ্টি নভ বাজন বাজে। মংগল কলস দসহুঁ দিসি সাজে ॥
দো. লগে সঁৱাৰন সকল সুৰ বাহন বিবিধ বিমান।
হোহি সগুন মংগল সুভদ কৰহিং অপছৰা গান ॥ ৯১ ॥
সিৱহি সংভু গন কৰহিং সিংগাৰা। জটা মুকুট অহি মৌৰু সঁৱাৰা ॥
কুংডল কংকন পহিৰে ব্যালা। তন বিভূতি পট কেহৰি ছালা ॥
সসি ললাট সুংদৰ সিৰ গংগা। নযন তীনি উপবীত ভুজংগা ॥
গৰল কংঠ উৰ নৰ সিৰ মালা। অসিৱ বেষ সিৱধাম কৃপালা ॥
কৰ ত্ৰিসূল অৰু ডমৰু বিৰাজা। চলে বসহঁ চঢি বাজহিং বাজা ॥
দেখি সিৱহি সুৰত্ৰিয মুসুকাহীং। বৰ লাযক দুলহিনি জগ নাহীং ॥
বিষ্নু বিৰংচি আদি সুৰব্ৰাতা। চঢি চঢি বাহন চলে বৰাতা ॥
সুৰ সমাজ সব ভাঁতি অনূপা। নহিং বৰাত দূলহ অনুৰূপা ॥
দো. বিষ্নু কহা অস বিহসি তব বোলি সকল দিসিৰাজ।
বিলগ বিলগ হোই চলহু সব নিজ নিজ সহিত সমাজ ॥ ৯২ ॥
বৰ অনুহাৰি বৰাত ন ভাঈ। হঁসী কৰৈহহু পৰ পুৰ জাঈ ॥
বিষ্নু বচন সুনি সুৰ মুসকানে। নিজ নিজ সেন সহিত বিলগানে ॥
মনহীং মন মহেসু মুসুকাহীং। হৰি কে বিংগ্য বচন নহিং জাহীং ॥
অতি প্ৰিয বচন সুনত প্ৰিয কেৰে। ভৃংগিহি প্ৰেৰি সকল গন টেৰে ॥
সিৱ অনুসাসন সুনি সব আএ। প্ৰভু পদ জলজ সীস তিন্হ নাএ ॥
নানা বাহন নানা বেষা। বিহসে সিৱ সমাজ নিজ দেখা ॥
কোউ মুখহীন বিপুল মুখ কাহূ। বিনু পদ কৰ কোউ বহু পদ বাহূ ॥
বিপুল নযন কোউ নযন বিহীনা। ৰিষ্টপুষ্ট কোউ অতি তনখীনা ॥
ছং. তন খীন কোউ অতি পীন পাৱন কোউ অপাৱন গতি ধৰেং।
ভূষন কৰাল কপাল কৰ সব সদ্য সোনিত তন ভৰেং ॥
খৰ স্ৱান সুঅৰ সৃকাল মুখ গন বেষ অগনিত কো গনৈ।
বহু জিনস প্ৰেত পিসাচ জোগি জমাত বৰনত নহিং বনৈ ॥
সো. নাচহিং গাৱহিং গীত পৰম তৰংগী ভূত সব।
দেখত অতি বিপৰীত বোলহিং বচন বিচিত্ৰ বিধি ॥ ৯৩ ॥
জস দূলহু তসি বনী বৰাতা। কৌতুক বিবিধ হোহিং মগ জাতা ॥
ইহাঁ হিমাচল ৰচেউ বিতানা। অতি বিচিত্ৰ নহিং জাই বখানা ॥
সৈল সকল জহঁ লগি জগ মাহীং। লঘু বিসাল নহিং বৰনি সিৰাহীং ॥
বন সাগৰ সব নদীং তলাৱা। হিমগিৰি সব কহুঁ নেৱত পঠাৱা ॥
কামৰূপ সুংদৰ তন ধাৰী। সহিত সমাজ সহিত বৰ নাৰী ॥
গএ সকল তুহিনাচল গেহা। গাৱহিং মংগল সহিত সনেহা ॥
প্ৰথমহিং গিৰি বহু গৃহ সঁৱৰাএ। জথাজোগু তহঁ তহঁ সব ছাএ ॥
পুৰ সোভা অৱলোকি সুহাঈ। লাগই লঘু বিৰংচি নিপুনাঈ ॥
ছং. লঘু লাগ বিধি কী নিপুনতা অৱলোকি পুৰ সোভা সহী।
বন বাগ কূপ তডাগ সৰিতা সুভগ সব সক কো কহী ॥
মংগল বিপুল তোৰন পতাকা কেতু গৃহ গৃহ সোহহীং ॥
বনিতা পুৰুষ সুংদৰ চতুৰ ছবি দেখি মুনি মন মোহহীং ॥
দো. জগদংবা জহঁ অৱতৰী সো পুৰু বৰনি কি জাই।
ৰিদ্ধি সিদ্ধি সংপত্তি সুখ নিত নূতন অধিকাই ॥ ৯৪ ॥
নগৰ নিকট বৰাত সুনি আঈ। পুৰ খৰভৰু সোভা অধিকাঈ ॥
কৰি বনাৱ সজি বাহন নানা। চলে লেন সাদৰ অগৱানা ॥
হিযঁ হৰষে সুৰ সেন নিহাৰী। হৰিহি দেখি অতি ভএ সুখাৰী ॥
সিৱ সমাজ জব দেখন লাগে। বিডৰি চলে বাহন সব ভাগে ॥
ধৰি ধীৰজু তহঁ ৰহে সযানে। বালক সব লৈ জীৱ পৰানে ॥
গএঁ ভৱন পূছহিং পিতু মাতা। কহহিং বচন ভয কংপিত গাতা ॥
কহিঅ কাহ কহি জাই ন বাতা। জম কৰ ধাৰ কিধৌং বৰিআতা ॥
বৰু বৌৰাহ বসহঁ অসৱাৰা। ব্যাল কপাল বিভূষন ছাৰা ॥
ছং. তন ছাৰ ব্যাল কপাল ভূষন নগন জটিল ভযংকৰা।
সঁগ ভূত প্ৰেত পিসাচ জোগিনি বিকট মুখ ৰজনীচৰা ॥
জো জিঅত ৰহিহি বৰাত দেখত পুন্য বড তেহি কৰ সহী।
দেখিহি সো উমা বিবাহু ঘৰ ঘৰ বাত অসি লৰিকন্হ কহী ॥
দো. সমুঝি মহেস সমাজ সব জননি জনক মুসুকাহিং।
বাল বুঝাএ বিবিধ বিধি নিডৰ হোহু ডৰু নাহিং ॥ ৯৫ ॥
লৈ অগৱান বৰাতহি আএ। দিএ সবহি জনৱাস সুহাএ ॥
মৈনাঁ সুভ আৰতী সঁৱাৰী। সংগ সুমংগল গাৱহিং নাৰী ॥
কংচন থাৰ সোহ বৰ পানী। পৰিছন চলী হৰহি হৰষানী ॥
বিকট বেষ ৰুদ্ৰহি জব দেখা। অবলন্হ উৰ ভয ভযউ বিসেষা ॥
ভাগি ভৱন পৈঠীং অতি ত্ৰাসা। গএ মহেসু জহাঁ জনৱাসা ॥
মৈনা হৃদযঁ ভযউ দুখু ভাৰী। লীন্হী বোলি গিৰীসকুমাৰী ॥
অধিক সনেহঁ গোদ বৈঠাৰী। স্যাম সৰোজ নযন ভৰে বাৰী ॥
জেহিং বিধি তুম্হহি ৰূপু অস দীন্হা। তেহিং জড বৰু বাউৰ কস কীন্হা ॥
ছং. কস কীন্হ বৰু বৌৰাহ বিধি জেহিং তুম্হহি সুংদৰতা দঈ।
জো ফলু চহিঅ সুৰতৰুহিং সো বৰবস ববূৰহিং লাগঈ ॥
তুম্হ সহিত গিৰি তেং গিৰৌং পাৱক জৰৌং জলনিধি মহুঁ পৰৌং ॥
ঘৰু জাউ অপজসু হোউ জগ জীৱত বিবাহু ন হৌং কৰৌং ॥
দো. ভঈ বিকল অবলা সকল দুখিত দেখি গিৰিনাৰি।
কৰি বিলাপু ৰোদতি বদতি সুতা সনেহু সঁভাৰি ॥ ৯৬ ॥
নাৰদ কৰ মৈং কাহ বিগাৰা। ভৱনু মোৰ জিন্হ বসত উজাৰা ॥
অস উপদেসু উমহি জিন্হ দীন্হা। বৌৰে বৰহি লগি তপু কীন্হা ॥
সাচেহুঁ উন্হ কে মোহ ন মাযা। উদাসীন ধনু ধামু ন জাযা ॥
পৰ ঘৰ ঘালক লাজ ন ভীৰা। বাঝঁ কি জান প্ৰসৱ কৈং পীৰা ॥
জননিহি বিকল বিলোকি ভৱানী। বোলী জুত বিবেক মৃদু বানী ॥
অস বিচাৰি সোচহি মতি মাতা। সো ন টৰই জো ৰচই বিধাতা ॥
কৰম লিখা জৌ বাউৰ নাহূ। তৌ কত দোসু লগাইঅ কাহূ ॥
তুম্হ সন মিটহিং কি বিধি কে অংকা। মাতু ব্যৰ্থ জনি লেহু কলংকা ॥
ছং. জনি লেহু মাতু কলংকু কৰুনা পৰিহৰহু অৱসৰ নহীং।
দুখু সুখু জো লিখা লিলাৰ হমৰেং জাব জহঁ পাউব তহীং ॥
সুনি উমা বচন বিনীত কোমল সকল অবলা সোচহীং ॥
বহু ভাঁতি বিধিহি লগাই দূষন নযন বাৰি বিমোচহীং ॥
দো. তেহি অৱসৰ নাৰদ সহিত অৰু ৰিষি সপ্ত সমেত।
সমাচাৰ সুনি তুহিনগিৰি গৱনে তুৰত নিকেত ॥ ৯৭ ॥
তব নাৰদ সবহি সমুঝাৱা। পূৰুব কথাপ্ৰসংগু সুনাৱা ॥
মযনা সত্য সুনহু মম বানী। জগদংবা তৱ সুতা ভৱানী ॥
অজা অনাদি সক্তি অবিনাসিনি। সদা সংভু অৰধংগ নিৱাসিনি ॥
জগ সংভৱ পালন লয কাৰিনি। নিজ ইচ্ছা লীলা বপু ধাৰিনি ॥
জনমীং প্ৰথম দচ্ছ গৃহ জাঈ। নামু সতী সুংদৰ তনু পাঈ ॥
তহঁহুঁ সতী সংকৰহি বিবাহীং। কথা প্ৰসিদ্ধ সকল জগ মাহীং ॥
এক বাৰ আৱত সিৱ সংগা। দেখেউ ৰঘুকুল কমল পতংগা ॥
ভযউ মোহু সিৱ কহা ন কীন্হা। ভ্ৰম বস বেষু সীয কৰ লীন্হা ॥
ছং. সিয বেষু সতী জো কীন্হ তেহি অপৰাধ সংকৰ পৰিহৰীং।
হৰ বিৰহঁ জাই বহোৰি পিতু কেং জগ্য জোগানল জৰীং ॥
অব জনমি তুম্হৰে ভৱন নিজ পতি লাগি দাৰুন তপু কিযা।
অস জানি সংসয তজহু গিৰিজা সৰ্বদা সংকৰ প্ৰিযা ॥
দো. সুনি নাৰদ কে বচন তব সব কৰ মিটা বিষাদ।
ছন মহুঁ ব্যাপেউ সকল পুৰ ঘৰ ঘৰ যহ সংবাদ ॥ ৯৮ ॥
তব মযনা হিমৱংতু অনংদে। পুনি পুনি পাৰবতী পদ বংদে ॥
নাৰি পুৰুষ সিসু জুবা সযানে। নগৰ লোগ সব অতি হৰষানে ॥
লগে হোন পুৰ মংগলগানা। সজে সবহি হাটক ঘট নানা ॥
ভাঁতি অনেক ভঈ জেৱৰানা। সূপসাস্ত্ৰ জস কছু ব্যৱহাৰা ॥
সো জেৱনাৰ কি জাই বখানী। বসহিং ভৱন জেহিং মাতু ভৱানী ॥
সাদৰ বোলে সকল বৰাতী। বিষ্নু বিৰংচি দেৱ সব জাতী ॥
বিবিধি পাঁতি বৈঠী জেৱনাৰা। লাগে পৰুসন নিপুন সুআৰা ॥
নাৰিবৃংদ সুৰ জেৱঁত জানী। লগীং দেন গাৰীং মৃদু বানী ॥
ছং. গাৰীং মধুৰ স্ৱৰ দেহিং সুংদৰি বিংগ্য বচন সুনাৱহীং।
ভোজনু কৰহিং সুৰ অতি বিলংবু বিনোদু সুনি সচু পাৱহীং ॥
জেৱঁত জো বঢ্যো অনংদু সো মুখ কোটিহূঁ ন পৰৈ কহ্যো।
অচৱাঁই দীন্হে পান গৱনে বাস জহঁ জাকো ৰহ্যো ॥
দো. বহুৰি মুনিন্হ হিমৱংত কহুঁ লগন সুনাঈ আই।
সময বিলোকি বিবাহ কৰ পঠএ দেৱ বোলাই ॥ ৯৯ ॥
বোলি সকল সুৰ সাদৰ লীন্হে। সবহি জথোচিত আসন দীন্হে ॥
বেদী বেদ বিধান সঁৱাৰী। সুভগ সুমংগল গাৱহিং নাৰী ॥
সিংঘাসনু অতি দিব্য সুহাৱা। জাই ন বৰনি বিৰংচি বনাৱা ॥
বৈঠে সিৱ বিপ্ৰন্হ সিৰু নাঈ। হৃদযঁ সুমিৰি নিজ প্ৰভু ৰঘুৰাঈ ॥
বহুৰি মুনীসন্হ উমা বোলাঈ। কৰি সিংগাৰু সখীং লৈ আঈ ॥
দেখত ৰূপু সকল সুৰ মোহে। বৰনৈ ছবি অস জগ কবি কো হৈ ॥
জগদংবিকা জানি ভৱ ভামা। সুৰন্হ মনহিং মন কীন্হ প্ৰনামা ॥
সুংদৰতা মৰজাদ ভৱানী। জাই ন কোটিহুঁ বদন বখানী ॥
ছং. কোটিহুঁ বদন নহিং বনৈ বৰনত জগ জননি সোভা মহা।
সকুচহিং কহত শ্ৰুতি সেষ সাৰদ মংদমতি তুলসী কহা ॥
ছবিখানি মাতু ভৱানি গৱনী মধ্য মংডপ সিৱ জহাঁ ॥
অৱলোকি সকহিং ন সকুচ পতি পদ কমল মনু মধুকৰু তহাঁ ॥
দো. মুনি অনুসাসন গনপতিহি পূজেউ সংভু ভৱানি।
কোউ সুনি সংসয কৰৈ জনি সুৰ অনাদি জিযঁ জানি ॥ ১০০ ॥
জসি বিবাহ কৈ বিধি শ্ৰুতি গাঈ। মহামুনিন্হ সো সব কৰৱাঈ ॥
গহি গিৰীস কুস কন্যা পানী। ভৱহি সমৰপীং জানি ভৱানী ॥
পানিগ্ৰহন জব কীন্হ মহেসা। হিংযঁ হৰষে তব সকল সুৰেসা ॥
বেদ মংত্ৰ মুনিবৰ উচ্চৰহীং। জয জয জয সংকৰ সুৰ কৰহীং ॥
বাজহিং বাজন বিবিধ বিধানা। সুমনবৃষ্টি নভ ভৈ বিধি নানা ॥
হৰ গিৰিজা কৰ ভযউ বিবাহূ। সকল ভুৱন ভৰি ৰহা উছাহূ ॥
দাসীং দাস তুৰগ ৰথ নাগা। ধেনু বসন মনি বস্তু বিভাগা ॥
অন্ন কনকভাজন ভৰি জানা। দাইজ দীন্হ ন জাই বখানা ॥
ছং. দাইজ দিযো বহু ভাঁতি পুনি কৰ জোৰি হিমভূধৰ কহ্যো।
কা দেউঁ পূৰনকাম সংকৰ চৰন পংকজ গহি ৰহ্যো ॥
সিৱঁ কৃপাসাগৰ সসুৰ কৰ সংতোষু সব ভাঁতিহিং কিযো।
পুনি গহে পদ পাথোজ মযনাঁ প্ৰেম পৰিপূৰন হিযো ॥
দো. নাথ উমা মন প্ৰান সম গৃহকিংকৰী কৰেহু।
ছমেহু সকল অপৰাধ অব হোই প্ৰসন্ন বৰু দেহু ॥ ১০১ ॥
বহু বিধি সংভু সাস সমুঝাঈ। গৱনী ভৱন চৰন সিৰু নাঈ ॥
জননীং উমা বোলি তব লীন্হী। লৈ উছংগ সুংদৰ সিখ দীন্হী ॥
কৰেহু সদা সংকৰ পদ পূজা। নাৰিধৰমু পতি দেউ ন দূজা ॥
বচন কহত ভৰে লোচন বাৰী। বহুৰি লাই উৰ লীন্হি কুমাৰী ॥
কত বিধি সৃজীং নাৰি জগ মাহীং। পৰাধীন সপনেহুঁ সুখু নাহীং ॥
ভৈ অতি প্ৰেম বিকল মহতাৰী। ধীৰজু কীন্হ কুসময বিচাৰী ॥
পুনি পুনি মিলতি পৰতি গহি চৰনা। পৰম প্ৰেম কছু জাই ন বৰনা ॥
সব নাৰিন্হ মিলি ভেটি ভৱানী। জাই জননি উৰ পুনি লপটানী ॥
ছং. জননিহি বহুৰি মিলি চলী উচিত অসীস সব কাহূঁ দঈং।
ফিৰি ফিৰি বিলোকতি মাতু তন তব সখীং লৈ সিৱ পহিং গঈ ॥
জাচক সকল সংতোষি সংকৰু উমা সহিত ভৱন চলে।
সব অমৰ হৰষে সুমন বৰষি নিসান নভ বাজে ভলে ॥
দো. চলে সংগ হিমৱংতু তব পহুঁচাৱন অতি হেতু।
বিবিধ ভাঁতি পৰিতোষু কৰি বিদা কীন্হ বৃষকেতু ॥ ১০২ ॥
তুৰত ভৱন আএ গিৰিৰাঈ। সকল সৈল সৰ লিএ বোলাঈ ॥
আদৰ দান বিনয বহুমানা। সব কৰ বিদা কীন্হ হিমৱানা ॥
জবহিং সংভু কৈলাসহিং আএ। সুৰ সব নিজ নিজ লোক সিধাএ ॥
জগত মাতু পিতু সংভু ভৱানী। তেহী সিংগাৰু ন কহউঁ বখানী ॥
কৰহিং বিবিধ বিধি ভোগ বিলাসা। গনন্হ সমেত বসহিং কৈলাসা ॥
হৰ গিৰিজা বিহাৰ নিত নযঊ। এহি বিধি বিপুল কাল চলি গযঊ ॥
তব জনমেউ ষটবদন কুমাৰা। তাৰকু অসুৰ সমৰ জেহিং মাৰা ॥
আগম নিগম প্ৰসিদ্ধ পুৰানা। ষন্মুখ জন্মু সকল জগ জানা ॥
ছং. জগু জান ষন্মুখ জন্মু কৰ্মু প্ৰতাপু পুৰুষাৰথু মহা।
তেহি হেতু মৈং বৃষকেতু সুত কৰ চৰিত সংছেপহিং কহা ॥
যহ উমা সংগু বিবাহু জে নৰ নাৰি কহহিং জে গাৱহীং।
কল্যান কাজ বিবাহ মংগল সৰ্বদা সুখু পাৱহীং ॥
দো. চৰিত সিংধু গিৰিজা ৰমন বেদ ন পাৱহিং পাৰু।
বৰনৈ তুলসীদাসু কিমি অতি মতিমংদ গৱাঁৰু ॥ ১০৩ ॥
সংভু চৰিত সুনি সৰস সুহাৱা। ভৰদ্ৱাজ মুনি অতি সুখ পাৱা ॥
বহু লালসা কথা পৰ বাঢী। নযনন্হি নীৰু ৰোমাৱলি ঠাঢী ॥
প্ৰেম বিবস মুখ আৱ ন বানী। দসা দেখি হৰষে মুনি গ্যানী ॥
অহো ধন্য তৱ জন্মু মুনীসা। তুম্হহি প্ৰান সম প্ৰিয গৌৰীসা ॥
সিৱ পদ কমল জিন্হহি ৰতি নাহীং। ৰামহি তে সপনেহুঁ ন সোহাহীং ॥
বিনু ছল বিস্ৱনাথ পদ নেহূ। ৰাম ভগত কৰ লচ্ছন এহূ ॥
সিৱ সম কো ৰঘুপতি ব্ৰতধাৰী। বিনু অঘ তজী সতী অসি নাৰী ॥
পনু কৰি ৰঘুপতি ভগতি দেখাঈ। কো সিৱ সম ৰামহি প্ৰিয ভাঈ ॥
দো. প্ৰথমহিং মৈ কহি সিৱ চৰিত বূঝা মৰমু তুম্হাৰ।
সুচি সেৱক তুম্হ ৰাম কে ৰহিত সমস্ত বিকাৰ ॥ ১০৪ ॥
মৈং জানা তুম্হাৰ গুন সীলা। কহউঁ সুনহু অব ৰঘুপতি লীলা ॥
সুনু মুনি আজু সমাগম তোৰেং। কহি ন জাই জস সুখু মন মোৰেং ॥
ৰাম চৰিত অতি অমিত মুনিসা। কহি ন সকহিং সত কোটি অহীসা ॥
তদপি জথাশ্ৰুত কহউঁ বখানী। সুমিৰি গিৰাপতি প্ৰভু ধনুপানী ॥
সাৰদ দাৰুনাৰি সম স্ৱামী। ৰামু সূত্ৰধৰ অংতৰজামী ॥
জেহি পৰ কৃপা কৰহিং জনু জানী। কবি উৰ অজিৰ নচাৱহিং বানী ॥
প্ৰনৱউঁ সোই কৃপাল ৰঘুনাথা। বৰনউঁ বিসদ তাসু গুন গাথা ॥
পৰম ৰম্য গিৰিবৰু কৈলাসূ। সদা জহাঁ সিৱ উমা নিৱাসূ ॥
দো. সিদ্ধ তপোধন জোগিজন সূৰ কিংনৰ মুনিবৃংদ।
বসহিং তহাঁ সুকৃতী সকল সেৱহিং সিব সুখকংদ ॥ ১০৫ ॥
হৰি হৰ বিমুখ ধৰ্ম ৰতি নাহীং। তে নৰ তহঁ সপনেহুঁ নহিং জাহীং ॥
তেহি গিৰি পৰ বট বিটপ বিসালা। নিত নূতন সুংদৰ সব কালা ॥
ত্ৰিবিধ সমীৰ সুসীতলি ছাযা। সিৱ বিশ্ৰাম বিটপ শ্ৰুতি গাযা ॥
এক বাৰ তেহি তৰ প্ৰভু গযঊ। তৰু বিলোকি উৰ অতি সুখু ভযঊ ॥
নিজ কৰ ডাসি নাগৰিপু ছালা। বৈঠৈ সহজহিং সংভু কৃপালা ॥
কুংদ ইংদু দৰ গৌৰ সৰীৰা। ভুজ প্ৰলংব পৰিধন মুনিচীৰা ॥
তৰুন অৰুন অংবুজ সম চৰনা। নখ দুতি ভগত হৃদয তম হৰনা ॥
ভুজগ ভূতি ভূষন ত্ৰিপুৰাৰী। আননু সৰদ চংদ ছবি হাৰী ॥
দো. জটা মুকুট সুৰসৰিত সিৰ লোচন নলিন বিসাল।
নীলকংঠ লাৱন্যনিধি সোহ বালবিধু ভাল ॥ ১০৬ ॥
বৈঠে সোহ কামৰিপু কৈসেং। ধৰেং সৰীৰু সাংতৰসু জৈসেং ॥
পাৰবতী ভল অৱসৰু জানী। গঈ সংভু পহিং মাতু ভৱানী ॥
জানি প্ৰিযা আদৰু অতি কীন্হা। বাম ভাগ আসনু হৰ দীন্হা ॥
বৈঠীং সিৱ সমীপ হৰষাঈ। পূৰুব জন্ম কথা চিত আঈ ॥
পতি হিযঁ হেতু অধিক অনুমানী। বিহসি উমা বোলীং প্ৰিয বানী ॥
কথা জো সকল লোক হিতকাৰী। সোই পূছন চহ সৈলকুমাৰী ॥
বিস্ৱনাথ মম নাথ পুৰাৰী। ত্ৰিভুৱন মহিমা বিদিত তুম্হাৰী ॥
চৰ অৰু অচৰ নাগ নৰ দেৱা। সকল কৰহিং পদ পংকজ সেৱা ॥
দো. প্ৰভু সমৰথ সৰ্বগ্য সিৱ সকল কলা গুন ধাম ॥
জোগ গ্যান বৈৰাগ্য নিধি প্ৰনত কলপতৰু নাম ॥ ১০৭ ॥
জৌং মো পৰ প্ৰসন্ন সুখৰাসী। জানিঅ সত্য মোহি নিজ দাসী ॥
তৌং প্ৰভু হৰহু মোৰ অগ্যানা। কহি ৰঘুনাথ কথা বিধি নানা ॥
জাসু ভৱনু সুৰতৰু তৰ হোঈ। সহি কি দৰিদ্ৰ জনিত দুখু সোঈ ॥
সসিভূষন অস হৃদযঁ বিচাৰী। হৰহু নাথ মম মতি ভ্ৰম ভাৰী ॥
প্ৰভু জে মুনি পৰমাৰথবাদী। কহহিং ৰাম কহুঁ ব্ৰহ্ম অনাদী ॥
সেস সাৰদা বেদ পুৰানা। সকল কৰহিং ৰঘুপতি গুন গানা ॥
তুম্হ পুনি ৰাম ৰাম দিন ৰাতী। সাদৰ জপহু অনঁগ আৰাতী ॥
ৰামু সো অৱধ নৃপতি সুত সোঈ। কী অজ অগুন অলখগতি কোঈ ॥
দো. জৌং নৃপ তনয ত ব্ৰহ্ম কিমি নাৰি বিৰহঁ মতি ভোৰি।
দেখ চৰিত মহিমা সুনত ভ্ৰমতি বুদ্ধি অতি মোৰি ॥ ১০৮ ॥
জৌং অনীহ ব্যাপক বিভু কোঊ। কবহু বুঝাই নাথ মোহি সোঊ ॥
অগ্য জানি ৰিস উৰ জনি ধৰহূ। জেহি বিধি মোহ মিটৈ সোই কৰহূ ॥
মৈ বন দীখি ৰাম প্ৰভুতাঈ। অতি ভয বিকল ন তুম্হহি সুনাঈ ॥
তদপি মলিন মন বোধু ন আৱা। সো ফলু ভলী ভাঁতি হম পাৱা ॥
অজহূঁ কছু সংসউ মন মোৰে। কৰহু কৃপা বিনৱউঁ কৰ জোৰেং ॥
প্ৰভু তব মোহি বহু ভাঁতি প্ৰবোধা। নাথ সো সমুঝি কৰহু জনি ক্ৰোধা ॥
তব কৰ অস বিমোহ অব নাহীং। ৰামকথা পৰ ৰুচি মন মাহীং ॥
কহহু পুনীত ৰাম গুন গাথা। ভুজগৰাজ ভূষন সুৰনাথা ॥
দো. বংদউ পদ ধৰি ধৰনি সিৰু বিনয কৰউঁ কৰ জোৰি।
বৰনহু ৰঘুবৰ বিসদ জসু শ্ৰুতি সিদ্ধাংত নিচোৰি ॥ ১০৯ ॥
জদপি জোষিতা নহিং অধিকাৰী। দাসী মন ক্ৰম বচন তুম্হাৰী ॥
গূঢউ তত্ত্ৱ ন সাধু দুৰাৱহিং। আৰত অধিকাৰী জহঁ পাৱহিং ॥
অতি আৰতি পূছউঁ সুৰৰাযা। ৰঘুপতি কথা কহহু কৰি দাযা ॥
প্ৰথম সো কাৰন কহহু বিচাৰী। নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম সগুন বপু ধাৰী ॥
পুনি প্ৰভু কহহু ৰাম অৱতাৰা। বালচৰিত পুনি কহহু উদাৰা ॥
কহহু জথা জানকী বিবাহীং। ৰাজ তজা সো দূষন কাহীং ॥
বন বসি কীন্হে চৰিত অপাৰা। কহহু নাথ জিমি ৰাৱন মাৰা ॥
ৰাজ বৈঠি কীন্হীং বহু লীলা। সকল কহহু সংকৰ সুখলীলা ॥
দো. বহুৰি কহহু কৰুনাযতন কীন্হ জো অচৰজ ৰাম।
প্ৰজা সহিত ৰঘুবংসমনি কিমি গৱনে নিজ ধাম ॥ ১১০ ॥
পুনি প্ৰভু কহহু সো তত্ত্ৱ বখানী। জেহিং বিগ্যান মগন মুনি গ্যানী ॥
ভগতি গ্যান বিগ্যান বিৰাগা। পুনি সব বৰনহু সহিত বিভাগা ॥
ঔৰউ ৰাম ৰহস্য অনেকা। কহহু নাথ অতি বিমল বিবেকা ॥
জো প্ৰভু মৈং পূছা নহি হোঈ। সোউ দযাল ৰাখহু জনি গোঈ ॥
তুম্হ ত্ৰিভুৱন গুৰ বেদ বখানা। আন জীৱ পাঁৱৰ কা জানা ॥
প্ৰস্ন উমা কৈ সহজ সুহাঈ। ছল বিহীন সুনি সিৱ মন ভাঈ ॥
হৰ হিযঁ ৰামচৰিত সব আএ। প্ৰেম পুলক লোচন জল ছাএ ॥
শ্ৰীৰঘুনাথ ৰূপ উৰ আৱা। পৰমানংদ অমিত সুখ পাৱা ॥
দো. মগন ধ্যানৰস দংড জুগ পুনি মন বাহেৰ কীন্হ।
ৰঘুপতি চৰিত মহেস তব হৰষিত বৰনৈ লীন্হ ॥ ১১১ ॥
ঝূঠেউ সত্য জাহি বিনু জানেং। জিমি ভুজংগ বিনু ৰজু পহিচানেং ॥
জেহি জানেং জগ জাই হেৰাঈ। জাগেং জথা সপন ভ্ৰম জাঈ ॥
বংদউঁ বালৰূপ সোঈ ৰামূ। সব সিধি সুলভ জপত জিসু নামূ ॥
মংগল ভৱন অমংগল হাৰী। দ্ৰৱউ সো দসৰথ অজিৰ বিহাৰী ॥
কৰি প্ৰনাম ৰামহি ত্ৰিপুৰাৰী। হৰষি সুধা সম গিৰা উচাৰী ॥
ধন্য ধন্য গিৰিৰাজকুমাৰী। তুম্হ সমান নহিং কোউ উপকাৰী ॥
পূঁছেহু ৰঘুপতি কথা প্ৰসংগা। সকল লোক জগ পাৱনি গংগা ॥
তুম্হ ৰঘুবীৰ চৰন অনুৰাগী। কীন্হহু প্ৰস্ন জগত হিত লাগী ॥
দো. ৰামকৃপা তেং পাৰবতি সপনেহুঁ তৱ মন মাহিং।
সোক মোহ সংদেহ ভ্ৰম মম বিচাৰ কছু নাহিং ॥ ১১২ ॥
তদপি অসংকা কীন্হিহু সোঈ। কহত সুনত সব কৰ হিত হোঈ ॥
জিন্হ হৰি কথা সুনী নহিং কানা। শ্ৰৱন ৰংধ্ৰ অহিভৱন সমানা ॥
নযনন্হি সংত দৰস নহিং দেখা। লোচন মোৰপংখ কৰ লেখা ॥
তে সিৰ কটু তুংবৰি সমতূলা। জে ন নমত হৰি গুৰ পদ মূলা ॥
জিন্হ হৰিভগতি হৃদযঁ নহিং আনী। জীৱত সৱ সমান তেই প্ৰানী ॥
জো নহিং কৰই ৰাম গুন গানা। জীহ সো দাদুৰ জীহ সমানা ॥
কুলিস কঠোৰ নিঠুৰ সোই ছাতী। সুনি হৰিচৰিত ন জো হৰষাতী ॥
গিৰিজা সুনহু ৰাম কৈ লীলা। সুৰ হিত দনুজ বিমোহনসীলা ॥
দো. ৰামকথা সুৰধেনু সম সেৱত সব সুখ দানি।
সতসমাজ সুৰলোক সব কো ন সুনৈ অস জানি ॥ ১১৩ ॥
ৰামকথা সুংদৰ কৰ তাৰী। সংসয বিহগ উডাৱনিহাৰী ॥
ৰামকথা কলি বিটপ কুঠাৰী। সাদৰ সুনু গিৰিৰাজকুমাৰী ॥
ৰাম নাম গুন চৰিত সুহাএ। জনম কৰম অগনিত শ্ৰুতি গাএ ॥
জথা অনংত ৰাম ভগৱানা। তথা কথা কীৰতি গুন নানা ॥
তদপি জথা শ্ৰুত জসি মতি মোৰী। কহিহউঁ দেখি প্ৰীতি অতি তোৰী ॥
উমা প্ৰস্ন তৱ সহজ সুহাঈ। সুখদ সংতসংমত মোহি ভাঈ ॥
এক বাত নহি মোহি সোহানী। জদপি মোহ বস কহেহু ভৱানী ॥
তুম জো কহা ৰাম কোউ আনা। জেহি শ্ৰুতি গাৱ ধৰহিং মুনি ধ্যানা ॥
দো. কহহি সুনহি অস অধম নৰ গ্ৰসে জে মোহ পিসাচ।
পাষংডী হৰি পদ বিমুখ জানহিং ঝূঠ ন সাচ ॥ ১১৪ ॥
অগ্য অকোবিদ অংধ অভাগী। কাঈ বিষয মুকৰ মন লাগী ॥
লংপট কপটী কুটিল বিসেষী। সপনেহুঁ সংতসভা নহিং দেখী ॥
কহহিং তে বেদ অসংমত বানী। জিন্হ কেং সূঝ লাভু নহিং হানী ॥
মুকৰ মলিন অৰু নযন বিহীনা। ৰাম ৰূপ দেখহিং কিমি দীনা ॥
জিন্হ কেং অগুন ন সগুন বিবেকা। জল্পহিং কল্পিত বচন অনেকা ॥
হৰিমাযা বস জগত ভ্ৰমাহীং। তিন্হহি কহত কছু অঘটিত নাহীং ॥
বাতুল ভূত বিবস মতৱাৰে। তে নহিং বোলহিং বচন বিচাৰে ॥
জিন্হ কৃত মহামোহ মদ পানা। তিন্ কৰ কহা কৰিঅ নহিং কানা ॥
সো. অস নিজ হৃদযঁ বিচাৰি তজু সংসয ভজু ৰাম পদ।
সুনু গিৰিৰাজ কুমাৰি ভ্ৰম তম ৰবি কৰ বচন মম ॥ ১১৫ ॥
সগুনহি অগুনহি নহিং কছু ভেদা। গাৱহিং মুনি পুৰান বুধ বেদা ॥
অগুন অৰুপ অলখ অজ জোঈ। ভগত প্ৰেম বস সগুন সো হোঈ ॥
জো গুন ৰহিত সগুন সোই কৈসেং। জলু হিম উপল বিলগ নহিং জৈসেং ॥
জাসু নাম ভ্ৰম তিমিৰ পতংগা। তেহি কিমি কহিঅ বিমোহ প্ৰসংগা ॥
ৰাম সচ্চিদানংদ দিনেসা। নহিং তহঁ মোহ নিসা লৱলেসা ॥
সহজ প্ৰকাসৰুপ ভগৱানা। নহিং তহঁ পুনি বিগ্যান বিহানা ॥
হৰষ বিষাদ গ্যান অগ্যানা। জীৱ ধৰ্ম অহমিতি অভিমানা ॥
ৰাম ব্ৰহ্ম ব্যাপক জগ জানা। পৰমানন্দ পৰেস পুৰানা ॥
দো. পুৰুষ প্ৰসিদ্ধ প্ৰকাস নিধি প্ৰগট পৰাৱৰ নাথ ॥
ৰঘুকুলমনি মম স্ৱামি সোই কহি সিৱঁ নাযউ মাথ ॥ ১১৬ ॥
নিজ ভ্ৰম নহিং সমুঝহিং অগ্যানী। প্ৰভু পৰ মোহ ধৰহিং জড প্ৰানী ॥
জথা গগন ঘন পটল নিহাৰী। ঝাঁপেউ মানু কহহিং কুবিচাৰী ॥
চিতৱ জো লোচন অংগুলি লাএঁ। প্ৰগট জুগল সসি তেহি কে ভাএঁ ॥
উমা ৰাম বিষইক অস মোহা। নভ তম ধূম ধূৰি জিমি সোহা ॥
বিষয কৰন সুৰ জীৱ সমেতা। সকল এক তেং এক সচেতা ॥
সব কৰ পৰম প্ৰকাসক জোঈ। ৰাম অনাদি অৱধপতি সোঈ ॥
জগত প্ৰকাস্য প্ৰকাসক ৰামূ। মাযাধীস গ্যান গুন ধামূ ॥
জাসু সত্যতা তেং জড মাযা। ভাস সত্য ইৱ মোহ সহাযা ॥
দো. ৰজত সীপ মহুঁ মাস জিমি জথা ভানু কৰ বাৰি।
জদপি মৃষা তিহুঁ কাল সোই ভ্ৰম ন সকই কোউ টাৰি ॥ ১১৭ ॥
এহি বিধি জগ হৰি আশ্ৰিত ৰহঈ। জদপি অসত্য দেত দুখ অহঈ ॥
জৌং সপনেং সিৰ কাটৈ কোঈ। বিনু জাগেং ন দূৰি দুখ হোঈ ॥
জাসু কৃপাঁ অস ভ্ৰম মিটি জাঈ। গিৰিজা সোই কৃপাল ৰঘুৰাঈ ॥
আদি অংত কোউ জাসু ন পাৱা। মতি অনুমানি নিগম অস গাৱা ॥
বিনু পদ চলই সুনই বিনু কানা। কৰ বিনু কৰম কৰই বিধি নানা ॥
আনন ৰহিত সকল ৰস ভোগী। বিনু বানী বকতা বড জোগী ॥
তনু বিনু পৰস নযন বিনু দেখা। গ্ৰহই ঘ্ৰান বিনু বাস অসেষা ॥
অসি সব ভাঁতি অলৌকিক কৰনী। মহিমা জাসু জাই নহিং বৰনী ॥
দো. জেহি ইমি গাৱহি বেদ বুধ জাহি ধৰহিং মুনি ধ্যান ॥
সোই দসৰথ সুত ভগত হিত কোসলপতি ভগৱান ॥ ১১৮ ॥
কাসীং মৰত জংতু অৱলোকী। জাসু নাম বল কৰউঁ বিসোকী ॥
সোই প্ৰভু মোৰ চৰাচৰ স্ৱামী। ৰঘুবৰ সব উৰ অংতৰজামী ॥
বিবসহুঁ জাসু নাম নৰ কহহীং। জনম অনেক ৰচিত অঘ দহহীং ॥
সাদৰ সুমিৰন জে নৰ কৰহীং। ভৱ বাৰিধি গোপদ ইৱ তৰহীং ॥
ৰাম সো পৰমাতমা ভৱানী। তহঁ ভ্ৰম অতি অবিহিত তৱ বানী ॥
অস সংসয আনত উৰ মাহীং। গ্যান বিৰাগ সকল গুন জাহীং ॥
সুনি সিৱ কে ভ্ৰম ভংজন বচনা। মিটি গৈ সব কুতৰক কৈ ৰচনা ॥
ভই ৰঘুপতি পদ প্ৰীতি প্ৰতীতী। দাৰুন অসংভাৱনা বীতী ॥
দো. পুনি পুনি প্ৰভু পদ কমল গহি জোৰি পংকৰুহ পানি।
বোলী গিৰিজা বচন বৰ মনহুঁ প্ৰেম ৰস সানি ॥ ১১৯ ॥
সসি কৰ সম সুনি গিৰা তুম্হাৰী। মিটা মোহ সৰদাতপ ভাৰী ॥
তুম্হ কৃপাল সবু সংসউ হৰেঊ। ৰাম স্ৱৰুপ জানি মোহি পৰেঊ ॥
নাথ কৃপাঁ অব গযউ বিষাদা। সুখী ভযউঁ প্ৰভু চৰন প্ৰসাদা ॥
অব মোহি আপনি কিংকৰি জানী। জদপি সহজ জড নাৰি অযানী ॥
প্ৰথম জো মৈং পূছা সোই কহহূ। জৌং মো পৰ প্ৰসন্ন প্ৰভু অহহূ ॥
ৰাম ব্ৰহ্ম চিনময অবিনাসী। সৰ্ব ৰহিত সব উৰ পুৰ বাসী ॥
নাথ ধৰেউ নৰতনু কেহি হেতূ। মোহি সমুঝাই কহহু বৃষকেতূ ॥
উমা বচন সুনি পৰম বিনীতা। ৰামকথা পৰ প্ৰীতি পুনীতা ॥
দো. হিঁযঁ হৰষে কামাৰি তব সংকৰ সহজ সুজান
বহু বিধি উমহি প্ৰসংসি পুনি বোলে কৃপানিধান ॥ ১২০(ক) ॥
নৱান্হপাৰাযন,পহলা ৱিশ্ৰাম
মাসপাৰাযণ, চৌথা ৱিশ্ৰাম
সো. সুনু সুভ কথা ভৱানি ৰামচৰিতমানস বিমল।
কহা ভুসুংডি বখানি সুনা বিহগ নাযক গৰুড ॥ ১২০(খ) ॥
সো সংবাদ উদাৰ জেহি বিধি ভা আগেং কহব।
সুনহু ৰাম অৱতাৰ চৰিত পৰম সুংদৰ অনঘ ॥ ১২০(গ) ॥
হৰি গুন নাম অপাৰ কথা ৰূপ অগনিত অমিত।
মৈং নিজ মতি অনুসাৰ কহউঁ উমা সাদৰ সুনহু ॥ ১২০(ঘ ॥
সুনু গিৰিজা হৰিচৰিত সুহাএ। বিপুল বিসদ নিগমাগম গাএ ॥
হৰি অৱতাৰ হেতু জেহি হোঈ। ইদমিত্থং কহি জাই ন সোঈ ॥
ৰাম অতৰ্ক্য বুদ্ধি মন বানী। মত হমাৰ অস সুনহি সযানী ॥
তদপি সংত মুনি বেদ পুৰানা। জস কছু কহহিং স্ৱমতি অনুমানা ॥
তস মৈং সুমুখি সুনাৱউঁ তোহী। সমুঝি পৰই জস কাৰন মোহী ॥
জব জব হোই ধৰম কৈ হানী। বাঢহিং অসুৰ অধম অভিমানী ॥
কৰহিং অনীতি জাই নহিং বৰনী। সীদহিং বিপ্ৰ ধেনু সুৰ ধৰনী ॥
তব তব প্ৰভু ধৰি বিবিধ সৰীৰা। হৰহি কৃপানিধি সজ্জন পীৰা ॥
দো. অসুৰ মাৰি থাপহিং সুৰন্হ ৰাখহিং নিজ শ্ৰুতি সেতু।
জগ বিস্তাৰহিং বিসদ জস ৰাম জন্ম কৰ হেতু ॥ ১২১ ॥
সোই জস গাই ভগত ভৱ তৰহীং। কৃপাসিংধু জন হিত তনু ধৰহীং ॥
ৰাম জনম কে হেতু অনেকা। পৰম বিচিত্ৰ এক তেং একা ॥
জনম এক দুই কহউঁ বখানী। সাৱধান সুনু সুমতি ভৱানী ॥
দ্ৱাৰপাল হৰি কে প্ৰিয দোঊ। জয অৰু বিজয জান সব কোঊ ॥
বিপ্ৰ শ্ৰাপ তেং দূনউ ভাঈ। তামস অসুৰ দেহ তিন্হ পাঈ ॥
কনককসিপু অৰু হাটক লোচন। জগত বিদিত সুৰপতি মদ মোচন ॥
বিজঈ সমৰ বীৰ বিখ্যাতা। ধৰি বৰাহ বপু এক নিপাতা ॥
হোই নৰহৰি দূসৰ পুনি মাৰা। জন প্ৰহলাদ সুজস বিস্তাৰা ॥
দো. ভএ নিসাচৰ জাই তেই মহাবীৰ বলৱান।
কুংভকৰন ৰাৱণ সুভট সুৰ বিজঈ জগ জান ॥ ১২২ ।
মুকুত ন ভএ হতে ভগৱানা। তীনি জনম দ্ৱিজ বচন প্ৰৱানা ॥
এক বাৰ তিন্হ কে হিত লাগী। ধৰেউ সৰীৰ ভগত অনুৰাগী ॥
কস্যপ অদিতি তহাঁ পিতু মাতা। দসৰথ কৌসল্যা বিখ্যাতা ॥
এক কলপ এহি বিধি অৱতাৰা। চৰিত্ৰ পৱিত্ৰ কিএ সংসাৰা ॥
এক কলপ সুৰ দেখি দুখাৰে। সমৰ জলংধৰ সন সব হাৰে ॥
সংভু কীন্হ সংগ্ৰাম অপাৰা। দনুজ মহাবল মৰই ন মাৰা ॥
পৰম সতী অসুৰাধিপ নাৰী। তেহি বল তাহি ন জিতহিং পুৰাৰী ॥
দো. ছল কৰি টাৰেউ তাসু ব্ৰত প্ৰভু সুৰ কাৰজ কীন্হ ॥
জব তেহি জানেউ মৰম তব শ্ৰাপ কোপ কৰি দীন্হ ॥ ১২৩ ॥
তাসু শ্ৰাপ হৰি দীন্হ প্ৰমানা। কৌতুকনিধি কৃপাল ভগৱানা ॥
তহাঁ জলংধৰ ৰাৱন ভযঊ। ৰন হতি ৰাম পৰম পদ দযঊ ॥
এক জনম কৰ কাৰন এহা। জেহি লাগি ৰাম ধৰী নৰদেহা ॥
প্ৰতি অৱতাৰ কথা প্ৰভু কেৰী। সুনু মুনি বৰনী কবিন্হ ঘনেৰী ॥
নাৰদ শ্ৰাপ দীন্হ এক বাৰা। কলপ এক তেহি লগি অৱতাৰা ॥
গিৰিজা চকিত ভঈ সুনি বানী। নাৰদ বিষ্নুভগত পুনি গ্যানি ॥
কাৰন কৱন শ্ৰাপ মুনি দীন্হা। কা অপৰাধ ৰমাপতি কীন্হা ॥
যহ প্ৰসংগ মোহি কহহু পুৰাৰী। মুনি মন মোহ আচৰজ ভাৰী ॥
দো. বোলে বিহসি মহেস তব গ্যানী মূঢ ন কোই।
জেহি জস ৰঘুপতি কৰহিং জব সো তস তেহি ছন হোই ॥ ১২৪(ক) ॥
সো. কহউঁ ৰাম গুন গাথ ভৰদ্ৱাজ সাদৰ সুনহু।
ভৱ ভংজন ৰঘুনাথ ভজু তুলসী তজি মান মদ ॥ ১২৪(খ) ॥
হিমগিৰি গুহা এক অতি পাৱনি। বহ সমীপ সুৰসৰী সুহাৱনি ॥
আশ্ৰম পৰম পুনীত সুহাৱা। দেখি দেৱৰিষি মন অতি ভাৱা ॥
নিৰখি সৈল সৰি বিপিন বিভাগা। ভযউ ৰমাপতি পদ অনুৰাগা ॥
সুমিৰত হৰিহি শ্ৰাপ গতি বাধী। সহজ বিমল মন লাগি সমাধী ॥
মুনি গতি দেখি সুৰেস ডেৰানা। কামহি বোলি কীন্হ সমানা ॥
সহিত সহায জাহু মম হেতূ। চকেউ হৰষি হিযঁ জলচৰকেতূ ॥
সুনাসীৰ মন মহুঁ অসি ত্ৰাসা। চহত দেৱৰিষি মম পুৰ বাসা ॥
জে কামী লোলুপ জগ মাহীং। কুটিল কাক ইৱ সবহি ডেৰাহীং ॥
দো. সুখ হাড লৈ ভাগ সঠ স্ৱান নিৰখি মৃগৰাজ।
ছীনি লেই জনি জান জড তিমি সুৰপতিহি ন লাজ ॥ ১২৫ ॥
তেহি আশ্ৰমহিং মদন জব গযঊ। নিজ মাযাঁ বসংত নিৰমযঊ ॥
কুসুমিত বিবিধ বিটপ বহুৰংগা। কূজহিং কোকিল গুংজহি ভৃংগা ॥
চলী সুহাৱনি ত্ৰিবিধ বযাৰী। কাম কৃসানু বঢাৱনিহাৰী ॥
ৰংভাদিক সুৰনাৰি নবীনা । সকল অসমসৰ কলা প্ৰবীনা ॥
কৰহিং গান বহু তান তৰংগা। বহুবিধি ক্ৰীডহি পানি পতংগা ॥
দেখি সহায মদন হৰষানা। কীন্হেসি পুনি প্ৰপংচ বিধি নানা ॥
কাম কলা কছু মুনিহি ন ব্যাপী। নিজ ভযঁ ডৰেউ মনোভৱ পাপী ॥
সীম কি চাঁপি সকই কোউ তাসু। বড ৰখৱাৰ ৰমাপতি জাসূ ॥
দো. সহিত সহায সভীত অতি মানি হাৰি মন মৈন।
গহেসি জাই মুনি চৰন তব কহি সুঠি আৰত বৈন ॥ ১২৬ ॥
ভযউ ন নাৰদ মন কছু ৰোষা। কহি প্ৰিয বচন কাম পৰিতোষা ॥
নাই চৰন সিৰু আযসু পাঈ। গযউ মদন তব সহিত সহাঈ ॥
মুনি সুসীলতা আপনি কৰনী। সুৰপতি সভাঁ জাই সব বৰনী ॥
সুনি সব কেং মন অচৰজু আৱা। মুনিহি প্ৰসংসি হৰিহি সিৰু নাৱা ॥
তব নাৰদ গৱনে সিৱ পাহীং। জিতা কাম অহমিতি মন মাহীং ॥
মাৰ চৰিত সংকৰহিং সুনাএ। অতিপ্ৰিয জানি মহেস সিখাএ ॥
বাৰ বাৰ বিনৱউঁ মুনি তোহীং। জিমি যহ কথা সুনাযহু মোহীং ॥
তিমি জনি হৰিহি সুনাৱহু কবহূঁ। চলেহুঁ প্ৰসংগ দুৰাএডু তবহূঁ ॥
দো. সংভু দীন্হ উপদেস হিত নহিং নাৰদহি সোহান।
ভাৰদ্ৱাজ কৌতুক সুনহু হৰি ইচ্ছা বলৱান ॥ ১২৭ ॥
ৰাম কীন্হ চাহহিং সোই হোঈ। কৰৈ অন্যথা অস নহিং কোঈ ॥
সংভু বচন মুনি মন নহিং ভাএ। তব বিৰংচি কে লোক সিধাএ ॥
এক বাৰ কৰতল বৰ বীনা। গাৱত হৰি গুন গান প্ৰবীনা ॥
ছীৰসিংধু গৱনে মুনিনাথা। জহঁ বস শ্ৰীনিৱাস শ্ৰুতিমাথা ॥
হৰষি মিলে উঠি ৰমানিকেতা। বৈঠে আসন ৰিষিহি সমেতা ॥
বোলে বিহসি চৰাচৰ ৰাযা। বহুতে দিনন কীন্হি মুনি দাযা ॥
কাম চৰিত নাৰদ সব ভাষে। জদ্যপি প্ৰথম বৰজি সিৱঁ ৰাখে ॥
অতি প্ৰচংড ৰঘুপতি কৈ মাযা। জেহি ন মোহ অস কো জগ জাযা ॥
দো. ৰূখ বদন কৰি বচন মৃদু বোলে শ্ৰীভগৱান ।
তুম্হৰে সুমিৰন তেং মিটহিং মোহ মাৰ মদ মান ॥ ১২৮ ॥
সুনু মুনি মোহ হোই মন তাকেং। গ্যান বিৰাগ হৃদয নহিং জাকে ॥
ব্ৰহ্মচৰজ ব্ৰত ৰত মতিধীৰা। তুম্হহি কি কৰই মনোভৱ পীৰা ॥
নাৰদ কহেউ সহিত অভিমানা। কৃপা তুম্হাৰি সকল ভগৱানা ॥
কৰুনানিধি মন দীখ বিচাৰী। উৰ অংকুৰেউ গৰব তৰু ভাৰী ॥
বেগি সো মৈ ডাৰিহউঁ উখাৰী। পন হমাৰ সেৱক হিতকাৰী ॥
মুনি কৰ হিত মম কৌতুক হোঈ। অৱসি উপায কৰবি মৈ সোঈ ॥
তব নাৰদ হৰি পদ সিৰ নাঈ। চলে হৃদযঁ অহমিতি অধিকাঈ ॥
শ্ৰীপতি নিজ মাযা তব প্ৰেৰী। সুনহু কঠিন কৰনী তেহি কেৰী ॥
দো. বিৰচেউ মগ মহুঁ নগৰ তেহিং সত জোজন বিস্তাৰ।
শ্ৰীনিৱাসপুৰ তেং অধিক ৰচনা বিবিধ প্ৰকাৰ ॥ ১২৯ ॥
বসহিং নগৰ সুংদৰ নৰ নাৰী। জনু বহু মনসিজ ৰতি তনুধাৰী ॥
তেহিং পুৰ বসই সীলনিধি ৰাজা। অগনিত হয গয সেন সমাজা ॥
সত সুৰেস সম বিভৱ বিলাসা। ৰূপ তেজ বল নীতি নিৱাসা ॥
বিস্ৱমোহনী তাসু কুমাৰী। শ্ৰী বিমোহ জিসু ৰূপু নিহাৰী ॥
সোই হৰিমাযা সব গুন খানী। সোভা তাসু কি জাই বখানী ॥
কৰই স্ৱযংবৰ সো নৃপবালা। আএ তহঁ অগনিত মহিপালা ॥
মুনি কৌতুকী নগৰ তেহিং গযঊ। পুৰবাসিংহ সব পূছত ভযঊ ॥
সুনি সব চৰিত ভূপগৃহঁ আএ। কৰি পূজা নৃপ মুনি বৈঠাএ ॥
দো. আনি দেখাঈ নাৰদহি ভূপতি ৰাজকুমাৰি।
কহহু নাথ গুন দোষ সব এহি কে হৃদযঁ বিচাৰি ॥ ১৩০ ॥
দেখি ৰূপ মুনি বিৰতি বিসাৰী। বডী বাৰ লগি ৰহে নিহাৰী ॥
লচ্ছন তাসু বিলোকি ভুলানে। হৃদযঁ হৰষ নহিং প্ৰগট বখানে ॥
জো এহি বৰই অমৰ সোই হোঈ। সমৰভূমি তেহি জীত ন কোঈ ॥
সেৱহিং সকল চৰাচৰ তাহী। বৰই সীলনিধি কন্যা জাহী ॥
লচ্ছন সব বিচাৰি উৰ ৰাখে। কছুক বনাই ভূপ সন ভাষে ॥
সুতা সুলচ্ছন কহি নৃপ পাহীং। নাৰদ চলে সোচ মন মাহীং ॥
কৰৌং জাই সোই জতন বিচাৰী। জেহি প্ৰকাৰ মোহি বৰৈ কুমাৰী ॥
জপ তপ কছু ন হোই তেহি কালা। হে বিধি মিলই কৱন বিধি বালা ॥
দো. এহি অৱসৰ চাহিঅ পৰম সোভা ৰূপ বিসাল।
জো বিলোকি ৰীঝৈ কুঅঁৰি তব মেলৈ জযমাল ॥ ১৩১ ॥
হৰি সন মাগৌং সুংদৰতাঈ। হোইহি জাত গহৰু অতি ভাঈ ॥
মোৰেং হিত হৰি সম নহিং কোঊ। এহি অৱসৰ সহায সোই হোঊ ॥
বহুবিধি বিনয কীন্হি তেহি কালা। প্ৰগটেউ প্ৰভু কৌতুকী কৃপালা ॥
প্ৰভু বিলোকি মুনি নযন জুডানে। হোইহি কাজু হিএঁ হৰষানে ॥
অতি আৰতি কহি কথা সুনাঈ। কৰহু কৃপা কৰি হোহু সহাঈ ॥
আপন ৰূপ দেহু প্ৰভু মোহী। আন ভাঁতি নহিং পাৱৌং ওহী ॥
জেহি বিধি নাথ হোই হিত মোৰা। কৰহু সো বেগি দাস মৈং তোৰা ॥
নিজ মাযা বল দেখি বিসালা। হিযঁ হঁসি বোলে দীনদযালা ॥
দো. জেহি বিধি হোইহি পৰম হিত নাৰদ সুনহু তুম্হাৰ।
সোই হম কৰব ন আন কছু বচন ন মৃষা হমাৰ ॥ ১৩২ ॥
কুপথ মাগ ৰুজ ব্যাকুল ৰোগী। বৈদ ন দেই সুনহু মুনি জোগী ॥
এহি বিধি হিত তুম্হাৰ মৈং ঠযঊ। কহি অস অংতৰহিত প্ৰভু ভযঊ ॥
মাযা বিবস ভএ মুনি মূঢা। সমুঝী নহিং হৰি গিৰা নিগূঢা ॥
গৱনে তুৰত তহাঁ ৰিষিৰাঈ। জহাঁ স্ৱযংবৰ ভূমি বনাঈ ॥
নিজ নিজ আসন বৈঠে ৰাজা। বহু বনাৱ কৰি সহিত সমাজা ॥
মুনি মন হৰষ ৰূপ অতি মোৰেং। মোহি তজি আনহি বাৰিহি ন ভোৰেং ॥
মুনি হিত কাৰন কৃপানিধানা। দীন্হ কুৰূপ ন জাই বখানা ॥
সো চৰিত্ৰ লখি কাহুঁ ন পাৱা। নাৰদ জানি সবহিং সিৰ নাৱা ॥
দো. ৰহে তহাঁ দুই ৰুদ্ৰ গন তে জানহিং সব ভেউ।
বিপ্ৰবেষ দেখত ফিৰহিং পৰম কৌতুকী তেউ ॥ ১৩৩ ॥
জেংহি সমাজ বৈংঠে মুনি জাঈ। হৃদযঁ ৰূপ অহমিতি অধিকাঈ ॥
তহঁ বৈঠ মহেস গন দোঊ। বিপ্ৰবেষ গতি লখই ন কোঊ ॥
কৰহিং কূটি নাৰদহি সুনাঈ। নীকি দীন্হি হৰি সুংদৰতাঈ ॥
ৰীঝহি ৰাজকুঅঁৰি ছবি দেখী। ইন্হহি বৰিহি হৰি জানি বিসেষী ॥
মুনিহি মোহ মন হাথ পৰাএঁ। হঁসহিং সংভু গন অতি সচু পাএঁ ॥
জদপি সুনহিং মুনি অটপটি বানী। সমুঝি ন পৰই বুদ্ধি ভ্ৰম সানী ॥
কাহুঁ ন লখা সো চৰিত বিসেষা। সো সৰূপ নৃপকন্যাঁ দেখা ॥
মৰ্কট বদন ভযংকৰ দেহী। দেখত হৃদযঁ ক্ৰোধ ভা তেহী ॥
দো. সখীং সংগ লৈ কুঅঁৰি তব চলি জনু ৰাজমৰাল।
দেখত ফিৰই মহীপ সব কৰ সৰোজ জযমাল ॥ ১৩৪ ॥
জেহি দিসি বৈঠে নাৰদ ফূলী। সো দিসি দেহি ন বিলোকী ভূলী ॥
পুনি পুনি মুনি উকসহিং অকুলাহীং। দেখি দসা হৰ গন মুসকাহীং ॥
ধৰি নৃপতনু তহঁ গযউ কৃপালা। কুঅঁৰি হৰষি মেলেউ জযমালা ॥
দুলহিনি লৈ গে লচ্ছিনিৱাসা। নৃপসমাজ সব ভযউ নিৰাসা ॥
মুনি অতি বিকল মোংহঁ মতি নাঠী। মনি গিৰি গঈ ছূটি জনু গাঁঠী ॥
তব হৰ গন বোলে মুসুকাঈ। নিজ মুখ মুকুৰ বিলোকহু জাঈ ॥
অস কহি দোউ ভাগে ভযঁ ভাৰী। বদন দীখ মুনি বাৰি নিহাৰী ॥
বেষু বিলোকি ক্ৰোধ অতি বাঢা। তিন্হহি সৰাপ দীন্হ অতি গাঢা ॥
দো. হোহু নিসাচৰ জাই তুম্হ কপটী পাপী দোউ।
হঁসেহু হমহি সো লেহু ফল বহুৰি হঁসেহু মুনি কোউ ॥ ১৩৫ ॥
পুনি জল দীখ ৰূপ নিজ পাৱা। তদপি হৃদযঁ সংতোষ ন আৱা ॥
ফৰকত অধৰ কোপ মন মাহীং। সপদী চলে কমলাপতি পাহীং ॥
দেহউঁ শ্ৰাপ কি মৰিহউঁ জাঈ। জগত মোৰ উপহাস কৰাঈ ॥
বীচহিং পংথ মিলে দনুজাৰী। সংগ ৰমা সোই ৰাজকুমাৰী ॥
বোলে মধুৰ বচন সুৰসাঈং। মুনি কহঁ চলে বিকল কী নাঈং ॥
সুনত বচন উপজা অতি ক্ৰোধা। মাযা বস ন ৰহা মন বোধা ॥
পৰ সংপদা সকহু নহিং দেখী। তুম্হৰেং ইৰিষা কপট বিসেষী ॥
মথত সিংধু ৰুদ্ৰহি বৌৰাযহু। সুৰন্হ প্ৰেৰী বিষ পান কৰাযহু ॥
দো. অসুৰ সুৰা বিষ সংকৰহি আপু ৰমা মনি চাৰু।
স্ৱাৰথ সাধক কুটিল তুম্হ সদা কপট ব্যৱহাৰু ॥ ১৩৬ ॥
পৰম স্ৱতংত্ৰ ন সিৰ পৰ কোঈ। ভাৱই মনহি কৰহু তুম্হ সোঈ ॥
ভলেহি মংদ মংদেহি ভল কৰহূ। বিসময হৰষ ন হিযঁ কছু ধৰহূ ॥
ডহকি ডহকি পৰিচেহু সব কাহূ। অতি অসংক মন সদা উছাহূ ॥
কৰম সুভাসুভ তুম্হহি ন বাধা। অব লগি তুম্হহি ন কাহূঁ সাধা ॥
ভলে ভৱন অব বাযন দীন্হা। পাৱহুগে ফল আপন কীন্হা ॥
বংচেহু মোহি জৱনি ধৰি দেহা। সোই তনু ধৰহু শ্ৰাপ মম এহা ॥
কপি আকৃতি তুম্হ কীন্হি হমাৰী। কৰিহহিং কীস সহায তুম্হাৰী ॥
মম অপকাৰ কীন্হী তুম্হ ভাৰী। নাৰী বিৰহঁ তুম্হ হোব দুখাৰী ॥
দো. শ্ৰাপ সীস ধৰী হৰষি হিযঁ প্ৰভু বহু বিনতী কীন্হি।
নিজ মাযা কৈ প্ৰবলতা কৰষি কৃপানিধি লীন্হি ॥ ১৩৭ ॥
জব হৰি মাযা দূৰি নিৱাৰী। নহিং তহঁ ৰমা ন ৰাজকুমাৰী ॥
তব মুনি অতি সভীত হৰি চৰনা। গহে পাহি প্ৰনতাৰতি হৰনা ॥
মৃষা হোউ মম শ্ৰাপ কৃপালা। মম ইচ্ছা কহ দীনদযালা ॥
মৈং দুৰ্বচন কহে বহুতেৰে। কহ মুনি পাপ মিটিহিং কিমি মেৰে ॥
জপহু জাই সংকৰ সত নামা। হোইহি হৃদযঁ তুৰংত বিশ্ৰামা ॥
কোউ নহিং সিৱ সমান প্ৰিয মোৰেং। অসি পৰতীতি তজহু জনি ভোৰেং ॥
জেহি পৰ কৃপা ন কৰহিং পুৰাৰী। সো ন পাৱ মুনি ভগতি হমাৰী ॥
অস উৰ ধৰি মহি বিচৰহু জাঈ। অব ন তুম্হহি মাযা নিঅৰাঈ ॥
দো. বহুবিধি মুনিহি প্ৰবোধি প্ৰভু তব ভএ অংতৰধান ॥
সত্যলোক নাৰদ চলে কৰত ৰাম গুন গান ॥ ১৩৮ ॥
হৰ গন মুনিহি জাত পথ দেখী। বিগতমোহ মন হৰষ বিসেষী ॥
অতি সভীত নাৰদ পহিং আএ। গহি পদ আৰত বচন সুনাএ ॥
হৰ গন হম ন বিপ্ৰ মুনিৰাযা। বড অপৰাধ কীন্হ ফল পাযা ॥
শ্ৰাপ অনুগ্ৰহ কৰহু কৃপালা। বোলে নাৰদ দীনদযালা ॥
নিসিচৰ জাই হোহু তুম্হ দোঊ। বৈভৱ বিপুল তেজ বল হোঊ ॥
ভুজবল বিস্ৱ জিতব তুম্হ জহিআ। ধৰিহহিং বিষ্নু মনুজ তনু তহিআ।
সমৰ মৰন হৰি হাথ তুম্হাৰা। হোইহহু মুকুত ন পুনি সংসাৰা ॥
চলে জুগল মুনি পদ সিৰ নাঈ। ভএ নিসাচৰ কালহি পাঈ ॥
দো. এক কলপ এহি হেতু প্ৰভু লীন্হ মনুজ অৱতাৰ।
সুৰ ৰংজন সজ্জন সুখদ হৰি ভংজন ভুবি ভাৰ ॥ ১৩৯ ॥
এহি বিধি জনম কৰম হৰি কেৰে। সুংদৰ সুখদ বিচিত্ৰ ঘনেৰে ॥
কলপ কলপ প্ৰতি প্ৰভু অৱতৰহীং। চাৰু চৰিত নানাবিধি কৰহীং ॥
তব তব কথা মুনীসন্হ গাঈ। পৰম পুনীত প্ৰবংধ বনাঈ ॥
বিবিধ প্ৰসংগ অনূপ বখানে। কৰহিং ন সুনি আচৰজু সযানে ॥
হৰি অনংত হৰিকথা অনংতা। কহহিং সুনহিং বহুবিধি সব সংতা ॥
ৰামচংদ্ৰ কে চৰিত সুহাএ। কলপ কোটি লগি জাহিং ন গাএ ॥
যহ প্ৰসংগ মৈং কহা ভৱানী। হৰিমাযাঁ মোহহিং মুনি গ্যানী ॥
প্ৰভু কৌতুকী প্ৰনত হিতকাৰী ॥ সেৱত সুলভ সকল দুখ হাৰী ॥
সো. সুৰ নৰ মুনি কোউ নাহিং জেহি ন মোহ মাযা প্ৰবল ॥
অস বিচাৰি মন মাহিং ভজিঅ মহামাযা পতিহি ॥ ১৪০ ॥
অপৰ হেতু সুনু সৈলকুমাৰী। কহউঁ বিচিত্ৰ কথা বিস্তাৰী ॥
জেহি কাৰন অজ অগুন অৰূপা। ব্ৰহ্ম ভযউ কোসলপুৰ ভূপা ॥
জো প্ৰভু বিপিন ফিৰত তুম্হ দেখা। বংধু সমেত ধৰেং মুনিবেষা ॥
জাসু চৰিত অৱলোকি ভৱানী। সতী সৰীৰ ৰহিহু বৌৰানী ॥
অজহুঁ ন ছাযা মিটতি তুম্হাৰী। তাসু চৰিত সুনু ভ্ৰম ৰুজ হাৰী ॥
লীলা কীন্হি জো তেহিং অৱতাৰা। সো সব কহিহউঁ মতি অনুসাৰা ॥
ভৰদ্ৱাজ সুনি সংকৰ বানী। সকুচি সপ্ৰেম উমা মুসকানী ॥
লগে বহুৰি বৰনে বৃষকেতূ। সো অৱতাৰ ভযউ জেহি হেতূ ॥
দো. সো মৈং তুম্হ সন কহউঁ সবু সুনু মুনীস মন লাঈ ॥
ৰাম কথা কলি মল হৰনি মংগল কৰনি সুহাই ॥ ১৪১ ॥
স্ৱাযংভূ মনু অৰু সতৰূপা। জিন্হ তেং ভৈ নৰসৃষ্টি অনূপা ॥
দংপতি ধৰম আচৰন নীকা। অজহুঁ গাৱ শ্ৰুতি জিন্হ কৈ লীকা ॥
নৃপ উত্তানপাদ সুত তাসূ। ধ্ৰুৱ হৰি ভগত ভযউ সুত জাসূ ॥
লঘু সুত নাম প্ৰিয্ৰব্ৰত তাহী। বেদ পুৰান প্ৰসংসহি জাহী ॥
দেৱহূতি পুনি তাসু কুমাৰী। জো মুনি কৰ্দম কৈ প্ৰিয নাৰী ॥
আদিদেৱ প্ৰভু দীনদযালা। জঠৰ ধৰেউ জেহিং কপিল কৃপালা ॥
সাংখ্য সাস্ত্ৰ জিন্হ প্ৰগট বখানা। তত্ত্ৱ বিচাৰ নিপুন ভগৱানা ॥
তেহিং মনু ৰাজ কীন্হ বহু কালা। প্ৰভু আযসু সব বিধি প্ৰতিপালা ॥
সো. হোই ন বিষয বিৰাগ ভৱন বসত ভা চৌথপন।
হৃদযঁ বহুত দুখ লাগ জনম গযউ হৰিভগতি বিনু ॥ ১৪২ ॥
বৰবস ৰাজ সুতহি তব দীন্হা। নাৰি সমেত গৱন বন কীন্হা ॥
তীৰথ বৰ নৈমিষ বিখ্যাতা। অতি পুনীত সাধক সিধি দাতা ॥
বসহিং তহাঁ মুনি সিদ্ধ সমাজা। তহঁ হিযঁ হৰষি চলেউ মনু ৰাজা ॥
পংথ জাত সোহহিং মতিধীৰা। গ্যান ভগতি জনু ধৰেং সৰীৰা ॥
পহুঁচে জাই ধেনুমতি তীৰা। হৰষি নহানে নিৰমল নীৰা ॥
আএ মিলন সিদ্ধ মুনি গ্যানী। ধৰম ধুৰংধৰ নৃপৰিষি জানী ॥
জহঁ জঁহ তীৰথ ৰহে সুহাএ। মুনিন্হ সকল সাদৰ কৰৱাএ ॥
কৃস সৰীৰ মুনিপট পৰিধানা। সত সমাজ নিত সুনহিং পুৰানা ।
দো. দ্ৱাদস অচ্ছৰ মংত্ৰ পুনি জপহিং সহিত অনুৰাগ।
বাসুদেৱ পদ পংকৰুহ দংপতি মন অতি লাগ ॥ ১৪৩ ॥
কৰহিং অহাৰ সাক ফল কংদা। সুমিৰহিং ব্ৰহ্ম সচ্চিদানংদা ॥
পুনি হৰি হেতু কৰন তপ লাগে। বাৰি অধাৰ মূল ফল ত্যাগে ॥
উৰ অভিলাষ নিংৰংতৰ হোঈ। দেখা নযন পৰম প্ৰভু সোঈ ॥
অগুন অখংড অনংত অনাদী। জেহি চিংতহিং পৰমাৰথবাদী ॥
নেতি নেতি জেহি বেদ নিৰূপা। নিজানংদ নিৰুপাধি অনূপা ॥
সংভু বিৰংচি বিষ্নু ভগৱানা। উপজহিং জাসু অংস তেং নানা ॥
ঐসেউ প্ৰভু সেৱক বস অহঈ। ভগত হেতু লীলাতনু গহঈ ॥
জৌং যহ বচন সত্য শ্ৰুতি ভাষা। তৌ হমাৰ পূজহি অভিলাষা ॥
দো. এহি বিধি বীতেং বৰষ ষট সহস বাৰি আহাৰ।
সংবত সপ্ত সহস্ৰ পুনি ৰহে সমীৰ অধাৰ ॥ ১৪৪ ॥
বৰষ সহস দস ত্যাগেউ সোঊ। ঠাঢে ৰহে এক পদ দোঊ ॥
বিধি হৰি তপ দেখি অপাৰা। মনু সমীপ আএ বহু বাৰা ॥
মাগহু বৰ বহু ভাঁতি লোভাএ। পৰম ধীৰ নহিং চলহিং চলাএ ॥
অস্থিমাত্ৰ হোই ৰহে সৰীৰা। তদপি মনাগ মনহিং নহিং পীৰা ॥
প্ৰভু সৰ্বগ্য দাস নিজ জানী। গতি অনন্য তাপস নৃপ ৰানী ॥
মাগু মাগু বৰু ভৈ নভ বানী। পৰম গভীৰ কৃপামৃত সানী ॥
মৃতক জিআৱনি গিৰা সুহাঈ। শ্ৰবন ৰংধ্ৰ হোই উৰ জব আঈ ॥
হ্ৰষ্টপুষ্ট তন ভএ সুহাএ। মানহুঁ অবহিং ভৱন তে আএ ॥
দো. শ্ৰৱন সুধা সম বচন সুনি পুলক প্ৰফুল্লিত গাত।
বোলে মনু কৰি দংডৱত প্ৰেম ন হৃদযঁ সমাত ॥ ১৪৫ ॥
সুনু সেৱক সুৰতৰু সুৰধেনু। বিধি হৰি হৰ বংদিত পদ ৰেনূ ॥
সেৱত সুলভ সকল সুখ দাযক। প্ৰনতপাল সচৰাচৰ নাযক ॥
জৌং অনাথ হিত হম পৰ নেহূ। তৌ প্ৰসন্ন হোই যহ বৰ দেহূ ॥
জো সৰূপ বস সিৱ মন মাহীং। জেহি কাৰন মুনি জতন কৰাহীং ॥
জো ভুসুংডি মন মানস হংসা। সগুন অগুন জেহি নিগম প্ৰসংসা ॥
দেখহিং হম সো ৰূপ ভৰি লোচন। কৃপা কৰহু প্ৰনতাৰতি মোচন ॥
দংপতি বচন পৰম প্ৰিয লাগে। মুদুল বিনীত প্ৰেম ৰস পাগে ॥
ভগত বছল প্ৰভু কৃপানিধানা। বিস্ৱবাস প্ৰগটে ভগৱানা ॥
দো. নীল সৰোৰুহ নীল মনি নীল নীৰধৰ স্যাম।
লাজহিং তন সোভা নিৰখি কোটি কোটি সত কাম ॥ ১৪৬ ॥
সৰদ মযংক বদন ছবি সীংৱা। চাৰু কপোল চিবুক দৰ গ্ৰীৱা ॥
অধৰ অৰুন ৰদ সুংদৰ নাসা। বিধু কৰ নিকৰ বিনিংদক হাসা ॥
নৱ অবুংজ অংবক ছবি নীকী। চিতৱনি ললিত ভাৱঁতী জী কী ॥
ভুকুটি মনোজ চাপ ছবি হাৰী। তিলক ললাট পটল দুতিকাৰী ॥
কুংডল মকৰ মুকুট সিৰ ভ্ৰাজা। কুটিল কেস জনু মধুপ সমাজা ॥
উৰ শ্ৰীবত্স ৰুচিৰ বনমালা। পদিক হাৰ ভূষন মনিজালা ॥
কেহৰি কংধৰ চাৰু জনেউ। বাহু বিভূষন সুংদৰ তেঊ ॥
কৰি কৰ সৰি সুভগ ভুজদংডা। কটি নিষংগ কৰ সৰ কোদংডা ॥
দো. তডিত বিনিংদক পীত পট উদৰ ৰেখ বৰ তীনি ॥
নাভি মনোহৰ লেতি জনু জমুন ভৱঁৰ ছবি ছীনি ॥ ১৪৭ ॥
পদ ৰাজীৱ বৰনি নহি জাহীং। মুনি মন মধুপ বসহিং জেন্হ মাহীং ॥
বাম ভাগ সোভতি অনুকূলা। আদিসক্তি ছবিনিধি জগমূলা ॥
জাসু অংস উপজহিং গুনখানী। অগনিত লচ্ছি উমা ব্ৰহ্মানী ॥
ভৃকুটি বিলাস জাসু জগ হোঈ। ৰাম বাম দিসি সীতা সোঈ ॥
ছবিসমুদ্ৰ হৰি ৰূপ বিলোকী। একটক ৰহে নযন পট ৰোকী ॥
চিতৱহিং সাদৰ ৰূপ অনূপা। তৃপ্তি ন মানহিং মনু সতৰূপা ॥
হৰষ বিবস তন দসা ভুলানী। পৰে দংড ইৱ গহি পদ পানী ॥
সিৰ পৰসে প্ৰভু নিজ কৰ কংজা। তুৰত উঠাএ কৰুনাপুংজা ॥
দো. বোলে কৃপানিধান পুনি অতি প্ৰসন্ন মোহি জানি।
মাগহু বৰ জোই ভাৱ মন মহাদানি অনুমানি ॥ ১৪৮ ॥
সুনি প্ৰভু বচন জোৰি জুগ পানী। ধৰি ধীৰজু বোলী মৃদু বানী ॥
নাথ দেখি পদ কমল তুম্হাৰে। অব পূৰে সব কাম হমাৰে ॥
এক লালসা বডি উৰ মাহী। সুগম অগম কহি জাত সো নাহীং ॥
তুম্হহি দেত অতি সুগম গোসাঈং। অগম লাগ মোহি নিজ কৃপনাঈং ॥
জথা দৰিদ্ৰ বিবুধতৰু পাঈ। বহু সংপতি মাগত সকুচাঈ ॥
তাসু প্ৰভা জান নহিং সোঈ। তথা হৃদযঁ মম সংসয হোঈ ॥
সো তুম্হ জানহু অংতৰজামী। পুৰৱহু মোৰ মনোৰথ স্ৱামী ॥
সকুচ বিহাই মাগু নৃপ মোহি। মোৰেং নহিং অদেয কছু তোহী ॥
দো. দানি সিৰোমনি কৃপানিধি নাথ কহউঁ সতিভাউ ॥
চাহউঁ তুম্হহি সমান সুত প্ৰভু সন কৱন দুৰাউ ॥ ১৪৯ ॥
দেখি প্ৰীতি সুনি বচন অমোলে। এৱমস্তু কৰুনানিধি বোলে ॥
আপু সৰিস খোজৌং কহঁ জাঈ। নৃপ তৱ তনয হোব মৈং আঈ ॥
সতৰূপহি বিলোকি কৰ জোৰেং। দেবি মাগু বৰু জো ৰুচি তোৰে ॥
জো বৰু নাথ চতুৰ নৃপ মাগা। সোই কৃপাল মোহি অতি প্ৰিয লাগা ॥
প্ৰভু পৰংতু সুঠি হোতি ঢিঠাঈ। জদপি ভগত হিত তুম্হহি সোহাঈ ॥
তুম্হ ব্ৰহ্মাদি জনক জগ স্ৱামী। ব্ৰহ্ম সকল উৰ অংতৰজামী ॥
অস সমুঝত মন সংসয হোঈ। কহা জো প্ৰভু প্ৰৱান পুনি সোঈ ॥
জে নিজ ভগত নাথ তৱ অহহীং। জো সুখ পাৱহিং জো গতি লহহীং ॥
দো. সোই সুখ সোই গতি সোই ভগতি সোই নিজ চৰন সনেহু ॥
সোই বিবেক সোই ৰহনি প্ৰভু হমহি কৃপা কৰি দেহু ॥ ১৫০ ॥
সুনু মৃদু গূঢ ৰুচিৰ বৰ ৰচনা। কৃপাসিংধু বোলে মৃদু বচনা ॥
জো কছু ৰুচি তুম্হেৰ মন মাহীং। মৈং সো দীন্হ সব সংসয নাহীং ॥
মাতু বিবেক অলোকিক তোৰেং। কবহুঁ ন মিটিহি অনুগ্ৰহ মোৰেং ।
বংদি চৰন মনু কহেউ বহোৰী। অৱৰ এক বিনতি প্ৰভু মোৰী ॥
সুত বিষইক তৱ পদ ৰতি হোঊ। মোহি বড মূঢ কহৈ কিন কোঊ ॥
মনি বিনু ফনি জিমি জল বিনু মীনা। মম জীৱন তিমি তুম্হহি অধীনা ॥
অস বৰু মাগি চৰন গহি ৰহেঊ। এৱমস্তু কৰুনানিধি কহেঊ ॥
অব তুম্হ মম অনুসাসন মানী। বসহু জাই সুৰপতি ৰজধানী ॥
সো. তহঁ কৰি ভোগ বিসাল তাত গউঁ কছু কাল পুনি।
হোইহহু অৱধ ভুআল তব মৈং হোব তুম্হাৰ সুত ॥ ১৫১ ॥
ইচ্ছাময নৰবেষ সঁৱাৰেং। হোইহউঁ প্ৰগট নিকেত তুম্হাৰে ॥
অংসন্হ সহিত দেহ ধৰি তাতা। কৰিহউঁ চৰিত ভগত সুখদাতা ॥
জে সুনি সাদৰ নৰ বডভাগী। ভৱ তৰিহহিং মমতা মদ ত্যাগী ॥
আদিসক্তি জেহিং জগ উপজাযা। সোউ অৱতৰিহি মোৰি যহ মাযা ॥
পুৰউব মৈং অভিলাষ তুম্হাৰা। সত্য সত্য পন সত্য হমাৰা ॥
পুনি পুনি অস কহি কৃপানিধানা। অংতৰধান ভএ ভগৱানা ॥
দংপতি উৰ ধৰি ভগত কৃপালা। তেহিং আশ্ৰম নিৱসে কছু কালা ॥
সময পাই তনু তজি অনযাসা। জাই কীন্হ অমৰাৱতি বাসা ॥
দো. যহ ইতিহাস পুনীত অতি উমহি কহী বৃষকেতু।
ভৰদ্ৱাজ সুনু অপৰ পুনি ৰাম জনম কৰ হেতু ॥ ১৫২ ॥
মাসপাৰাযণ,পাঁচৱাঁ ৱিশ্ৰাম
সুনু মুনি কথা পুনীত পুৰানী। জো গিৰিজা প্ৰতি সংভু বখানী ॥
বিস্ৱ বিদিত এক কৈকয দেসূ। সত্যকেতু তহঁ বসই নৰেসূ ॥
ধৰম ধুৰংধৰ নীতি নিধানা। তেজ প্ৰতাপ সীল বলৱানা ॥
তেহি কেং ভএ জুগল সুত বীৰা। সব গুন ধাম মহা ৰনধীৰা ॥
ৰাজ ধনী জো জেঠ সুত আহী। নাম প্ৰতাপভানু অস তাহী ॥
অপৰ সুতহি অৰিমৰ্দন নামা। ভুজবল অতুল অচল সংগ্ৰামা ॥
ভাইহি ভাইহি পৰম সমীতী। সকল দোষ ছল বৰজিত প্ৰীতী ॥
জেঠে সুতহি ৰাজ নৃপ দীন্হা। হৰি হিত আপু গৱন বন কীন্হা ॥
দো. জব প্ৰতাপৰবি ভযউ নৃপ ফিৰী দোহাঈ দেস।
প্ৰজা পাল অতি বেদবিধি কতহুঁ নহীং অঘ লেস ॥ ১৫৩ ॥
নৃপ হিতকাৰক সচিৱ সযানা। নাম ধৰমৰুচি সুক্ৰ সমানা ॥
সচিৱ সযান বংধু বলবীৰা। আপু প্ৰতাপপুংজ ৰনধীৰা ॥
সেন সংগ চতুৰংগ অপাৰা। অমিত সুভট সব সমৰ জুঝাৰা ॥
সেন বিলোকি ৰাউ হৰষানা। অৰু বাজে গহগহে নিসানা ॥
বিজয হেতু কটকঈ বনাঈ। সুদিন সাধি নৃপ চলেউ বজাঈ ॥
জঁহ তহঁ পৰীং অনেক লৰাঈং। জীতে সকল ভূপ বৰিআঈ ॥
সপ্ত দীপ ভুজবল বস কীন্হে। লৈ লৈ দংড ছাডি নৃপ দীন্হেং ॥
সকল অৱনি মংডল তেহি কালা। এক প্ৰতাপভানু মহিপালা ॥
দো. স্ৱবস বিস্ৱ কৰি বাহুবল নিজ পুৰ কীন্হ প্ৰবেসু।
অৰথ ধৰম কামাদি সুখ সেৱই সমযঁ নৰেসু ॥ ১৫৪ ॥
ভূপ প্ৰতাপভানু বল পাঈ। কামধেনু ভৈ ভূমি সুহাঈ ॥
সব দুখ বৰজিত প্ৰজা সুখাৰী। ধৰমসীল সুংদৰ নৰ নাৰী ॥
সচিৱ ধৰমৰুচি হৰি পদ প্ৰীতী। নৃপ হিত হেতু সিখৱ নিত নীতী ॥
গুৰ সুৰ সংত পিতৰ মহিদেৱা। কৰই সদা নৃপ সব কৈ সেৱা ॥
ভূপ ধৰম জে বেদ বখানে। সকল কৰই সাদৰ সুখ মানে ॥
দিন প্ৰতি দেহ বিবিধ বিধি দানা। সুনহু সাস্ত্ৰ বৰ বেদ পুৰানা ॥
নানা বাপীং কূপ তডাগা। সুমন বাটিকা সুংদৰ বাগা ॥
বিপ্ৰভৱন সুৰভৱন সুহাএ। সব তীৰথন্হ বিচিত্ৰ বনাএ ॥
দো. জঁহ লগি কহে পুৰান শ্ৰুতি এক এক সব জাগ।
বাৰ সহস্ৰ সহস্ৰ নৃপ কিএ সহিত অনুৰাগ ॥ ১৫৫ ॥
হৃদযঁ ন কছু ফল অনুসংধানা। ভূপ বিবেকী পৰম সুজানা ॥
কৰই জে ধৰম কৰম মন বানী। বাসুদেৱ অৰ্পিত নৃপ গ্যানী ॥
চঢি বৰ বাজি বাৰ এক ৰাজা। মৃগযা কৰ সব সাজি সমাজা ॥
বিংধ্যাচল গভীৰ বন গযঊ। মৃগ পুনীত বহু মাৰত ভযঊ ॥
ফিৰত বিপিন নৃপ দীখ বৰাহূ। জনু বন দুৰেউ সসিহি গ্ৰসি ৰাহূ ॥
বড বিধু নহি সমাত মুখ মাহীং। মনহুঁ ক্ৰোধবস উগিলত নাহীং ॥
কোল কৰাল দসন ছবি গাঈ। তনু বিসাল পীৱৰ অধিকাঈ ॥
ঘুৰুঘুৰাত হয আৰৌ পাএঁ। চকিত বিলোকত কান উঠাএঁ ॥
দো. নীল মহীধৰ সিখৰ সম দেখি বিসাল বৰাহু।
চপৰি চলেউ হয সুটুকি নৃপ হাঁকি ন হোই নিবাহু ॥ ১৫৬ ॥
আৱত দেখি অধিক ৰৱ বাজী। চলেউ বৰাহ মৰুত গতি ভাজী ॥
তুৰত কীন্হ নৃপ সৰ সংধানা। মহি মিলি গযউ বিলোকত বানা ॥
তকি তকি তীৰ মহীস চলাৱা। কৰি ছল সুঅৰ সৰীৰ বচাৱা ॥
প্ৰগটত দুৰত জাই মৃগ ভাগা। ৰিস বস ভূপ চলেউ সংগ লাগা ॥
গযউ দূৰি ঘন গহন বৰাহূ। জহঁ নাহিন গজ বাজি নিবাহূ ॥
অতি অকেল বন বিপুল কলেসূ। তদপি ন মৃগ মগ তজই নৰেসূ ॥
কোল বিলোকি ভূপ বড ধীৰা। ভাগি পৈঠ গিৰিগুহাঁ গভীৰা ॥
অগম দেখি নৃপ অতি পছিতাঈ। ফিৰেউ মহাবন পৰেউ ভুলাঈ ॥
দো. খেদ খিন্ন ছুদ্ধিত তৃষিত ৰাজা বাজি সমেত।
খোজত ব্যাকুল সৰিত সৰ জল বিনু ভযউ অচেত ॥ ১৫৭ ॥
ফিৰত বিপিন আশ্ৰম এক দেখা। তহঁ বস নৃপতি কপট মুনিবেষা ॥
জাসু দেস নৃপ লীন্হ ছডাঈ। সমৰ সেন তজি গযউ পৰাঈ ॥
সময প্ৰতাপভানু কৰ জানী। আপন অতি অসময অনুমানী ॥
গযউ ন গৃহ মন বহুত গলানী। মিলা ন ৰাজহি নৃপ অভিমানী ॥
ৰিস উৰ মাৰি ৰংক জিমি ৰাজা। বিপিন বসই তাপস কেং সাজা ॥
তাসু সমীপ গৱন নৃপ কীন্হা। যহ প্ৰতাপৰবি তেহি তব চীন্হা ॥
ৰাউ তৃষিত নহি সো পহিচানা। দেখি সুবেষ মহামুনি জানা ॥
উতৰি তুৰগ তেং কীন্হ প্ৰনামা। পৰম চতুৰ ন কহেউ নিজ নামা ॥
দো০ ভূপতি তৃষিত বিলোকি তেহিং সৰবৰু দীন্হ দেখাই।
মজ্জন পান সমেত হয কীন্হ নৃপতি হৰষাই ॥ ১৫৮ ॥
গৈ শ্ৰম সকল সুখী নৃপ ভযঊ। নিজ আশ্ৰম তাপস লৈ গযঊ ॥
আসন দীন্হ অস্ত ৰবি জানী। পুনি তাপস বোলেউ মৃদু বানী ॥
কো তুম্হ কস বন ফিৰহু অকেলেং। সুংদৰ জুবা জীৱ পৰহেলেং ॥
চক্ৰবৰ্তি কে লচ্ছন তোৰেং। দেখত দযা লাগি অতি মোৰেং ॥
নাম প্ৰতাপভানু অৱনীসা। তাসু সচিৱ মৈং সুনহু মুনীসা ॥
ফিৰত অহেৰেং পৰেউঁ ভুলাঈ। বডে ভাগ দেখউঁ পদ আঈ ॥
হম কহঁ দুৰ্লভ দৰস তুম্হাৰা। জানত হৌং কছু ভল হোনিহাৰা ॥
কহ মুনি তাত ভযউ অঁধিযাৰা। জোজন সত্তৰি নগৰু তুম্হাৰা ॥
দো. নিসা ঘোৰ গম্ভীৰ বন পংথ ন সুনহু সুজান।
বসহু আজু অস জানি তুম্হ জাএহু হোত বিহান ॥ ১৫৯(ক) ॥
তুলসী জসি ভৱতব্যতা তৈসী মিলই সহাই।
আপুনু আৱই তাহি পহিং তাহি তহাঁ লৈ জাই ॥ ১৫৯(খ) ॥
ভলেহিং নাথ আযসু ধৰি সীসা। বাঁধি তুৰগ তৰু বৈঠ মহীসা ॥
নৃপ বহু ভাতি প্ৰসংসেউ তাহী। চৰন বংদি নিজ ভাগ্য সৰাহী ॥
পুনি বোলে মৃদু গিৰা সুহাঈ। জানি পিতা প্ৰভু কৰউঁ ঢিঠাঈ ॥
মোহি মুনিস সুত সেৱক জানী। নাথ নাম নিজ কহহু বখানী ॥
তেহি ন জান নৃপ নৃপহি সো জানা। ভূপ সুহ্ৰদ সো কপট সযানা ॥
বৈৰী পুনি ছত্ৰী পুনি ৰাজা। ছল বল কীন্হ চহই নিজ কাজা ॥
সমুঝি ৰাজসুখ দুখিত অৰাতী। অৱাঁ অনল ইৱ সুলগই ছাতী ॥
সৰল বচন নৃপ কে সুনি কানা। বযৰ সঁভাৰি হৃদযঁ হৰষানা ॥
দো. কপট বোৰি বানী মৃদুল বোলেউ জুগুতি সমেত।
নাম হমাৰ ভিখাৰি অব নিৰ্ধন ৰহিত নিকেতি ॥ ১৬০ ॥
কহ নৃপ জে বিগ্যান নিধানা। তুম্হ সাৰিখে গলিত অভিমানা ॥
সদা ৰহহি অপনপৌ দুৰাএঁ। সব বিধি কুসল কুবেষ বনাএঁ ॥
তেহি তেং কহহি সংত শ্ৰুতি টেৰেং। পৰম অকিংচন প্ৰিয হৰি কেৰেং ॥
তুম্হ সম অধন ভিখাৰি অগেহা। হোত বিৰংচি সিৱহি সংদেহা ॥
জোসি সোসি তৱ চৰন নমামী। মো পৰ কৃপা কৰিঅ অব স্ৱামী ॥
সহজ প্ৰীতি ভূপতি কৈ দেখী। আপু বিষয বিস্ৱাস বিসেষী ॥
সব প্ৰকাৰ ৰাজহি অপনাঈ। বোলেউ অধিক সনেহ জনাঈ ॥
সুনু সতিভাউ কহউঁ মহিপালা। ইহাঁ বসত বীতে বহু কালা ॥
দো. অব লগি মোহি ন মিলেউ কোউ মৈং ন জনাৱউঁ কাহু।
লোকমান্যতা অনল সম কৰ তপ কানন দাহু ॥ ১৬১(ক) ॥
সো. তুলসী দেখি সুবেষু ভূলহিং মূঢ ন চতুৰ নৰ।
সুংদৰ কেকিহি পেখু বচন সুধা সম অসন অহি ॥ ১৬১(খ)
তাতেং গুপুত ৰহউঁ জগ মাহীং। হৰি তজি কিমপি প্ৰযোজন নাহীং ॥
প্ৰভু জানত সব বিনহিং জনাএঁ। কহহু কৱনি সিধি লোক ৰিঝাএঁ ॥
তুম্হ সুচি সুমতি পৰম প্ৰিয মোৰেং। প্ৰীতি প্ৰতীতি মোহি পৰ তোৰেং ॥
অব জৌং তাত দুৰাৱউঁ তোহী। দাৰুন দোষ ঘটই অতি মোহী ॥
জিমি জিমি তাপসু কথই উদাসা। তিমি তিমি নৃপহি উপজ বিস্ৱাসা ॥
দেখা স্ৱবস কৰ্ম মন বানী। তব বোলা তাপস বগধ্যানী ॥
নাম হমাৰ একতনু ভাঈ। সুনি নৃপ বোলে পুনি সিৰু নাঈ ॥
কহহু নাম কৰ অৰথ বখানী। মোহি সেৱক অতি আপন জানী ॥
দো. আদিসৃষ্টি উপজী জবহিং তব উতপতি ভৈ মোৰি।
নাম একতনু হেতু তেহি দেহ ন ধৰী বহোৰি ॥ ১৬২ ॥
জনি আচৰুজ কৰহু মন মাহীং। সুত তপ তেং দুৰ্লভ কছু নাহীং ॥
তপবল তেং জগ সৃজই বিধাতা। তপবল বিষ্নু ভএ পৰিত্ৰাতা ॥
তপবল সংভু কৰহিং সংঘাৰা। তপ তেং অগম ন কছু সংসাৰা ॥
ভযউ নৃপহি সুনি অতি অনুৰাগা। কথা পুৰাতন কহৈ সো লাগা ॥
কৰম ধৰম ইতিহাস অনেকা। কৰই নিৰূপন বিৰতি বিবেকা ॥
উদভৱ পালন প্ৰলয কহানী। কহেসি অমিত আচৰজ বখানী ॥
সুনি মহিপ তাপস বস ভযঊ। আপন নাম কহত তব লযঊ ॥
কহ তাপস নৃপ জানউঁ তোহী। কীন্হেহু কপট লাগ ভল মোহী ॥
সো. সুনু মহীস অসি নীতি জহঁ তহঁ নাম ন কহহিং নৃপ।
মোহি তোহি পৰ অতি প্ৰীতি সোই চতুৰতা বিচাৰি তৱ ॥ ১৬৩ ॥
নাম তুম্হাৰ প্ৰতাপ দিনেসা। সত্যকেতু তৱ পিতা নৰেসা ॥
গুৰ প্ৰসাদ সব জানিঅ ৰাজা। কহিঅ ন আপন জানি অকাজা ॥
দেখি তাত তৱ সহজ সুধাঈ। প্ৰীতি প্ৰতীতি নীতি নিপুনাঈ ॥
উপজি পৰি মমতা মন মোৰেং। কহউঁ কথা নিজ পূছে তোৰেং ॥
অব প্ৰসন্ন মৈং সংসয নাহীং। মাগু জো ভূপ ভাৱ মন মাহীং ॥
সুনি সুবচন ভূপতি হৰষানা। গহি পদ বিনয কীন্হি বিধি নানা ॥
কৃপাসিংধু মুনি দৰসন তোৰেং। চাৰি পদাৰথ কৰতল মোৰেং ॥
প্ৰভুহি তথাপি প্ৰসন্ন বিলোকী। মাগি অগম বৰ হোউঁ অসোকী ॥
দো. জৰা মৰন দুখ ৰহিত তনু সমৰ জিতৈ জনি কোউ।
একছত্ৰ ৰিপুহীন মহি ৰাজ কলপ সত হোউ ॥ ১৬৪ ॥
কহ তাপস নৃপ ঐসেই হোঊ। কাৰন এক কঠিন সুনু সোঊ ॥
কালউ তুঅ পদ নাইহি সীসা। এক বিপ্ৰকুল ছাডি মহীসা ॥
তপবল বিপ্ৰ সদা বৰিআৰা। তিন্হ কে কোপ ন কোউ ৰখৱাৰা ॥
জৌং বিপ্ৰন্হ সব কৰহু নৰেসা। তৌ তুঅ বস বিধি বিষ্নু মহেসা ॥
চল ন ব্ৰহ্মকুল সন বৰিআঈ। সত্য কহউঁ দোউ ভুজা উঠাঈ ॥
বিপ্ৰ শ্ৰাপ বিনু সুনু মহিপালা। তোৰ নাস নহি কৱনেহুঁ কালা ॥
হৰষেউ ৰাউ বচন সুনি তাসূ। নাথ ন হোই মোৰ অব নাসূ ॥
তৱ প্ৰসাদ প্ৰভু কৃপানিধানা। মো কহুঁ সৰ্ব কাল কল্যানা ॥
দো. এৱমস্তু কহি কপটমুনি বোলা কুটিল বহোৰি।
মিলব হমাৰ ভুলাব নিজ কহহু ত হমহি ন খোৰি ॥ ১৬৫ ॥
তাতেং মৈ তোহি বৰজউঁ ৰাজা। কহেং কথা তৱ পৰম অকাজা ॥
ছঠেং শ্ৰৱন যহ পৰত কহানী। নাস তুম্হাৰ সত্য মম বানী ॥
যহ প্ৰগটেং অথৱা দ্ৱিজশ্ৰাপা। নাস তোৰ সুনু ভানুপ্ৰতাপা ॥
আন উপাযঁ নিধন তৱ নাহীং। জৌং হৰি হৰ কোপহিং মন মাহীং ॥
সত্য নাথ পদ গহি নৃপ ভাষা। দ্ৱিজ গুৰ কোপ কহহু কো ৰাখা ॥
ৰাখই গুৰ জৌং কোপ বিধাতা। গুৰ বিৰোধ নহিং কোউ জগ ত্ৰাতা ॥
জৌং ন চলব হম কহে তুম্হাৰেং। হোউ নাস নহিং সোচ হমাৰেং ॥
একহিং ডৰ ডৰপত মন মোৰা। প্ৰভু মহিদেৱ শ্ৰাপ অতি ঘোৰা ॥
দো. হোহিং বিপ্ৰ বস কৱন বিধি কহহু কৃপা কৰি সোউ।
তুম্হ তজি দীনদযাল নিজ হিতূ ন দেখউঁ কোউঁ ॥ ১৬৬ ॥
সুনু নৃপ বিবিধ জতন জগ মাহীং। কষ্টসাধ্য পুনি হোহিং কি নাহীং ॥
অহই এক অতি সুগম উপাঈ। তহাঁ পৰংতু এক কঠিনাঈ ॥
মম আধীন জুগুতি নৃপ সোঈ। মোৰ জাব তৱ নগৰ ন হোঈ ॥
আজু লগেং অৰু জব তেং ভযঊঁ। কাহূ কে গৃহ গ্ৰাম ন গযঊঁ ॥
জৌং ন জাউঁ তৱ হোই অকাজূ। বনা আই অসমংজস আজূ ॥
সুনি মহীস বোলেউ মৃদু বানী। নাথ নিগম অসি নীতি বখানী ॥
বডে সনেহ লঘুন্হ পৰ কৰহীং। গিৰি নিজ সিৰনি সদা তৃন ধৰহীং ॥
জলধি অগাধ মৌলি বহ ফেনূ। সংতত ধৰনি ধৰত সিৰ ৰেনূ ॥
দো. অস কহি গহে নৰেস পদ স্ৱামী হোহু কৃপাল।
মোহি লাগি দুখ সহিঅ প্ৰভু সজ্জন দীনদযাল ॥ ১৬৭ ॥
জানি নৃপহি আপন আধীনা। বোলা তাপস কপট প্ৰবীনা ॥
সত্য কহউঁ ভূপতি সুনু তোহী। জগ নাহিন দুৰ্লভ কছু মোহী ॥
অৱসি কাজ মৈং কৰিহউঁ তোৰা। মন তন বচন ভগত তৈং মোৰা ॥
জোগ জুগুতি তপ মংত্ৰ প্ৰভাঊ। ফলই তবহিং জব কৰিঅ দুৰাঊ ॥
জৌং নৰেস মৈং কৰৌং ৰসোঈ। তুম্হ পৰুসহু মোহি জান ন কোঈ ॥
অন্ন সো জোই জোই ভোজন কৰঈ। সোই সোই তৱ আযসু অনুসৰঈ ॥
পুনি তিন্হ কে গৃহ জেৱঁই জোঊ। তৱ বস হোই ভূপ সুনু সোঊ ॥
জাই উপায ৰচহু নৃপ এহূ। সংবত ভৰি সংকলপ কৰেহূ ॥
দো. নিত নূতন দ্ৱিজ সহস সত বৰেহু সহিত পৰিৱাৰ।
মৈং তুম্হৰে সংকলপ লগি দিনহিংইব জেৱনাৰ ॥ ১৬৮ ॥
এহি বিধি ভূপ কষ্ট অতি থোৰেং। হোইহহিং সকল বিপ্ৰ বস তোৰেং ॥
কৰিহহিং বিপ্ৰ হোম মখ সেৱা। তেহিং প্ৰসংগ সহজেহিং বস দেৱা ॥
ঔৰ এক তোহি কহঊঁ লখাঊ। মৈং এহি বেষ ন আউব কাঊ ॥
তুম্হৰে উপৰোহিত কহুঁ ৰাযা। হৰি আনব মৈং কৰি নিজ মাযা ॥
তপবল তেহি কৰি আপু সমানা। ৰখিহউঁ ইহাঁ বৰষ পৰৱানা ॥
মৈং ধৰি তাসু বেষু সুনু ৰাজা। সব বিধি তোৰ সঁৱাৰব কাজা ॥
গৈ নিসি বহুত সযন অব কীজে। মোহি তোহি ভূপ ভেংট দিন তীজে ॥
মৈং তপবল তোহি তুৰগ সমেতা। পহুঁচেহউঁ সোৱতহি নিকেতা ॥
দো. মৈং আউব সোই বেষু ধৰি পহিচানেহু তব মোহি।
জব একাংত বোলাই সব কথা সুনাৱৌং তোহি ॥ ১৬৯ ॥
সযন কীন্হ নৃপ আযসু মানী। আসন জাই বৈঠ ছলগ্যানী ॥
শ্ৰমিত ভূপ নিদ্ৰা অতি আঈ। সো কিমি সোৱ সোচ অধিকাঈ ॥
কালকেতু নিসিচৰ তহঁ আৱা। জেহিং সূকৰ হোই নৃপহি ভুলাৱা ॥
পৰম মিত্ৰ তাপস নৃপ কেৰা। জানই সো অতি কপট ঘনেৰা ॥
তেহি কে সত সুত অৰু দস ভাঈ। খল অতি অজয দেৱ দুখদাঈ ॥
প্ৰথমহি ভূপ সমৰ সব মাৰে। বিপ্ৰ সংত সুৰ দেখি দুখাৰে ॥
তেহিং খল পাছিল বযৰু সঁভৰা। তাপস নৃপ মিলি মংত্ৰ বিচাৰা ॥
জেহি ৰিপু ছয সোই ৰচেন্হি উপাঊ। ভাৱী বস ন জান কছু ৰাঊ ॥
দো. ৰিপু তেজসী অকেল অপি লঘু কৰি গনিঅ ন তাহু।
অজহুঁ দেত দুখ ৰবি সসিহি সিৰ অৱসেষিত ৰাহু ॥ ১৭০ ॥
তাপস নৃপ নিজ সখহি নিহাৰী। হৰষি মিলেউ উঠি ভযউ সুখাৰী ॥
মিত্ৰহি কহি সব কথা সুনাঈ। জাতুধান বোলা সুখ পাঈ ॥
অব সাধেউঁ ৰিপু সুনহু নৰেসা। জৌং তুম্হ কীন্হ মোৰ উপদেসা ॥
পৰিহৰি সোচ ৰহহু তুম্হ সোঈ। বিনু ঔষধ বিআধি বিধি খোঈ ॥
কুল সমেত ৰিপু মূল বহাঈ। চৌথে দিৱস মিলব মৈং আঈ ॥
তাপস নৃপহি বহুত পৰিতোষী। চলা মহাকপটী অতিৰোষী ॥
ভানুপ্ৰতাপহি বাজি সমেতা। পহুঁচাএসি ছন মাঝ নিকেতা ॥
নৃপহি নাৰি পহিং সযন কৰাঈ। হযগৃহঁ বাঁধেসি বাজি বনাঈ ॥
দো. ৰাজা কে উপৰোহিতহি হৰি লৈ গযউ বহোৰি।
লৈ ৰাখেসি গিৰি খোহ মহুঁ মাযাঁ কৰি মতি ভোৰি ॥ ১৭১ ॥
আপু বিৰচি উপৰোহিত ৰূপা। পৰেউ জাই তেহি সেজ অনূপা ॥
জাগেউ নৃপ অনভএঁ বিহানা। দেখি ভৱন অতি অচৰজু মানা ॥
মুনি মহিমা মন মহুঁ অনুমানী। উঠেউ গৱঁহি জেহি জান ন ৰানী ॥
কানন গযউ বাজি চঢি তেহীং। পুৰ নৰ নাৰি ন জানেউ কেহীং ॥
গএঁ জাম জুগ ভূপতি আৱা। ঘৰ ঘৰ উত্সৱ বাজ বধাৱা ॥
উপৰোহিতহি দেখ জব ৰাজা। চকিত বিলোকি সুমিৰি সোই কাজা ॥
জুগ সম নৃপহি গএ দিন তীনী। কপটী মুনি পদ ৰহ মতি লীনী ॥
সময জানি উপৰোহিত আৱা। নৃপহি মতে সব কহি সমুঝাৱা ॥
দো. নৃপ হৰষেউ পহিচানি গুৰু ভ্ৰম বস ৰহা ন চেত।
বৰে তুৰত সত সহস বৰ বিপ্ৰ কুটুংব সমেত ॥ ১৭২ ॥
উপৰোহিত জেৱনাৰ বনাঈ। ছৰস চাৰি বিধি জসি শ্ৰুতি গাঈ ॥
মাযাময তেহিং কীন্হ ৰসোঈ। বিংজন বহু গনি সকই ন কোঈ ॥
বিবিধ মৃগন্হ কৰ আমিষ ৰাঁধা। তেহি মহুঁ বিপ্ৰ মাঁসু খল সাঁধা ॥
ভোজন কহুঁ সব বিপ্ৰ বোলাএ। পদ পখাৰি সাদৰ বৈঠাএ ॥
পৰুসন জবহিং লাগ মহিপালা। ভৈ অকাসবানী তেহি কালা ॥
বিপ্ৰবৃংদ উঠি উঠি গৃহ জাহূ। হৈ বডি হানি অন্ন জনি খাহূ ॥
ভযউ ৰসোঈং ভূসুৰ মাঁসূ। সব দ্ৱিজ উঠে মানি বিস্ৱাসূ ॥
ভূপ বিকল মতি মোহঁ ভুলানী। ভাৱী বস আৱ মুখ বানী ॥
দো. বোলে বিপ্ৰ সকোপ তব নহিং কছু কীন্হ বিচাৰ।
জাই নিসাচৰ হোহু নৃপ মূঢ সহিত পৰিৱাৰ ॥ ১৭৩ ॥
ছত্ৰবংধু তৈং বিপ্ৰ বোলাঈ। ঘালৈ লিএ সহিত সমুদাঈ ॥
ঈস্ৱৰ ৰাখা ধৰম হমাৰা। জৈহসি তৈং সমেত পৰিৱাৰা ॥
সংবত মধ্য নাস তৱ হোঊ। জলদাতা ন ৰহিহি কুল কোঊ ॥
নৃপ সুনি শ্ৰাপ বিকল অতি ত্ৰাসা। ভৈ বহোৰি বৰ গিৰা অকাসা ॥
বিপ্ৰহু শ্ৰাপ বিচাৰি ন দীন্হা। নহিং অপৰাধ ভূপ কছু কীন্হা ॥
চকিত বিপ্ৰ সব সুনি নভবানী। ভূপ গযউ জহঁ ভোজন খানী ॥
তহঁ ন অসন নহিং বিপ্ৰ সুআৰা। ফিৰেউ ৰাউ মন সোচ অপাৰা ॥
সব প্ৰসংগ মহিসুৰন্হ সুনাঈ। ত্ৰসিত পৰেউ অৱনীং অকুলাঈ ॥
দো. ভূপতি ভাৱী মিটই নহিং জদপি ন দূষন তোৰ।
কিএঁ অন্যথা হোই নহিং বিপ্ৰশ্ৰাপ অতি ঘোৰ ॥ ১৭৪ ॥
অস কহি সব মহিদেৱ সিধাএ। সমাচাৰ পুৰলোগন্হ পাএ ॥
সোচহিং দূষন দৈৱহি দেহীং। বিচৰত হংস কাগ কিয জেহীং ॥
উপৰোহিতহি ভৱন পহুঁচাঈ। অসুৰ তাপসহি খবৰি জনাঈ ॥
তেহিং খল জহঁ তহঁ পত্ৰ পঠাএ। সজি সজি সেন ভূপ সব ধাএ ॥
ঘেৰেন্হি নগৰ নিসান বজাঈ। বিবিধ ভাঁতি নিত হোঈ লৰাঈ ॥
জূঝে সকল সুভট কৰি কৰনী। বংধু সমেত পৰেউ নৃপ ধৰনী ॥
সত্যকেতু কুল কোউ নহিং বাঁচা। বিপ্ৰশ্ৰাপ কিমি হোই অসাঁচা ॥
ৰিপু জিতি সব নৃপ নগৰ বসাঈ। নিজ পুৰ গৱনে জয জসু পাঈ ॥
দো. ভৰদ্ৱাজ সুনু জাহি জব হোই বিধাতা বাম।
ধূৰি মেৰুসম জনক জম তাহি ব্যালসম দাম ॥ ।১৭৫ ॥
কাল পাই মুনি সুনু সোই ৰাজা। ভযউ নিসাচৰ সহিত সমাজা ॥
দস সিৰ তাহি বীস ভুজদংডা। ৰাৱন নাম বীৰ বৰিবংডা ॥
ভূপ অনুজ অৰিমৰ্দন নামা। ভযউ সো কুংভকৰন বলধামা ॥
সচিৱ জো ৰহা ধৰমৰুচি জাসূ। ভযউ বিমাত্ৰ বংধু লঘু তাসূ ॥
নাম বিভীষন জেহি জগ জানা। বিষ্নুভগত বিগ্যান নিধানা ॥
ৰহে জে সুত সেৱক নৃপ কেৰে। ভএ নিসাচৰ ঘোৰ ঘনেৰে ॥
কামৰূপ খল জিনস অনেকা। কুটিল ভযংকৰ বিগত বিবেকা ॥
কৃপা ৰহিত হিংসক সব পাপী। বৰনি ন জাহিং বিস্ৱ পৰিতাপী ॥
দো. উপজে জদপি পুলস্ত্যকুল পাৱন অমল অনূপ।
তদপি মহীসুৰ শ্ৰাপ বস ভএ সকল অঘৰূপ ॥ ১৭৬ ॥
কীন্হ বিবিধ তপ তীনিহুঁ ভাঈ। পৰম উগ্ৰ নহিং বৰনি সো জাঈ ॥
গযউ নিকট তপ দেখি বিধাতা। মাগহু বৰ প্ৰসন্ন মৈং তাতা ॥
কৰি বিনতী পদ গহি দসসীসা। বোলেউ বচন সুনহু জগদীসা ॥
হম কাহূ কে মৰহিং ন মাৰেং। বানৰ মনুজ জাতি দুই বাৰেং ॥
এৱমস্তু তুম্হ বড তপ কীন্হা। মৈং ব্ৰহ্মাঁ মিলি তেহি বৰ দীন্হা ॥
পুনি প্ৰভু কুংভকৰন পহিং গযঊ। তেহি বিলোকি মন বিসময ভযঊ ॥
জৌং এহিং খল নিত কৰব অহাৰূ। হোইহি সব উজাৰি সংসাৰূ ॥
সাৰদ প্ৰেৰি তাসু মতি ফেৰী। মাগেসি নীদ মাস ষট কেৰী ॥
দো. গএ বিভীষন পাস পুনি কহেউ পুত্ৰ বৰ মাগু।
তেহিং মাগেউ ভগৱংত পদ কমল অমল অনুৰাগু ॥ ১৭৭ ॥
তিন্হি দেই বৰ ব্ৰহ্ম সিধাএ। হৰষিত তে অপনে গৃহ আএ ॥
ময তনুজা মংদোদৰি নামা। পৰম সুংদৰী নাৰি ললামা ॥
সোই মযঁ দীন্হি ৰাৱনহি আনী। হোইহি জাতুধানপতি জানী ॥
হৰষিত ভযউ নাৰি ভলি পাঈ। পুনি দোউ বংধু বিআহেসি জাঈ ॥
গিৰি ত্ৰিকূট এক সিংধু মঝাৰী। বিধি নিৰ্মিত দুৰ্গম অতি ভাৰী ॥
সোই ময দানৱঁ বহুৰি সঁৱাৰা। কনক ৰচিত মনিভৱন অপাৰা ॥
ভোগাৱতি জসি অহিকুল বাসা। অমৰাৱতি জসি সক্ৰনিৱাসা ॥
তিন্হ তেং অধিক ৰম্য অতি বংকা। জগ বিখ্যাত নাম তেহি লংকা ॥
দো. খাঈং সিংধু গভীৰ অতি চাৰিহুঁ দিসি ফিৰি আৱ।
কনক কোট মনি খচিত দৃঢ বৰনি ন জাই বনাৱ ॥ ১৭৮(ক) ॥
হৰিপ্ৰেৰিত জেহিং কলপ জোই জাতুধানপতি হোই।
সূৰ প্ৰতাপী অতুলবল দল সমেত বস সোই ॥ ১৭৮(খ) ॥
ৰহে তহাঁ নিসিচৰ ভট ভাৰে। তে সব সুৰন্হ সমৰ সংঘাৰে ॥
অব তহঁ ৰহহিং সক্ৰ কে প্ৰেৰে। ৰচ্ছক কোটি জচ্ছপতি কেৰে ॥
দসমুখ কতহুঁ খবৰি অসি পাঈ। সেন সাজি গঢ ঘেৰেসি জাঈ ॥
দেখি বিকট ভট বডি কটকাঈ। জচ্ছ জীৱ লৈ গএ পৰাঈ ॥
ফিৰি সব নগৰ দসানন দেখা। গযউ সোচ সুখ ভযউ বিসেষা ॥
সুংদৰ সহজ অগম অনুমানী। কীন্হি তহাঁ ৰাৱন ৰজধানী ॥
জেহি জস জোগ বাঁটি গৃহ দীন্হে। সুখী সকল ৰজনীচৰ কীন্হে ॥
এক বাৰ কুবেৰ পৰ ধাৱা। পুষ্পক জান জীতি লৈ আৱা ॥
দো. কৌতুকহীং কৈলাস পুনি লীন্হেসি জাই উঠাই।
মনহুঁ তৌলি নিজ বাহুবল চলা বহুত সুখ পাই ॥ ১৭৯ ॥
সুখ সংপতি সুত সেন সহাঈ। জয প্ৰতাপ বল বুদ্ধি বডাঈ ॥
নিত নূতন সব বাঢত জাঈ। জিমি প্ৰতিলাভ লোভ অধিকাঈ ॥
অতিবল কুংভকৰন অস ভ্ৰাতা। জেহি কহুঁ নহিং প্ৰতিভট জগ জাতা ॥
কৰই পান সোৱই ষট মাসা। জাগত হোই তিহুঁ পুৰ ত্ৰাসা ॥
জৌং দিন প্ৰতি অহাৰ কৰ সোঈ। বিস্ৱ বেগি সব চৌপট হোঈ ॥
সমৰ ধীৰ নহিং জাই বখানা। তেহি সম অমিত বীৰ বলৱানা ॥
বাৰিদনাদ জেঠ সুত তাসূ। ভট মহুঁ প্ৰথম লীক জগ জাসূ ॥
জেহি ন হোই ৰন সনমুখ কোঈ। সুৰপুৰ নিতহিং পৰাৱন হোঈ ॥
দো. কুমুখ অকংপন কুলিসৰদ ধূমকেতু অতিকায।
এক এক জগ জীতি সক ঐসে সুভট নিকায ॥ ১৮০ ॥
কামৰূপ জানহিং সব মাযা। সপনেহুঁ জিন্হ কেং ধৰম ন দাযা ॥
দসমুখ বৈঠ সভাঁ এক বাৰা। দেখি অমিত আপন পৰিৱাৰা ॥
সুত সমূহ জন পৰিজন নাতী। গে কো পাৰ নিসাচৰ জাতী ॥
সেন বিলোকি সহজ অভিমানী। বোলা বচন ক্ৰোধ মদ সানী ॥
সুনহু সকল ৰজনীচৰ জূথা। হমৰে বৈৰী বিবুধ বৰূথা ॥
তে সনমুখ নহিং কৰহী লৰাঈ। দেখি সবল ৰিপু জাহিং পৰাঈ ॥
তেন্হ কৰ মৰন এক বিধি হোঈ। কহউঁ বুঝাই সুনহু অব সোঈ ॥
দ্ৱিজভোজন মখ হোম সৰাধা ॥ সব কৈ জাই কৰহু তুম্হ বাধা ॥
দো. ছুধা ছীন বলহীন সুৰ সহজেহিং মিলিহহিং আই।
তব মাৰিহউঁ কি ছাডিহউঁ ভলী ভাঁতি অপনাই ॥ ১৮১ ॥
মেঘনাদ কহুঁ পুনি হঁকৰাৱা। দীন্হী সিখ বলু বযৰু বঢাৱা ॥
জে সুৰ সমৰ ধীৰ বলৱানা। জিন্হ কেং লৰিবে কৰ অভিমানা ॥
তিন্হহি জীতি ৰন আনেসু বাঁধী। উঠি সুত পিতু অনুসাসন কাঁধী ॥
এহি বিধি সবহী অগ্যা দীন্হী। আপুনু চলেউ গদা কৰ লীন্হী ॥
চলত দসানন ডোলতি অৱনী। গৰ্জত গৰ্ভ স্ত্ৰৱহিং সুৰ ৰৱনী ॥
ৰাৱন আৱত সুনেউ সকোহা। দেৱন্হ তকে মেৰু গিৰি খোহা ॥
দিগপালন্হ কে লোক সুহাএ। সূনে সকল দসানন পাএ ॥
পুনি পুনি সিংঘনাদ কৰি ভাৰী। দেই দেৱতন্হ গাৰি পচাৰী ॥
ৰন মদ মত্ত ফিৰই জগ ধাৱা। প্ৰতিভট খৌজত কতহুঁ ন পাৱা ॥
ৰবি সসি পৱন বৰুন ধনধাৰী। অগিনি কাল জম সব অধিকাৰী ॥
কিংনৰ সিদ্ধ মনুজ সুৰ নাগা। হঠি সবহী কে পংথহিং লাগা ॥
ব্ৰহ্মসৃষ্টি জহঁ লগি তনুধাৰী। দসমুখ বসবৰ্তী নৰ নাৰী ॥
আযসু কৰহিং সকল ভযভীতা। নৱহিং আই নিত চৰন বিনীতা ॥
দো. ভুজবল বিস্ৱ বস্য কৰি ৰাখেসি কোউ ন সুতংত্ৰ।
মংডলীক মনি ৰাৱন ৰাজ কৰই নিজ মংত্ৰ ॥ ১৮২(খ) ॥
দেৱ জচ্ছ গংধৰ্ৱ নৰ কিংনৰ নাগ কুমাৰি।
জীতি বৰীং নিজ বাহুবল বহু সুংদৰ বৰ নাৰি ॥ ১৮২খ ॥
ইংদ্ৰজীত সন জো কছু কহেঊ। সো সব জনু পহিলেহিং কৰি ৰহেঊ ॥
প্ৰথমহিং জিন্হ কহুঁ আযসু দীন্হা। তিন্হ কৰ চৰিত সুনহু জো কীন্হা ॥
দেখত ভীমৰূপ সব পাপী। নিসিচৰ নিকৰ দেৱ পৰিতাপী ॥
কৰহি উপদ্ৰৱ অসুৰ নিকাযা। নানা ৰূপ ধৰহিং কৰি মাযা ॥
জেহি বিধি হোই ধৰ্ম নিৰ্মূলা। সো সব কৰহিং বেদ প্ৰতিকূলা ॥
জেহিং জেহিং দেস ধেনু দ্ৱিজ পাৱহিং। নগৰ গাউঁ পুৰ আগি লগাৱহিং ॥
সুভ আচৰন কতহুঁ নহিং হোঈ। দেৱ বিপ্ৰ গুৰূ মান ন কোঈ ॥
নহিং হৰিভগতি জগ্য তপ গ্যানা। সপনেহুঁ সুনিঅ ন বেদ পুৰানা ॥
ছং. জপ জোগ বিৰাগা তপ মখ ভাগা শ্ৰৱন সুনই দসসীসা।
আপুনু উঠি ধাৱই ৰহৈ ন পাৱই ধৰি সব ঘালই খীসা ॥
অস ভ্ৰষ্ট অচাৰা ভা সংসাৰা ধৰ্ম সুনিঅ নহি কানা।
তেহি বহুবিধি ত্ৰাসই দেস নিকাসই জো কহ বেদ পুৰানা ॥
সো. বৰনি ন জাই অনীতি ঘোৰ নিসাচৰ জো কৰহিং।
হিংসা পৰ অতি প্ৰীতি তিন্হ কে পাপহি কৱনি মিতি ॥ ১৮৩ ॥
মাসপাৰাযণ, ছঠা ৱিশ্ৰাম
বাঢে খল বহু চোৰ জুআৰা। জে লংপট পৰধন পৰদাৰা ॥
মানহিং মাতু পিতা নহিং দেৱা। সাধুন্হ সন কৰৱাৱহিং সেৱা ॥
জিন্হ কে যহ আচৰন ভৱানী। তে জানেহু নিসিচৰ সব প্ৰানী ॥
অতিসয দেখি ধৰ্ম কৈ গ্লানী। পৰম সভীত ধৰা অকুলানী ॥
গিৰি সৰি সিংধু ভাৰ নহিং মোহী। জস মোহি গৰুঅ এক পৰদ্ৰোহী ॥
সকল ধৰ্ম দেখই বিপৰীতা। কহি ন সকই ৰাৱন ভয ভীতা ॥
ধেনু ৰূপ ধৰি হৃদযঁ বিচাৰী। গঈ তহাঁ জহঁ সুৰ মুনি ঝাৰী ॥
নিজ সংতাপ সুনাএসি ৰোঈ। কাহূ তেং কছু কাজ ন হোঈ ॥
ছং. সুৰ মুনি গংধৰ্বা মিলি কৰি সৰ্বা গে বিৰংচি কে লোকা।
সঁগ গোতনুধাৰী ভূমি বিচাৰী পৰম বিকল ভয সোকা ॥
ব্ৰহ্মাঁ সব জানা মন অনুমানা মোৰ কছূ ন বসাঈ।
জা কৰি তৈং দাসী সো অবিনাসী হমৰেউ তোৰ সহাঈ ॥
সো. ধৰনি ধৰহি মন ধীৰ কহ বিৰংচি হৰিপদ সুমিৰু।
জানত জন কী পীৰ প্ৰভু ভংজিহি দাৰুন বিপতি ॥ ১৮৪ ॥
বৈঠে সুৰ সব কৰহিং বিচাৰা। কহঁ পাইঅ প্ৰভু কৰিঅ পুকাৰা ॥
পুৰ বৈকুংঠ জান কহ কোঈ। কোউ কহ পযনিধি বস প্ৰভু সোঈ ॥
জাকে হৃদযঁ ভগতি জসি প্ৰীতি। প্ৰভু তহঁ প্ৰগট সদা তেহিং ৰীতী ॥
তেহি সমাজ গিৰিজা মৈং ৰহেঊঁ। অৱসৰ পাই বচন এক কহেঊঁ ॥
হৰি ব্যাপক সৰ্বত্ৰ সমানা। প্ৰেম তেং প্ৰগট হোহিং মৈং জানা ॥
দেস কাল দিসি বিদিসিহু মাহীং। কহহু সো কহাঁ জহাঁ প্ৰভু নাহীং ॥
অগ জগময সব ৰহিত বিৰাগী। প্ৰেম তেং প্ৰভু প্ৰগটই জিমি আগী ॥
মোৰ বচন সব কে মন মানা। সাধু সাধু কৰি ব্ৰহ্ম বখানা ॥
দো. সুনি বিৰংচি মন হৰষ তন পুলকি নযন বহ নীৰ।
অস্তুতি কৰত জোৰি কৰ সাৱধান মতিধীৰ ॥ ১৮৫ ॥
ছং. জয জয সুৰনাযক জন সুখদাযক প্ৰনতপাল ভগৱংতা।
গো দ্ৱিজ হিতকাৰী জয অসুৰাৰী সিধুংসুতা প্ৰিয কংতা ॥
পালন সুৰ ধৰনী অদ্ভুত কৰনী মৰম ন জানই কোঈ।
জো সহজ কৃপালা দীনদযালা কৰউ অনুগ্ৰহ সোঈ ॥
জয জয অবিনাসী সব ঘট বাসী ব্যাপক পৰমানংদা।
অবিগত গোতীতং চৰিত পুনীতং মাযাৰহিত মুকুংদা ॥
জেহি লাগি বিৰাগী অতি অনুৰাগী বিগতমোহ মুনিবৃংদা।
নিসি বাসৰ ধ্যাৱহিং গুন গন গাৱহিং জযতি সচ্চিদানংদা ॥
জেহিং সৃষ্টি উপাঈ ত্ৰিবিধ বনাঈ সংগ সহায ন দূজা।
সো কৰউ অঘাৰী চিংত হমাৰী জানিঅ ভগতি ন পূজা ॥
জো ভৱ ভয ভংজন মুনি মন ৰংজন গংজন বিপতি বৰূথা।
মন বচ ক্ৰম বানী ছাডি সযানী সৰন সকল সুৰ জূথা ॥
সাৰদ শ্ৰুতি সেষা ৰিষয অসেষা জা কহুঁ কোউ নহি জানা।
জেহি দীন পিআৰে বেদ পুকাৰে দ্ৰৱউ সো শ্ৰীভগৱানা ॥
ভৱ বাৰিধি মংদৰ সব বিধি সুংদৰ গুনমংদিৰ সুখপুংজা।
মুনি সিদ্ধ সকল সুৰ পৰম ভযাতুৰ নমত নাথ পদ কংজা ॥
দো. জানি সভয সুৰভূমি সুনি বচন সমেত সনেহ।
গগনগিৰা গংভীৰ ভই হৰনি সোক সংদেহ ॥ ১৮৬ ॥
জনি ডৰপহু মুনি সিদ্ধ সুৰেসা। তুম্হহি লাগি ধৰিহউঁ নৰ বেসা ॥
অংসন্হ সহিত মনুজ অৱতাৰা। লেহউঁ দিনকৰ বংস উদাৰা ॥
কস্যপ অদিতি মহাতপ কীন্হা। তিন্হ কহুঁ মৈং পূৰব বৰ দীন্হা ॥
তে দসৰথ কৌসল্যা ৰূপা। কোসলপুৰীং প্ৰগট নৰভূপা ॥
তিন্হ কে গৃহ অৱতৰিহউঁ জাঈ। ৰঘুকুল তিলক সো চাৰিউ ভাঈ ॥
নাৰদ বচন সত্য সব কৰিহউঁ। পৰম সক্তি সমেত অৱতৰিহউঁ ॥
হৰিহউঁ সকল ভূমি গৰুআঈ। নিৰ্ভয হোহু দেৱ সমুদাঈ ॥
গগন ব্ৰহ্মবানী সুনী কানা। তুৰত ফিৰে সুৰ হৃদয জুডানা ॥
তব ব্ৰহ্মা ধৰনিহি সমুঝাৱা। অভয ভঈ ভৰোস জিযঁ আৱা ॥
দো. নিজ লোকহি বিৰংচি গে দেৱন্হ ইহই সিখাই।
বানৰ তনু ধৰি ধৰি মহি হৰি পদ সেৱহু জাই ॥ ১৮৭ ॥
গএ দেৱ সব নিজ নিজ ধামা। ভূমি সহিত মন কহুঁ বিশ্ৰামা ।
জো কছু আযসু ব্ৰহ্মাঁ দীন্হা। হৰষে দেৱ বিলংব ন কীন্হা ॥
বনচৰ দেহ ধৰি ছিতি মাহীং। অতুলিত বল প্ৰতাপ তিন্হ পাহীং ॥
গিৰি তৰু নখ আযুধ সব বীৰা। হৰি মাৰগ চিতৱহিং মতিধীৰা ॥
গিৰি কানন জহঁ তহঁ ভৰি পূৰী। ৰহে নিজ নিজ অনীক ৰচি ৰূৰী ॥
যহ সব ৰুচিৰ চৰিত মৈং ভাষা। অব সো সুনহু জো বীচহিং ৰাখা ॥
অৱধপুৰীং ৰঘুকুলমনি ৰাঊ। বেদ বিদিত তেহি দসৰথ নাঊঁ ॥
ধৰম ধুৰংধৰ গুননিধি গ্যানী। হৃদযঁ ভগতি মতি সাৰঁগপানী ॥
দো. কৌসল্যাদি নাৰি প্ৰিয সব আচৰন পুনীত।
পতি অনুকূল প্ৰেম দৃঢ হৰি পদ কমল বিনীত ॥ ১৮৮ ॥
এক বাৰ ভূপতি মন মাহীং। ভৈ গলানি মোৰেং সুত নাহীং ॥
গুৰ গৃহ গযউ তুৰত মহিপালা। চৰন লাগি কৰি বিনয বিসালা ॥
নিজ দুখ সুখ সব গুৰহি সুনাযউ। কহি বসিষ্ঠ বহুবিধি সমুঝাযউ ॥
ধৰহু ধীৰ হোইহহিং সুত চাৰী। ত্ৰিভুৱন বিদিত ভগত ভয হাৰী ॥
সৃংগী ৰিষহি বসিষ্ঠ বোলাৱা। পুত্ৰকাম সুভ জগ্য কৰাৱা ॥
ভগতি সহিত মুনি আহুতি দীন্হেং। প্ৰগটে অগিনি চৰূ কৰ লীন্হেং ॥
জো বসিষ্ঠ কছু হৃদযঁ বিচাৰা। সকল কাজু ভা সিদ্ধ তুম্হাৰা ॥
যহ হবি বাঁটি দেহু নৃপ জাঈ। জথা জোগ জেহি ভাগ বনাঈ ॥
দো. তব অদৃস্য ভএ পাৱক সকল সভহি সমুঝাই ॥
পৰমানংদ মগন নৃপ হৰষ ন হৃদযঁ সমাই ॥ ১৮৯ ॥
তবহিং ৰাযঁ প্ৰিয নাৰি বোলাঈং। কৌসল্যাদি তহাঁ চলি আঈ ॥
অৰ্ধ ভাগ কৌসল্যাহি দীন্হা। উভয ভাগ আধে কৰ কীন্হা ॥
কৈকেঈ কহঁ নৃপ সো দযঊ। ৰহ্যো সো উভয ভাগ পুনি ভযঊ ॥
কৌসল্যা কৈকেঈ হাথ ধৰি। দীন্হ সুমিত্ৰহি মন প্ৰসন্ন কৰি ॥
এহি বিধি গৰ্ভসহিত সব নাৰী। ভঈং হৃদযঁ হৰষিত সুখ ভাৰী ॥
জা দিন তেং হৰি গৰ্ভহিং আএ। সকল লোক সুখ সংপতি ছাএ ॥
মংদিৰ মহঁ সব ৰাজহিং ৰানী। সোভা সীল তেজ কী খানীং ॥
সুখ জুত কছুক কাল চলি গযঊ। জেহিং প্ৰভু প্ৰগট সো অৱসৰ ভযঊ ॥
দো. জোগ লগন গ্ৰহ বাৰ তিথি সকল ভএ অনুকূল।
চৰ অৰু অচৰ হৰ্ষজুত ৰাম জনম সুখমূল ॥ ১৯০ ॥
নৌমী তিথি মধু মাস পুনীতা। সুকল পচ্ছ অভিজিত হৰিপ্ৰীতা ॥
মধ্যদিৱস অতি সীত ন ঘামা। পাৱন কাল লোক বিশ্ৰামা ॥
সীতল মংদ সুৰভি বহ বাঊ। হৰষিত সুৰ সংতন মন চাঊ ॥
বন কুসুমিত গিৰিগন মনিআৰা। স্ত্ৰৱহিং সকল সৰিতাঽমৃতধাৰা ॥
সো অৱসৰ বিৰংচি জব জানা। চলে সকল সুৰ সাজি বিমানা ॥
গগন বিমল সকুল সুৰ জূথা। গাৱহিং গুন গংধৰ্ব বৰূথা ॥
বৰষহিং সুমন সুঅংজলি সাজী। গহগহি গগন দুংদুভী বাজী ॥
অস্তুতি কৰহিং নাগ মুনি দেৱা। বহুবিধি লাৱহিং নিজ নিজ সেৱা ॥
দো. সুৰ সমূহ বিনতী কৰি পহুঁচে নিজ নিজ ধাম।
জগনিৱাস প্ৰভু প্ৰগটে অখিল লোক বিশ্ৰাম ॥ ১৯১ ॥
ছং. ভএ প্ৰগট কৃপালা দীনদযালা কৌসল্যা হিতকাৰী।
হৰষিত মহতাৰী মুনি মন হাৰী অদ্ভুত ৰূপ বিচাৰী ॥
লোচন অভিৰামা তনু ঘনস্যামা নিজ আযুধ ভুজ চাৰী।
ভূষন বনমালা নযন বিসালা সোভাসিংধু খৰাৰী ॥
কহ দুই কৰ জোৰী অস্তুতি তোৰী কেহি বিধি কৰৌং অনংতা।
মাযা গুন গ্যানাতীত অমানা বেদ পুৰান ভনংতা ॥
কৰুনা সুখ সাগৰ সব গুন আগৰ জেহি গাৱহিং শ্ৰুতি সংতা।
সো মম হিত লাগী জন অনুৰাগী ভযউ প্ৰগট শ্ৰীকংতা ॥
ব্ৰহ্মাংড নিকাযা নিৰ্মিত মাযা ৰোম ৰোম প্ৰতি বেদ কহৈ।
মম উৰ সো বাসী যহ উপহাসী সুনত ধীৰ পতি থিৰ ন ৰহৈ ॥
উপজা জব গ্যানা প্ৰভু মুসকানা চৰিত বহুত বিধি কীন্হ চহৈ।
কহি কথা সুহাঈ মাতু বুঝাঈ জেহি প্ৰকাৰ সুত প্ৰেম লহৈ ॥
মাতা পুনি বোলী সো মতি ডৌলী তজহু তাত যহ ৰূপা।
কীজৈ সিসুলীলা অতি প্ৰিযসীলা যহ সুখ পৰম অনূপা ॥
সুনি বচন সুজানা ৰোদন ঠানা হোই বালক সুৰভূপা।
যহ চৰিত জে গাৱহিং হৰিপদ পাৱহিং তে ন পৰহিং ভৱকূপা ॥
দো. বিপ্ৰ ধেনু সুৰ সংত হিত লীন্হ মনুজ অৱতাৰ।
নিজ ইচ্ছা নিৰ্মিত তনু মাযা গুন গো পাৰ ॥ ১৯২ ॥
সুনি সিসু ৰুদন পৰম প্ৰিয বানী। সংভ্ৰম চলি আঈ সব ৰানী ॥
হৰষিত জহঁ তহঁ ধাঈং দাসী। আনঁদ মগন সকল পুৰবাসী ॥
দসৰথ পুত্ৰজন্ম সুনি কানা। মানহুঁ ব্ৰহ্মানংদ সমানা ॥
পৰম প্ৰেম মন পুলক সৰীৰা। চাহত উঠত কৰত মতি ধীৰা ॥
জাকৰ নাম সুনত সুভ হোঈ। মোৰেং গৃহ আৱা প্ৰভু সোঈ ॥
পৰমানংদ পূৰি মন ৰাজা। কহা বোলাই বজাৱহু বাজা ॥
গুৰ বসিষ্ঠ কহঁ গযউ হঁকাৰা। আএ দ্ৱিজন সহিত নৃপদ্ৱাৰা ॥
অনুপম বালক দেখেন্হি জাঈ। ৰূপ ৰাসি গুন কহি ন সিৰাঈ ॥
দো. নংদীমুখ সৰাধ কৰি জাতকৰম সব কীন্হ।
হাটক ধেনু বসন মনি নৃপ বিপ্ৰন্হ কহঁ দীন্হ ॥ ১৯৩ ॥
ধ্ৱজ পতাক তোৰন পুৰ ছাৱা। কহি ন জাই জেহি ভাঁতি বনাৱা ॥
সুমনবৃষ্টি অকাস তেং হোঈ। ব্ৰহ্মানংদ মগন সব লোঈ ॥
বৃংদ বৃংদ মিলি চলীং লোগাঈ। সহজ সংগাৰ কিএঁ উঠি ধাঈ ॥
কনক কলস মংগল ধৰি থাৰা। গাৱত পৈঠহিং ভূপ দুআৰা ॥
কৰি আৰতি নেৱছাৱৰি কৰহীং। বাৰ বাৰ সিসু চৰনন্হি পৰহীং ॥
মাগধ সূত বংদিগন গাযক। পাৱন গুন গাৱহিং ৰঘুনাযক ॥
সৰ্বস দান দীন্হ সব কাহূ। জেহিং পাৱা ৰাখা নহিং তাহূ ॥
মৃগমদ চংদন কুংকুম কীচা। মচী সকল বীথিন্হ বিচ বীচা ॥
দো. গৃহ গৃহ বাজ বধাৱ সুভ প্ৰগটে সুষমা কংদ।
হৰষৱংত সব জহঁ তহঁ নগৰ নাৰি নৰ বৃংদ ॥ ১৯৪ ॥
কৈকযসুতা সুমিত্ৰা দোঊ। সুংদৰ সুত জনমত ভৈং ওঊ ॥
ৱহ সুখ সংপতি সময সমাজা। কহি ন সকই সাৰদ অহিৰাজা ॥
অৱধপুৰী সোহই এহি ভাঁতী। প্ৰভুহি মিলন আঈ জনু ৰাতী ॥
দেখি ভানূ জনু মন সকুচানী। তদপি বনী সংধ্যা অনুমানী ॥
অগৰ ধূপ বহু জনু অঁধিআৰী। উডই অভীৰ মনহুঁ অৰুনাৰী ॥
মংদিৰ মনি সমূহ জনু তাৰা। নৃপ গৃহ কলস সো ইংদু উদাৰা ॥
ভৱন বেদধুনি অতি মৃদু বানী। জনু খগ মূখৰ সমযঁ জনু সানী ॥
কৌতুক দেখি পতংগ ভুলানা। এক মাস তেইঁ জাত ন জানা ॥
দো. মাস দিৱস কৰ দিৱস ভা মৰম ন জানই কোই।
ৰথ সমেত ৰবি থাকেউ নিসা কৱন বিধি হোই ॥ ১৯৫ ॥
যহ ৰহস্য কাহূ নহিং জানা। দিন মনি চলে কৰত গুনগানা ॥
দেখি মহোত্সৱ সুৰ মুনি নাগা। চলে ভৱন বৰনত নিজ ভাগা ॥
ঔৰউ এক কহউঁ নিজ চোৰী। সুনু গিৰিজা অতি দৃঢ মতি তোৰী ॥
কাক ভুসুংডি সংগ হম দোঊ। মনুজৰূপ জানই নহিং কোঊ ॥
পৰমানংদ প্ৰেমসুখ ফূলে। বীথিন্হ ফিৰহিং মগন মন ভূলে ॥
যহ সুভ চৰিত জান পৈ সোঈ। কৃপা ৰাম কৈ জাপৰ হোঈ ॥
তেহি অৱসৰ জো জেহি বিধি আৱা। দীন্হ ভূপ জো জেহি মন ভাৱা ॥
গজ ৰথ তুৰগ হেম গো হীৰা। দীন্হে নৃপ নানাবিধি চীৰা ॥
দো. মন সংতোষে সবন্হি কে জহঁ তহঁ দেহি অসীস।
সকল তনয চিৰ জীৱহুঁ তুলসিদাস কে ঈস ॥ ১৯৬ ॥
কছুক দিৱস বীতে এহি ভাঁতী। জাত ন জানিঅ দিন অৰু ৰাতী ॥
নামকৰন কৰ অৱসৰু জানী। ভূপ বোলি পঠএ মুনি গ্যানী ॥
কৰি পূজা ভূপতি অস ভাষা। ধৰিঅ নাম জো মুনি গুনি ৰাখা ॥
ইন্হ কে নাম অনেক অনূপা। মৈং নৃপ কহব স্ৱমতি অনুৰূপা ॥
জো আনংদ সিংধু সুখৰাসী। সীকৰ তেং ত্ৰৈলোক সুপাসী ॥
সো সুখ ধাম ৰাম অস নামা। অখিল লোক দাযক বিশ্ৰামা ॥
বিস্ৱ ভৰন পোষন কৰ জোঈ। তাকৰ নাম ভৰত অস হোঈ ॥
জাকে সুমিৰন তেং ৰিপু নাসা। নাম সত্ৰুহন বেদ প্ৰকাসা ॥
দো. লচ্ছন ধাম ৰাম প্ৰিয সকল জগত আধাৰ।
গুৰু বসিষ্ট তেহি ৰাখা লছিমন নাম উদাৰ ॥ ১৯৭ ॥
ধৰে নাম গুৰ হৃদযঁ বিচাৰী। বেদ তত্ত্ৱ নৃপ তৱ সুত চাৰী ॥
মুনি ধন জন সৰবস সিৱ প্ৰানা। বাল কেলি তেহিং সুখ মানা ॥
বাৰেহি তে নিজ হিত পতি জানী। লছিমন ৰাম চৰন ৰতি মানী ॥
ভৰত সত্ৰুহন দূনউ ভাঈ। প্ৰভু সেৱক জসি প্ৰীতি বডাঈ ॥
স্যাম গৌৰ সুংদৰ দোউ জোৰী। নিৰখহিং ছবি জননীং তৃন তোৰী ॥
চাৰিউ সীল ৰূপ গুন ধামা। তদপি অধিক সুখসাগৰ ৰামা ॥
হৃদযঁ অনুগ্ৰহ ইংদু প্ৰকাসা। সূচত কিৰন মনোহৰ হাসা ॥
কবহুঁ উছংগ কবহুঁ বৰ পলনা। মাতু দুলাৰই কহি প্ৰিয ললনা ॥
দো. ব্যাপক ব্ৰহ্ম নিৰংজন নিৰ্গুন বিগত বিনোদ।
সো অজ প্ৰেম ভগতি বস কৌসল্যা কে গোদ ॥ ১৯৮ ॥
কাম কোটি ছবি স্যাম সৰীৰা। নীল কংজ বাৰিদ গংভীৰা ॥
অৰুন চৰন পকংজ নখ জোতী। কমল দলন্হি বৈঠে জনু মোতী ॥
ৰেখ কুলিস ধৱজ অংকুৰ সোহে। নূপুৰ ধুনি সুনি মুনি মন মোহে ॥
কটি কিংকিনী উদৰ ত্ৰয ৰেখা। নাভি গভীৰ জান জেহি দেখা ॥
ভুজ বিসাল ভূষন জুত ভূৰী। হিযঁ হৰি নখ অতি সোভা ৰূৰী ॥
উৰ মনিহাৰ পদিক কী সোভা। বিপ্ৰ চৰন দেখত মন লোভা ॥
কংবু কংঠ অতি চিবুক সুহাঈ। আনন অমিত মদন ছবি ছাঈ ॥
দুই দুই দসন অধৰ অৰুনাৰে। নাসা তিলক কো বৰনৈ পাৰে ॥
সুংদৰ শ্ৰৱন সুচাৰু কপোলা। অতি প্ৰিয মধুৰ তোতৰে বোলা ॥
চিক্কন কচ কুংচিত গভুআৰে। বহু প্ৰকাৰ ৰচি মাতু সঁৱাৰে ॥
পীত ঝগুলিআ তনু পহিৰাঈ। জানু পানি বিচৰনি মোহি ভাঈ ॥
ৰূপ সকহিং নহিং কহি শ্ৰুতি সেষা। সো জানই সপনেহুঁ জেহি দেখা ॥
দো. সুখ সংদোহ মোহপৰ গ্যান গিৰা গোতীত।
দংপতি পৰম প্ৰেম বস কৰ সিসুচৰিত পুনীত ॥ ১৯৯ ॥
এহি বিধি ৰাম জগত পিতু মাতা। কোসলপুৰ বাসিংহ সুখদাতা ॥
জিন্হ ৰঘুনাথ চৰন ৰতি মানী। তিন্হ কী যহ গতি প্ৰগট ভৱানী ॥
ৰঘুপতি বিমুখ জতন কৰ কোৰী। কৱন সকই ভৱ বংধন ছোৰী ॥
জীৱ চৰাচৰ বস কৈ ৰাখে। সো মাযা প্ৰভু সোং ভয ভাখে ॥
ভৃকুটি বিলাস নচাৱই তাহী। অস প্ৰভু ছাডি ভজিঅ কহু কাহী ॥
মন ক্ৰম বচন ছাডি চতুৰাঈ। ভজত কৃপা কৰিহহিং ৰঘুৰাঈ ॥
এহি বিধি সিসুবিনোদ প্ৰভু কীন্হা। সকল নগৰবাসিংহ সুখ দীন্হা ॥
লৈ উছংগ কবহুঁক হলৰাৱৈ। কবহুঁ পালনেং ঘালি ঝুলাৱৈ ॥
দো. প্ৰেম মগন কৌসল্যা নিসি দিন জাত ন জান।
সুত সনেহ বস মাতা বালচৰিত কৰ গান ॥ ২০০ ॥
এক বাৰ জননীং অন্হৱাএ। কৰি সিংগাৰ পলনাঁ পৌঢাএ ॥
নিজ কুল ইষ্টদেৱ ভগৱানা। পূজা হেতু কীন্হ অস্নানা ॥
কৰি পূজা নৈবেদ্য চঢাৱা। আপু গঈ জহঁ পাক বনাৱা ॥
বহুৰি মাতু তহৱাঁ চলি আঈ। ভোজন কৰত দেখ সুত জাঈ ॥
গৈ জননী সিসু পহিং ভযভীতা। দেখা বাল তহাঁ পুনি সূতা ॥
বহুৰি আই দেখা সুত সোঈ। হৃদযঁ কংপ মন ধীৰ ন হোঈ ॥
ইহাঁ উহাঁ দুই বালক দেখা। মতিভ্ৰম মোৰ কি আন বিসেষা ॥
দেখি ৰাম জননী অকুলানী। প্ৰভু হঁসি দীন্হ মধুৰ মুসুকানী ॥
দো. দেখৰাৱা মাতহি নিজ অদভুত ৰুপ অখংড।
ৰোম ৰোম প্ৰতি লাগে কোটি কোটি ব্ৰহ্মংড ॥ ২০১ ॥
অগনিত ৰবি সসি সিৱ চতুৰানন। বহু গিৰি সৰিত সিংধু মহি কানন ॥
কাল কৰ্ম গুন গ্যান সুভাঊ। সোউ দেখা জো সুনা ন কাঊ ॥
দেখী মাযা সব বিধি গাঢী। অতি সভীত জোৰেং কৰ ঠাঢী ॥
দেখা জীৱ নচাৱই জাহী। দেখী ভগতি জো ছোৰই তাহী ॥
তন পুলকিত মুখ বচন ন আৱা। নযন মূদি চৰননি সিৰু নাৱা ॥
বিসমযৱংত দেখি মহতাৰী। ভএ বহুৰি সিসুৰূপ খৰাৰী ॥
অস্তুতি কৰি ন জাই ভয মানা। জগত পিতা মৈং সুত কৰি জানা ॥
হৰি জননি বহুবিধি সমুঝাঈ। যহ জনি কতহুঁ কহসি সুনু মাঈ ॥
দো. বাৰ বাৰ কৌসল্যা বিনয কৰই কৰ জোৰি ॥
অব জনি কবহূঁ ব্যাপৈ প্ৰভু মোহি মাযা তোৰি ॥ ২০২ ॥
বালচৰিত হৰি বহুবিধি কীন্হা। অতি অনংদ দাসন্হ কহঁ দীন্হা ॥
কছুক কাল বীতেং সব ভাঈ। বডে ভএ পৰিজন সুখদাঈ ॥
চূডাকৰন কীন্হ গুৰু জাঈ। বিপ্ৰন্হ পুনি দছিনা বহু পাঈ ॥
পৰম মনোহৰ চৰিত অপাৰা। কৰত ফিৰত চাৰিউ সুকুমাৰা ॥
মন ক্ৰম বচন অগোচৰ জোঈ। দসৰথ অজিৰ বিচৰ প্ৰভু সোঈ ॥
ভোজন কৰত বোল জব ৰাজা। নহিং আৱত তজি বাল সমাজা ॥
কৌসল্যা জব বোলন জাঈ। ঠুমকু ঠুমকু প্ৰভু চলহিং পৰাঈ ॥
নিগম নেতি সিৱ অংত ন পাৱা। তাহি ধৰৈ জননী হঠি ধাৱা ॥
ধূৰস ধূৰি ভৰেং তনু আএ। ভূপতি বিহসি গোদ বৈঠাএ ॥
দো. ভোজন কৰত চপল চিত ইত উত অৱসৰু পাই।
ভাজি চলে কিলকত মুখ দধি ওদন লপটাই ॥ ২০৩ ॥
বালচৰিত অতি সৰল সুহাএ। সাৰদ সেষ সংভু শ্ৰুতি গাএ ॥
জিন কৰ মন ইন্হ সন নহিং ৰাতা। তে জন বংচিত কিএ বিধাতা ॥
ভএ কুমাৰ জবহিং সব ভ্ৰাতা। দীন্হ জনেঊ গুৰু পিতু মাতা ॥
গুৰগৃহঁ গএ পঢন ৰঘুৰাঈ। অলপ কাল বিদ্যা সব আঈ ॥
জাকী সহজ স্ৱাস শ্ৰুতি চাৰী। সো হৰি পঢ যহ কৌতুক ভাৰী ॥
বিদ্যা বিনয নিপুন গুন সীলা। খেলহিং খেল সকল নৃপলীলা ॥
কৰতল বান ধনুষ অতি সোহা। দেখত ৰূপ চৰাচৰ মোহা ॥
জিন্হ বীথিন্হ বিহৰহিং সব ভাঈ। থকিত হোহিং সব লোগ লুগাঈ ॥
দো. কোসলপুৰ বাসী নৰ নাৰি বৃদ্ধ অৰু বাল।
প্ৰানহু তে প্ৰিয লাগত সব কহুঁ ৰাম কৃপাল ॥ ২০৪ ॥
বংধু সখা সংগ লেহিং বোলাঈ। বন মৃগযা নিত খেলহিং জাঈ ॥
পাৱন মৃগ মাৰহিং জিযঁ জানী। দিন প্ৰতি নৃপহি দেখাৱহিং আনী ॥
জে মৃগ ৰাম বান কে মাৰে। তে তনু তজি সুৰলোক সিধাৰে ॥
অনুজ সখা সঁগ ভোজন কৰহীং। মাতু পিতা অগ্যা অনুসৰহীং ॥
জেহি বিধি সুখী হোহিং পুৰ লোগা। কৰহিং কৃপানিধি সোই সংজোগা ॥
বেদ পুৰান সুনহিং মন লাঈ। আপু কহহিং অনুজন্হ সমুঝাঈ ॥
প্ৰাতকাল উঠি কৈ ৰঘুনাথা। মাতু পিতা গুৰু নাৱহিং মাথা ॥
আযসু মাগি কৰহিং পুৰ কাজা। দেখি চৰিত হৰষই মন ৰাজা ॥
দো. ব্যাপক অকল অনীহ অজ নিৰ্গুন নাম ন ৰূপ।
ভগত হেতু নানা বিধি কৰত চৰিত্ৰ অনূপ ॥ ২০৫ ॥
যহ সব চৰিত কহা মৈং গাঈ। আগিলি কথা সুনহু মন লাঈ ॥
বিস্ৱামিত্ৰ মহামুনি গ্যানী। বসহি বিপিন সুভ আশ্ৰম জানী ॥
জহঁ জপ জগ্য মুনি কৰহী। অতি মাৰীচ সুবাহুহি ডৰহীং ॥
দেখত জগ্য নিসাচৰ ধাৱহি। কৰহি উপদ্ৰৱ মুনি দুখ পাৱহিং ॥
গাধিতনয মন চিংতা ব্যাপী। হৰি বিনু মৰহি ন নিসিচৰ পাপী ॥
তব মুনিৱৰ মন কীন্হ বিচাৰা। প্ৰভু অৱতৰেউ হৰন মহি ভাৰা ॥
এহুঁ মিস দেখৌং পদ জাঈ। কৰি বিনতী আনৌ দোউ ভাঈ ॥
গ্যান বিৰাগ সকল গুন অযনা। সো প্ৰভু মৈ দেখব ভৰি নযনা ॥
দো. বহুবিধি কৰত মনোৰথ জাত লাগি নহিং বাৰ।
কৰি মজ্জন সৰঊ জল গএ ভূপ দৰবাৰ ॥ ২০৬ ॥
মুনি আগমন সুনা জব ৰাজা। মিলন গযঊ লৈ বিপ্ৰ সমাজা ॥
কৰি দংডৱত মুনিহি সনমানী। নিজ আসন বৈঠাৰেন্হি আনী ॥
চৰন পখাৰি কীন্হি অতি পূজা। মো সম আজু ধন্য নহিং দূজা ॥
বিবিধ ভাঁতি ভোজন কৰৱাৱা। মুনিৱৰ হৃদযঁ হৰষ অতি পাৱা ॥
পুনি চৰননি মেলে সুত চাৰী। ৰাম দেখি মুনি দেহ বিসাৰী ॥
ভএ মগন দেখত মুখ সোভা। জনু চকোৰ পূৰন সসি লোভা ॥
তব মন হৰষি বচন কহ ৰাঊ। মুনি অস কৃপা ন কীন্হিহু কাঊ ॥
কেহি কাৰন আগমন তুম্হাৰা। কহহু সো কৰত ন লাৱউঁ বাৰা ॥
অসুৰ সমূহ সতাৱহিং মোহী। মৈ জাচন আযউঁ নৃপ তোহী ॥
অনুজ সমেত দেহু ৰঘুনাথা। নিসিচৰ বধ মৈং হোব সনাথা ॥
দো. দেহু ভূপ মন হৰষিত তজহু মোহ অগ্যান।
ধৰ্ম সুজস প্ৰভু তুম্হ কৌং ইন্হ কহঁ অতি কল্যান ॥ ২০৭ ॥
সুনি ৰাজা অতি অপ্ৰিয বানী। হৃদয কংপ মুখ দুতি কুমুলানী ॥
চৌথেংপন পাযউঁ সুত চাৰী। বিপ্ৰ বচন নহিং কহেহু বিচাৰী ॥
মাগহু ভূমি ধেনু ধন কোসা। সৰ্বস দেউঁ আজু সহৰোসা ॥
দেহ প্ৰান তেং প্ৰিয কছু নাহী। সোউ মুনি দেউঁ নিমিষ এক মাহী ॥
সব সুত প্ৰিয মোহি প্ৰান কি নাঈং। ৰাম দেত নহিং বনই গোসাঈ ॥
কহঁ নিসিচৰ অতি ঘোৰ কঠোৰা। কহঁ সুংদৰ সুত পৰম কিসোৰা ॥
সুনি নৃপ গিৰা প্ৰেম ৰস সানী। হৃদযঁ হৰষ মানা মুনি গ্যানী ॥
তব বসিষ্ট বহু নিধি সমুঝাৱা। নৃপ সংদেহ নাস কহঁ পাৱা ॥
অতি আদৰ দোউ তনয বোলাএ। হৃদযঁ লাই বহু ভাঁতি সিখাএ ॥
মেৰে প্ৰান নাথ সুত দোঊ। তুম্হ মুনি পিতা আন নহিং কোঊ ॥
দো. সৌংপে ভূপ ৰিষিহি সুত বহু বিধি দেই অসীস।
জননী ভৱন গএ প্ৰভু চলে নাই পদ সীস ॥ ২০৮(ক) ॥
সো. পুৰুষসিংহ দোউ বীৰ হৰষি চলে মুনি ভয হৰন ॥
কৃপাসিংধু মতিধীৰ অখিল বিস্ৱ কাৰন কৰন ॥ ২০৮(খ)
অৰুন নযন উৰ বাহু বিসালা। নীল জলজ তনু স্যাম তমালা ॥
কটি পট পীত কসেং বৰ ভাথা। ৰুচিৰ চাপ সাযক দুহুঁ হাথা ॥
স্যাম গৌৰ সুংদৰ দোউ ভাঈ। বিস্বামিত্ৰ মহানিধি পাঈ ॥
প্ৰভু ব্ৰহ্মন্যদেৱ মৈ জানা। মোহি নিতি পিতা তজেহু ভগৱানা ॥
চলে জাত মুনি দীন্হি দিখাঈ। সুনি তাডকা ক্ৰোধ কৰি ধাঈ ॥
একহিং বান প্ৰান হৰি লীন্হা। দীন জানি তেহি নিজ পদ দীন্হা ॥
তব ৰিষি নিজ নাথহি জিযঁ চীন্হী। বিদ্যানিধি কহুঁ বিদ্যা দীন্হী ॥
জাতে লাগ ন ছুধা পিপাসা। অতুলিত বল তনু তেজ প্ৰকাসা ॥
দো. আযুষ সব সমৰ্পি কৈ প্ৰভু নিজ আশ্ৰম আনি।
কংদ মূল ফল ভোজন দীন্হ ভগতি হিত জানি ॥ ২০৯ ॥
প্ৰাত কহা মুনি সন ৰঘুৰাঈ। নিৰ্ভয জগ্য কৰহু তুম্হ জাঈ ॥
হোম কৰন লাগে মুনি ঝাৰী। আপু ৰহে মখ কীং ৰখৱাৰী ॥
সুনি মাৰীচ নিসাচৰ ক্ৰোহী। লৈ সহায ধাৱা মুনিদ্ৰোহী ॥
বিনু ফৰ বান ৰাম তেহি মাৰা। সত জোজন গা সাগৰ পাৰা ॥
পাৱক সৰ সুবাহু পুনি মাৰা। অনুজ নিসাচৰ কটকু সঁঘাৰা ॥
মাৰি অসুৰ দ্ৱিজ নিৰ্মযকাৰী। অস্তুতি কৰহিং দেৱ মুনি ঝাৰী ॥
তহঁ পুনি কছুক দিৱস ৰঘুৰাযা। ৰহে কীন্হি বিপ্ৰন্হ পৰ দাযা ॥
ভগতি হেতু বহু কথা পুৰানা। কহে বিপ্ৰ জদ্যপি প্ৰভু জানা ॥
তব মুনি সাদৰ কহা বুঝাঈ। চৰিত এক প্ৰভু দেখিঅ জাঈ ॥
ধনুষজগ্য মুনি ৰঘুকুল নাথা। হৰষি চলে মুনিবৰ কে সাথা ॥
আশ্ৰম এক দীখ মগ মাহীং। খগ মৃগ জীৱ জংতু তহঁ নাহীং ॥
পূছা মুনিহি সিলা প্ৰভু দেখী। সকল কথা মুনি কহা বিসেষী ॥
দো. গৌতম নাৰি শ্ৰাপ বস উপল দেহ ধৰি ধীৰ।
চৰন কমল ৰজ চাহতি কৃপা কৰহু ৰঘুবীৰ ॥ ২১০ ॥
ছং. পৰসত পদ পাৱন সোক নসাৱন প্ৰগট ভঈ তপপুংজ সহী।
দেখত ৰঘুনাযক জন সুখ দাযক সনমুখ হোই কৰ জোৰি ৰহী ॥
অতি প্ৰেম অধীৰা পুলক সৰীৰা মুখ নহিং আৱই বচন কহী।
অতিসয বডভাগী চৰনন্হি লাগী জুগল নযন জলধাৰ বহী ॥
ধীৰজু মন কীন্হা প্ৰভু কহুঁ চীন্হা ৰঘুপতি কৃপাঁ ভগতি পাঈ।
অতি নিৰ্মল বানীং অস্তুতি ঠানী গ্যানগম্য জয ৰঘুৰাঈ ॥
মৈ নাৰি অপাৱন প্ৰভু জগ পাৱন ৰাৱন ৰিপু জন সুখদাঈ।
ৰাজীৱ বিলোচন ভৱ ভয মোচন পাহি পাহি সৰনহিং আঈ ॥
মুনি শ্ৰাপ জো দীন্হা অতি ভল কীন্হা পৰম অনুগ্ৰহ মৈং মানা।
দেখেউঁ ভৰি লোচন হৰি ভৱমোচন ইহই লাভ সংকৰ জানা ॥
বিনতী প্ৰভু মোৰী মৈং মতি ভোৰী নাথ ন মাগউঁ বৰ আনা।
পদ কমল পৰাগা ৰস অনুৰাগা মম মন মধুপ কৰৈ পানা ॥
জেহিং পদ সুৰসৰিতা পৰম পুনীতা প্ৰগট ভঈ সিৱ সীস ধৰী।
সোই পদ পংকজ জেহি পূজত অজ মম সিৰ ধৰেউ কৃপাল হৰী ॥
এহি ভাঁতি সিধাৰী গৌতম নাৰী বাৰ বাৰ হৰি চৰন পৰী।
জো অতি মন ভাৱা সো বৰু পাৱা গৈ পতিলোক অনংদ ভৰী ॥
দো. অস প্ৰভু দীনবংধু হৰি কাৰন ৰহিত দযাল।
তুলসিদাস সঠ তেহি ভজু ছাডি কপট জংজাল ॥ ২১১ ॥
মাসপাৰাযণ, সাতৱাঁ ৱিশ্ৰাম
চলে ৰাম লছিমন মুনি সংগা। গএ জহাঁ জগ পাৱনি গংগা ॥
গাধিসূনু সব কথা সুনাঈ। জেহি প্ৰকাৰ সুৰসৰি মহি আঈ ॥
তব প্ৰভু ৰিষিন্হ সমেত নহাএ। বিবিধ দান মহিদেৱন্হি পাএ ॥
হৰষি চলে মুনি বৃংদ সহাযা। বেগি বিদেহ নগৰ নিঅৰাযা ॥
পুৰ ৰম্যতা ৰাম জব দেখী। হৰষে অনুজ সমেত বিসেষী ॥
বাপীং কূপ সৰিত সৰ নানা। সলিল সুধাসম মনি সোপানা ॥
গুংজত মংজু মত্ত ৰস ভৃংগা। কূজত কল বহুবৰন বিহংগা ॥
বৰন বৰন বিকসে বন জাতা। ত্ৰিবিধ সমীৰ সদা সুখদাতা ॥
দো. সুমন বাটিকা বাগ বন বিপুল বিহংগ নিৱাস।
ফূলত ফলত সুপল্লৱত সোহত পুৰ চহুঁ পাস ॥ ২১২ ॥
বনই ন বৰনত নগৰ নিকাঈ। জহাঁ জাই মন তহঁইঁ লোভাঈ ॥
চাৰু বজাৰু বিচিত্ৰ অঁবাৰী। মনিময বিধি জনু স্ৱকৰ সঁৱাৰী ॥
ধনিক বনিক বৰ ধনদ সমানা। বৈঠ সকল বস্তু লৈ নানা ॥
চৌহট সুংদৰ গলীং সুহাঈ। সংতত ৰহহিং সুগংধ সিংচাঈ ॥
মংগলময মংদিৰ সব কেৰেং। চিত্ৰিত জনু ৰতিনাথ চিতেৰেং ॥
পুৰ নৰ নাৰি সুভগ সুচি সংতা। ধৰমসীল গ্যানী গুনৱংতা ॥
অতি অনূপ জহঁ জনক নিৱাসূ। বিথকহিং বিবুধ বিলোকি বিলাসূ ॥
হোত চকিত চিত কোট বিলোকী। সকল ভুৱন সোভা জনু ৰোকী ॥
দো. ধৱল ধাম মনি পুৰট পট সুঘটিত নানা ভাঁতি।
সিয নিৱাস সুংদৰ সদন সোভা কিমি কহি জাতি ॥ ২১৩ ॥
সুভগ দ্ৱাৰ সব কুলিস কপাটা। ভূপ ভীৰ নট মাগধ ভাটা ॥
বনী বিসাল বাজি গজ সালা। হয গয ৰথ সংকুল সব কালা ॥
সূৰ সচিৱ সেনপ বহুতেৰে। নৃপগৃহ সৰিস সদন সব কেৰে ॥
পুৰ বাহেৰ সৰ সাৰিত সমীপা। উতৰে জহঁ তহঁ বিপুল মহীপা ॥
দেখি অনূপ এক অঁৱৰাঈ। সব সুপাস সব ভাঁতি সুহাঈ ॥
কৌসিক কহেউ মোৰ মনু মানা। ইহাঁ ৰহিঅ ৰঘুবীৰ সুজানা ॥
ভলেহিং নাথ কহি কৃপানিকেতা। উতৰে তহঁ মুনিবৃংদ সমেতা ॥
বিস্ৱামিত্ৰ মহামুনি আএ। সমাচাৰ মিথিলাপতি পাএ ॥
দো. সংগ সচিৱ সুচি ভূৰি ভট ভূসুৰ বৰ গুৰ গ্যাতি।
চলে মিলন মুনিনাযকহি মুদিত ৰাউ এহি ভাঁতি ॥ ২১৪ ॥
কীন্হ প্ৰনামু চৰন ধৰি মাথা। দীন্হি অসীস মুদিত মুনিনাথা ॥
বিপ্ৰবৃংদ সব সাদৰ বংদে। জানি ভাগ্য বড ৰাউ অনংদে ॥
কুসল প্ৰস্ন কহি বাৰহিং বাৰা। বিস্ৱামিত্ৰ নৃপহি বৈঠাৰা ॥
তেহি অৱসৰ আএ দোউ ভাঈ। গএ ৰহে দেখন ফুলৱাঈ ॥
স্যাম গৌৰ মৃদু বযস কিসোৰা। লোচন সুখদ বিস্ৱ চিত চোৰা ॥
উঠে সকল জব ৰঘুপতি আএ। বিস্ৱামিত্ৰ নিকট বৈঠাএ ॥
ভএ সব সুখী দেখি দোউ ভ্ৰাতা। বাৰি বিলোচন পুলকিত গাতা ॥
মূৰতি মধুৰ মনোহৰ দেখী। ভযউ বিদেহু বিদেহু বিসেষী ॥
দো. প্ৰেম মগন মনু জানি নৃপু কৰি বিবেকু ধৰি ধীৰ।
বোলেউ মুনি পদ নাই সিৰু গদগদ গিৰা গভীৰ ॥ ২১৫ ॥
কহহু নাথ সুংদৰ দোউ বালক। মুনিকুল তিলক কি নৃপকুল পালক ॥
ব্ৰহ্ম জো নিগম নেতি কহি গাৱা। উভয বেষ ধৰি কী সোই আৱা ॥
সহজ বিৰাগৰুপ মনু মোৰা। থকিত হোত জিমি চংদ চকোৰা ॥
তাতে প্ৰভু পূছউঁ সতিভাঊ। কহহু নাথ জনি কৰহু দুৰাঊ ॥
ইন্হহি বিলোকত অতি অনুৰাগা। বৰবস ব্ৰহ্মসুখহি মন ত্যাগা ॥
কহ মুনি বিহসি কহেহু নৃপ নীকা। বচন তুম্হাৰ ন হোই অলীকা ॥
এ প্ৰিয সবহি জহাঁ লগি প্ৰানী। মন মুসুকাহিং ৰামু সুনি বানী ॥
ৰঘুকুল মনি দসৰথ কে জাএ। মম হিত লাগি নৰেস পঠাএ ॥
দো. ৰামু লখনু দোউ বংধুবৰ ৰূপ সীল বল ধাম।
মখ ৰাখেউ সবু সাখি জগু জিতে অসুৰ সংগ্ৰাম ॥ ২১৬ ॥
মুনি তৱ চৰন দেখি কহ ৰাঊ। কহি ন সকউঁ নিজ পুন্য প্ৰাভাঊ ॥
সুংদৰ স্যাম গৌৰ দোউ ভ্ৰাতা। আনঁদহূ কে আনঁদ দাতা ॥
ইন্হ কৈ প্ৰীতি পৰসপৰ পাৱনি। কহি ন জাই মন ভাৱ সুহাৱনি ॥
সুনহু নাথ কহ মুদিত বিদেহূ। ব্ৰহ্ম জীৱ ইৱ সহজ সনেহূ ॥
পুনি পুনি প্ৰভুহি চিতৱ নৰনাহূ। পুলক গাত উৰ অধিক উছাহূ ॥
ম্ৰুনিহি প্ৰসংসি নাই পদ সীসূ। চলেউ লৱাই নগৰ অৱনীসূ ॥
সুংদৰ সদনু সুখদ সব কালা। তহাঁ বাসু লৈ দীন্হ ভুআলা ॥
কৰি পূজা সব বিধি সেৱকাঈ। গযউ ৰাউ গৃহ বিদা কৰাঈ ॥
দো. ৰিষয সংগ ৰঘুবংস মনি কৰি ভোজনু বিশ্ৰামু।
বৈঠে প্ৰভু ভ্ৰাতা সহিত দিৱসু ৰহা ভৰি জামু ॥ ২১৭ ॥
লখন হৃদযঁ লালসা বিসেষী। জাই জনকপুৰ আইঅ দেখী ॥
প্ৰভু ভয বহুৰি মুনিহি সকুচাহীং। প্ৰগট ন কহহিং মনহিং মুসুকাহীং ॥
ৰাম অনুজ মন কী গতি জানী। ভগত বছলতা হিংযঁ হুলসানী ॥
পৰম বিনীত সকুচি মুসুকাঈ। বোলে গুৰ অনুসাসন পাঈ ॥
নাথ লখনু পুৰু দেখন চহহীং। প্ৰভু সকোচ ডৰ প্ৰগট ন কহহীং ॥
জৌং ৰাউৰ আযসু মৈং পাৱৌং। নগৰ দেখাই তুৰত লৈ আৱৌ ॥
সুনি মুনীসু কহ বচন সপ্ৰীতী। কস ন ৰাম তুম্হ ৰাখহু নীতী ॥
ধৰম সেতু পালক তুম্হ তাতা। প্ৰেম বিবস সেৱক সুখদাতা ॥
দো. জাই দেখী আৱহু নগৰু সুখ নিধান দোউ ভাই।
কৰহু সুফল সব কে নযন সুংদৰ বদন দেখাই ॥ ২১৮ ॥
মাসপাৰাযণ, আঠৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নৱান্হপাৰাযণ, দূসৰা ৱিশ্ৰাম
মুনি পদ কমল বংদি দোউ ভ্ৰাতা। চলে লোক লোচন সুখ দাতা ॥
বালক বৃংদি দেখি অতি সোভা। লগে সংগ লোচন মনু লোভা ॥
পীত বসন পৰিকৰ কটি ভাথা। চাৰু চাপ সৰ সোহত হাথা ॥
তন অনুহৰত সুচংদন খোৰী। স্যামল গৌৰ মনোহৰ জোৰী ॥
কেহৰি কংধৰ বাহু বিসালা। উৰ অতি ৰুচিৰ নাগমনি মালা ॥
সুভগ সোন সৰসীৰুহ লোচন। বদন মযংক তাপত্ৰয মোচন ॥
কানন্হি কনক ফূল ছবি দেহীং। চিতৱত চিতহি চোৰি জনু লেহীং ॥
চিতৱনি চাৰু ভৃকুটি বৰ বাঁকী। তিলক ৰেখা সোভা জনু চাঁকী ॥
দো. ৰুচিৰ চৌতনীং সুভগ সিৰ মেচক কুংচিত কেস।
নখ সিখ সুংদৰ বংধু দোউ সোভা সকল সুদেস ॥ ২১৯ ॥
দেখন নগৰু ভূপসুত আএ। সমাচাৰ পুৰবাসিংহ পাএ ॥
ধাএ ধাম কাম সব ত্যাগী। মনহু ৰংক নিধি লূটন লাগী ॥
নিৰখি সহজ সুংদৰ দোউ ভাঈ। হোহিং সুখী লোচন ফল পাঈ ॥
জুবতীং ভৱন ঝৰোখন্হি লাগীং। নিৰখহিং ৰাম ৰূপ অনুৰাগীং ॥
কহহিং পৰসপৰ বচন সপ্ৰীতী। সখি ইন্হ কোটি কাম ছবি জীতী ॥
সুৰ নৰ অসুৰ নাগ মুনি মাহীং। সোভা অসি কহুঁ সুনিঅতি নাহীং ॥
বিষ্নু চাৰি ভুজ বিঘি মুখ চাৰী। বিকট বেষ মুখ পংচ পুৰাৰী ॥
অপৰ দেউ অস কোউ ন আহী। যহ ছবি সখি পটতৰিঅ জাহী ॥
দো. বয কিসোৰ সুষমা সদন স্যাম গৌৰ সুখ ধাম ।
অংগ অংগ পৰ ৱাৰিঅহিং কোটি কোটি সত কাম ॥ ২২০ ॥
কহহু সখী অস কো তনুধাৰী। জো ন মোহ যহ ৰূপ নিহাৰী ॥
কোউ সপ্ৰেম বোলী মৃদু বানী। জো মৈং সুনা সো সুনহু সযানী ॥
এ দোঊ দসৰথ কে ঢোটা। বাল মৰালন্হি কে কল জোটা ॥
মুনি কৌসিক মখ কে ৰখৱাৰে। জিন্হ ৰন অজিৰ নিসাচৰ মাৰে ॥
স্যাম গাত কল কংজ বিলোচন। জো মাৰীচ সুভুজ মদু মোচন ॥
কৌসল্যা সুত সো সুখ খানী। নামু ৰামু ধনু সাযক পানী ॥
গৌৰ কিসোৰ বেষু বৰ কাছেং। কৰ সৰ চাপ ৰাম কে পাছেং ॥
লছিমনু নামু ৰাম লঘু ভ্ৰাতা। সুনু সখি তাসু সুমিত্ৰা মাতা ॥
দো. বিপ্ৰকাজু কৰি বংধু দোউ মগ মুনিবধূ উধাৰি।
আএ দেখন চাপমখ সুনি হৰষীং সব নাৰি ॥ ২২১ ॥
দেখি ৰাম ছবি কোউ এক কহঈ। জোগু জানকিহি যহ বৰু অহঈ ॥
জৌ সখি ইন্হহি দেখ নৰনাহূ। পন পৰিহৰি হঠি কৰই বিবাহূ ॥
কোউ কহ এ ভূপতি পহিচানে। মুনি সমেত সাদৰ সনমানে ॥
সখি পৰংতু পনু ৰাউ ন তজঈ। বিধি বস হঠি অবিবেকহি ভজঈ ॥
কোউ কহ জৌং ভল অহই বিধাতা। সব কহঁ সুনিঅ উচিত ফলদাতা ॥
তৌ জানকিহি মিলিহি বৰু এহূ। নাহিন আলি ইহাঁ সংদেহূ ॥
জৌ বিধি বস অস বনৈ সঁজোগূ। তৌ কৃতকৃত্য হোই সব লোগূ ॥
সখি হমৰেং আৰতি অতি তাতেং। কবহুঁক এ আৱহিং এহি নাতেং ॥
দো. নাহিং ত হম কহুঁ সুনহু সখি ইন্হ কৰ দৰসনু দূৰি।
যহ সংঘটু তব হোই জব পুন্য পুৰাকৃত ভূৰি ॥ ২২২ ॥
বোলী অপৰ কহেহু সখি নীকা। এহিং বিআহ অতি হিত সবহীং কা ॥
কোউ কহ সংকৰ চাপ কঠোৰা। এ স্যামল মৃদুগাত কিসোৰা ॥
সবু অসমংজস অহই সযানী। যহ সুনি অপৰ কহই মৃদু বানী ॥
সখি ইন্হ কহঁ কোউ কোউ অস কহহীং। বড প্ৰভাউ দেখত লঘু অহহীং ॥
পৰসি জাসু পদ পংকজ ধূৰী। তৰী অহল্যা কৃত অঘ ভূৰী ॥
সো কি ৰহিহি বিনু সিৱধনু তোৰেং। যহ প্ৰতীতি পৰিহৰিঅ ন ভোৰেং ॥
জেহিং বিৰংচি ৰচি সীয সঁৱাৰী। তেহিং স্যামল বৰু ৰচেউ বিচাৰী ॥
তাসু বচন সুনি সব হৰষানীং। ঐসেই হোউ কহহিং মুদু বানী ॥
দো. হিযঁ হৰষহিং বৰষহিং সুমন সুমুখি সুলোচনি বৃংদ।
জাহিং জহাঁ জহঁ বংধু দোউ তহঁ তহঁ পৰমানংদ ॥ ২২৩ ॥
পুৰ পূৰব দিসি গে দোউ ভাঈ। জহঁ ধনুমখ হিত ভূমি বনাঈ ॥
অতি বিস্তাৰ চাৰু গচ ঢাৰী। বিমল বেদিকা ৰুচিৰ সঁৱাৰী ॥
চহুঁ দিসি কংচন মংচ বিসালা। ৰচে জহাঁ বেঠহিং মহিপালা ॥
তেহি পাছেং সমীপ চহুঁ পাসা। অপৰ মংচ মংডলী বিলাসা ॥
কছুক ঊঁচি সব ভাঁতি সুহাঈ। বৈঠহিং নগৰ লোগ জহঁ জাঈ ॥
তিন্হ কে নিকট বিসাল সুহাএ। ধৱল ধাম বহুবৰন বনাএ ॥
জহঁ বৈংঠৈং দেখহিং সব নাৰী। জথা জোগু নিজ কুল অনুহাৰী ॥
পুৰ বালক কহি কহি মৃদু বচনা। সাদৰ প্ৰভুহি দেখাৱহিং ৰচনা ॥
দো. সব সিসু এহি মিস প্ৰেমবস পৰসি মনোহৰ গাত।
তন পুলকহিং অতি হৰষু হিযঁ দেখি দেখি দোউ ভ্ৰাত ॥ ২২৪ ॥
সিসু সব ৰাম প্ৰেমবস জানে। প্ৰীতি সমেত নিকেত বখানে ॥
নিজ নিজ ৰুচি সব লেংহিং বোলাঈ। সহিত সনেহ জাহিং দোউ ভাঈ ॥
ৰাম দেখাৱহিং অনুজহি ৰচনা। কহি মৃদু মধুৰ মনোহৰ বচনা ॥
লৱ নিমেষ মহঁ ভুৱন নিকাযা। ৰচই জাসু অনুসাসন মাযা ॥
ভগতি হেতু সোই দীনদযালা। চিতৱত চকিত ধনুষ মখসালা ॥
কৌতুক দেখি চলে গুৰু পাহীং। জানি বিলংবু ত্ৰাস মন মাহীং ॥
জাসু ত্ৰাস ডৰ কহুঁ ডৰ হোঈ। ভজন প্ৰভাউ দেখাৱত সোঈ ॥
কহি বাতেং মৃদু মধুৰ সুহাঈং। কিএ বিদা বালক বৰিআঈ ॥
দো. সভয সপ্ৰেম বিনীত অতি সকুচ সহিত দোউ ভাই।
গুৰ পদ পংকজ নাই সিৰ বৈঠে আযসু পাই ॥ ২২৫ ॥
নিসি প্ৰবেস মুনি আযসু দীন্হা। সবহীং সংধ্যাবংদনু কীন্হা ॥
কহত কথা ইতিহাস পুৰানী। ৰুচিৰ ৰজনি জুগ জাম সিৰানী ॥
মুনিবৰ সযন কীন্হি তব জাঈ। লগে চৰন চাপন দোউ ভাঈ ॥
জিন্হ কে চৰন সৰোৰুহ লাগী। কৰত বিবিধ জপ জোগ বিৰাগী ॥
তেই দোউ বংধু প্ৰেম জনু জীতে। গুৰ পদ কমল পলোটত প্ৰীতে ॥
বাৰবাৰ মুনি অগ্যা দীন্হী। ৰঘুবৰ জাই সযন তব কীন্হী ॥
চাপত চৰন লখনু উৰ লাএঁ। সভয সপ্ৰেম পৰম সচু পাএঁ ॥
পুনি পুনি প্ৰভু কহ সোৱহু তাতা। পৌঢে ধৰি উৰ পদ জলজাতা ॥
দো. উঠে লখন নিসি বিগত সুনি অৰুনসিখা ধুনি কান ॥
গুৰ তেং পহিলেহিং জগতপতি জাগে ৰামু সুজান ॥ ২২৬ ॥
সকল সৌচ কৰি জাই নহাএ। নিত্য নিবাহি মুনিহি সিৰ নাএ ॥
সময জানি গুৰ আযসু পাঈ। লেন প্ৰসূন চলে দোউ ভাঈ ॥
ভূপ বাগু বৰ দেখেউ জাঈ। জহঁ বসংত ৰিতু ৰহী লোভাঈ ॥
লাগে বিটপ মনোহৰ নানা। বৰন বৰন বৰ বেলি বিতানা ॥
নৱ পল্লৱ ফল সুমান সুহাএ। নিজ সংপতি সুৰ ৰূখ লজাএ ॥
চাতক কোকিল কীৰ চকোৰা। কূজত বিহগ নটত কল মোৰা ॥
মধ্য বাগ সৰু সোহ সুহাৱা। মনি সোপান বিচিত্ৰ বনাৱা ॥
বিমল সলিলু সৰসিজ বহুৰংগা। জলখগ কূজত গুংজত ভৃংগা ॥
দো. বাগু তডাগু বিলোকি প্ৰভু হৰষে বংধু সমেত।
পৰম ৰম্য আৰামু যহু জো ৰামহি সুখ দেত ॥ ২২৭ ॥
চহুঁ দিসি চিতই পূঁছি মালিগন। লগে লেন দল ফূল মুদিত মন ॥
তেহি অৱসৰ সীতা তহঁ আঈ। গিৰিজা পূজন জননি পঠাঈ ॥
সংগ সখীং সব সুভগ সযানী। গাৱহিং গীত মনোহৰ বানী ॥
সৰ সমীপ গিৰিজা গৃহ সোহা। বৰনি ন জাই দেখি মনু মোহা ॥
মজ্জনু কৰি সৰ সখিন্হ সমেতা। গঈ মুদিত মন গৌৰি নিকেতা ॥
পূজা কীন্হি অধিক অনুৰাগা। নিজ অনুৰূপ সুভগ বৰু মাগা ॥
এক সখী সিয সংগু বিহাঈ। গঈ ৰহী দেখন ফুলৱাঈ ॥
তেহি দোউ বংধু বিলোকে জাঈ। প্ৰেম বিবস সীতা পহিং আঈ ॥
দো. তাসু দসা দেখি সখিন্হ পুলক গাত জলু নৈন।
কহু কাৰনু নিজ হৰষ কৰ পূছহি সব মৃদু বৈন ॥ ২২৮ ॥
দেখন বাগু কুঅঁৰ দুই আএ। বয কিসোৰ সব ভাঁতি সুহাএ ॥
স্যাম গৌৰ কিমি কহৌং বখানী। গিৰা অনযন নযন বিনু বানী ॥
সুনি হৰষীঁ সব সখীং সযানী। সিয হিযঁ অতি উতকংঠা জানী ॥
এক কহই নৃপসুত তেই আলী। সুনে জে মুনি সঁগ আএ কালী ॥
জিন্হ নিজ ৰূপ মোহনী ডাৰী। কীন্হ স্ৱবস নগৰ নৰ নাৰী ॥
বৰনত ছবি জহঁ তহঁ সব লোগূ। অৱসি দেখিঅহিং দেখন জোগূ ॥
তাসু ৱচন অতি সিযহি সুহানে। দৰস লাগি লোচন অকুলানে ॥
চলী অগ্ৰ কৰি প্ৰিয সখি সোঈ। প্ৰীতি পুৰাতন লখই ন কোঈ ॥
দো. সুমিৰি সীয নাৰদ বচন উপজী প্ৰীতি পুনীত ॥
চকিত বিলোকতি সকল দিসি জনু সিসু মৃগী সভীত ॥ ২২৯ ॥
কংকন কিংকিনি নূপুৰ ধুনি সুনি। কহত লখন সন ৰামু হৃদযঁ গুনি ॥
মানহুঁ মদন দুংদুভী দীন্হী ॥ মনসা বিস্ৱ বিজয কহঁ কীন্হী ॥
অস কহি ফিৰি চিতএ তেহি ওৰা। সিয মুখ সসি ভএ নযন চকোৰা ॥
ভএ বিলোচন চাৰু অচংচল। মনহুঁ সকুচি নিমি তজে দিগংচল ॥
দেখি সীয সোভা সুখু পাৱা। হৃদযঁ সৰাহত বচনু ন আৱা ॥
জনু বিৰংচি সব নিজ নিপুনাঈ। বিৰচি বিস্ৱ কহঁ প্ৰগটি দেখাঈ ॥
সুংদৰতা কহুঁ সুংদৰ কৰঈ। ছবিগৃহঁ দীপসিখা জনু বৰঈ ॥
সব উপমা কবি ৰহে জুঠাৰী। কেহিং পটতৰৌং বিদেহকুমাৰী ॥
দো. সিয সোভা হিযঁ বৰনি প্ৰভু আপনি দসা বিচাৰি।
বোলে সুচি মন অনুজ সন বচন সময অনুহাৰি ॥ ২৩০ ॥
তাত জনকতনযা যহ সোঈ। ধনুষজগ্য জেহি কাৰন হোঈ ॥
পূজন গৌৰি সখীং লৈ আঈ। কৰত প্ৰকাসু ফিৰই ফুলৱাঈ ॥
জাসু বিলোকি অলোকিক সোভা। সহজ পুনীত মোৰ মনু ছোভা ॥
সো সবু কাৰন জান বিধাতা। ফৰকহিং সুভদ অংগ সুনু ভ্ৰাতা ॥
ৰঘুবংসিংহ কৰ সহজ সুভাঊ। মনু কুপংথ পগু ধৰই ন কাঊ ॥
মোহি অতিসয প্ৰতীতি মন কেৰী। জেহিং সপনেহুঁ পৰনাৰি ন হেৰী ॥
জিন্হ কৈ লহহিং ন ৰিপু ৰন পীঠী। নহিং পাৱহিং পৰতিয মনু ডীঠী ॥
মংগন লহহি ন জিন্হ কৈ নাহীং। তে নৰবৰ থোৰে জগ মাহীং ॥
দো. কৰত বতকহি অনুজ সন মন সিয ৰূপ লোভান।
মুখ সৰোজ মকৰংদ ছবি কৰই মধুপ ইৱ পান ॥ ২৩১ ॥
চিতৱহি চকিত চহূঁ দিসি সীতা। কহঁ গএ নৃপকিসোৰ মনু চিংতা ॥
জহঁ বিলোক মৃগ সাৱক নৈনী। জনু তহঁ বৰিস কমল সিত শ্ৰেনী ॥
লতা ওট তব সখিন্হ লখাএ। স্যামল গৌৰ কিসোৰ সুহাএ ॥
দেখি ৰূপ লোচন ললচানে। হৰষে জনু নিজ নিধি পহিচানে ॥
থকে নযন ৰঘুপতি ছবি দেখেং। পলকন্হিহূঁ পৰিহৰীং নিমেষেং ॥
অধিক সনেহঁ দেহ ভৈ ভোৰী। সৰদ সসিহি জনু চিতৱ চকোৰী ॥
লোচন মগ ৰামহি উৰ আনী। দীন্হে পলক কপাট সযানী ॥
জব সিয সখিন্হ প্ৰেমবস জানী। কহি ন সকহিং কছু মন সকুচানী ॥
দো. লতাভৱন তেং প্ৰগট ভে তেহি অৱসৰ দোউ ভাই।
নিকসে জনু জুগ বিমল বিধু জলদ পটল বিলগাই ॥ ২৩২ ॥
সোভা সীৱঁ সুভগ দোউ বীৰা। নীল পীত জলজাভ সৰীৰা ॥
মোৰপংখ সিৰ সোহত নীকে। গুচ্ছ বীচ বিচ কুসুম কলী কে ॥
ভাল তিলক শ্ৰমবিংদু সুহাএ। শ্ৰৱন সুভগ ভূষন ছবি ছাএ ॥
বিকট ভৃকুটি কচ ঘূঘৰৱাৰে। নৱ সৰোজ লোচন ৰতনাৰে ॥
চাৰু চিবুক নাসিকা কপোলা। হাস বিলাস লেত মনু মোলা ॥
মুখছবি কহি ন জাই মোহি পাহীং। জো বিলোকি বহু কাম লজাহীং ॥
উৰ মনি মাল কংবু কল গীৱা। কাম কলভ কৰ ভুজ বলসীংৱা ॥
সুমন সমেত বাম কৰ দোনা। সাৱঁৰ কুঅঁৰ সখী সুঠি লোনা ॥
দো. কেহৰি কটি পট পীত ধৰ সুষমা সীল নিধান।
দেখি ভানুকুলভূষনহি বিসৰা সখিন্হ অপান ॥ ২৩৩ ॥
ধৰি ধীৰজু এক আলি সযানী। সীতা সন বোলী গহি পানী ॥
বহুৰি গৌৰি কৰ ধ্যান কৰেহূ। ভূপকিসোৰ দেখি কিন লেহূ ॥
সকুচি সীযঁ তব নযন উঘাৰে। সনমুখ দোউ ৰঘুসিংঘ নিহাৰে ॥
নখ সিখ দেখি ৰাম কৈ সোভা। সুমিৰি পিতা পনু মনু অতি ছোভা ॥
পৰবস সখিন্হ লখী জব সীতা। ভযউ গহৰু সব কহহি সভীতা ॥
পুনি আউব এহি বেৰিআঁ কালী। অস কহি মন বিহসী এক আলী ॥
গূঢ গিৰা সুনি সিয সকুচানী। ভযউ বিলংবু মাতু ভয মানী ॥
ধৰি বডি ধীৰ ৰামু উৰ আনে। ফিৰি অপনপউ পিতুবস জানে ॥
দো. দেখন মিস মৃগ বিহগ তৰু ফিৰই বহোৰি বহোৰি।
নিৰখি নিৰখি ৰঘুবীৰ ছবি বাঢই প্ৰীতি ন থোৰি ॥ ২৩৪ ॥
জানি কঠিন সিৱচাপ বিসূৰতি। চলী ৰাখি উৰ স্যামল মূৰতি ॥
প্ৰভু জব জাত জানকী জানী। সুখ সনেহ সোভা গুন খানী ॥
পৰম প্ৰেমময মৃদু মসি কীন্হী। চাৰু চিত ভীতীং লিখ লীন্হী ॥
গঈ ভৱানী ভৱন বহোৰী। বংদি চৰন বোলী কৰ জোৰী ॥
জয জয গিৰিবৰৰাজ কিসোৰী। জয মহেস মুখ চংদ চকোৰী ॥
জয গজ বদন ষডানন মাতা। জগত জননি দামিনি দুতি গাতা ॥
নহিং তৱ আদি মধ্য অৱসানা। অমিত প্ৰভাউ বেদু নহিং জানা ॥
ভৱ ভৱ বিভৱ পৰাভৱ কাৰিনি। বিস্ৱ বিমোহনি স্ৱবস বিহাৰিনি ॥
দো. পতিদেৱতা সুতীয মহুঁ মাতু প্ৰথম তৱ ৰেখ।
মহিমা অমিত ন সকহিং কহি সহস সাৰদা সেষ ॥ ২৩৫ ॥
সেৱত তোহি সুলভ ফল চাৰী। বৰদাযনী পুৰাৰি পিআৰী ॥
দেবি পূজি পদ কমল তুম্হাৰে। সুৰ নৰ মুনি সব হোহিং সুখাৰে ॥
মোৰ মনোৰথু জানহু নীকেং। বসহু সদা উৰ পুৰ সবহী কেং ॥
কীন্হেউঁ প্ৰগট ন কাৰন তেহীং। অস কহি চৰন গহে বৈদেহীং ॥
বিনয প্ৰেম বস ভঈ ভৱানী। খসী মাল মূৰতি মুসুকানী ॥
সাদৰ সিযঁ প্ৰসাদু সিৰ ধৰেঊ। বোলী গৌৰি হৰষু হিযঁ ভৰেঊ ॥
সুনু সিয সত্য অসীস হমাৰী। পূজিহি মন কামনা তুম্হাৰী ॥
নাৰদ বচন সদা সুচি সাচা। সো বৰু মিলিহি জাহিং মনু ৰাচা ॥
ছং. মনু জাহিং ৰাচেউ মিলিহি সো বৰু সহজ সুংদৰ সাঁৱৰো।
কৰুনা নিধান সুজান সীলু সনেহু জানত ৰাৱৰো ॥
এহি ভাঁতি গৌৰি অসীস সুনি সিয সহিত হিযঁ হৰষীং অলী।
তুলসী ভৱানিহি পূজি পুনি পুনি মুদিত মন মংদিৰ চলী ॥
সো. জানি গৌৰি অনুকূল সিয হিয হৰষু ন জাই কহি।
মংজুল মংগল মূল বাম অংগ ফৰকন লগে ॥ ২৩৬ ॥
হৃদযঁ সৰাহত সীয লোনাঈ। গুৰ সমীপ গৱনে দোউ ভাঈ ॥
ৰাম কহা সবু কৌসিক পাহীং। সৰল সুভাউ ছুঅত ছল নাহীং ॥
সুমন পাই মুনি পূজা কীন্হী। পুনি অসীস দুহু ভাইন্হ দীন্হী ॥
সুফল মনোৰথ হোহুঁ তুম্হাৰে। ৰামু লখনু সুনি ভএ সুখাৰে ॥
কৰি ভোজনু মুনিবৰ বিগ্যানী। লগে কহন কছু কথা পুৰানী ॥
বিগত দিৱসু গুৰু আযসু পাঈ। সংধ্যা কৰন চলে দোউ ভাঈ ॥
প্ৰাচী দিসি সসি উযউ সুহাৱা। সিয মুখ সৰিস দেখি সুখু পাৱা ॥
বহুৰি বিচাৰু কীন্হ মন মাহীং। সীয বদন সম হিমকৰ নাহীং ॥
দো. জনমু সিংধু পুনি বংধু বিষু দিন মলীন সকলংক।
সিয মুখ সমতা পাৱ কিমি চংদু বাপুৰো ৰংক ॥ ২৩৭ ॥
ঘটই বঢই বিৰহনি দুখদাঈ। গ্ৰসই ৰাহু নিজ সংধিহিং পাঈ ॥
কোক সিকপ্ৰদ পংকজ দ্ৰোহী। অৱগুন বহুত চংদ্ৰমা তোহী ॥
বৈদেহী মুখ পটতৰ দীন্হে। হোই দোষ বড অনুচিত কীন্হে ॥
সিয মুখ ছবি বিধু ব্যাজ বখানী। গুৰু পহিং চলে নিসা বডি জানী ॥
কৰি মুনি চৰন সৰোজ প্ৰনামা। আযসু পাই কীন্হ বিশ্ৰামা ॥
বিগত নিসা ৰঘুনাযক জাগে। বংধু বিলোকি কহন অস লাগে ॥
উদউ অৰুন অৱলোকহু তাতা। পংকজ কোক লোক সুখদাতা ॥
বোলে লখনু জোৰি জুগ পানী। প্ৰভু প্ৰভাউ সূচক মৃদু বানী ॥
দো. অৰুনোদযঁ সকুচে কুমুদ উডগন জোতি মলীন।
জিমি তুম্হাৰ আগমন সুনি ভএ নৃপতি বলহীন ॥ ২৩৮ ॥
নৃপ সব নখত কৰহিং উজিআৰী। টাৰি ন সকহিং চাপ তম ভাৰী ॥
কমল কোক মধুকৰ খগ নানা। হৰষে সকল নিসা অৱসানা ॥
ঐসেহিং প্ৰভু সব ভগত তুম্হাৰে। হোইহহিং টূটেং ধনুষ সুখাৰে ॥
উযউ ভানু বিনু শ্ৰম তম নাসা। দুৰে নখত জগ তেজু প্ৰকাসা ॥
ৰবি নিজ উদয ব্যাজ ৰঘুৰাযা। প্ৰভু প্ৰতাপু সব নৃপন্হ দিখাযা ॥
তৱ ভুজ বল মহিমা উদঘাটী। প্ৰগটী ধনু বিঘটন পৰিপাটী ॥
বংধু বচন সুনি প্ৰভু মুসুকানে। হোই সুচি সহজ পুনীত নহানে ॥
নিত্যক্ৰিযা কৰি গুৰু পহিং আএ। চৰন সৰোজ সুভগ সিৰ নাএ ॥
সতানংদু তব জনক বোলাএ। কৌসিক মুনি পহিং তুৰত পঠাএ ॥
জনক বিনয তিন্হ আই সুনাঈ। হৰষে বোলি লিএ দোউ ভাঈ ॥
দো. সতানংদঅ বংদি প্ৰভু বৈঠে গুৰ পহিং জাই।
চলহু তাত মুনি কহেউ তব পঠৱা জনক বোলাই ॥ ২৩৯ ॥
সীয স্ৱযংবৰু দেখিঅ জাঈ। ঈসু কাহি ধৌং দেই বডাঈ ॥
লখন কহা জস ভাজনু সোঈ। নাথ কৃপা তৱ জাপৰ হোঈ ॥
হৰষে মুনি সব সুনি বৰ বানী। দীন্হি অসীস সবহিং সুখু মানী ॥
পুনি মুনিবৃংদ সমেত কৃপালা। দেখন চলে ধনুষমখ সালা ॥
ৰংগভূমি আএ দোউ ভাঈ। অসি সুধি সব পুৰবাসিংহ পাঈ ॥
চলে সকল গৃহ কাজ বিসাৰী। বাল জুবান জৰঠ নৰ নাৰী ॥
দেখী জনক ভীৰ ভৈ ভাৰী। সুচি সেৱক সব লিএ হঁকাৰী ॥
তুৰত সকল লোগন্হ পহিং জাহূ। আসন উচিত দেহূ সব কাহূ ॥
দো. কহি মৃদু বচন বিনীত তিন্হ বৈঠাৰে নৰ নাৰি।
উত্তম মধ্যম নীচ লঘু নিজ নিজ থল অনুহাৰি ॥ ২৪০ ॥
ৰাজকুঅঁৰ তেহি অৱসৰ আএ। মনহুঁ মনোহৰতা তন ছাএ ॥
গুন সাগৰ নাগৰ বৰ বীৰা। সুংদৰ স্যামল গৌৰ সৰীৰা ॥
ৰাজ সমাজ বিৰাজত ৰূৰে। উডগন মহুঁ জনু জুগ বিধু পূৰে ॥
জিন্হ কেং ৰহী ভাৱনা জৈসী। প্ৰভু মূৰতি তিন্হ দেখী তৈসী ॥
দেখহিং ৰূপ মহা ৰনধীৰা। মনহুঁ বীৰ ৰসু ধৰেং সৰীৰা ॥
ডৰে কুটিল নৃপ প্ৰভুহি নিহাৰী। মনহুঁ ভযানক মূৰতি ভাৰী ॥
ৰহে অসুৰ ছল ছোনিপ বেষা। তিন্হ প্ৰভু প্ৰগট কালসম দেখা ॥
পুৰবাসিংহ দেখে দোউ ভাঈ। নৰভূষন লোচন সুখদাঈ ॥
দো. নাৰি বিলোকহিং হৰষি হিযঁ নিজ নিজ ৰুচি অনুৰূপ।
জনু সোহত সিংগাৰ ধৰি মূৰতি পৰম অনূপ ॥ ২৪১ ॥
বিদুষন্হ প্ৰভু বিৰাটময দীসা। বহু মুখ কৰ পগ লোচন সীসা ॥
জনক জাতি অৱলোকহিং কৈসৈং। সজন সগে প্ৰিয লাগহিং জৈসেং ॥
সহিত বিদেহ বিলোকহিং ৰানী। সিসু সম প্ৰীতি ন জাতি বখানী ॥
জোগিন্হ পৰম তত্ত্ৱময ভাসা। সাংত সুদ্ধ সম সহজ প্ৰকাসা ॥
হৰিভগতন্হ দেখে দোউ ভ্ৰাতা। ইষ্টদেৱ ইৱ সব সুখ দাতা ॥
ৰামহি চিতৱ ভাযঁ জেহি সীযা। সো সনেহু সুখু নহিং কথনীযা ॥
উৰ অনুভৱতি ন কহি সক সোঊ। কৱন প্ৰকাৰ কহৈ কবি কোঊ ॥
এহি বিধি ৰহা জাহি জস ভাঊ। তেহিং তস দেখেউ কোসলৰাঊ ॥
দো. ৰাজত ৰাজ সমাজ মহুঁ কোসলৰাজ কিসোৰ।
সুংদৰ স্যামল গৌৰ তন বিস্ৱ বিলোচন চোৰ ॥ ২৪২ ॥
সহজ মনোহৰ মূৰতি দোঊ। কোটি কাম উপমা লঘু সোঊ ॥
সৰদ চংদ নিংদক মুখ নীকে। নীৰজ নযন ভাৱতে জী কে ॥
চিতৱত চাৰু মাৰ মনু হৰনী। ভাৱতি হৃদয জাতি নহীং বৰনী ॥
কল কপোল শ্ৰুতি কুংডল লোলা। চিবুক অধৰ সুংদৰ মৃদু বোলা ॥
কুমুদবংধু কৰ নিংদক হাঁসা। ভৃকুটী বিকট মনোহৰ নাসা ॥
ভাল বিসাল তিলক ঝলকাহীং। কচ বিলোকি অলি অৱলি লজাহীং ॥
পীত চৌতনীং সিৰন্হি সুহাঈ। কুসুম কলীং বিচ বীচ বনাঈং ॥
ৰেখেং ৰুচিৰ কংবু কল গীৱাঁ। জনু ত্ৰিভুৱন সুষমা কী সীৱাঁ ॥
দো. কুংজৰ মনি কংঠা কলিত উৰন্হি তুলসিকা মাল।
বৃষভ কংধ কেহৰি ঠৱনি বল নিধি বাহু বিসাল ॥ ২৪৩ ॥
কটি তূনীৰ পীত পট বাঁধে। কৰ সৰ ধনুষ বাম বৰ কাঁধে ॥
পীত জগ্য উপবীত সুহাএ। নখ সিখ মংজু মহাছবি ছাএ ॥
দেখি লোগ সব ভএ সুখাৰে। একটক লোচন চলত ন তাৰে ॥
হৰষে জনকু দেখি দোউ ভাঈ। মুনি পদ কমল গহে তব জাঈ ॥
কৰি বিনতী নিজ কথা সুনাঈ। ৰংগ অৱনি সব মুনিহি দেখাঈ ॥
জহঁ জহঁ জাহি কুঅঁৰ বৰ দোঊ। তহঁ তহঁ চকিত চিতৱ সবু কোঊ ॥
নিজ নিজ ৰুখ ৰামহি সবু দেখা। কোউ ন জান কছু মৰমু বিসেষা ॥
ভলি ৰচনা মুনি নৃপ সন কহেঊ। ৰাজাঁ মুদিত মহাসুখ লহেঊ ॥
দো. সব মংচন্হ তে মংচু এক সুংদৰ বিসদ বিসাল।
মুনি সমেত দোউ বংধু তহঁ বৈঠাৰে মহিপাল ॥ ২৪৪ ॥
প্ৰভুহি দেখি সব নৃপ হিঁযঁ হাৰে। জনু ৰাকেস উদয ভএঁ তাৰে ॥
অসি প্ৰতীতি সব কে মন মাহীং। ৰাম চাপ তোৰব সক নাহীং ॥
বিনু ভংজেহুঁ ভৱ ধনুষু বিসালা। মেলিহি সীয ৰাম উৰ মালা ॥
অস বিচাৰি গৱনহু ঘৰ ভাঈ। জসু প্ৰতাপু বলু তেজু গৱাঁঈ ॥
বিহসে অপৰ ভূপ সুনি বানী। জে অবিবেক অংধ অভিমানী ॥
তোৰেহুঁ ধনুষু ব্যাহু অৱগাহা। বিনু তোৰেং কো কুঅঁৰি বিআহা ॥
এক বাৰ কালউ কিন হোঊ। সিয হিত সমৰ জিতব হম সোঊ ॥
যহ সুনি অৱৰ মহিপ মুসকানে। ধৰমসীল হৰিভগত সযানে ॥
সো. সীয বিআহবি ৰাম গৰব দূৰি কৰি নৃপন্হ কে ॥
জীতি কো সক সংগ্ৰাম দসৰথ কে ৰন বাঁকুৰে ॥ ২৪৫ ॥
ব্যৰ্থ মৰহু জনি গাল বজাঈ। মন মোদকন্হি কি ভূখ বুতাঈ ॥
সিখ হমাৰি সুনি পৰম পুনীতা। জগদংবা জানহু জিযঁ সীতা ॥
জগত পিতা ৰঘুপতিহি বিচাৰী। ভৰি লোচন ছবি লেহু নিহাৰী ॥
সুংদৰ সুখদ সকল গুন ৰাসী। এ দোউ বংধু সংভু উৰ বাসী ॥
সুধা সমুদ্ৰ সমীপ বিহাঈ। মৃগজলু নিৰখি মৰহু কত ধাঈ ॥
কৰহু জাই জা কহুঁ জোঈ ভাৱা। হম তৌ আজু জনম ফলু পাৱা ॥
অস কহি ভলে ভূপ অনুৰাগে। ৰূপ অনূপ বিলোকন লাগে ॥
দেখহিং সুৰ নভ চঢে বিমানা। বৰষহিং সুমন কৰহিং কল গানা ॥
দো. জানি সুঅৱসৰু সীয তব পঠঈ জনক বোলাঈ।
চতুৰ সখীং সুংদৰ সকল সাদৰ চলীং লৱাঈং ॥ ২৪৬ ॥
সিয সোভা নহিং জাই বখানী। জগদংবিকা ৰূপ গুন খানী ॥
উপমা সকল মোহি লঘু লাগীং। প্ৰাকৃত নাৰি অংগ অনুৰাগীং ॥
সিয বৰনিঅ তেই উপমা দেঈ। কুকবি কহাই অজসু কো লেঈ ॥
জৌ পটতৰিঅ তীয সম সীযা। জগ অসি জুবতি কহাঁ কমনীযা ॥
গিৰা মুখৰ তন অৰধ ভৱানী। ৰতি অতি দুখিত অতনু পতি জানী ॥
বিষ বাৰুনী বংধু প্ৰিয জেহী। কহিঅ ৰমাসম কিমি বৈদেহী ॥
জৌ ছবি সুধা পযোনিধি হোঈ। পৰম ৰূপময কচ্ছপ সোঈ ॥
সোভা ৰজু মংদৰু সিংগাৰূ। মথৈ পানি পংকজ নিজ মাৰূ ॥
দো. এহি বিধি উপজৈ লচ্ছি জব সুংদৰতা সুখ মূল।
তদপি সকোচ সমেত কবি কহহিং সীয সমতূল ॥ ২৪৭ ॥
চলিং সংগ লৈ সখীং সযানী। গাৱত গীত মনোহৰ বানী ॥
সোহ নৱল তনু সুংদৰ সাৰী। জগত জননি অতুলিত ছবি ভাৰী ॥
ভূষন সকল সুদেস সুহাএ। অংগ অংগ ৰচি সখিন্হ বনাএ ॥
ৰংগভূমি জব সিয পগু ধাৰী। দেখি ৰূপ মোহে নৰ নাৰী ॥
হৰষি সুৰন্হ দুংদুভীং বজাঈ। বৰষি প্ৰসূন অপছৰা গাঈ ॥
পানি সৰোজ সোহ জযমালা। অৱচট চিতএ সকল ভুআলা ॥
সীয চকিত চিত ৰামহি চাহা। ভএ মোহবস সব নৰনাহা ॥
মুনি সমীপ দেখে দোউ ভাঈ। লগে ললকি লোচন নিধি পাঈ ॥
দো. গুৰজন লাজ সমাজু বড দেখি সীয সকুচানি ॥
লাগি বিলোকন সখিন্হ তন ৰঘুবীৰহি উৰ আনি ॥ ২৪৮ ॥
ৰাম ৰূপু অৰু সিয ছবি দেখেং। নৰ নাৰিন্হ পৰিহৰীং নিমেষেং ॥
সোচহিং সকল কহত সকুচাহীং। বিধি সন বিনয কৰহিং মন মাহীং ॥
হৰু বিধি বেগি জনক জডতাঈ। মতি হমাৰি অসি দেহি সুহাঈ ॥
বিনু বিচাৰ পনু তজি নৰনাহু। সীয ৰাম কৰ কৰৈ বিবাহূ ॥
জগ ভল কহহি ভাৱ সব কাহূ। হঠ কীন্হে অংতহুঁ উৰ দাহূ ॥
এহিং লালসাঁ মগন সব লোগূ। বৰু সাঁৱৰো জানকী জোগূ ॥
তব বংদীজন জনক বৌলাএ। বিৰিদাৱলী কহত চলি আএ ॥
কহ নৃপ জাই কহহু পন মোৰা। চলে ভাট হিযঁ হৰষু ন থোৰা ॥
দো. বোলে বংদী বচন বৰ সুনহু সকল মহিপাল।
পন বিদেহ কৰ কহহিং হম ভুজা উঠাই বিসাল ॥ ২৪৯ ॥
নৃপ ভুজবল বিধু সিৱধনু ৰাহূ। গৰুঅ কঠোৰ বিদিত সব কাহূ ॥
ৰাৱনু বানু মহাভট ভাৰে। দেখি সৰাসন গৱঁহিং সিধাৰে ॥
সোই পুৰাৰি কোদংডু কঠোৰা। ৰাজ সমাজ আজু জোই তোৰা ॥
ত্ৰিভুৱন জয সমেত বৈদেহী ॥ বিনহিং বিচাৰ বৰই হঠি তেহী ॥
সুনি পন সকল ভূপ অভিলাষে। ভটমানী অতিসয মন মাখে ॥
পৰিকৰ বাঁধি উঠে অকুলাঈ। চলে ইষ্টদেৱন্হ সিৰ নাঈ ॥
তমকি তাকি তকি সিৱধনু ধৰহীং। উঠই ন কোটি ভাঁতি বলু কৰহীং ॥
জিন্হ কে কছু বিচাৰু মন মাহীং। চাপ সমীপ মহীপ ন জাহীং ॥
দো. তমকি ধৰহিং ধনু মূঢ নৃপ উঠই ন চলহিং লজাই।
মনহুঁ পাই ভট বাহুবলু অধিকু অধিকু গৰুআই ॥ ২৫০ ॥
ভূপ সহস দস একহি বাৰা। লগে উঠাৱন টৰই ন টাৰা ॥
ডগই ন সংভু সৰাসন কৈসেং। কামী বচন সতী মনু জৈসেং ॥
সব নৃপ ভএ জোগু উপহাসী। জৈসেং বিনু বিৰাগ সংন্যাসী ॥
কীৰতি বিজয বীৰতা ভাৰী। চলে চাপ কৰ বৰবস হাৰী ॥
শ্ৰীহত ভএ হাৰি হিযঁ ৰাজা। বৈঠে নিজ নিজ জাই সমাজা ॥
নৃপন্হ বিলোকি জনকু অকুলানে। বোলে বচন ৰোষ জনু সানে ॥
দীপ দীপ কে ভূপতি নানা। আএ সুনি হম জো পনু ঠানা ॥
দেৱ দনুজ ধৰি মনুজ সৰীৰা। বিপুল বীৰ আএ ৰনধীৰা ॥
দো. কুঅঁৰি মনোহৰ বিজয বডি কীৰতি অতি কমনীয।
পাৱনিহাৰ বিৰংচি জনু ৰচেউ ন ধনু দমনীয ॥ ২৫১ ॥
কহহু কাহি যহু লাভু ন ভাৱা। কাহুঁ ন সংকৰ চাপ চঢাৱা ॥
ৰহউ চঢাউব তোৰব ভাঈ। তিলু ভৰি ভূমি ন সকে ছডাঈ ॥
অব জনি কোউ মাখৈ ভট মানী। বীৰ বিহীন মহী মৈং জানী ॥
তজহু আস নিজ নিজ গৃহ জাহূ। লিখা ন বিধি বৈদেহি বিবাহূ ॥
সুকৃত জাই জৌং পনু পৰিহৰঊঁ। কুঅঁৰি কুআৰি ৰহউ কা কৰঊঁ ॥
জো জনতেউঁ বিনু ভট ভুবি ভাঈ। তৌ পনু কৰি হোতেউঁ ন হঁসাঈ ॥
জনক বচন সুনি সব নৰ নাৰী। দেখি জানকিহি ভএ দুখাৰী ॥
মাখে লখনু কুটিল ভইঁ ভৌংহেং। ৰদপট ফৰকত নযন ৰিসৌংহেং ॥
দো. কহি ন সকত ৰঘুবীৰ ডৰ লগে বচন জনু বান।
নাই ৰাম পদ কমল সিৰু বোলে গিৰা প্ৰমান ॥ ২৫২ ॥
ৰঘুবংসিংহ মহুঁ জহঁ কোউ হোঈ। তেহিং সমাজ অস কহই ন কোঈ ॥
কহী জনক জসি অনুচিত বানী। বিদ্যমান ৰঘুকুল মনি জানী ॥
সুনহু ভানুকুল পংকজ ভানূ। কহউঁ সুভাউ ন কছু অভিমানূ ॥
জৌ তুম্হাৰি অনুসাসন পাৱৌং। কংদুক ইৱ ব্ৰহ্মাংড উঠাৱৌং ॥
কাচে ঘট জিমি ডাৰৌং ফোৰী। সকউঁ মেৰু মূলক জিমি তোৰী ॥
তৱ প্ৰতাপ মহিমা ভগৱানা। কো বাপুৰো পিনাক পুৰানা ॥
নাথ জানি অস আযসু হোঊ। কৌতুকু কৰৌং বিলোকিঅ সোঊ ॥
কমল নাল জিমি চাফ চঢাৱৌং। জোজন সত প্ৰমান লৈ ধাৱৌং ॥
দো. তোৰৌং ছত্ৰক দংড জিমি তৱ প্ৰতাপ বল নাথ।
জৌং ন কৰৌং প্ৰভু পদ সপথ কৰ ন ধৰৌং ধনু ভাথ ॥ ২৫৩ ॥
লখন সকোপ বচন জে বোলে। ডগমগানি মহি দিগ্গজ ডোলে ॥
সকল লোক সব ভূপ ডেৰানে। সিয হিযঁ হৰষু জনকু সকুচানে ॥
গুৰ ৰঘুপতি সব মুনি মন মাহীং। মুদিত ভএ পুনি পুনি পুলকাহীং ॥
সযনহিং ৰঘুপতি লখনু নেৱাৰে। প্ৰেম সমেত নিকট বৈঠাৰে ॥
বিস্ৱামিত্ৰ সময সুভ জানী। বোলে অতি সনেহময বানী ॥
উঠহু ৰাম ভংজহু ভৱচাপা। মেটহু তাত জনক পৰিতাপা ॥
সুনি গুৰু বচন চৰন সিৰু নাৱা। হৰষু বিষাদু ন কছু উৰ আৱা ॥
ঠাঢে ভএ উঠি সহজ সুভাএঁ। ঠৱনি জুবা মৃগৰাজু লজাএঁ ॥
দো. উদিত উদযগিৰি মংচ পৰ ৰঘুবৰ বালপতংগ।
বিকসে সংত সৰোজ সব হৰষে লোচন ভৃংগ ॥ ২৫৪ ॥
নৃপন্হ কেৰি আসা নিসি নাসী। বচন নখত অৱলী ন প্ৰকাসী ॥
মানী মহিপ কুমুদ সকুচানে। কপটী ভূপ উলূক লুকানে ॥
ভএ বিসোক কোক মুনি দেৱা। বৰিসহিং সুমন জনাৱহিং সেৱা ॥
গুৰ পদ বংদি সহিত অনুৰাগা। ৰাম মুনিন্হ সন আযসু মাগা ॥
সহজহিং চলে সকল জগ স্ৱামী। মত্ত মংজু বৰ কুংজৰ গামী ॥
চলত ৰাম সব পুৰ নৰ নাৰী। পুলক পূৰি তন ভএ সুখাৰী ॥
বংদি পিতৰ সুৰ সুকৃত সঁভাৰে। জৌং কছু পুন্য প্ৰভাউ হমাৰে ॥
তৌ সিৱধনু মৃনাল কী নাঈং। তোৰহুঁ ৰাম গনেস গোসাঈং ॥
দো. ৰামহি প্ৰেম সমেত লখি সখিন্হ সমীপ বোলাই।
সীতা মাতু সনেহ বস বচন কহই বিলখাই ॥ ২৫৫ ॥
সখি সব কৌতুক দেখনিহাৰে। জেঠ কহাৱত হিতূ হমাৰে ॥
কোউ ন বুঝাই কহই গুৰ পাহীং। এ বালক অসি হঠ ভলি নাহীং ॥
ৰাৱন বান ছুআ নহিং চাপা। হাৰে সকল ভূপ কৰি দাপা ॥
সো ধনু ৰাজকুঅঁৰ কৰ দেহীং। বাল মৰাল কি মংদৰ লেহীং ॥
ভূপ সযানপ সকল সিৰানী। সখি বিধি গতি কছু জাতি ন জানী ॥
বোলী চতুৰ সখী মৃদু বানী। তেজৱংত লঘু গনিঅ ন ৰানী ॥
কহঁ কুংভজ কহঁ সিংধু অপাৰা। সোষেউ সুজসু সকল সংসাৰা ॥
ৰবি মংডল দেখত লঘু লাগা। উদযঁ তাসু তিভুৱন তম ভাগা ॥
দো. মংত্ৰ পৰম লঘু জাসু বস বিধি হৰি হৰ সুৰ সৰ্ব।
মহামত্ত গজৰাজ কহুঁ বস কৰ অংকুস খৰ্ব ॥ ২৫৬ ॥
কাম কুসুম ধনু সাযক লীন্হে। সকল ভুৱন অপনে বস কীন্হে ॥
দেবি তজিঅ সংসউ অস জানী। ভংজব ধনুষ ৰামু সুনু ৰানী ॥
সখী বচন সুনি ভৈ পৰতীতী। মিটা বিষাদু বঢী অতি প্ৰীতী ॥
তব ৰামহি বিলোকি বৈদেহী। সভয হৃদযঁ বিনৱতি জেহি তেহী ॥
মনহীং মন মনাৱ অকুলানী। হোহু প্ৰসন্ন মহেস ভৱানী ॥
কৰহু সফল আপনি সেৱকাঈ। কৰি হিতু হৰহু চাপ গৰুআঈ ॥
গননাযক বৰদাযক দেৱা। আজু লগেং কীন্হিউঁ তুঅ সেৱা ॥
বাৰ বাৰ বিনতী সুনি মোৰী। কৰহু চাপ গুৰুতা অতি থোৰী ॥
দো. দেখি দেখি ৰঘুবীৰ তন সুৰ মনাৱ ধৰি ধীৰ ॥
ভৰে বিলোচন প্ৰেম জল পুলকাৱলী সৰীৰ ॥ ২৫৭ ॥
নীকেং নিৰখি নযন ভৰি সোভা। পিতু পনু সুমিৰি বহুৰি মনু ছোভা ॥
অহহ তাত দাৰুনি হঠ ঠানী। সমুঝত নহিং কছু লাভু ন হানী ॥
সচিৱ সভয সিখ দেই ন কোঈ। বুধ সমাজ বড অনুচিত হোঈ ॥
কহঁ ধনু কুলিসহু চাহি কঠোৰা। কহঁ স্যামল মৃদুগাত কিসোৰা ॥
বিধি কেহি ভাঁতি ধৰৌং উৰ ধীৰা। সিৰস সুমন কন বেধিঅ হীৰা ॥
সকল সভা কৈ মতি ভৈ ভোৰী। অব মোহি সংভুচাপ গতি তোৰী ॥
নিজ জডতা লোগন্হ পৰ ডাৰী। হোহি হৰুঅ ৰঘুপতিহি নিহাৰী ॥
অতি পৰিতাপ সীয মন মাহী। লৱ নিমেষ জুগ সব সয জাহীং ॥
দো. প্ৰভুহি চিতই পুনি চিতৱ মহি ৰাজত লোচন লোল।
খেলত মনসিজ মীন জুগ জনু বিধু মংডল ডোল ॥ ২৫৮ ॥
গিৰা অলিনি মুখ পংকজ ৰোকী। প্ৰগট ন লাজ নিসা অৱলোকী ॥
লোচন জলু ৰহ লোচন কোনা। জৈসে পৰম কৃপন কৰ সোনা ॥
সকুচী ব্যাকুলতা বডি জানী। ধৰি ধীৰজু প্ৰতীতি উৰ আনী ॥
তন মন বচন মোৰ পনু সাচা। ৰঘুপতি পদ সৰোজ চিতু ৰাচা ॥
তৌ ভগৱানু সকল উৰ বাসী। কৰিহিং মোহি ৰঘুবৰ কৈ দাসী ॥
জেহি কেং জেহি পৰ সত্য সনেহূ। সো তেহি মিলই ন কছু সংহেহূ ॥
প্ৰভু তন চিতই প্ৰেম তন ঠানা। কৃপানিধান ৰাম সবু জানা ॥
সিযহি বিলোকি তকেউ ধনু কৈসে। চিতৱ গৰুৰু লঘু ব্যালহি জৈসে ॥
দো. লখন লখেউ ৰঘুবংসমনি তাকেউ হৰ কোদংডু।
পুলকি গাত বোলে বচন চৰন চাপি ব্ৰহ্মাংডু ॥ ২৫৯ ॥
দিসকুংজৰহু কমঠ অহি কোলা। ধৰহু ধৰনি ধৰি ধীৰ ন ডোলা ॥
ৰামু চহহিং সংকৰ ধনু তোৰা। হোহু সজগ সুনি আযসু মোৰা ॥
চাপ সপীপ ৰামু জব আএ। নৰ নাৰিন্হ সুৰ সুকৃত মনাএ ॥
সব কৰ সংসউ অৰু অগ্যানূ। মংদ মহীপন্হ কৰ অভিমানূ ॥
ভৃগুপতি কেৰি গৰব গৰুআঈ। সুৰ মুনিবৰন্হ কেৰি কদৰাঈ ॥
সিয কৰ সোচু জনক পছিতাৱা। ৰানিন্হ কৰ দাৰুন দুখ দাৱা ॥
সংভুচাপ বড বোহিতু পাঈ। চঢে জাই সব সংগু বনাঈ ॥
ৰাম বাহুবল সিংধু অপাৰূ। চহত পাৰু নহি কোউ কডহাৰূ ॥
দো. ৰাম বিলোকে লোগ সব চিত্ৰ লিখে সে দেখি।
চিতঈ সীয কৃপাযতন জানী বিকল বিসেষি ॥ ২৬০ ॥
দেখী বিপুল বিকল বৈদেহী। নিমিষ বিহাত কলপ সম তেহী ॥
তৃষিত বাৰি বিনু জো তনু ত্যাগা। মুএঁ কৰই কা সুধা তডাগা ॥
কা বৰষা সব কৃষী সুখানেং। সময চুকেং পুনি কা পছিতানেং ॥
অস জিযঁ জানি জানকী দেখী। প্ৰভু পুলকে লখি প্ৰীতি বিসেষী ॥
গুৰহি প্ৰনামু মনহি মন কীন্হা। অতি লাঘৱঁ উঠাই ধনু লীন্হা ॥
দমকেউ দামিনি জিমি জব লযঊ। পুনি নভ ধনু মংডল সম ভযঊ ॥
লেত চঢাৱত খৈংচত গাঢেং। কাহুঁ ন লখা দেখ সবু ঠাঢেং ॥
তেহি ছন ৰাম মধ্য ধনু তোৰা। ভৰে ভুৱন ধুনি ঘোৰ কঠোৰা ॥
ছং. ভৰে ভুৱন ঘোৰ কঠোৰ ৰৱ ৰবি বাজি তজি মাৰগু চলে।
চিক্কৰহিং দিগ্গজ ডোল মহি অহি কোল কূৰুম কলমলে ॥
সুৰ অসুৰ মুনি কৰ কান দীন্হেং সকল বিকল বিচাৰহীং।
কোদংড খংডেউ ৰাম তুলসী জযতি বচন উচাৰহী ॥
সো. সংকৰ চাপু জহাজু সাগৰু ৰঘুবৰ বাহুবলু।
বূড সো সকল সমাজু চঢা জো প্ৰথমহিং মোহ বস ॥ ২৬১ ॥
প্ৰভু দোউ চাপখংড মহি ডাৰে। দেখি লোগ সব ভএ সুখাৰে ॥
কোসিকৰুপ পযোনিধি পাৱন। প্ৰেম বাৰি অৱগাহু সুহাৱন ॥
ৰামৰূপ ৰাকেসু নিহাৰী। বঢত বীচি পুলকাৱলি ভাৰী ॥
বাজে নভ গহগহে নিসানা। দেৱবধূ নাচহিং কৰি গানা ॥
ব্ৰহ্মাদিক সুৰ সিদ্ধ মুনীসা। প্ৰভুহি প্ৰসংসহি দেহিং অসীসা ॥
বৰিসহিং সুমন ৰংগ বহু মালা। গাৱহিং কিংনৰ গীত ৰসালা ॥
ৰহী ভুৱন ভৰি জয জয বানী। ধনুষভংগ ধুনি জাত ন জানী ॥
মুদিত কহহিং জহঁ তহঁ নৰ নাৰী। ভংজেউ ৰাম সংভুধনু ভাৰী ॥
দো. বংদী মাগধ সূতগন বিৰুদ বদহিং মতিধীৰ।
কৰহিং নিছাৱৰি লোগ সব হয গয ধন মনি চীৰ ॥ ২৬২ ॥
ঝাঁঝি মৃদংগ সংখ সহনাঈ। ভেৰি ঢোল দুংদুভী সুহাঈ ॥
বাজহিং বহু বাজনে সুহাএ। জহঁ তহঁ জুবতিন্হ মংগল গাএ ॥
সখিন্হ সহিত হৰষী অতি ৰানী। সূখত ধান পৰা জনু পানী ॥
জনক লহেউ সুখু সোচু বিহাঈ। পৈৰত থকেং থাহ জনু পাঈ ॥
শ্ৰীহত ভএ ভূপ ধনু টূটে। জৈসেং দিৱস দীপ ছবি ছূটে ॥
সীয সুখহি বৰনিঅ কেহি ভাঁতী। জনু চাতকী পাই জলু স্ৱাতী ॥
ৰামহি লখনু বিলোকত কৈসেং। সসিহি চকোৰ কিসোৰকু জৈসেং ॥
সতানংদ তব আযসু দীন্হা। সীতাঁ গমনু ৰাম পহিং কীন্হা ॥
দো. সংগ সখীং সুদংৰ চতুৰ গাৱহিং মংগলচাৰ।
গৱনী বাল মৰাল গতি সুষমা অংগ অপাৰ ॥ ২৬৩ ॥
সখিন্হ মধ্য সিয সোহতি কৈসে। ছবিগন মধ্য মহাছবি জৈসেং ॥
কৰ সৰোজ জযমাল সুহাঈ। বিস্ৱ বিজয সোভা জেহিং ছাঈ ॥
তন সকোচু মন পৰম উছাহূ। গূঢ প্ৰেমু লখি পৰই ন কাহূ ॥
জাই সমীপ ৰাম ছবি দেখী। ৰহি জনু কুঁঅৰি চিত্ৰ অৱৰেখী ॥
চতুৰ সখীং লখি কহা বুঝাঈ। পহিৰাৱহু জযমাল সুহাঈ ॥
সুনত জুগল কৰ মাল উঠাঈ। প্ৰেম বিবস পহিৰাই ন জাঈ ॥
সোহত জনু জুগ জলজ সনালা। সসিহি সভীত দেত জযমালা ॥
গাৱহিং ছবি অৱলোকি সহেলী। সিযঁ জযমাল ৰাম উৰ মেলী ॥
সো. ৰঘুবৰ উৰ জযমাল দেখি দেৱ বৰিসহিং সুমন।
সকুচে সকল ভুআল জনু বিলোকি ৰবি কুমুদগন ॥ ২৬৪ ॥
পুৰ অৰু ব্যোম বাজনে বাজে। খল ভএ মলিন সাধু সব ৰাজে ॥
সুৰ কিংনৰ নৰ নাগ মুনীসা। জয জয জয কহি দেহিং অসীসা ॥
নাচহিং গাৱহিং বিবুধ বধূটীং। বাৰ বাৰ কুসুমাংজলি ছূটীং ॥
জহঁ তহঁ বিপ্ৰ বেদধুনি কৰহীং। বংদী বিৰদাৱলি উচ্চৰহীং ॥
মহি পাতাল নাক জসু ব্যাপা। ৰাম বৰী সিয ভংজেউ চাপা ॥
কৰহিং আৰতী পুৰ নৰ নাৰী। দেহিং নিছাৱৰি বিত্ত বিসাৰী ॥
সোহতি সীয ৰাম কৈ জৌৰী। ছবি সিংগাৰু মনহুঁ এক ঠোৰী ॥
সখীং কহহিং প্ৰভুপদ গহু সীতা। কৰতি ন চৰন পৰস অতি ভীতা ॥
দো. গৌতম তিয গতি সুৰতি কৰি নহিং পৰসতি পগ পানি।
মন বিহসে ৰঘুবংসমনি প্ৰীতি অলৌকিক জানি ॥ ২৬৫ ॥
তব সিয দেখি ভূপ অভিলাষে। কূৰ কপূত মূঢ মন মাখে ॥
উঠি উঠি পহিৰি সনাহ অভাগে। জহঁ তহঁ গাল বজাৱন লাগে ॥
লেহু ছডাই সীয কহ কোঊ। ধৰি বাঁধহু নৃপ বালক দোঊ ॥
তোৰেং ধনুষু চাড নহিং সৰঈ। জীৱত হমহি কুঅঁৰি কো বৰঈ ॥
জৌং বিদেহু কছু কৰৈ সহাঈ। জীতহু সমৰ সহিত দোউ ভাঈ ॥
সাধু ভূপ বোলে সুনি বানী। ৰাজসমাজহি লাজ লজানী ॥
বলু প্ৰতাপু বীৰতা বডাঈ। নাক পিনাকহি সংগ সিধাঈ ॥
সোই সূৰতা কি অব কহুঁ পাঈ। অসি বুধি তৌ বিধি মুহঁ মসি লাঈ ॥
দো. দেখহু ৰামহি নযন ভৰি তজি ইৰিষা মদু কোহু।
লখন ৰোষু পাৱকু প্ৰবল জানি সলভ জনি হোহু ॥ ২৬৬ ॥
বৈনতেয বলি জিমি চহ কাগূ। জিমি সসু চহৈ নাগ অৰি ভাগূ ॥
জিমি চহ কুসল অকাৰন কোহী। সব সংপদা চহৈ সিৱদ্ৰোহী ॥
লোভী লোলুপ কল কীৰতি চহঈ। অকলংকতা কি কামী লহঈ ॥
হৰি পদ বিমুখ পৰম গতি চাহা। তস তুম্হাৰ লালচু নৰনাহা ॥
কোলাহলু সুনি সীয সকানী। সখীং লৱাই গঈং জহঁ ৰানী ॥
ৰামু সুভাযঁ চলে গুৰু পাহীং। সিয সনেহু বৰনত মন মাহীং ॥
ৰানিন্হ সহিত সোচবস সীযা। অব ধৌং বিধিহি কাহ কৰনীযা ॥
ভূপ বচন সুনি ইত উত তকহীং। লখনু ৰাম ডৰ বোলি ন সকহীং ॥
দো. অৰুন নযন ভৃকুটী কুটিল চিতৱত নৃপন্হ সকোপ।
মনহুঁ মত্ত গজগন নিৰখি সিংঘকিসোৰহি চোপ ॥ ২৬৭ ॥
খৰভৰু দেখি বিকল পুৰ নাৰীং। সব মিলি দেহিং মহীপন্হ গাৰীং ॥
তেহিং অৱসৰ সুনি সিৱ ধনু ভংগা। আযসু ভৃগুকুল কমল পতংগা ॥
দেখি মহীপ সকল সকুচানে। বাজ ঝপট জনু লৱা লুকানে ॥
গৌৰি সৰীৰ ভূতি ভল ভ্ৰাজা। ভাল বিসাল ত্ৰিপুংড বিৰাজা ॥
সীস জটা সসিবদনু সুহাৱা। ৰিসবস কছুক অৰুন হোই আৱা ॥
ভৃকুটী কুটিল নযন ৰিস ৰাতে। সহজহুঁ চিতৱত মনহুঁ ৰিসাতে ॥
বৃষভ কংধ উৰ বাহু বিসালা। চাৰু জনেউ মাল মৃগছালা ॥
কটি মুনি বসন তূন দুই বাঁধেং। ধনু সৰ কৰ কুঠাৰু কল কাঁধেং ॥
দো. সাংত বেষু কৰনী কঠিন বৰনি ন জাই সৰুপ।
ধৰি মুনিতনু জনু বীৰ ৰসু আযউ জহঁ সব ভূপ ॥ ২৬৮ ॥
দেখত ভৃগুপতি বেষু কৰালা। উঠে সকল ভয বিকল ভুআলা ॥
পিতু সমেত কহি কহি নিজ নামা। লগে কৰন সব দংড প্ৰনামা ॥
জেহি সুভাযঁ চিতৱহিং হিতু জানী। সো জানই জনু আই খুটানী ॥
জনক বহোৰি আই সিৰু নাৱা। সীয বোলাই প্ৰনামু কৰাৱা ॥
আসিষ দীন্হি সখীং হৰষানীং। নিজ সমাজ লৈ গঈ সযানীং ॥
বিস্ৱামিত্ৰু মিলে পুনি আঈ। পদ সৰোজ মেলে দোউ ভাঈ ॥
ৰামু লখনু দসৰথ কে ঢোটা। দীন্হি অসীস দেখি ভল জোটা ॥
ৰামহি চিতই ৰহে থকি লোচন। ৰূপ অপাৰ মাৰ মদ মোচন ॥
দো. বহুৰি বিলোকি বিদেহ সন কহহু কাহ অতি ভীৰ ॥
পূছত জানি অজান জিমি ব্যাপেউ কোপু সৰীৰ ॥ ২৬৯ ॥
সমাচাৰ কহি জনক সুনাএ। জেহি কাৰন মহীপ সব আএ ॥
সুনত বচন ফিৰি অনত নিহাৰে। দেখে চাপখংড মহি ডাৰে ॥
অতি ৰিস বোলে বচন কঠোৰা। কহু জড জনক ধনুষ কৈ তোৰা ॥
বেগি দেখাউ মূঢ ন ত আজূ। উলটউঁ মহি জহঁ লহি তৱ ৰাজূ ॥
অতি ডৰু উতৰু দেত নৃপু নাহীং। কুটিল ভূপ হৰষে মন মাহীং ॥
সুৰ মুনি নাগ নগৰ নৰ নাৰী ॥ সোচহিং সকল ত্ৰাস উৰ ভাৰী ॥
মন পছিতাতি সীয মহতাৰী। বিধি অব সঁৱৰী বাত বিগাৰী ॥
ভৃগুপতি কৰ সুভাউ সুনি সীতা। অৰধ নিমেষ কলপ সম বীতা ॥
দো. সভয বিলোকে লোগ সব জানি জানকী ভীৰু।
হৃদযঁ ন হৰষু বিষাদু কছু বোলে শ্ৰীৰঘুবীৰু ॥ ২৭০ ॥
মাসপাৰাযণ, নৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নাথ সংভুধনু ভংজনিহাৰা। হোইহি কেউ এক দাস তুম্হাৰা ॥
আযসু কাহ কহিঅ কিন মোহী। সুনি ৰিসাই বোলে মুনি কোহী ॥
সেৱকু সো জো কৰৈ সেৱকাঈ। অৰি কৰনী কৰি কৰিঅ লৰাঈ ॥
সুনহু ৰাম জেহিং সিৱধনু তোৰা। সহসবাহু সম সো ৰিপু মোৰা ॥
সো বিলগাউ বিহাই সমাজা। ন ত মাৰে জৈহহিং সব ৰাজা ॥
সুনি মুনি বচন লখন মুসুকানে। বোলে পৰসুধৰহি অপমানে ॥
বহু ধনুহীং তোৰীং লৰিকাঈং। কবহুঁ ন অসি ৰিস কীন্হি গোসাঈং ॥
এহি ধনু পৰ মমতা কেহি হেতূ। সুনি ৰিসাই কহ ভৃগুকুলকেতূ ॥
দো. ৰে নৃপ বালক কালবস বোলত তোহি ন সঁমাৰ ॥
ধনুহী সম তিপুৰাৰি ধনু বিদিত সকল সংসাৰ ॥ ২৭১ ॥
লখন কহা হঁসি হমৰেং জানা। সুনহু দেৱ সব ধনুষ সমানা ॥
কা ছতি লাভু জূন ধনু তৌৰেং। দেখা ৰাম নযন কে ভোৰেং ॥
ছুঅত টূট ৰঘুপতিহু ন দোসূ। মুনি বিনু কাজ কৰিঅ কত ৰোসূ ।
বোলে চিতই পৰসু কী ওৰা। ৰে সঠ সুনেহি সুভাউ ন মোৰা ॥
বালকু বোলি বধউঁ নহিং তোহী। কেৱল মুনি জড জানহি মোহী ॥
বাল ব্ৰহ্মচাৰী অতি কোহী। বিস্ৱ বিদিত ছত্ৰিযকুল দ্ৰোহী ॥
ভুজবল ভূমি ভূপ বিনু কীন্হী। বিপুল বাৰ মহিদেৱন্হ দীন্হী ॥
সহসবাহু ভুজ ছেদনিহাৰা। পৰসু বিলোকু মহীপকুমাৰা ॥
দো. মাতু পিতহি জনি সোচবস কৰসি মহীসকিসোৰ।
গৰ্ভন্হ কে অৰ্ভক দলন পৰসু মোৰ অতি ঘোৰ ॥ ২৭২ ॥
বিহসি লখনু বোলে মৃদু বানী। অহো মুনীসু মহা ভটমানী ॥
পুনি পুনি মোহি দেখাৱ কুঠাৰূ। চহত উডাৱন ফূঁকি পহাৰূ ॥
ইহাঁ কুম্হডবতিযা কোউ নাহীং। জে তৰজনী দেখি মৰি জাহীং ॥
দেখি কুঠাৰু সৰাসন বানা। মৈং কছু কহা সহিত অভিমানা ॥
ভৃগুসুত সমুঝি জনেউ বিলোকী। জো কছু কহহু সহউঁ ৰিস ৰোকী ॥
সুৰ মহিসুৰ হৰিজন অৰু গাঈ। হমৰেং কুল ইন্হ পৰ ন সুৰাঈ ॥
বধেং পাপু অপকীৰতি হাৰেং। মাৰতহূঁ পা পৰিঅ তুম্হাৰেং ॥
কোটি কুলিস সম বচনু তুম্হাৰা। ব্যৰ্থ ধৰহু ধনু বান কুঠাৰা ॥
দো. জো বিলোকি অনুচিত কহেউঁ ছমহু মহামুনি ধীৰ।
সুনি সৰোষ ভৃগুবংসমনি বোলে গিৰা গভীৰ ॥ ২৭৩ ॥
কৌসিক সুনহু মংদ যহু বালকু। কুটিল কালবস নিজ কুল ঘালকু ॥
ভানু বংস ৰাকেস কলংকূ। নিপট নিৰংকুস অবুধ অসংকূ ॥
কাল কৱলু হোইহি ছন মাহীং। কহউঁ পুকাৰি খোৰি মোহি নাহীং ॥
তুম্হ হটকউ জৌং চহহু উবাৰা। কহি প্ৰতাপু বলু ৰোষু হমাৰা ॥
লখন কহেউ মুনি সুজস তুম্হাৰা। তুম্হহি অছত কো বৰনৈ পাৰা ॥
অপনে মুঁহ তুম্হ আপনি কৰনী। বাৰ অনেক ভাঁতি বহু বৰনী ॥
নহিং সংতোষু ত পুনি কছু কহহূ। জনি ৰিস ৰোকি দুসহ দুখ সহহূ ॥
বীৰব্ৰতী তুম্হ ধীৰ অছোভা। গাৰী দেত ন পাৱহু সোভা ॥
দো. সূৰ সমৰ কৰনী কৰহিং কহি ন জনাৱহিং আপু।
বিদ্যমান ৰন পাই ৰিপু কাযৰ কথহিং প্ৰতাপু ॥ ২৭৪ ॥
তুম্হ তৌ কালু হাঁক জনু লাৱা। বাৰ বাৰ মোহি লাগি বোলাৱা ॥
সুনত লখন কে বচন কঠোৰা। পৰসু সুধাৰি ধৰেউ কৰ ঘোৰা ॥
অব জনি দেই দোসু মোহি লোগূ। কটুবাদী বালকু বধজোগূ ॥
বাল বিলোকি বহুত মৈং বাঁচা। অব যহু মৰনিহাৰ ভা সাঁচা ॥
কৌসিক কহা ছমিঅ অপৰাধূ। বাল দোষ গুন গনহিং ন সাধূ ॥
খৰ কুঠাৰ মৈং অকৰুন কোহী। আগেং অপৰাধী গুৰুদ্ৰোহী ॥
উতৰ দেত ছোডউঁ বিনু মাৰেং। কেৱল কৌসিক সীল তুম্হাৰেং ॥
ন ত এহি কাটি কুঠাৰ কঠোৰেং। গুৰহি উৰিন হোতেউঁ শ্ৰম থোৰেং ॥
দো. গাধিসূনু কহ হৃদযঁ হঁসি মুনিহি হৰিঅৰই সূঝ।
অযময খাঁড ন ঊখময অজহুঁ ন বূঝ অবূঝ ॥ ২৭৫ ॥
কহেউ লখন মুনি সীলু তুম্হাৰা। কো নহি জান বিদিত সংসাৰা ॥
মাতা পিতহি উৰিন ভএ নীকেং। গুৰ ৰিনু ৰহা সোচু বড জীকেং ॥
সো জনু হমৰেহি মাথে কাঢা। দিন চলি গএ ব্যাজ বড বাঢা ॥
অব আনিঅ ব্যৱহৰিআ বোলী। তুৰত দেউঁ মৈং থৈলী খোলী ॥
সুনি কটু বচন কুঠাৰ সুধাৰা। হায হায সব সভা পুকাৰা ॥
ভৃগুবৰ পৰসু দেখাৱহু মোহী। বিপ্ৰ বিচাৰি বচউঁ নৃপদ্ৰোহী ॥
মিলে ন কবহুঁ সুভট ৰন গাঢে। দ্ৱিজ দেৱতা ঘৰহি কে বাঢে ॥
অনুচিত কহি সব লোগ পুকাৰে। ৰঘুপতি সযনহিং লখনু নেৱাৰে ॥
দো. লখন উতৰ আহুতি সৰিস ভৃগুবৰ কোপু কৃসানু।
বঢত দেখি জল সম বচন বোলে ৰঘুকুলভানু ॥ ২৭৬ ॥
নাথ কৰহু বালক পৰ ছোহূ। সূধ দূধমুখ কৰিঅ ন কোহূ ॥
জৌং পৈ প্ৰভু প্ৰভাউ কছু জানা। তৌ কি বৰাবৰি কৰত অযানা ॥
জৌং লৰিকা কছু অচগৰি কৰহীং। গুৰ পিতু মাতু মোদ মন ভৰহীং ॥
কৰিঅ কৃপা সিসু সেৱক জানী। তুম্হ সম সীল ধীৰ মুনি গ্যানী ॥
ৰাম বচন সুনি কছুক জুডানে। কহি কছু লখনু বহুৰি মুসকানে ॥
হঁসত দেখি নখ সিখ ৰিস ব্যাপী। ৰাম তোৰ ভ্ৰাতা বড পাপী ॥
গৌৰ সৰীৰ স্যাম মন মাহীং। কালকূটমুখ পযমুখ নাহীং ॥
সহজ টেঢ অনুহৰই ন তোহী। নীচু মীচু সম দেখ ন মৌহীং ॥
দো. লখন কহেউ হঁসি সুনহু মুনি ক্ৰোধু পাপ কৰ মূল।
জেহি বস জন অনুচিত কৰহিং চৰহিং বিস্ৱ প্ৰতিকূল ॥ ২৭৭ ॥
মৈং তুম্হাৰ অনুচৰ মুনিৰাযা। পৰিহৰি কোপু কৰিঅ অব দাযা ॥
টূট চাপ নহিং জুৰহি ৰিসানে। বৈঠিঅ হোইহিং পায পিৰানে ॥
জৌ অতি প্ৰিয তৌ কৰিঅ উপাঈ। জোৰিঅ কোউ বড গুনী বোলাঈ ॥
বোলত লখনহিং জনকু ডেৰাহীং। মষ্ট কৰহু অনুচিত ভল নাহীং ॥
থৰ থৰ কাপহিং পুৰ নৰ নাৰী। ছোট কুমাৰ খোট বড ভাৰী ॥
ভৃগুপতি সুনি সুনি নিৰভয বানী। ৰিস তন জৰই হোই বল হানী ॥
বোলে ৰামহি দেই নিহোৰা। বচউঁ বিচাৰি বংধু লঘু তোৰা ॥
মনু মলীন তনু সুংদৰ কৈসেং। বিষ ৰস ভৰা কনক ঘটু জৈসৈং ॥
দো. সুনি লছিমন বিহসে বহুৰি নযন তৰেৰে ৰাম।
গুৰ সমীপ গৱনে সকুচি পৰিহৰি বানী বাম ॥ ২৭৮ ॥
অতি বিনীত মৃদু সীতল বানী। বোলে ৰামু জোৰি জুগ পানী ॥
সুনহু নাথ তুম্হ সহজ সুজানা। বালক বচনু কৰিঅ নহিং কানা ॥
বৰৰৈ বালক একু সুভাঊ। ইন্হহি ন সংত বিদূষহিং কাঊ ॥
তেহিং নাহীং কছু কাজ বিগাৰা। অপৰাধী মেং নাথ তুম্হাৰা ॥
কৃপা কোপু বধু বঁধব গোসাঈং। মো পৰ কৰিঅ দাস কী নাঈ ॥
কহিঅ বেগি জেহি বিধি ৰিস জাঈ। মুনিনাযক সোই কৰৌং উপাঈ ॥
কহ মুনি ৰাম জাই ৰিস কৈসেং। অজহুঁ অনুজ তৱ চিতৱ অনৈসেং ॥
এহি কে কংঠ কুঠাৰু ন দীন্হা। তৌ মৈং কাহ কোপু কৰি কীন্হা ॥
দো. গৰ্ভ স্ত্ৰৱহিং অৱনিপ ৰৱনি সুনি কুঠাৰ গতি ঘোৰ।
পৰসু অছত দেখউঁ জিঅত বৈৰী ভূপকিসোৰ ॥ ২৭৯ ॥
বহই ন হাথু দহই ৰিস ছাতী। ভা কুঠাৰু কুংঠিত নৃপঘাতী ॥
ভযউ বাম বিধি ফিৰেউ সুভাঊ। মোৰে হৃদযঁ কৃপা কসি কাঊ ॥
আজু দযা দুখু দুসহ সহাৱা। সুনি সৌমিত্ৰ বিহসি সিৰু নাৱা ॥
বাউ কৃপা মূৰতি অনুকূলা। বোলত বচন ঝৰত জনু ফূলা ॥
জৌং পৈ কৃপাঁ জৰিহিং মুনি গাতা। ক্ৰোধ ভএঁ তনু ৰাখ বিধাতা ॥
দেখু জনক হঠি বালক এহূ। কীন্হ চহত জড জমপুৰ গেহূ ॥
বেগি কৰহু কিন আঁখিন্হ ওটা। দেখত ছোট খোট নৃপ ঢোটা ॥
বিহসে লখনু কহা মন মাহীং। মূদেং আঁখি কতহুঁ কোউ নাহীং ॥
দো. পৰসুৰামু তব ৰাম প্ৰতি বোলে উৰ অতি ক্ৰোধু।
সংভু সৰাসনু তোৰি সঠ কৰসি হমাৰ প্ৰবোধু ॥ ২৮০ ॥
বংধু কহই কটু সংমত তোৰেং। তূ ছল বিনয কৰসি কৰ জোৰেং ॥
কৰু পৰিতোষু মোৰ সংগ্ৰামা। নাহিং ত ছাড কহাউব ৰামা ॥
ছলু তজি কৰহি সমৰু সিৱদ্ৰোহী। বংধু সহিত ন ত মাৰউঁ তোহী ॥
ভৃগুপতি বকহিং কুঠাৰ উঠাএঁ। মন মুসকাহিং ৰামু সিৰ নাএঁ ॥
গুনহ লখন কৰ হম পৰ ৰোষূ। কতহুঁ সুধাইহু তে বড দোষূ ॥
টেঢ জানি সব বংদই কাহূ। বক্ৰ চংদ্ৰমহি গ্ৰসই ন ৰাহূ ॥
ৰাম কহেউ ৰিস তজিঅ মুনীসা। কৰ কুঠাৰু আগেং যহ সীসা ॥
জেংহিং ৰিস জাই কৰিঅ সোই স্ৱামী। মোহি জানি আপন অনুগামী ॥
দো. প্ৰভুহি সেৱকহি সমৰু কস তজহু বিপ্ৰবৰ ৰোসু।
বেষু বিলোকেং কহেসি কছু বালকহূ নহিং দোসু ॥ ২৮১ ॥
দেখি কুঠাৰ বান ধনু ধাৰী। ভৈ লৰিকহি ৰিস বীৰু বিচাৰী ॥
নামু জান পৈ তুম্হহি ন চীন্হা। বংস সুভাযঁ উতৰু তেংহিং দীন্হা ॥
জৌং তুম্হ ঔতেহু মুনি কী নাঈং। পদ ৰজ সিৰ সিসু ধৰত গোসাঈং ॥
ছমহু চূক অনজানত কেৰী। চহিঅ বিপ্ৰ উৰ কৃপা ঘনেৰী ॥
হমহি তুম্হহি সৰিবৰি কসি নাথা ॥ কহহু ন কহাঁ চৰন কহঁ মাথা ॥
ৰাম মাত্ৰ লঘু নাম হমাৰা। পৰসু সহিত বড নাম তোহাৰা ॥
দেৱ একু গুনু ধনুষ হমাৰেং। নৱ গুন পৰম পুনীত তুম্হাৰেং ॥
সব প্ৰকাৰ হম তুম্হ সন হাৰে। ছমহু বিপ্ৰ অপৰাধ হমাৰে ॥
দো. বাৰ বাৰ মুনি বিপ্ৰবৰ কহা ৰাম সন ৰাম।
বোলে ভৃগুপতি সৰুষ হসি তহূঁ বংধু সম বাম ॥ ২৮২ ॥
নিপটহিং দ্ৱিজ কৰি জানহি মোহী। মৈং জস বিপ্ৰ সুনাৱউঁ তোহী ॥
চাপ স্ত্ৰুৱা সৰ আহুতি জানূ। কোপ মোৰ অতি ঘোৰ কৃসানু ॥
সমিধি সেন চতুৰংগ সুহাঈ। মহা মহীপ ভএ পসু আঈ ॥
মৈ এহি পৰসু কাটি বলি দীন্হে। সমৰ জগ্য জপ কোটিন্হ কীন্হে ॥
মোৰ প্ৰভাউ বিদিত নহিং তোৰেং। বোলসি নিদৰি বিপ্ৰ কে ভোৰেং ॥
ভংজেউ চাপু দাপু বড বাঢা। অহমিতি মনহুঁ জীতি জগু ঠাঢা ॥
ৰাম কহা মুনি কহহু বিচাৰী। ৰিস অতি বডি লঘু চূক হমাৰী ॥
ছুঅতহিং টূট পিনাক পুৰানা। মৈং কহি হেতু কৰৌং অভিমানা ॥
দো. জৌং হম নিদৰহিং বিপ্ৰ বদি সত্য সুনহু ভৃগুনাথ।
তৌ অস কো জগ সুভটু জেহি ভয বস নাৱহিং মাথ ॥ ২৮৩ ॥
দেৱ দনুজ ভূপতি ভট নানা। সমবল অধিক হোউ বলৱানা ॥
জৌং ৰন হমহি পচাৰৈ কোঊ। লৰহিং সুখেন কালু কিন হোঊ ॥
ছত্ৰিয তনু ধৰি সমৰ সকানা। কুল কলংকু তেহিং পাৱঁৰ আনা ॥
কহউঁ সুভাউ ন কুলহি প্ৰসংসী। কালহু ডৰহিং ন ৰন ৰঘুবংসী ॥
বিপ্ৰবংস কৈ অসি প্ৰভুতাঈ। অভয হোই জো তুম্হহি ডেৰাঈ ॥
সুনু মৃদু গূঢ বচন ৰঘুপতি কে। উঘৰে পটল পৰসুধৰ মতি কে ॥
ৰাম ৰমাপতি কৰ ধনু লেহূ। খৈংচহু মিটৈ মোৰ সংদেহূ ॥
দেত চাপু আপুহিং চলি গযঊ। পৰসুৰাম মন বিসময ভযঊ ॥
দো. জানা ৰাম প্ৰভাউ তব পুলক প্ৰফুল্লিত গাত।
জোৰি পানি বোলে বচন হ্দযঁ ন প্ৰেমু অমাত ॥ ২৮৪ ॥
জয ৰঘুবংস বনজ বন ভানূ। গহন দনুজ কুল দহন কৃসানু ॥
জয সুৰ বিপ্ৰ ধেনু হিতকাৰী। জয মদ মোহ কোহ ভ্ৰম হাৰী ॥
বিনয সীল কৰুনা গুন সাগৰ। জযতি বচন ৰচনা অতি নাগৰ ॥
সেৱক সুখদ সুভগ সব অংগা। জয সৰীৰ ছবি কোটি অনংগা ॥
কৰৌং কাহ মুখ এক প্ৰসংসা। জয মহেস মন মানস হংসা ॥
অনুচিত বহুত কহেউঁ অগ্যাতা। ছমহু ছমামংদিৰ দোউ ভ্ৰাতা ॥
কহি জয জয জয ৰঘুকুলকেতূ। ভৃগুপতি গএ বনহি তপ হেতূ ॥
অপভযঁ কুটিল মহীপ ডেৰানে। জহঁ তহঁ কাযৰ গৱঁহিং পৰানে ॥
দো. দেৱন্হ দীন্হীং দুংদুভীং প্ৰভু পৰ বৰষহিং ফূল।
হৰষে পুৰ নৰ নাৰি সব মিটী মোহময সূল ॥ ২৮৫ ॥
অতি গহগহে বাজনে বাজে। সবহিং মনোহৰ মংগল সাজে ॥
জূথ জূথ মিলি সুমুখ সুনযনীং। কৰহিং গান কল কোকিলবযনী ॥
সুখু বিদেহ কৰ বৰনি ন জাঈ। জন্মদৰিদ্ৰ মনহুঁ নিধি পাঈ ॥
গত ত্ৰাস ভই সীয সুখাৰী। জনু বিধু উদযঁ চকোৰকুমাৰী ॥
জনক কীন্হ কৌসিকহি প্ৰনামা। প্ৰভু প্ৰসাদ ধনু ভংজেউ ৰামা ॥
মোহি কৃতকৃত্য কীন্হ দুহুঁ ভাঈং। অব জো উচিত সো কহিঅ গোসাঈ ॥
কহ মুনি সুনু নৰনাথ প্ৰবীনা। ৰহা বিবাহু চাপ আধীনা ॥
টূটতহীং ধনু ভযউ বিবাহূ। সুৰ নৰ নাগ বিদিত সব কাহু ॥
দো. তদপি জাই তুম্হ কৰহু অব জথা বংস ব্যৱহাৰু।
বূঝি বিপ্ৰ কুলবৃদ্ধ গুৰ বেদ বিদিত আচাৰু ॥ ২৮৬ ॥
দূত অৱধপুৰ পঠৱহু জাঈ। আনহিং নৃপ দসৰথহি বোলাঈ ॥
মুদিত ৰাউ কহি ভলেহিং কৃপালা। পঠএ দূত বোলি তেহি কালা ॥
বহুৰি মহাজন সকল বোলাএ। আই সবন্হি সাদৰ সিৰ নাএ ॥
হাট বাট মংদিৰ সুৰবাসা। নগৰু সঁৱাৰহু চাৰিহুঁ পাসা ॥
হৰষি চলে নিজ নিজ গৃহ আএ। পুনি পৰিচাৰক বোলি পঠাএ ॥
ৰচহু বিচিত্ৰ বিতান বনাঈ। সিৰ ধৰি বচন চলে সচু পাঈ ॥
পঠএ বোলি গুনী তিন্হ নানা। জে বিতান বিধি কুসল সুজানা ॥
বিধিহি বংদি তিন্হ কীন্হ অৰংভা। বিৰচে কনক কদলি কে খংভা ॥
দো. হৰিত মনিন্হ কে পত্ৰ ফল পদুমৰাগ কে ফূল।
ৰচনা দেখি বিচিত্ৰ অতি মনু বিৰংচি কৰ ভূল ॥ ২৮৭ ॥
বেনি হৰিত মনিময সব কীন্হে। সৰল সপৰব পৰহিং নহিং চীন্হে ॥
কনক কলিত অহিবেল বনাঈ। লখি নহি পৰই সপৰন সুহাঈ ॥
তেহি কে ৰচি পচি বংধ বনাএ। বিচ বিচ মুকতা দাম সুহাএ ॥
মানিক মৰকত কুলিস পিৰোজা। চীৰি কোৰি পচি ৰচে সৰোজা ॥
কিএ ভৃংগ বহুৰংগ বিহংগা। গুংজহিং কূজহিং পৱন প্ৰসংগা ॥
সুৰ প্ৰতিমা খংভন গঢী কাঢী। মংগল দ্ৰব্য লিএঁ সব ঠাঢী ॥
চৌংকেং ভাঁতি অনেক পুৰাঈং। সিংধুৰ মনিময সহজ সুহাঈ ॥
দো. সৌৰভ পল্লৱ সুভগ সুঠি কিএ নীলমনি কোৰি ॥
হেম বৌৰ মৰকত ঘৱৰি লসত পাটময ডোৰি ॥ ২৮৮ ॥
ৰচে ৰুচিৰ বৰ বংদনিবাৰে। মনহুঁ মনোভৱঁ ফংদ সঁৱাৰে ॥
মংগল কলস অনেক বনাএ। ধ্ৱজ পতাক পট চমৰ সুহাএ ॥
দীপ মনোহৰ মনিময নানা। জাই ন বৰনি বিচিত্ৰ বিতানা ॥
জেহিং মংডপ দুলহিনি বৈদেহী। সো বৰনৈ অসি মতি কবি কেহী ॥
দূলহু ৰামু ৰূপ গুন সাগৰ। সো বিতানু তিহুঁ লোক উজাগৰ ॥
জনক ভৱন কৈ সৌভা জৈসী। গৃহ গৃহ প্ৰতি পুৰ দেখিঅ তৈসী ॥
জেহিং তেৰহুতি তেহি সময নিহাৰী। তেহি লঘু লগহিং ভুৱন দস চাৰী ॥
জো সংপদা নীচ গৃহ সোহা। সো বিলোকি সুৰনাযক মোহা ॥
দো. বসই নগৰ জেহি লচ্ছ কৰি কপট নাৰি বৰ বেষু ॥
তেহি পুৰ কৈ সোভা কহত সকুচহিং সাৰদ সেষু ॥ ২৮৯ ॥
পহুঁচে দূত ৰাম পুৰ পাৱন। হৰষে নগৰ বিলোকি সুহাৱন ॥
ভূপ দ্ৱাৰ তিন্হ খবৰি জনাঈ। দসৰথ নৃপ সুনি লিএ বোলাঈ ॥
কৰি প্ৰনামু তিন্হ পাতী দীন্হী। মুদিত মহীপ আপু উঠি লীন্হী ॥
বাৰি বিলোচন বাচত পাঁতী। পুলক গাত আঈ ভৰি ছাতী ॥
ৰামু লখনু উৰ কৰ বৰ চীঠী। ৰহি গএ কহত ন খাটী মীঠী ॥
পুনি ধৰি ধীৰ পত্ৰিকা বাঁচী। হৰষী সভা বাত সুনি সাঁচী ॥
খেলত ৰহে তহাঁ সুধি পাঈ। আএ ভৰতু সহিত হিত ভাঈ ॥
পূছত অতি সনেহঁ সকুচাঈ। তাত কহাঁ তেং পাতী আঈ ॥
দো. কুসল প্ৰানপ্ৰিয বংধু দোউ অহহিং কহহু কেহিং দেস।
সুনি সনেহ সানে বচন বাচী বহুৰি নৰেস ॥ ২৯০ ॥
সুনি পাতী পুলকে দোউ ভ্ৰাতা। অধিক সনেহু সমাত ন গাতা ॥
প্ৰীতি পুনীত ভৰত কৈ দেখী। সকল সভাঁ সুখু লহেউ বিসেষী ॥
তব নৃপ দূত নিকট বৈঠাৰে। মধুৰ মনোহৰ বচন উচাৰে ॥
ভৈযা কহহু কুসল দোউ বাৰে। তুম্হ নীকেং নিজ নযন নিহাৰে ॥
স্যামল গৌৰ ধৰেং ধনু ভাথা। বয কিসোৰ কৌসিক মুনি সাথা ॥
পহিচানহু তুম্হ কহহু সুভাঊ। প্ৰেম বিবস পুনি পুনি কহ ৰাঊ ॥
জা দিন তেং মুনি গএ লৱাঈ। তব তেং আজু সাঁচি সুধি পাঈ ॥
কহহু বিদেহ কৱন বিধি জানে। সুনি প্ৰিয বচন দূত মুসকানে ॥
দো. সুনহু মহীপতি মুকুট মনি তুম্হ সম ধন্য ন কোউ।
ৰামু লখনু জিন্হ কে তনয বিস্ৱ বিভূষন দোউ ॥ ২৯১ ॥
পূছন জোগু ন তনয তুম্হাৰে। পুৰুষসিংঘ তিহু পুৰ উজিআৰে ॥
জিন্হ কে জস প্ৰতাপ কেং আগে। সসি মলীন ৰবি সীতল লাগে ॥
তিন্হ কহঁ কহিঅ নাথ কিমি চীন্হে। দেখিঅ ৰবি কি দীপ কৰ লীন্হে ॥
সীয স্ৱযংবৰ ভূপ অনেকা। সমিটে সুভট এক তেং একা ॥
সংভু সৰাসনু কাহুঁ ন টাৰা। হাৰে সকল বীৰ বৰিআৰা ॥
তীনি লোক মহঁ জে ভটমানী। সভ কৈ সকতি সংভু ধনু ভানী ॥
সকই উঠাই সৰাসুৰ মেৰূ। সোউ হিযঁ হাৰি গযউ কৰি ফেৰূ ॥
জেহি কৌতুক সিৱসৈলু উঠাৱা। সোউ তেহি সভাঁ পৰাভউ পাৱা ॥
দো. তহাঁ ৰাম ৰঘুবংস মনি সুনিঅ মহা মহিপাল।
ভংজেউ চাপ প্ৰযাস বিনু জিমি গজ পংকজ নাল ॥ ২৯২ ॥
সুনি সৰোষ ভৃগুনাযকু আএ। বহুত ভাঁতি তিন্হ আঁখি দেখাএ ॥
দেখি ৰাম বলু নিজ ধনু দীন্হা। কৰি বহু বিনয গৱনু বন কীন্হা ॥
ৰাজন ৰামু অতুলবল জৈসেং। তেজ নিধান লখনু পুনি তৈসেং ॥
কংপহি ভূপ বিলোকত জাকেং। জিমি গজ হৰি কিসোৰ কে তাকেং ॥
দেৱ দেখি তৱ বালক দোঊ। অব ন আঁখি তৰ আৱত কোঊ ॥
দূত বচন ৰচনা প্ৰিয লাগী। প্ৰেম প্ৰতাপ বীৰ ৰস পাগী ॥
সভা সমেত ৰাউ অনুৰাগে। দূতন্হ দেন নিছাৱৰি লাগে ॥
কহি অনীতি তে মূদহিং কানা। ধৰমু বিচাৰি সবহিং সুখ মানা ॥
দো. তব উঠি ভূপ বসিষ্ঠ কহুঁ দীন্হি পত্ৰিকা জাই।
কথা সুনাঈ গুৰহি সব সাদৰ দূত বোলাই ॥ ২৯৩ ॥
সুনি বোলে গুৰ অতি সুখু পাঈ। পুন্য পুৰুষ কহুঁ মহি সুখ ছাঈ ॥
জিমি সৰিতা সাগৰ মহুঁ জাহীং। জদ্যপি তাহি কামনা নাহীং ॥
তিমি সুখ সংপতি বিনহিং বোলাএঁ। ধৰমসীল পহিং জাহিং সুভাএঁ ॥
তুম্হ গুৰ বিপ্ৰ ধেনু সুৰ সেবী। তসি পুনীত কৌসল্যা দেবী ॥
সুকৃতী তুম্হ সমান জগ মাহীং। ভযউ ন হৈ কোউ হোনেউ নাহীং ॥
তুম্হ তে অধিক পুন্য বড কাকেং। ৰাজন ৰাম সৰিস সুত জাকেং ॥
বীৰ বিনীত ধৰম ব্ৰত ধাৰী। গুন সাগৰ বৰ বালক চাৰী ॥
তুম্হ কহুঁ সৰ্ব কাল কল্যানা। সজহু বৰাত বজাই নিসানা ॥
দো. চলহু বেগি সুনি গুৰ বচন ভলেহিং নাথ সিৰু নাই।
ভূপতি গৱনে ভৱন তব দূতন্হ বাসু দেৱাই ॥ ২৯৪ ॥
ৰাজা সবু ৰনিৱাস বোলাঈ। জনক পত্ৰিকা বাচি সুনাঈ ॥
সুনি সংদেসু সকল হৰষানীং। অপৰ কথা সব ভূপ বখানীং ॥
প্ৰেম প্ৰফুল্লিত ৰাজহিং ৰানী। মনহুঁ সিখিনি সুনি বাৰিদ বনী ॥
মুদিত অসীস দেহিং গুৰু নাৰীং। অতি আনংদ মগন মহতাৰীং ॥
লেহিং পৰস্পৰ অতি প্ৰিয পাতী। হৃদযঁ লগাই জুডাৱহিং ছাতী ॥
ৰাম লখন কৈ কীৰতি কৰনী। বাৰহিং বাৰ ভূপবৰ বৰনী ॥
মুনি প্ৰসাদু কহি দ্ৱাৰ সিধাএ। ৰানিন্হ তব মহিদেৱ বোলাএ ॥
দিএ দান আনংদ সমেতা। চলে বিপ্ৰবৰ আসিষ দেতা ॥
সো. জাচক লিএ হঁকাৰি দীন্হি নিছাৱৰি কোটি বিধি।
চিৰু জীৱহুঁ সুত চাৰি চক্ৰবৰ্তি দসৰত্থ কে ॥ ২৯৫ ॥
কহত চলে পহিৰেং পট নানা। হৰষি হনে গহগহে নিসানা ॥
সমাচাৰ সব লোগন্হ পাএ। লাগে ঘৰ ঘৰ হোনে বধাএ ॥
ভুৱন চাৰি দস ভৰা উছাহূ। জনকসুতা ৰঘুবীৰ বিআহূ ॥
সুনি সুভ কথা লোগ অনুৰাগে। মগ গৃহ গলীং সঁৱাৰন লাগে ॥
জদ্যপি অৱধ সদৈৱ সুহাৱনি। ৰাম পুৰী মংগলময পাৱনি ॥
তদপি প্ৰীতি কৈ প্ৰীতি সুহাঈ। মংগল ৰচনা ৰচী বনাঈ ॥
ধ্ৱজ পতাক পট চামৰ চাৰু। ছাৱা পৰম বিচিত্ৰ বজাৰূ ॥
কনক কলস তোৰন মনি জালা। হৰদ দূব দধি অচ্ছত মালা ॥
দো. মংগলময নিজ নিজ ভৱন লোগন্হ ৰচে বনাই।
বীথীং সীচীং চতুৰসম চৌকেং চাৰু পুৰাই ॥ ২৯৬ ॥
জহঁ তহঁ জূথ জূথ মিলি ভামিনি। সজি নৱ সপ্ত সকল দুতি দামিনি ॥
বিধুবদনীং মৃগ সাৱক লোচনি। নিজ সৰুপ ৰতি মানু বিমোচনি ॥
গাৱহিং মংগল মংজুল বানীং। সুনিকল ৰৱ কলকংঠি লজানীং ॥
ভূপ ভৱন কিমি জাই বখানা। বিস্ৱ বিমোহন ৰচেউ বিতানা ॥
মংগল দ্ৰব্য মনোহৰ নানা। ৰাজত বাজত বিপুল নিসানা ॥
কতহুঁ বিৰিদ বংদী উচ্চৰহীং। কতহুঁ বেদ ধুনি ভূসুৰ কৰহীং ॥
গাৱহিং সুংদৰি মংগল গীতা। লৈ লৈ নামু ৰামু অৰু সীতা ॥
বহুত উছাহু ভৱনু অতি থোৰা। মানহুঁ উমগি চলা চহু ওৰা ॥
দো. সোভা দসৰথ ভৱন কই কো কবি বৰনৈ পাৰ।
জহাঁ সকল সুৰ সীস মনি ৰাম লীন্হ অৱতাৰ ॥ ২৯৭ ॥
ভূপ ভৰত পুনি লিএ বোলাঈ। হয গয স্যংদন সাজহু জাঈ ॥
চলহু বেগি ৰঘুবীৰ বৰাতা। সুনত পুলক পূৰে দোউ ভ্ৰাতা ॥
ভৰত সকল সাহনী বোলাএ। আযসু দীন্হ মুদিত উঠি ধাএ ॥
ৰচি ৰুচি জীন তুৰগ তিন্হ সাজে। বৰন বৰন বৰ বাজি বিৰাজে ॥
সুভগ সকল সুঠি চংচল কৰনী। অয ইৱ জৰত ধৰত পগ ধৰনী ॥
নানা জাতি ন জাহিং বখানে। নিদৰি পৱনু জনু চহত উডানে ॥
তিন্হ সব ছযল ভএ অসৱাৰা। ভৰত সৰিস বয ৰাজকুমাৰা ॥
সব সুংদৰ সব ভূষনধাৰী। কৰ সৰ চাপ তূন কটি ভাৰী ॥
দো. ছৰে ছবীলে ছযল সব সূৰ সুজান নবীন।
জুগ পদচৰ অসৱাৰ প্ৰতি জে অসিকলা প্ৰবীন ॥ ২৯৮ ॥
বাঁধে বিৰদ বীৰ ৰন গাঢে। নিকসি ভএ পুৰ বাহেৰ ঠাঢে ॥
ফেৰহিং চতুৰ তুৰগ গতি নানা। হৰষহিং সুনি সুনি পৱন নিসানা ॥
ৰথ সাৰথিন্হ বিচিত্ৰ বনাএ। ধ্ৱজ পতাক মনি ভূষন লাএ ॥
চৱঁৰ চাৰু কিংকিন ধুনি কৰহী। ভানু জান সোভা অপহৰহীং ॥
সাৱঁকৰন অগনিত হয হোতে। তে তিন্হ ৰথন্হ সাৰথিন্হ জোতে ॥
সুংদৰ সকল অলংকৃত সোহে। জিন্হহি বিলোকত মুনি মন মোহে ॥
জে জল চলহিং থলহি কী নাঈ। টাপ ন বূড বেগ অধিকাঈ ॥
অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ সবু সাজু বনাঈ। ৰথী সাৰথিন্হ লিএ বোলাঈ ॥
দো. চঢি চঢি ৰথ বাহেৰ নগৰ লাগী জুৰন বৰাত।
হোত সগুন সুন্দৰ সবহি জো জেহি কাৰজ জাত ॥ ২৯৯ ॥
কলিত কৰিবৰন্হি পৰীং অঁবাৰীং। কহি ন জাহিং জেহি ভাঁতি সঁৱাৰীং ॥
চলে মত্তগজ ঘংট বিৰাজী। মনহুঁ সুভগ সাৱন ঘন ৰাজী ॥
বাহন অপৰ অনেক বিধানা। সিবিকা সুভগ সুখাসন জানা ॥
তিন্হ চঢি চলে বিপ্ৰবৰ ৱৃন্দা। জনু তনু ধৰেং সকল শ্ৰুতি ছংদা ॥
মাগধ সূত বংদি গুনগাযক। চলে জান চঢি জো জেহি লাযক ॥
বেসৰ ঊঁট বৃষভ বহু জাতী। চলে বস্তু ভৰি অগনিত ভাঁতী ॥
কোটিন্হ কাঁৱৰি চলে কহাৰা। বিবিধ বস্তু কো বৰনৈ পাৰা ॥
চলে সকল সেৱক সমুদাঈ। নিজ নিজ সাজু সমাজু বনাঈ ॥
দো. সব কেং উৰ নিৰ্ভৰ হৰষু পূৰিত পুলক সৰীৰ।
কবহিং দেখিবে নযন ভৰি ৰামু লখনূ দোউ বীৰ ॥ ৩০০ ॥
গৰজহিং গজ ঘংটা ধুনি ঘোৰা। ৰথ ৰৱ বাজি হিংস চহু ওৰা ॥
নিদৰি ঘনহি ঘুৰ্ম্মৰহিং নিসানা। নিজ পৰাই কছু সুনিঅ ন কানা ॥
মহা ভীৰ ভূপতি কে দ্ৱাৰেং। ৰজ হোই জাই পষান পবাৰেং ॥
চঢী অটাৰিন্হ দেখহিং নাৰীং। লিঁএঁ আৰতী মংগল থাৰী ॥
গাৱহিং গীত মনোহৰ নানা। অতি আনংদু ন জাই বখানা ॥
তব সুমংত্ৰ দুই স্পংদন সাজী। জোতে ৰবি হয নিংদক বাজী ॥
দোউ ৰথ ৰুচিৰ ভূপ পহিং আনে। নহিং সাৰদ পহিং জাহিং বখানে ॥
ৰাজ সমাজু এক ৰথ সাজা। দূসৰ তেজ পুংজ অতি ভ্ৰাজা ॥
দো. তেহিং ৰথ ৰুচিৰ বসিষ্ঠ কহুঁ হৰষি চঢাই নৰেসু।
আপু চঢেউ স্পংদন সুমিৰি হৰ গুৰ গৌৰি গনেসু ॥ ৩০১ ॥
সহিত বসিষ্ঠ সোহ নৃপ কৈসেং। সুৰ গুৰ সংগ পুৰংদৰ জৈসেং ॥
কৰি কুল ৰীতি বেদ বিধি ৰাঊ। দেখি সবহি সব ভাঁতি বনাঊ ॥
সুমিৰি ৰামু গুৰ আযসু পাঈ। চলে মহীপতি সংখ বজাঈ ॥
হৰষে বিবুধ বিলোকি বৰাতা। বৰষহিং সুমন সুমংগল দাতা ॥
ভযউ কোলাহল হয গয গাজে। ব্যোম বৰাত বাজনে বাজে ॥
সুৰ নৰ নাৰি সুমংগল গাঈ। সৰস ৰাগ বাজহিং সহনাঈ ॥
ঘংট ঘংটি ধুনি বৰনি ন জাহীং। সৰৱ কৰহিং পাইক ফহৰাহীং ॥
কৰহিং বিদূষক কৌতুক নানা। হাস কুসল কল গান সুজানা ।
দো. তুৰগ নচাৱহিং কুঁঅৰ বৰ অকনি মৃদংগ নিসান ॥
নাগৰ নট চিতৱহিং চকিত ডগহিং ন তাল বঁধান ॥ ৩০২ ॥
বনই ন বৰনত বনী বৰাতা। হোহিং সগুন সুংদৰ সুভদাতা ॥
চাৰা চাষু বাম দিসি লেঈ। মনহুঁ সকল মংগল কহি দেঈ ॥
দাহিন কাগ সুখেত সুহাৱা। নকুল দৰসু সব কাহূঁ পাৱা ॥
সানুকূল বহ ত্ৰিবিধ বযাৰী। সঘট সৱাল আৱ বৰ নাৰী ॥
লোৱা ফিৰি ফিৰি দৰসু দেখাৱা। সুৰভী সনমুখ সিসুহি পিআৱা ॥
মৃগমালা ফিৰি দাহিনি আঈ। মংগল গন জনু দীন্হি দেখাঈ ॥
ছেমকৰী কহ ছেম বিসেষী। স্যামা বাম সুতৰু পৰ দেখী ॥
সনমুখ আযউ দধি অৰু মীনা। কৰ পুস্তক দুই বিপ্ৰ প্ৰবীনা ॥
দো. মংগলময কল্যানময অভিমত ফল দাতাৰ।
জনু সব সাচে হোন হিত ভএ সগুন এক বাৰ ॥ ৩০৩ ॥
মংগল সগুন সুগম সব তাকেং। সগুন ব্ৰহ্ম সুংদৰ সুত জাকেং ॥
ৰাম সৰিস বৰু দুলহিনি সীতা। সমধী দসৰথু জনকু পুনীতা ॥
সুনি অস ব্যাহু সগুন সব নাচে। অব কীন্হে বিৰংচি হম সাঁচে ॥
এহি বিধি কীন্হ বৰাত পযানা। হয গয গাজহিং হনে নিসানা ॥
আৱত জানি ভানুকুল কেতূ। সৰিতন্হি জনক বঁধাএ সেতূ ॥
বীচ বীচ বৰ বাস বনাএ। সুৰপুৰ সৰিস সংপদা ছাএ ॥
অসন সযন বৰ বসন সুহাএ। পাৱহিং সব নিজ নিজ মন ভাএ ॥
নিত নূতন সুখ লখি অনুকূলে। সকল বৰাতিন্হ মংদিৰ ভূলে ॥
দো. আৱত জানি বৰাত বৰ সুনি গহগহে নিসান।
সজি গজ ৰথ পদচৰ তুৰগ লেন চলে অগৱান ॥ ৩০৪ ॥
মাসপাৰাযণ,দসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
কনক কলস ভৰি কোপৰ থাৰা। ভাজন ললিত অনেক প্ৰকাৰা ॥
ভৰে সুধাসম সব পকৱানে। নানা ভাঁতি ন জাহিং বখানে ॥
ফল অনেক বৰ বস্তু সুহাঈং। হৰষি ভেংট হিত ভূপ পঠাঈং ॥
ভূষন বসন মহামনি নানা। খগ মৃগ হয গয বহুবিধি জানা ॥
মংগল সগুন সুগংধ সুহাএ। বহুত ভাঁতি মহিপাল পঠাএ ॥
দধি চিউৰা উপহাৰ অপাৰা। ভৰি ভৰি কাঁৱৰি চলে কহাৰা ॥
অগৱানন্হ জব দীখি বৰাতা।উৰ আনংদু পুলক ভৰ গাতা ॥
দেখি বনাৱ সহিত অগৱানা। মুদিত বৰাতিন্হ হনে নিসানা ॥
দো. হৰষি পৰসপৰ মিলন হিত কছুক চলে বগমেল।
জনু আনংদ সমুদ্ৰ দুই মিলত বিহাই সুবেল ॥ ৩০৫ ॥
বৰষি সুমন সুৰ সুংদৰি গাৱহিং। মুদিত দেৱ দুংদুভীং বজাৱহিং ॥
বস্তু সকল ৰাখীং নৃপ আগেং। বিনয কীন্হ তিন্হ অতি অনুৰাগেং ॥
প্ৰেম সমেত ৰাযঁ সবু লীন্হা। ভৈ বকসীস জাচকন্হি দীন্হা ॥
কৰি পূজা মান্যতা বডাঈ। জনৱাসে কহুঁ চলে লৱাঈ ॥
বসন বিচিত্ৰ পাঁৱডে পৰহীং। দেখি ধনহু ধন মদু পৰিহৰহীং ॥
অতি সুংদৰ দীন্হেউ জনৱাসা। জহঁ সব কহুঁ সব ভাঁতি সুপাসা ॥
জানী সিযঁ বৰাত পুৰ আঈ। কছু নিজ মহিমা প্ৰগটি জনাঈ ॥
হৃদযঁ সুমিৰি সব সিদ্ধি বোলাঈ। ভূপ পহুনঈ কৰন পঠাঈ ॥
দো. সিধি সব সিয আযসু অকনি গঈং জহাঁ জনৱাস।
লিএঁ সংপদা সকল সুখ সুৰপুৰ ভোগ বিলাস ॥ ৩০৬ ॥
নিজ নিজ বাস বিলোকি বৰাতী। সুৰ সুখ সকল সুলভ সব ভাঁতী ॥
বিভৱ ভেদ কছু কোউ ন জানা। সকল জনক কৰ কৰহিং বখানা ॥
সিয মহিমা ৰঘুনাযক জানী। হৰষে হৃদযঁ হেতু পহিচানী ॥
পিতু আগমনু সুনত দোউ ভাঈ। হৃদযঁ ন অতি আনংদু অমাঈ ॥
সকুচন্হ কহি ন সকত গুৰু পাহীং। পিতু দৰসন লালচু মন মাহীং ॥
বিস্ৱামিত্ৰ বিনয বডি দেখী। উপজা উৰ সংতোষু বিসেষী ॥
হৰষি বংধু দোউ হৃদযঁ লগাএ। পুলক অংগ অংবক জল ছাএ ॥
চলে জহাঁ দসৰথু জনৱাসে। মনহুঁ সৰোবৰ তকেউ পিআসে ॥
দো. ভূপ বিলোকে জবহিং মুনি আৱত সুতন্হ সমেত।
উঠে হৰষি সুখসিংধু মহুঁ চলে থাহ সী লেত ॥ ৩০৭ ॥
মুনিহি দংডৱত কীন্হ মহীসা। বাৰ বাৰ পদ ৰজ ধৰি সীসা ॥
কৌসিক ৰাউ লিযে উৰ লাঈ। কহি অসীস পূছী কুসলাঈ ॥
পুনি দংডৱত কৰত দোউ ভাঈ। দেখি নৃপতি উৰ সুখু ন সমাঈ ॥
সুত হিযঁ লাই দুসহ দুখ মেটে। মৃতক সৰীৰ প্ৰান জনু ভেংটে ॥
পুনি বসিষ্ঠ পদ সিৰ তিন্হ নাএ। প্ৰেম মুদিত মুনিবৰ উৰ লাএ ॥
বিপ্ৰ বৃংদ বংদে দুহুঁ ভাঈং। মন ভাৱতী অসীসেং পাঈং ॥
ভৰত সহানুজ কীন্হ প্ৰনামা। লিএ উঠাই লাই উৰ ৰামা ॥
হৰষে লখন দেখি দোউ ভ্ৰাতা। মিলে প্ৰেম পৰিপূৰিত গাতা ॥
দো. পুৰজন পৰিজন জাতিজন জাচক মংত্ৰী মীত।
মিলে জথাবিধি সবহি প্ৰভু পৰম কৃপাল বিনীত ॥ ৩০৮ ॥
ৰামহি দেখি বৰাত জুডানী। প্ৰীতি কি ৰীতি ন জাতি বখানী ॥
নৃপ সমীপ সোহহিং সুত চাৰী। জনু ধন ধৰমাদিক তনুধাৰী ॥
সুতন্হ সমেত দসৰথহি দেখী। মুদিত নগৰ নৰ নাৰি বিসেষী ॥
সুমন বৰিসি সুৰ হনহিং নিসানা। নাকনটীং নাচহিং কৰি গানা ॥
সতানংদ অৰু বিপ্ৰ সচিৱ গন। মাগধ সূত বিদুষ বংদীজন ॥
সহিত বৰাত ৰাউ সনমানা। আযসু মাগি ফিৰে অগৱানা ॥
প্ৰথম বৰাত লগন তেং আঈ। তাতেং পুৰ প্ৰমোদু অধিকাঈ ॥
ব্ৰহ্মানংদু লোগ সব লহহীং। বঢহুঁ দিৱস নিসি বিধি সন কহহীং ॥
দো. ৰামু সীয সোভা অৱধি সুকৃত অৱধি দোউ ৰাজ।
জহঁ জহঁ পুৰজন কহহিং অস মিলি নৰ নাৰি সমাজ ॥ ।৩০৯ ॥
জনক সুকৃত মূৰতি বৈদেহী। দসৰথ সুকৃত ৰামু ধৰেং দেহী ॥
ইন্হ সম কাঁহু ন সিৱ অৱৰাধে। কাহিঁ ন ইন্হ সমান ফল লাধে ॥
ইন্হ সম কোউ ন ভযউ জগ মাহীং। হৈ নহিং কতহূঁ হোনেউ নাহীং ॥
হম সব সকল সুকৃত কৈ ৰাসী। ভএ জগ জনমি জনকপুৰ বাসী ॥
জিন্হ জানকী ৰাম ছবি দেখী। কো সুকৃতী হম সৰিস বিসেষী ॥
পুনি দেখব ৰঘুবীৰ বিআহূ। লেব ভলী বিধি লোচন লাহূ ॥
কহহিং পৰসপৰ কোকিলবযনীং। এহি বিআহঁ বড লাভু সুনযনীং ॥
বডেং ভাগ বিধি বাত বনাঈ। নযন অতিথি হোইহহিং দোউ ভাঈ ॥
দো. বাৰহিং বাৰ সনেহ বস জনক বোলাউব সীয।
লেন আইহহিং বংধু দোউ কোটি কাম কমনীয ॥ ৩১০ ॥
বিবিধ ভাঁতি হোইহি পহুনাঈ। প্ৰিয ন কাহি অস সাসুৰ মাঈ ॥
তব তব ৰাম লখনহি নিহাৰী। হোইহহিং সব পুৰ লোগ সুখাৰী ॥
সখি জস ৰাম লখনকৰ জোটা। তৈসেই ভূপ সংগ দুই ঢোটা ॥
স্যাম গৌৰ সব অংগ সুহাএ। তে সব কহহিং দেখি জে আএ ॥
কহা এক মৈং আজু নিহাৰে। জনু বিৰংচি নিজ হাথ সঁৱাৰে ॥
ভৰতু ৰামহী কী অনুহাৰী। সহসা লখি ন সকহিং নৰ নাৰী ॥
লখনু সত্ৰুসূদনু একৰূপা। নখ সিখ তে সব অংগ অনূপা ॥
মন ভাৱহিং মুখ বৰনি ন জাহীং। উপমা কহুঁ ত্ৰিভুৱন কোউ নাহীং ॥
ছং. উপমা ন কোউ কহ দাস তুলসী কতহুঁ কবি কোবিদ কহৈং।
বল বিনয বিদ্যা সীল সোভা সিংধু ইন্হ সে এই অহৈং ॥
পুৰ নাৰি সকল পসাৰি অংচল বিধিহি বচন সুনাৱহীং ॥
ব্যাহিঅহুঁ চাৰিউ ভাই এহিং পুৰ হম সুমংগল গাৱহীং ॥
সো. কহহিং পৰস্পৰ নাৰি বাৰি বিলোচন পুলক তন।
সখি সবু কৰব পুৰাৰি পুন্য পযোনিধি ভূপ দোউ ॥ ৩১১ ॥
এহি বিধি সকল মনোৰথ কৰহীং। আনঁদ উমগি উমগি উৰ ভৰহীং ॥
জে নৃপ সীয স্ৱযংবৰ আএ। দেখি বংধু সব তিন্হ সুখ পাএ ॥
কহত ৰাম জসু বিসদ বিসালা। নিজ নিজ ভৱন গএ মহিপালা ॥
গএ বীতি কুছ দিন এহি ভাঁতী। প্ৰমুদিত পুৰজন সকল বৰাতী ॥
মংগল মূল লগন দিনু আৱা। হিম ৰিতু অগহনু মাসু সুহাৱা ॥
গ্ৰহ তিথি নখতু জোগু বৰ বাৰূ। লগন সোধি বিধি কীন্হ বিচাৰূ ॥
পঠৈ দীন্হি নাৰদ সন সোঈ। গনী জনক কে গনকন্হ জোঈ ॥
সুনী সকল লোগন্হ যহ বাতা। কহহিং জোতিষী আহিং বিধাতা ॥
দো. ধেনুধূৰি বেলা বিমল সকল সুমংগল মূল।
বিপ্ৰন্হ কহেউ বিদেহ সন জানি সগুন অনুকুল ॥ ৩১২ ॥
উপৰোহিতহি কহেউ নৰনাহা। অব বিলংব কৰ কাৰনু কাহা ॥
সতানংদ তব সচিৱ বোলাএ। মংগল সকল সাজি সব ল্যাএ ॥
সংখ নিসান পনৱ বহু বাজে। মংগল কলস সগুন সুভ সাজে ॥
সুভগ সুআসিনি গাৱহিং গীতা। কৰহিং বেদ ধুনি বিপ্ৰ পুনীতা ॥
লেন চলে সাদৰ এহি ভাঁতী। গএ জহাঁ জনৱাস বৰাতী ॥
কোসলপতি কৰ দেখি সমাজূ। অতি লঘু লাগ তিন্হহি সুৰৰাজূ ॥
ভযউ সমউ অব ধাৰিঅ পাঊ। যহ সুনি পৰা নিসানহিং ঘাঊ ॥
গুৰহি পূছি কৰি কুল বিধি ৰাজা। চলে সংগ মুনি সাধু সমাজা ॥
দো. ভাগ্য বিভৱ অৱধেস কৰ দেখি দেৱ ব্ৰহ্মাদি।
লগে সৰাহন সহস মুখ জানি জনম নিজ বাদি ॥ ৩১৩ ॥
সুৰন্হ সুমংগল অৱসৰু জানা। বৰষহিং সুমন বজাই নিসানা ॥
সিৱ ব্ৰহ্মাদিক বিবুধ বৰূথা। চঢে বিমানন্হি নানা জূথা ॥
প্ৰেম পুলক তন হৃদযঁ উছাহূ। চলে বিলোকন ৰাম বিআহূ ॥
দেখি জনকপুৰু সুৰ অনুৰাগে। নিজ নিজ লোক সবহিং লঘু লাগে ॥
চিতৱহিং চকিত বিচিত্ৰ বিতানা। ৰচনা সকল অলৌকিক নানা ॥
নগৰ নাৰি নৰ ৰূপ নিধানা। সুঘৰ সুধৰম সুসীল সুজানা ॥
তিন্হহি দেখি সব সুৰ সুৰনাৰীং। ভএ নখত জনু বিধু উজিআৰীং ॥
বিধিহি ভযহ আচৰজু বিসেষী। নিজ কৰনী কছু কতহুঁ ন দেখী ॥
দো. সিৱঁ সমুঝাএ দেৱ সব জনি আচৰজ ভুলাহু।
হৃদযঁ বিচাৰহু ধীৰ ধৰি সিয ৰঘুবীৰ বিআহু ॥ ৩১৪ ॥
জিন্হ কৰ নামু লেত জগ মাহীং। সকল অমংগল মূল নসাহীং ॥
কৰতল হোহিং পদাৰথ চাৰী। তেই সিয ৰামু কহেউ কামাৰী ॥
এহি বিধি সংভু সুৰন্হ সমুঝাৱা। পুনি আগেং বৰ বসহ চলাৱা ॥
দেৱন্হ দেখে দসৰথু জাতা। মহামোদ মন পুলকিত গাতা ॥
সাধু সমাজ সংগ মহিদেৱা। জনু তনু ধৰেং কৰহিং সুখ সেৱা ॥
সোহত সাথ সুভগ সুত চাৰী। জনু অপবৰগ সকল তনুধাৰী ॥
মৰকত কনক বৰন বৰ জোৰী। দেখি সুৰন্হ ভৈ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
পুনি ৰামহি বিলোকি হিযঁ হৰষে। নৃপহি সৰাহি সুমন তিন্হ বৰষে ॥
দো. ৰাম ৰূপু নখ সিখ সুভগ বাৰহিং বাৰ নিহাৰি।
পুলক গাত লোচন সজল উমা সমেত পুৰাৰি ॥ ৩১৫ ॥
কেকি কংঠ দুতি স্যামল অংগা। তডিত বিনিংদক বসন সুৰংগা ॥
ব্যাহ বিভূষন বিবিধ বনাএ। মংগল সব সব ভাঁতি সুহাএ ॥
সৰদ বিমল বিধু বদনু সুহাৱন। নযন নৱল ৰাজীৱ লজাৱন ॥
সকল অলৌকিক সুংদৰতাঈ। কহি ন জাই মনহীং মন ভাঈ ॥
বংধু মনোহৰ সোহহিং সংগা। জাত নচাৱত চপল তুৰংগা ॥
ৰাজকুঅঁৰ বৰ বাজি দেখাৱহিং। বংস প্ৰসংসক বিৰিদ সুনাৱহিং ॥
জেহি তুৰংগ পৰ ৰামু বিৰাজে। গতি বিলোকি খগনাযকু লাজে ॥
কহি ন জাই সব ভাঁতি সুহাৱা। বাজি বেষু জনু কাম বনাৱা ॥
ছং. জনু বাজি বেষু বনাই মনসিজু ৰাম হিত অতি সোহঈ।
আপনেং বয বল ৰূপ গুন গতি সকল ভুৱন বিমোহঈ ॥
জগমগত জীনু জৰাৱ জোতি সুমোতি মনি মানিক লগে।
কিংকিনি ললাম লগামু ললিত বিলোকি সুৰ নৰ মুনি ঠগে ॥
দো. প্ৰভু মনসহিং লযলীন মনু চলত বাজি ছবি পাৱ।
ভূষিত উডগন তডিত ঘনু জনু বৰ বৰহি নচাৱ ॥ ৩১৬ ॥
জেহিং বৰ বাজি ৰামু অসৱাৰা। তেহি সাৰদউ ন বৰনৈ পাৰা ॥
সংকৰু ৰাম ৰূপ অনুৰাগে। নযন পংচদস অতি প্ৰিয লাগে ॥
হৰি হিত সহিত ৰামু জব জোহে। ৰমা সমেত ৰমাপতি মোহে ॥
নিৰখি ৰাম ছবি বিধি হৰষানে। আঠই নযন জানি পছিতানে ॥
সুৰ সেনপ উৰ বহুত উছাহূ। বিধি তে ডেৱঢ লোচন লাহূ ॥
ৰামহি চিতৱ সুৰেস সুজানা। গৌতম শ্ৰাপু পৰম হিত মানা ॥
দেৱ সকল সুৰপতিহি সিহাহীং। আজু পুৰংদৰ সম কোউ নাহীং ॥
মুদিত দেৱগন ৰামহি দেখী। নৃপসমাজ দুহুঁ হৰষু বিসেষী ॥
ছং. অতি হৰষু ৰাজসমাজ দুহু দিসি দুংদুভীং বাজহিং ঘনী।
বৰষহিং সুমন সুৰ হৰষি কহি জয জযতি জয ৰঘুকুলমনী ॥
এহি ভাঁতি জানি বৰাত আৱত বাজনে বহু বাজহীং।
ৰানি সুআসিনি বোলি পৰিছনি হেতু মংগল সাজহীং ॥
দো. সজি আৰতী অনেক বিধি মংগল সকল সঁৱাৰি।
চলীং মুদিত পৰিছনি কৰন গজগামিনি বৰ নাৰি ॥ ৩১৭ ॥
বিধুবদনীং সব সব মৃগলোচনি। সব নিজ তন ছবি ৰতি মদু মোচনি ॥
পহিৰেং বৰন বৰন বৰ চীৰা। সকল বিভূষন সজেং সৰীৰা ॥
সকল সুমংগল অংগ বনাএঁ। কৰহিং গান কলকংঠি লজাএঁ ॥
কংকন কিংকিনি নূপুৰ বাজহিং। চালি বিলোকি কাম গজ লাজহিং ॥
বাজহিং বাজনে বিবিধ প্ৰকাৰা। নভ অৰু নগৰ সুমংগলচাৰা ॥
সচী সাৰদা ৰমা ভৱানী। জে সুৰতিয সুচি সহজ সযানী ॥
কপট নাৰি বৰ বেষ বনাঈ। মিলীং সকল ৰনিৱাসহিং জাঈ ॥
কৰহিং গান কল মংগল বানীং। হৰষ বিবস সব কাহুঁ ন জানী ॥
ছং. কো জান কেহি আনংদ বস সব ব্ৰহ্মু বৰ পৰিছন চলী।
কল গান মধুৰ নিসান বৰষহিং সুমন সুৰ সোভা ভলী ॥
আনংদকংদু বিলোকি দূলহু সকল হিযঁ হৰষিত ভঈ ॥
অংভোজ অংবক অংবু উমগি সুঅংগ পুলকাৱলি ছঈ ॥
দো. জো সুখ ভা সিয মাতু মন দেখি ৰাম বৰ বেষু।
সো ন সকহিং কহি কলপ সত সহস সাৰদা সেষু ॥ ৩১৮ ॥
নযন নীৰু হটি মংগল জানী। পৰিছনি কৰহিং মুদিত মন ৰানী ॥
বেদ বিহিত অৰু কুল আচাৰূ। কীন্হ ভলী বিধি সব ব্যৱহাৰূ ॥
পংচ সবদ ধুনি মংগল গানা। পট পাঁৱডে পৰহিং বিধি নানা ॥
কৰি আৰতী অৰঘু তিন্হ দীন্হা। ৰাম গমনু মংডপ তব কীন্হা ॥
দসৰথু সহিত সমাজ বিৰাজে। বিভৱ বিলোকি লোকপতি লাজে ॥
সমযঁ সমযঁ সুৰ বৰষহিং ফূলা। সাংতি পঢহিং মহিসুৰ অনুকূলা ॥
নভ অৰু নগৰ কোলাহল হোঈ। আপনি পৰ কছু সুনই ন কোঈ ॥
এহি বিধি ৰামু মংডপহিং আএ। অৰঘু দেই আসন বৈঠাএ ॥
ছং. বৈঠাৰি আসন আৰতী কৰি নিৰখি বৰু সুখু পাৱহীং ॥
মনি বসন ভূষন ভূৰি ৱাৰহিং নাৰি মংগল গাৱহীং ॥
ব্ৰহ্মাদি সুৰবৰ বিপ্ৰ বেষ বনাই কৌতুক দেখহীং।
অৱলোকি ৰঘুকুল কমল ৰবি ছবি সুফল জীৱন লেখহীং ॥
দো. নাঊ বাৰী ভাট নট ৰাম নিছাৱৰি পাই।
মুদিত অসীসহিং নাই সিৰ হৰষু ন হৃদযঁ সমাই ॥ ৩১৯ ॥
মিলে জনকু দসৰথু অতি প্ৰীতীং। কৰি বৈদিক লৌকিক সব ৰীতীং ॥
মিলত মহা দোউ ৰাজ বিৰাজে। উপমা খোজি খোজি কবি লাজে ॥
লহী ন কতহুঁ হাৰি হিযঁ মানী। ইন্হ সম এই উপমা উৰ আনী ॥
সামধ দেখি দেৱ অনুৰাগে। সুমন বৰষি জসু গাৱন লাগে ॥
জগু বিৰংচি উপজাৱা জব তেং। দেখে সুনে ব্যাহ বহু তব তেং ॥
সকল ভাঁতি সম সাজু সমাজূ। সম সমধী দেখে হম আজূ ॥
দেৱ গিৰা সুনি সুংদৰ সাঁচী। প্ৰীতি অলৌকিক দুহু দিসি মাচী ॥
দেত পাঁৱডে অৰঘু সুহাএ। সাদৰ জনকু মংডপহিং ল্যাএ ॥
ছং. মংডপু বিলোকি বিচীত্ৰ ৰচনাঁ ৰুচিৰতাঁ মুনি মন হৰে ॥
নিজ পানি জনক সুজান সব কহুঁ আনি সিংঘাসন ধৰে ॥
কুল ইষ্ট সৰিস বসিষ্ট পূজে বিনয কৰি আসিষ লহী।
কৌসিকহি পূজত পৰম প্ৰীতি কি ৰীতি তৌ ন পৰৈ কহী ॥
দো. বামদেৱ আদিক ৰিষয পূজে মুদিত মহীস।
দিএ দিব্য আসন সবহি সব সন লহী অসীস ॥ ৩২০ ॥
বহুৰি কীন্হ কোসলপতি পূজা। জানি ঈস সম ভাউ ন দূজা ॥
কীন্হ জোৰি কৰ বিনয বডাঈ। কহি নিজ ভাগ্য বিভৱ বহুতাঈ ॥
পূজে ভূপতি সকল বৰাতী। সমধি সম সাদৰ সব ভাঁতী ॥
আসন উচিত দিএ সব কাহূ। কহৌং কাহ মূখ এক উছাহূ ॥
সকল বৰাত জনক সনমানী। দান মান বিনতী বৰ বানী ॥
বিধি হৰি হৰু দিসিপতি দিনৰাঊ। জে জানহিং ৰঘুবীৰ প্ৰভাঊ ॥
কপট বিপ্ৰ বৰ বেষ বনাএঁ। কৌতুক দেখহিং অতি সচু পাএঁ ॥
পূজে জনক দেৱ সম জানেং। দিএ সুআসন বিনু পহিচানেং ॥
ছং. পহিচান কো কেহি জান সবহিং অপান সুধি ভোৰী ভঈ।
আনংদ কংদু বিলোকি দূলহু উভয দিসি আনঁদ মঈ ॥
সুৰ লখে ৰাম সুজান পূজে মানসিক আসন দএ।
অৱলোকি সীলু সুভাউ প্ৰভু কো বিবুধ মন প্ৰমুদিত ভএ ॥
দো. ৰামচংদ্ৰ মুখ চংদ্ৰ ছবি লোচন চাৰু চকোৰ।
কৰত পান সাদৰ সকল প্ৰেমু প্ৰমোদু ন থোৰ ॥ ৩২১ ॥
সমউ বিলোকি বসিষ্ঠ বোলাএ। সাদৰ সতানংদু সুনি আএ ॥
বেগি কুঅঁৰি অব আনহু জাঈ। চলে মুদিত মুনি আযসু পাঈ ॥
ৰানী সুনি উপৰোহিত বানী। প্ৰমুদিত সখিন্হ সমেত সযানী ॥
বিপ্ৰ বধূ কুলবৃদ্ধ বোলাঈং। কৰি কুল ৰীতি সুমংগল গাঈং ॥
নাৰি বেষ জে সুৰ বৰ বামা। সকল সুভাযঁ সুংদৰী স্যামা ॥
তিন্হহি দেখি সুখু পাৱহিং নাৰীং। বিনু পহিচানি প্ৰানহু তে প্যাৰীং ॥
বাৰ বাৰ সনমানহিং ৰানী। উমা ৰমা সাৰদ সম জানী ॥
সীয সঁৱাৰি সমাজু বনাঈ। মুদিত মংডপহিং চলীং লৱাঈ ॥
ছং. চলি ল্যাই সীতহি সখীং সাদৰ সজি সুমংগল ভামিনীং।
নৱসপ্ত সাজেং সুংদৰী সব মত্ত কুংজৰ গামিনীং ॥
কল গান সুনি মুনি ধ্যান ত্যাগহিং কাম কোকিল লাজহীং।
মংজীৰ নূপুৰ কলিত কংকন তাল গতী বৰ বাজহীং ॥
দো. সোহতি বনিতা বৃংদ মহুঁ সহজ সুহাৱনি সীয।
ছবি ললনা গন মধ্য জনু সুষমা তিয কমনীয ॥ ৩২২ ॥
সিয সুংদৰতা বৰনি ন জাঈ। লঘু মতি বহুত মনোহৰতাঈ ॥
আৱত দীখি বৰাতিন্হ সীতা ॥ ৰূপ ৰাসি সব ভাঁতি পুনীতা ॥
সবহি মনহিং মন কিএ প্ৰনামা। দেখি ৰাম ভএ পূৰনকামা ॥
হৰষে দসৰথ সুতন্হ সমেতা। কহি ন জাই উৰ আনঁদু জেতা ॥
সুৰ প্ৰনামু কৰি বৰসহিং ফূলা। মুনি অসীস ধুনি মংগল মূলা ॥
গান নিসান কোলাহলু ভাৰী। প্ৰেম প্ৰমোদ মগন নৰ নাৰী ॥
এহি বিধি সীয মংডপহিং আঈ। প্ৰমুদিত সাংতি পঢহিং মুনিৰাঈ ॥
তেহি অৱসৰ কৰ বিধি ব্যৱহাৰূ। দুহুঁ কুলগুৰ সব কীন্হ অচাৰূ ॥
ছং. আচাৰু কৰি গুৰ গৌৰি গনপতি মুদিত বিপ্ৰ পুজাৱহীং।
সুৰ প্ৰগটি পূজা লেহিং দেহিং অসীস অতি সুখু পাৱহীং ॥
মধুপৰ্ক মংগল দ্ৰব্য জো জেহি সময মুনি মন মহুঁ চহৈং।
ভৰে কনক কোপৰ কলস সো সব লিএহিং পৰিচাৰক ৰহৈং ॥ ১ ॥
কুল ৰীতি প্ৰীতি সমেত ৰবি কহি দেত সবু সাদৰ কিযো।
এহি ভাঁতি দেৱ পুজাই সীতহি সুভগ সিংঘাসনু দিযো ॥
সিয ৰাম অৱলোকনি পৰসপৰ প্ৰেম কাহু ন লখি পৰৈ ॥
মন বুদ্ধি বৰ বানী অগোচৰ প্ৰগট কবি কৈসেং কৰৈ ॥ ২ ॥
দো. হোম সময তনু ধৰি অনলু অতি সুখ আহুতি লেহিং।
বিপ্ৰ বেষ ধৰি বেদ সব কহি বিবাহ বিধি দেহিং ॥ ৩২৩ ॥
জনক পাটমহিষী জগ জানী। সীয মাতু কিমি জাই বখানী ॥
সুজসু সুকৃত সুখ সুদংৰতাঈ। সব সমেটি বিধি ৰচী বনাঈ ॥
সমউ জানি মুনিবৰন্হ বোলাঈ। সুনত সুআসিনি সাদৰ ল্যাঈ ॥
জনক বাম দিসি সোহ সুনযনা। হিমগিৰি সংগ বনি জনু মযনা ॥
কনক কলস মনি কোপৰ ৰূৰে। সুচি সুংগধ মংগল জল পূৰে ॥
নিজ কৰ মুদিত ৰাযঁ অৰু ৰানী। ধৰে ৰাম কে আগেং আনী ॥
পঢহিং বেদ মুনি মংগল বানী। গগন সুমন ঝৰি অৱসৰু জানী ॥
বৰু বিলোকি দংপতি অনুৰাগে। পায পুনীত পখাৰন লাগে ॥
ছং. লাগে পখাৰন পায পংকজ প্ৰেম তন পুলকাৱলী।
নভ নগৰ গান নিসান জয ধুনি উমগি জনু চহুঁ দিসি চলী ॥
জে পদ সৰোজ মনোজ অৰি উৰ সৰ সদৈৱ বিৰাজহীং।
জে সকৃত সুমিৰত বিমলতা মন সকল কলি মল ভাজহীং ॥ ১ ॥
জে পৰসি মুনিবনিতা লহী গতি ৰহী জো পাতকমঈ।
মকৰংদু জিন্হ কো সংভু সিৰ সুচিতা অৱধি সুৰ বৰনঈ ॥
কৰি মধুপ মন মুনি জোগিজন জে সেই অভিমত গতি লহৈং।
তে পদ পখাৰত ভাগ্যভাজনু জনকু জয জয সব কহৈ ॥ ২ ॥
বৰ কুঅঁৰি কৰতল জোৰি সাখোচাৰু দোউ কুলগুৰ কৰৈং।
ভযো পানিগহনু বিলোকি বিধি সুৰ মনুজ মুনি আঁনদ ভৰৈং ॥
সুখমূল দূলহু দেখি দংপতি পুলক তন হুলস্যো হিযো।
কৰি লোক বেদ বিধানু কন্যাদানু নৃপভূষন কিযো ॥ ৩ ॥
হিমৱংত জিমি গিৰিজা মহেসহি হৰিহি শ্ৰী সাগৰ দঈ।
তিমি জনক ৰামহি সিয সমৰপী বিস্ৱ কল কীৰতি নঈ ॥
ক্যোং কৰৈ বিনয বিদেহু কিযো বিদেহু মূৰতি সাৱঁৰী।
কৰি হোম বিধিৱত গাঁঠি জোৰী হোন লাগী ভাৱঁৰী ॥ ৪ ॥
দো. জয ধুনি বংদী বেদ ধুনি মংগল গান নিসান।
সুনি হৰষহিং বৰষহিং বিবুধ সুৰতৰু সুমন সুজান ॥ ৩২৪ ॥
কুঅঁৰু কুঅঁৰি কল ভাৱঁৰি দেহীং ॥ নযন লাভু সব সাদৰ লেহীং ॥
জাই ন বৰনি মনোহৰ জোৰী। জো উপমা কছু কহৌং সো থোৰী ॥
ৰাম সীয সুংদৰ প্ৰতিছাহীং। জগমগাত মনি খংভন মাহীং ।
মনহুঁ মদন ৰতি ধৰি বহু ৰূপা। দেখত ৰাম বিআহু অনূপা ॥
দৰস লালসা সকুচ ন থোৰী। প্ৰগটত দুৰত বহোৰি বহোৰী ॥
ভএ মগন সব দেখনিহাৰে। জনক সমান অপান বিসাৰে ॥
প্ৰমুদিত মুনিন্হ ভাৱঁৰী ফেৰী। নেগসহিত সব ৰীতি নিবেৰীং ॥
ৰাম সীয সিৰ সেংদুৰ দেহীং। সোভা কহি ন জাতি বিধি কেহীং ॥
অৰুন পৰাগ জলজু ভৰি নীকেং। সসিহি ভূষ অহি লোভ অমী কেং ॥
বহুৰি বসিষ্ঠ দীন্হ অনুসাসন। বৰু দুলহিনি বৈঠে এক আসন ॥
ছং. বৈঠে বৰাসন ৰামু জানকি মুদিত মন দসৰথু ভএ।
তনু পুলক পুনি পুনি দেখি অপনেং সুকৃত সুৰতৰু ফল নএ ॥
ভৰি ভুৱন ৰহা উছাহু ৰাম বিবাহু ভা সবহীং কহা।
কেহি ভাঁতি বৰনি সিৰাত ৰসনা এক যহু মংগলু মহা ॥ ১ ॥
তব জনক পাই বসিষ্ঠ আযসু ব্যাহ সাজ সঁৱাৰি কৈ।
মাঁডৱী শ্ৰুতিকীৰতি উৰমিলা কুঅঁৰি লঈং হঁকাৰি কে ॥
কুসকেতু কন্যা প্ৰথম জো গুন সীল সুখ সোভামঈ।
সব ৰীতি প্ৰীতি সমেত কৰি সো ব্যাহি নৃপ ভৰতহি দঈ ॥ ২ ॥
জানকী লঘু ভগিনী সকল সুংদৰি সিৰোমনি জানি কৈ।
সো তনয দীন্হী ব্যাহি লখনহি সকল বিধি সনমানি কৈ ॥
জেহি নামু শ্ৰুতকীৰতি সুলোচনি সুমুখি সব গুন আগৰী।
সো দঈ ৰিপুসূদনহি ভূপতি ৰূপ সীল উজাগৰী ॥ ৩ ॥
অনুৰুপ বৰ দুলহিনি পৰস্পৰ লখি সকুচ হিযঁ হৰষহীং।
সব মুদিত সুংদৰতা সৰাহহিং সুমন সুৰ গন বৰষহীং ॥
সুংদৰী সুংদৰ বৰন্হ সহ সব এক মংডপ ৰাজহীং।
জনু জীৱ উৰ চাৰিউ অৱস্থা বিমুন সহিত বিৰাজহীং ॥ ৪ ॥
দো. মুদিত অৱধপতি সকল সুত বধুন্হ সমেত নিহাৰি।
জনু পাৰ মহিপাল মনি ক্ৰিযন্হ সহিত ফল চাৰি ॥ ৩২৫ ॥
জসি ৰঘুবীৰ ব্যাহ বিধি বৰনী। সকল কুঅঁৰ ব্যাহে তেহিং কৰনী ॥
কহি ন জাই কছু দাইজ ভূৰী। ৰহা কনক মনি মংডপু পূৰী ॥
কংবল বসন বিচিত্ৰ পটোৰে। ভাঁতি ভাঁতি বহু মোল ন থোৰে ॥
গজ ৰথ তুৰগ দাস অৰু দাসী। ধেনু অলংকৃত কামদুহা সী ॥
বস্তু অনেক কৰিঅ কিমি লেখা। কহি ন জাই জানহিং জিন্হ দেখা ॥
লোকপাল অৱলোকি সিহানে। লীন্হ অৱধপতি সবু সুখু মানে ॥
দীন্হ জাচকন্হি জো জেহি ভাৱা। উবৰা সো জনৱাসেহিং আৱা ॥
তব কৰ জোৰি জনকু মৃদু বানী। বোলে সব বৰাত সনমানী ॥
ছং. সনমানি সকল বৰাত আদৰ দান বিনয বডাই কৈ।
প্ৰমুদিত মহা মুনি বৃংদ বংদে পূজি প্ৰেম লডাই কৈ ॥
সিৰু নাই দেৱ মনাই সব সন কহত কৰ সংপুট কিএঁ।
সুৰ সাধু চাহত ভাউ সিংধু কি তোষ জল অংজলি দিএঁ ॥ ১ ॥
কৰ জোৰি জনকু বহোৰি বংধু সমেত কোসলৰায সোং।
বোলে মনোহৰ বযন সানি সনেহ সীল সুভায সোং ॥
সংবংধ ৰাজন ৰাৱৰেং হম বডে অব সব বিধি ভএ।
এহি ৰাজ সাজ সমেত সেৱক জানিবে বিনু গথ লএ ॥ ২ ॥
এ দাৰিকা পৰিচাৰিকা কৰি পালিবীং কৰুনা নঈ।
অপৰাধু ছমিবো বোলি পঠএ বহুত হৌং ঢীট্যো কঈ ॥
পুনি ভানুকুলভূষন সকল সনমান নিধি সমধী কিএ।
কহি জাতি নহিং বিনতী পৰস্পৰ প্ৰেম পৰিপূৰন হিএ ॥ ৩ ॥
বৃংদাৰকা গন সুমন বৰিসহিং ৰাউ জনৱাসেহি চলে।
দুংদুভী জয ধুনি বেদ ধুনি নভ নগৰ কৌতূহল ভলে ॥
তব সখীং মংগল গান কৰত মুনীস আযসু পাই কৈ।
দূলহ দুলহিনিন্হ সহিত সুংদৰি চলীং কোহবৰ ল্যাই কৈ ॥ ৪ ॥
দো. পুনি পুনি ৰামহি চিতৱ সিয সকুচতি মনু সকুচৈ ন।
হৰত মনোহৰ মীন ছবি প্ৰেম পিআসে নৈন ॥ ৩২৬ ॥
মাসপাৰাযণ, গ্যাৰহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
স্যাম সৰীৰু সুভাযঁ সুহাৱন। সোভা কোটি মনোজ লজাৱন ॥
জাৱক জুত পদ কমল সুহাএ। মুনি মন মধুপ ৰহত জিন্হ ছাএ ॥
পীত পুনীত মনোহৰ ধোতী। হৰতি বাল ৰবি দামিনি জোতী ॥
কল কিংকিনি কটি সূত্ৰ মনোহৰ। বাহু বিসাল বিভূষন সুংদৰ ॥
পীত জনেউ মহাছবি দেঈ। কৰ মুদ্ৰিকা চোৰি চিতু লেঈ ॥
সোহত ব্যাহ সাজ সব সাজে। উৰ আযত উৰভূষন ৰাজে ॥
পিঅৰ উপৰনা কাখাসোতী। দুহুঁ আঁচৰন্হি লগে মনি মোতী ॥
নযন কমল কল কুংডল কানা। বদনু সকল সৌংদৰ্জ নিধানা ॥
সুংদৰ ভৃকুটি মনোহৰ নাসা। ভাল তিলকু ৰুচিৰতা নিৱাসা ॥
সোহত মৌৰু মনোহৰ মাথে। মংগলময মুকুতা মনি গাথে ॥
ছং. গাথে মহামনি মৌৰ মংজুল অংগ সব চিত চোৰহীং।
পুৰ নাৰি সুৰ সুংদৰীং বৰহি বিলোকি সব তিন তোৰহীং ॥
মনি বসন ভূষন ৱাৰি আৰতি কৰহিং মংগল গাৱহিং।
সুৰ সুমন বৰিসহিং সূত মাগধ বংদি সুজসু সুনাৱহীং ॥ ১ ॥
কোহবৰহিং আনে কুঁঅৰ কুঁঅৰি সুআসিনিন্হ সুখ পাই কৈ।
অতি প্ৰীতি লৌকিক ৰীতি লাগীং কৰন মংগল গাই কৈ ॥
লহকৌৰি গৌৰি সিখাৱ ৰামহি সীয সন সাৰদ কহৈং।
ৰনিৱাসু হাস বিলাস ৰস বস জন্ম কো ফলু সব লহৈং ॥ ২ ॥
নিজ পানি মনি মহুঁ দেখিঅতি মূৰতি সুৰূপনিধান কী।
চালতি ন ভুজবল্লী বিলোকনি বিৰহ ভয বস জানকী ॥
কৌতুক বিনোদ প্ৰমোদু প্ৰেমু ন জাই কহি জানহিং অলীং।
বৰ কুঅঁৰি সুংদৰ সকল সখীং লৱাই জনৱাসেহি চলীং ॥ ৩ ॥
তেহি সময সুনিঅ অসীস জহঁ তহঁ নগৰ নভ আনঁদু মহা।
চিৰু জিঅহুঁ জোৰীং চাৰু চাৰযো মুদিত মন সবহীং কহা ॥
জোগীন্দ্ৰ সিদ্ধ মুনীস দেৱ বিলোকি প্ৰভু দুংদুভি হনী।
চলে হৰষি বৰষি প্ৰসূন নিজ নিজ লোক জয জয জয ভনী ॥ ৪ ॥
দো. সহিত বধূটিন্হ কুঅঁৰ সব তব আএ পিতু পাস।
সোভা মংগল মোদ ভৰি উমগেউ জনু জনৱাস ॥ ৩২৭ ॥
পুনি জেৱনাৰ ভঈ বহু ভাঁতী। পঠএ জনক বোলাই বৰাতী ॥
পৰত পাঁৱডে বসন অনূপা। সুতন্হ সমেত গৱন কিযো ভূপা ॥
সাদৰ সবকে পায পখাৰে। জথাজোগু পীঢন্হ বৈঠাৰে ॥
ধোএ জনক অৱধপতি চৰনা। সীলু সনেহু জাই নহিং বৰনা ॥
বহুৰি ৰাম পদ পংকজ ধোএ। জে হৰ হৃদয কমল মহুঁ গোএ ॥
তীনিউ ভাঈ ৰাম সম জানী। ধোএ চৰন জনক নিজ পানী ॥
আসন উচিত সবহি নৃপ দীন্হে। বোলি সূপকাৰী সব লীন্হে ॥
সাদৰ লগে পৰন পনৱাৰে। কনক কীল মনি পান সঁৱাৰে ॥
দো. সূপোদন সুৰভী সৰপি সুংদৰ স্ৱাদু পুনীত।
ছন মহুঁ সব কেং পৰুসি গে চতুৰ সুআৰ বিনীত ॥ ৩২৮ ॥
পংচ কৱল কৰি জেৱন লাগে। গাৰি গান সুনি অতি অনুৰাগে ॥
ভাঁতি অনেক পৰে পকৱানে। সুধা সৰিস নহিং জাহিং বখানে ॥
পৰুসন লগে সুআৰ সুজানা। বিংজন বিবিধ নাম কো জানা ॥
চাৰি ভাঁতি ভোজন বিধি গাঈ। এক এক বিধি বৰনি ন জাঈ ॥
ছৰস ৰুচিৰ বিংজন বহু জাতী। এক এক ৰস অগনিত ভাঁতী ॥
জেৱঁত দেহিং মধুৰ ধুনি গাৰী। লৈ লৈ নাম পুৰুষ অৰু নাৰী ॥
সময সুহাৱনি গাৰি বিৰাজা। হঁসত ৰাউ সুনি সহিত সমাজা ॥
এহি বিধি সবহীং ভৌজনু কীন্হা। আদৰ সহিত আচমনু দীন্হা ॥
দো. দেই পান পূজে জনক দসৰথু সহিত সমাজ।
জনৱাসেহি গৱনে মুদিত সকল ভূপ সিৰতাজ ॥ ৩২৯ ॥
নিত নূতন মংগল পুৰ মাহীং। নিমিষ সৰিস দিন জামিনি জাহীং ॥
বডে ভোৰ ভূপতিমনি জাগে। জাচক গুন গন গাৱন লাগে ॥
দেখি কুঅঁৰ বৰ বধুন্হ সমেতা। কিমি কহি জাত মোদু মন জেতা ॥
প্ৰাতক্ৰিযা কৰি গে গুৰু পাহীং। মহাপ্ৰমোদু প্ৰেমু মন মাহীং ॥
কৰি প্ৰনাম পূজা কৰ জোৰী। বোলে গিৰা অমিঅঁ জনু বোৰী ॥
তুম্হৰী কৃপাঁ সুনহু মুনিৰাজা। ভযউঁ আজু মৈং পূৰনকাজা ॥
অব সব বিপ্ৰ বোলাই গোসাঈং। দেহু ধেনু সব ভাঁতি বনাঈ ॥
সুনি গুৰ কৰি মহিপাল বডাঈ। পুনি পঠএ মুনি বৃংদ বোলাঈ ॥
দো. বামদেউ অৰু দেৱৰিষি বালমীকি জাবালি।
আএ মুনিবৰ নিকৰ তব কৌসিকাদি তপসালি ॥ ৩৩০ ॥
দংড প্ৰনাম সবহি নৃপ কীন্হে। পূজি সপ্ৰেম বৰাসন দীন্হে ॥
চাৰি লচ্ছ বৰ ধেনু মগাঈ। কামসুৰভি সম সীল সুহাঈ ॥
সব বিধি সকল অলংকৃত কীন্হীং। মুদিত মহিপ মহিদেৱন্হ দীন্হীং ॥
কৰত বিনয বহু বিধি নৰনাহূ। লহেউঁ আজু জগ জীৱন লাহূ ॥
পাই অসীস মহীসু অনংদা। লিএ বোলি পুনি জাচক বৃংদা ॥
কনক বসন মনি হয গয স্যংদন। দিএ বূঝি ৰুচি ৰবিকুলনংদন ॥
চলে পঢত গাৱত গুন গাথা। জয জয জয দিনকৰ কুল নাথা ॥
এহি বিধি ৰাম বিআহ উছাহূ। সকই ন বৰনি সহস মুখ জাহূ ॥
দো. বাৰ বাৰ কৌসিক চৰন সীসু নাই কহ ৰাউ।
যহ সবু সুখু মুনিৰাজ তৱ কৃপা কটাচ্ছ পসাউ ॥ ৩৩১ ॥
জনক সনেহু সীলু কৰতূতী। নৃপু সব ভাঁতি সৰাহ বিভূতী ॥
দিন উঠি বিদা অৱধপতি মাগা। ৰাখহিং জনকু সহিত অনুৰাগা ॥
নিত নূতন আদৰু অধিকাঈ। দিন প্ৰতি সহস ভাঁতি পহুনাঈ ॥
নিত নৱ নগৰ অনংদ উছাহূ। দসৰথ গৱনু সোহাই ন কাহূ ॥
বহুত দিৱস বীতে এহি ভাঁতী। জনু সনেহ ৰজু বঁধে বৰাতী ॥
কৌসিক সতানংদ তব জাঈ। কহা বিদেহ নৃপহি সমুঝাঈ ॥
অব দসৰথ কহঁ আযসু দেহূ। জদ্যপি ছাডি ন সকহু সনেহূ ॥
ভলেহিং নাথ কহি সচিৱ বোলাএ। কহি জয জীৱ সীস তিন্হ নাএ ॥
দো. অৱধনাথু চাহত চলন ভীতৰ কৰহু জনাউ।
ভএ প্ৰেমবস সচিৱ সুনি বিপ্ৰ সভাসদ ৰাউ ॥ ৩৩২ ॥
পুৰবাসী সুনি চলিহি বৰাতা। বূঝত বিকল পৰস্পৰ বাতা ॥
সত্য গৱনু সুনি সব বিলখানে। মনহুঁ সাঁঝ সৰসিজ সকুচানে ॥
জহঁ জহঁ আৱত বসে বৰাতী। তহঁ তহঁ সিদ্ধ চলা বহু ভাঁতী ॥
বিবিধ ভাঁতি মেৱা পকৱানা। ভোজন সাজু ন জাই বখানা ॥
ভৰি ভৰি বসহঁ অপাৰ কহাৰা। পঠঈ জনক অনেক সুসাৰা ॥
তুৰগ লাখ ৰথ সহস পচীসা। সকল সঁৱাৰে নখ অৰু সীসা ॥
মত্ত সহস দস সিংধুৰ সাজে। জিন্হহি দেখি দিসিকুংজৰ লাজে ॥
কনক বসন মনি ভৰি ভৰি জানা। মহিষীং ধেনু বস্তু বিধি নানা ॥
দো. দাইজ অমিত ন সকিঅ কহি দীন্হ বিদেহঁ বহোৰি।
জো অৱলোকত লোকপতি লোক সংপদা থোৰি ॥ ৩৩৩ ॥
সবু সমাজু এহি ভাঁতি বনাঈ। জনক অৱধপুৰ দীন্হ পঠাঈ ॥
চলিহি বৰাত সুনত সব ৰানীং। বিকল মীনগন জনু লঘু পানীং ॥
পুনি পুনি সীয গোদ কৰি লেহীং। দেই অসীস সিখাৱনু দেহীং ॥
হোএহু সংতত পিযহি পিআৰী। চিৰু অহিবাত অসীস হমাৰী ॥
সাসু সসুৰ গুৰ সেৱা কৰেহূ। পতি ৰুখ লখি আযসু অনুসৰেহূ ॥
অতি সনেহ বস সখীং সযানী। নাৰি ধৰম সিখৱহিং মৃদু বানী ॥
সাদৰ সকল কুঅঁৰি সমুঝাঈ। ৰানিন্হ বাৰ বাৰ উৰ লাঈ ॥
বহুৰি বহুৰি ভেটহিং মহতাৰীং। কহহিং বিৰংচি ৰচীং কত নাৰীং ॥
দো. তেহি অৱসৰ ভাইন্হ সহিত ৰামু ভানু কুল কেতু।
চলে জনক মংদিৰ মুদিত বিদা কৰাৱন হেতু ॥ ৩৩৪ ॥
চাৰিঅ ভাই সুভাযঁ সুহাএ। নগৰ নাৰি নৰ দেখন ধাএ ॥
কোউ কহ চলন চহত হহিং আজূ। কীন্হ বিদেহ বিদা কৰ সাজূ ॥
লেহু নযন ভৰি ৰূপ নিহাৰী। প্ৰিয পাহুনে ভূপ সুত চাৰী ॥
কো জানৈ কেহি সুকৃত সযানী। নযন অতিথি কীন্হে বিধি আনী ॥
মৰনসীলু জিমি পাৱ পিঊষা। সুৰতৰু লহৈ জনম কৰ ভূখা ॥
পাৱ নাৰকী হৰিপদু জৈসেং। ইন্হ কৰ দৰসনু হম কহঁ তৈসে ॥
নিৰখি ৰাম সোভা উৰ ধৰহূ। নিজ মন ফনি মূৰতি মনি কৰহূ ॥
এহি বিধি সবহি নযন ফলু দেতা। গএ কুঅঁৰ সব ৰাজ নিকেতা ॥
দো. ৰূপ সিংধু সব বংধু লখি হৰষি উঠা ৰনিৱাসু।
কৰহি নিছাৱৰি আৰতী মহা মুদিত মন সাসু ॥ ৩৩৫ ॥
দেখি ৰাম ছবি অতি অনুৰাগীং। প্ৰেমবিবস পুনি পুনি পদ লাগীং ॥
ৰহী ন লাজ প্ৰীতি উৰ ছাঈ। সহজ সনেহু বৰনি কিমি জাঈ ॥
ভাইন্হ সহিত উবটি অন্হৱাএ। ছৰস অসন অতি হেতু জেৱাঁএ ॥
বোলে ৰামু সুঅৱসৰু জানী। সীল সনেহ সকুচময বানী ॥
ৰাউ অৱধপুৰ চহত সিধাএ। বিদা হোন হম ইহাঁ পঠাএ ॥
মাতু মুদিত মন আযসু দেহূ। বালক জানি কৰব নিত নেহূ ॥
সুনত বচন বিলখেউ ৰনিৱাসূ। বোলি ন সকহিং প্ৰেমবস সাসূ ॥
হৃদযঁ লগাই কুঅঁৰি সব লীন্হী। পতিন্হ সৌংপি বিনতী অতি কীন্হী ॥
ছং. কৰি বিনয সিয ৰামহি সমৰপী জোৰি কৰ পুনি পুনি কহৈ।
বলি জাঁউ তাত সুজান তুম্হ কহুঁ বিদিত গতি সব কী অহৈ ॥
পৰিৱাৰ পুৰজন মোহি ৰাজহি প্ৰানপ্ৰিয সিয জানিবী।
তুলসীস সীলু সনেহু লখি নিজ কিংকৰী কৰি মানিবী ॥
সো. তুম্হ পৰিপূৰন কাম জান সিৰোমনি ভাৱপ্ৰিয।
জন গুন গাহক ৰাম দোষ দলন কৰুনাযতন ॥ ৩৩৬ ॥
অস কহি ৰহী চৰন গহি ৰানী। প্ৰেম পংক জনু গিৰা সমানী ॥
সুনি সনেহসানী বৰ বানী। বহুবিধি ৰাম সাসু সনমানী ॥
ৰাম বিদা মাগত কৰ জোৰী। কীন্হ প্ৰনামু বহোৰি বহোৰী ॥
পাই অসীস বহুৰি সিৰু নাঈ। ভাইন্হ সহিত চলে ৰঘুৰাঈ ॥
মংজু মধুৰ মূৰতি উৰ আনী। ভঈ সনেহ সিথিল সব ৰানী ॥
পুনি ধীৰজু ধৰি কুঅঁৰি হঁকাৰী। বাৰ বাৰ ভেটহিং মহতাৰীং ॥
পহুঁচাৱহিং ফিৰি মিলহিং বহোৰী। বঢী পৰস্পৰ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
পুনি পুনি মিলত সখিন্হ বিলগাঈ। বাল বচ্ছ জিমি ধেনু লৱাঈ ॥
দো. প্ৰেমবিবস নৰ নাৰি সব সখিন্হ সহিত ৰনিৱাসু।
মানহুঁ কীন্হ বিদেহপুৰ কৰুনাঁ বিৰহঁ নিৱাসু ॥ ৩৩৭ ॥
সুক সাৰিকা জানকী জ্যাএ। কনক পিংজৰন্হি ৰাখি পঢাএ ॥
ব্যাকুল কহহিং কহাঁ বৈদেহী। সুনি ধীৰজু পৰিহৰই ন কেহী ॥
ভএ বিকল খগ মৃগ এহি ভাঁতি। মনুজ দসা কৈসেং কহি জাতী ॥
বংধু সমেত জনকু তব আএ। প্ৰেম উমগি লোচন জল ছাএ ॥
সীয বিলোকি ধীৰতা ভাগী। ৰহে কহাৱত পৰম বিৰাগী ॥
লীন্হি ৰাঁয উৰ লাই জানকী। মিটী মহামৰজাদ গ্যান কী ॥
সমুঝাৱত সব সচিৱ সযানে। কীন্হ বিচাৰু ন অৱসৰ জানে ॥
বাৰহিং বাৰ সুতা উৰ লাঈ। সজি সুংদৰ পালকীং মগাঈ ॥
দো. প্ৰেমবিবস পৰিৱাৰু সবু জানি সুলগন নৰেস।
কুঁঅৰি চঢাঈ পালকিন্হ সুমিৰে সিদ্ধি গনেস ॥ ৩৩৮ ॥
বহুবিধি ভূপ সুতা সমুঝাঈ। নাৰিধৰমু কুলৰীতি সিখাঈ ॥
দাসীং দাস দিএ বহুতেৰে। সুচি সেৱক জে প্ৰিয সিয কেৰে ॥
সীয চলত ব্যাকুল পুৰবাসী। হোহিং সগুন সুভ মংগল ৰাসী ॥
ভূসুৰ সচিৱ সমেত সমাজা। সংগ চলে পহুঁচাৱন ৰাজা ॥
সময বিলোকি বাজনে বাজে। ৰথ গজ বাজি বৰাতিন্হ সাজে ॥
দসৰথ বিপ্ৰ বোলি সব লীন্হে। দান মান পৰিপূৰন কীন্হে ॥
চৰন সৰোজ ধূৰি ধৰি সীসা। মুদিত মহীপতি পাই অসীসা ॥
সুমিৰি গজাননু কীন্হ পযানা। মংগলমূল সগুন ভএ নানা ॥
দো. সুৰ প্ৰসূন বৰষহি হৰষি কৰহিং অপছৰা গান।
চলে অৱধপতি অৱধপুৰ মুদিত বজাই নিসান ॥ ৩৩৯ ॥
নৃপ কৰি বিনয মহাজন ফেৰে। সাদৰ সকল মাগনে টেৰে ॥
ভূষন বসন বাজি গজ দীন্হে। প্ৰেম পোষি ঠাঢে সব কীন্হে ॥
বাৰ বাৰ বিৰিদাৱলি ভাষী। ফিৰে সকল ৰামহি উৰ ৰাখী ॥
বহুৰি বহুৰি কোসলপতি কহহীং। জনকু প্ৰেমবস ফিৰৈ ন চহহীং ॥
পুনি কহ ভূপতি বচন সুহাএ। ফিৰিঅ মহীস দূৰি বডি আএ ॥
ৰাউ বহোৰি উতৰি ভএ ঠাঢে। প্ৰেম প্ৰবাহ বিলোচন বাঢে ॥
তব বিদেহ বোলে কৰ জোৰী। বচন সনেহ সুধাঁ জনু বোৰী ॥
কৰৌ কৱন বিধি বিনয বনাঈ। মহাৰাজ মোহি দীন্হি বডাঈ ॥
দো. কোসলপতি সমধী সজন সনমানে সব ভাঁতি।
মিলনি পৰসপৰ বিনয অতি প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাতি ॥ ৩৪০ ॥
মুনি মংডলিহি জনক সিৰু নাৱা। আসিৰবাদু সবহি সন পাৱা ॥
সাদৰ পুনি ভেংটে জামাতা। ৰূপ সীল গুন নিধি সব ভ্ৰাতা ॥
জোৰি পংকৰুহ পানি সুহাএ। বোলে বচন প্ৰেম জনু জাএ ॥
ৰাম কৰৌ কেহি ভাঁতি প্ৰসংসা। মুনি মহেস মন মানস হংসা ॥
কৰহিং জোগ জোগী জেহি লাগী। কোহু মোহু মমতা মদু ত্যাগী ॥
ব্যাপকু ব্ৰহ্মু অলখু অবিনাসী। চিদানংদু নিৰগুন গুনৰাসী ॥
মন সমেত জেহি জান ন বানী। তৰকি ন সকহিং সকল অনুমানী ॥
মহিমা নিগমু নেতি কহি কহঈ। জো তিহুঁ কাল একৰস ৰহঈ ॥
দো. নযন বিষয মো কহুঁ ভযউ সো সমস্ত সুখ মূল।
সবই লাভু জগ জীৱ কহঁ ভএঁ ঈসু অনুকুল ॥ ৩৪১ ॥
সবহি ভাঁতি মোহি দীন্হি বডাঈ। নিজ জন জানি লীন্হ অপনাঈ ॥
হোহিং সহস দস সাৰদ সেষা। কৰহিং কলপ কোটিক ভৰি লেখা ॥
মোৰ ভাগ্য ৰাউৰ গুন গাথা। কহি ন সিৰাহিং সুনহু ৰঘুনাথা ॥
মৈ কছু কহউঁ এক বল মোৰেং। তুম্হ ৰীঝহু সনেহ সুঠি থোৰেং ॥
বাৰ বাৰ মাগউঁ কৰ জোৰেং। মনু পৰিহৰৈ চৰন জনি ভোৰেং ॥
সুনি বৰ বচন প্ৰেম জনু পোষে। পূৰনকাম ৰামু পৰিতোষে ॥
কৰি বৰ বিনয সসুৰ সনমানে। পিতু কৌসিক বসিষ্ঠ সম জানে ॥
বিনতী বহুৰি ভৰত সন কীন্হী। মিলি সপ্ৰেমু পুনি আসিষ দীন্হী ॥
দো. মিলে লখন ৰিপুসূদনহি দীন্হি অসীস মহীস।
ভএ পৰস্পৰ প্ৰেমবস ফিৰি ফিৰি নাৱহিং সীস ॥ ৩৪২ ॥
বাৰ বাৰ কৰি বিনয বডাঈ। ৰঘুপতি চলে সংগ সব ভাঈ ॥
জনক গহে কৌসিক পদ জাঈ। চৰন ৰেনু সিৰ নযনন্হ লাঈ ॥
সুনু মুনীস বৰ দৰসন তোৰেং। অগমু ন কছু প্ৰতীতি মন মোৰেং ॥
জো সুখু সুজসু লোকপতি চহহীং। কৰত মনোৰথ সকুচত অহহীং ॥
সো সুখু সুজসু সুলভ মোহি স্ৱামী। সব সিধি তৱ দৰসন অনুগামী ॥
কীন্হি বিনয পুনি পুনি সিৰু নাঈ। ফিৰে মহীসু আসিষা পাঈ ॥
চলী বৰাত নিসান বজাঈ। মুদিত ছোট বড সব সমুদাঈ ॥
ৰামহি নিৰখি গ্ৰাম নৰ নাৰী। পাই নযন ফলু হোহিং সুখাৰী ॥
দো. বীচ বীচ বৰ বাস কৰি মগ লোগন্হ সুখ দেত।
অৱধ সমীপ পুনীত দিন পহুঁচী আই জনেত ॥ ৩৪৩ ॥
হনে নিসান পনৱ বৰ বাজে। ভেৰি সংখ ধুনি হয গয গাজে ॥
ঝাঁঝি বিৰৱ ডিংডমীং সুহাঈ। সৰস ৰাগ বাজহিং সহনাঈ ॥
পুৰ জন আৱত অকনি বৰাতা। মুদিত সকল পুলকাৱলি গাতা ॥
নিজ নিজ সুংদৰ সদন সঁৱাৰে। হাট বাট চৌহট পুৰ দ্ৱাৰে ॥
গলীং সকল অৰগজাঁ সিংচাঈ। জহঁ তহঁ চৌকেং চাৰু পুৰাঈ ॥
বনা বজাৰু ন জাই বখানা। তোৰন কেতু পতাক বিতানা ॥
সফল পূগফল কদলি ৰসালা। ৰোপে বকুল কদংব তমালা ॥
লগে সুভগ তৰু পৰসত ধৰনী। মনিময আলবাল কল কৰনী ॥
দো. বিবিধ ভাঁতি মংগল কলস গৃহ গৃহ ৰচে সঁৱাৰি।
সুৰ ব্ৰহ্মাদি সিহাহিং সব ৰঘুবৰ পুৰী নিহাৰি ॥ ৩৪৪ ॥
ভূপ ভৱন তেহি অৱসৰ সোহা। ৰচনা দেখি মদন মনু মোহা ॥
মংগল সগুন মনোহৰতাঈ। ৰিধি সিধি সুখ সংপদা সুহাঈ ॥
জনু উছাহ সব সহজ সুহাএ। তনু ধৰি ধৰি দসৰথ দসৰথ গৃহঁ ছাএ ॥
দেখন হেতু ৰাম বৈদেহী। কহহু লালসা হোহি ন কেহী ॥
জুথ জূথ মিলি চলীং সুআসিনি। নিজ ছবি নিদৰহিং মদন বিলাসনি ॥
সকল সুমংগল সজেং আৰতী। গাৱহিং জনু বহু বেষ ভাৰতী ॥
ভূপতি ভৱন কোলাহলু হোঈ। জাই ন বৰনি সমউ সুখু সোঈ ॥
কৌসল্যাদি ৰাম মহতাৰীং। প্ৰেম বিবস তন দসা বিসাৰীং ॥
দো. দিএ দান বিপ্ৰন্হ বিপুল পূজি গনেস পুৰাৰী।
প্ৰমুদিত পৰম দৰিদ্ৰ জনু পাই পদাৰথ চাৰি ॥ ৩৪৫ ॥
মোদ প্ৰমোদ বিবস সব মাতা। চলহিং ন চৰন সিথিল ভএ গাতা ॥
ৰাম দৰস হিত অতি অনুৰাগীং। পৰিছনি সাজু সজন সব লাগীং ॥
বিবিধ বিধান বাজনে বাজে। মংগল মুদিত সুমিত্ৰাঁ সাজে ॥
হৰদ দূব দধি পল্লৱ ফূলা। পান পূগফল মংগল মূলা ॥
অচ্ছত অংকুৰ লোচন লাজা। মংজুল মংজৰি তুলসি বিৰাজা ॥
ছুহে পুৰট ঘট সহজ সুহাএ। মদন সকুন জনু নীড বনাএ ॥
সগুন সুংগধ ন জাহিং বখানী। মংগল সকল সজহিং সব ৰানী ॥
ৰচীং আৰতীং বহুত বিধানা। মুদিত কৰহিং কল মংগল গানা ॥
দো. কনক থাৰ ভৰি মংগলন্হি কমল কৰন্হি লিএঁ মাত।
চলীং মুদিত পৰিছনি কৰন পুলক পল্লৱিত গাত ॥ ৩৪৬ ॥
ধূপ ধূম নভু মেচক ভযঊ। সাৱন ঘন ঘমংডু জনু ঠযঊ ॥
সুৰতৰু সুমন মাল সুৰ বৰষহিং। মনহুঁ বলাক অৱলি মনু কৰষহিং ॥
মংজুল মনিময বংদনিৱাৰে। মনহুঁ পাকৰিপু চাপ সঁৱাৰে ॥
প্ৰগটহিং দুৰহিং অটন্হ পৰ ভামিনি। চাৰু চপল জনু দমকহিং দামিনি ॥
দুংদুভি ধুনি ঘন গৰজনি ঘোৰা। জাচক চাতক দাদুৰ মোৰা ॥
সুৰ সুগন্ধ সুচি বৰষহিং বাৰী। সুখী সকল সসি পুৰ নৰ নাৰী ॥
সমউ জানী গুৰ আযসু দীন্হা। পুৰ প্ৰবেসু ৰঘুকুলমনি কীন্হা ॥
সুমিৰি সংভু গিৰজা গনৰাজা। মুদিত মহীপতি সহিত সমাজা ॥
দো. হোহিং সগুন বৰষহিং সুমন সুৰ দুংদুভীং বজাই।
বিবুধ বধূ নাচহিং মুদিত মংজুল মংগল গাই ॥ ৩৪৭ ॥
মাগধ সূত বংদি নট নাগৰ। গাৱহিং জসু তিহু লোক উজাগৰ ॥
জয ধুনি বিমল বেদ বৰ বানী। দস দিসি সুনিঅ সুমংগল সানী ॥
বিপুল বাজনে বাজন লাগে। নভ সুৰ নগৰ লোগ অনুৰাগে ॥
বনে বৰাতী বৰনি ন জাহীং। মহা মুদিত মন সুখ ন সমাহীং ॥
পুৰবাসিংহ তব ৰায জোহাৰে। দেখত ৰামহি ভএ সুখাৰে ॥
কৰহিং নিছাৱৰি মনিগন চীৰা। বাৰি বিলোচন পুলক সৰীৰা ॥
আৰতি কৰহিং মুদিত পুৰ নাৰী। হৰষহিং নিৰখি কুঁঅৰ বৰ চাৰী ॥
সিবিকা সুভগ ওহাৰ উঘাৰী। দেখি দুলহিনিন্হ হোহিং সুখাৰী ॥
দো. এহি বিধি সবহী দেত সুখু আএ ৰাজদুআৰ।
মুদিত মাতু পৰুছনি কৰহিং বধুন্হ সমেত কুমাৰ ॥ ৩৪৮ ॥
কৰহিং আৰতী বাৰহিং বাৰা। প্ৰেমু প্ৰমোদু কহৈ কো পাৰা ॥
ভূষন মনি পট নানা জাতী ॥ কৰহী নিছাৱৰি অগনিত ভাঁতী ॥
বধুন্হ সমেত দেখি সুত চাৰী। পৰমানংদ মগন মহতাৰী ॥
পুনি পুনি সীয ৰাম ছবি দেখী ॥ মুদিত সফল জগ জীৱন লেখী ॥
সখীং সীয মুখ পুনি পুনি চাহী। গান কৰহিং নিজ সুকৃত সৰাহী ॥
বৰষহিং সুমন ছনহিং ছন দেৱা। নাচহিং গাৱহিং লাৱহিং সেৱা ॥
দেখি মনোহৰ চাৰিউ জোৰীং। সাৰদ উপমা সকল ঢঁঢোৰীং ॥
দেত ন বনহিং নিপট লঘু লাগী। একটক ৰহীং ৰূপ অনুৰাগীং ॥
দো. নিগম নীতি কুল ৰীতি কৰি অৰঘ পাঁৱডে দেত।
বধুন্হ সহিত সুত পৰিছি সব চলীং লৱাই নিকেত ॥ ৩৪৯ ॥
চাৰি সিংঘাসন সহজ সুহাএ। জনু মনোজ নিজ হাথ বনাএ ॥
তিন্হ পৰ কুঅঁৰি কুঅঁৰ বৈঠাৰে। সাদৰ পায পুনিত পখাৰে ॥
ধূপ দীপ নৈবেদ বেদ বিধি। পূজে বৰ দুলহিনি মংগলনিধি ॥
বাৰহিং বাৰ আৰতী কৰহীং। ব্যজন চাৰু চামৰ সিৰ ঢৰহীং ॥
বস্তু অনেক নিছাৱৰ হোহীং। ভৰীং প্ৰমোদ মাতু সব সোহীং ॥
পাৱা পৰম তত্ত্ৱ জনু জোগীং। অমৃত লহেউ জনু সংতত ৰোগীং ॥
জনম ৰংক জনু পাৰস পাৱা। অংধহি লোচন লাভু সুহাৱা ॥
মূক বদন জনু সাৰদ ছাঈ। মানহুঁ সমৰ সূৰ জয পাঈ ॥
দো. এহি সুখ তে সত কোটি গুন পাৱহিং মাতু অনংদু ॥
ভাইন্হ সহিত বিআহি ঘৰ আএ ৰঘুকুলচংদু ॥ ৩৫০(ক) ॥
লোক ৰীত জননী কৰহিং বৰ দুলহিনি সকুচাহিং।
মোদু বিনোদু বিলোকি বড ৰামু মনহিং মুসকাহিং ॥ ৩৫০(খ) ॥
দেৱ পিতৰ পূজে বিধি নীকী। পূজীং সকল বাসনা জী কী ॥
সবহিং বংদি মাগহিং বৰদানা। ভাইন্হ সহিত ৰাম কল্যানা ॥
অংতৰহিত সুৰ আসিষ দেহীং। মুদিত মাতু অংচল ভৰি লেংহীং ॥
ভূপতি বোলি বৰাতী লীন্হে। জান বসন মনি ভূষন দীন্হে ॥
আযসু পাই ৰাখি উৰ ৰামহি। মুদিত গএ সব নিজ নিজ ধামহি ॥
পুৰ নৰ নাৰি সকল পহিৰাএ। ঘৰ ঘৰ বাজন লগে বধাএ ॥
জাচক জন জাচহি জোই জোঈ। প্ৰমুদিত ৰাউ দেহিং সোই সোঈ ॥
সেৱক সকল বজনিআ নানা। পূৰন কিএ দান সনমানা ॥
দো. দেংহিং অসীস জোহাৰি সব গাৱহিং গুন গন গাথ।
তব গুৰ ভূসুৰ সহিত গৃহঁ গৱনু কীন্হ নৰনাথ ॥ ৩৫১ ॥
জো বসিষ্ঠ অনুসাসন দীন্হী। লোক বেদ বিধি সাদৰ কীন্হী ॥
ভূসুৰ ভীৰ দেখি সব ৰানী। সাদৰ উঠীং ভাগ্য বড জানী ॥
পায পখাৰি সকল অন্হৱাএ। পূজি ভলী বিধি ভূপ জেৱাঁএ ॥
আদৰ দান প্ৰেম পৰিপোষে। দেত অসীস চলে মন তোষে ॥
বহু বিধি কীন্হি গাধিসুত পূজা। নাথ মোহি সম ধন্য ন দূজা ॥
কীন্হি প্ৰসংসা ভূপতি ভূৰী। ৰানিন্হ সহিত লীন্হি পগ ধূৰী ॥
ভীতৰ ভৱন দীন্হ বৰ বাসু। মন জোগৱত ৰহ নৃপ ৰনিৱাসূ ॥
পূজে গুৰ পদ কমল বহোৰী। কীন্হি বিনয উৰ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
দো. বধুন্হ সমেত কুমাৰ সব ৰানিন্হ সহিত মহীসু।
পুনি পুনি বংদত গুৰ চৰন দেত অসীস মুনীসু ॥ ৩৫২ ॥
বিনয কীন্হি উৰ অতি অনুৰাগেং। সুত সংপদা ৰাখি সব আগেং ॥
নেগু মাগি মুনিনাযক লীন্হা। আসিৰবাদু বহুত বিধি দীন্হা ॥
উৰ ধৰি ৰামহি সীয সমেতা। হৰষি কীন্হ গুৰ গৱনু নিকেতা ॥
বিপ্ৰবধূ সব ভূপ বোলাঈ। চৈল চাৰু ভূষন পহিৰাঈ ॥
বহুৰি বোলাই সুআসিনি লীন্হীং। ৰুচি বিচাৰি পহিৰাৱনি দীন্হীং ॥
নেগী নেগ জোগ সব লেহীং। ৰুচি অনুৰুপ ভূপমনি দেহীং ॥
প্ৰিয পাহুনে পূজ্য জে জানে। ভূপতি ভলী ভাঁতি সনমানে ॥
দেৱ দেখি ৰঘুবীৰ বিবাহূ। বৰষি প্ৰসূন প্ৰসংসি উছাহূ ॥
দো. চলে নিসান বজাই সুৰ নিজ নিজ পুৰ সুখ পাই।
কহত পৰসপৰ ৰাম জসু প্ৰেম ন হৃদযঁ সমাই ॥ ৩৫৩ ॥
সব বিধি সবহি সমদি নৰনাহূ। ৰহা হৃদযঁ ভৰি পূৰি উছাহূ ॥
জহঁ ৰনিৱাসু তহাঁ পগু ধাৰে। সহিত বহূটিন্হ কুঅঁৰ নিহাৰে ॥
লিএ গোদ কৰি মোদ সমেতা। কো কহি সকই ভযউ সুখু জেতা ॥
বধূ সপ্ৰেম গোদ বৈঠাৰীং। বাৰ বাৰ হিযঁ হৰষি দুলাৰীং ॥
দেখি সমাজু মুদিত ৰনিৱাসূ। সব কেং উৰ অনংদ কিযো বাসূ ॥
কহেউ ভূপ জিমি ভযউ বিবাহূ। সুনি হৰষু হোত সব কাহূ ॥
জনক ৰাজ গুন সীলু বডাঈ। প্ৰীতি ৰীতি সংপদা সুহাঈ ॥
বহুবিধি ভূপ ভাট জিমি বৰনী। ৰানীং সব প্ৰমুদিত সুনি কৰনী ॥
দো. সুতন্হ সমেত নহাই নৃপ বোলি বিপ্ৰ গুৰ গ্যাতি।
ভোজন কীন্হ অনেক বিধি ঘৰী পংচ গই ৰাতি ॥ ৩৫৪ ॥
মংগলগান কৰহিং বৰ ভামিনি। ভৈ সুখমূল মনোহৰ জামিনি ॥
অঁচই পান সব কাহূঁ পাএ। স্ত্ৰগ সুগংধ ভূষিত ছবি ছাএ ॥
ৰামহি দেখি ৰজাযসু পাঈ। নিজ নিজ ভৱন চলে সিৰ নাঈ ॥
প্ৰেম প্ৰমোদ বিনোদু বঢাঈ। সমউ সমাজু মনোহৰতাঈ ॥
কহি ন সকহি সত সাৰদ সেসূ। বেদ বিৰংচি মহেস গনেসূ ॥
সো মৈ কহৌং কৱন বিধি বৰনী। ভূমিনাগু সিৰ ধৰই কি ধৰনী ॥
নৃপ সব ভাঁতি সবহি সনমানী। কহি মৃদু বচন বোলাঈ ৰানী ॥
বধূ লৰিকনীং পৰ ঘৰ আঈং। ৰাখেহু নযন পলক কী নাঈ ॥
দো. লৰিকা শ্ৰমিত উনীদ বস সযন কৰাৱহু জাই।
অস কহি গে বিশ্ৰামগৃহঁ ৰাম চৰন চিতু লাই ॥ ৩৫৫ ॥
ভূপ বচন সুনি সহজ সুহাএ। জৰিত কনক মনি পলঁগ ডসাএ ॥
সুভগ সুৰভি পয ফেন সমানা। কোমল কলিত সুপেতীং নানা ॥
উপবৰহন বৰ বৰনি ন জাহীং। স্ত্ৰগ সুগংধ মনিমংদিৰ মাহীং ॥
ৰতনদীপ সুঠি চাৰু চঁদোৱা। কহত ন বনই জান জেহিং জোৱা ॥
সেজ ৰুচিৰ ৰচি ৰামু উঠাএ। প্ৰেম সমেত পলঁগ পৌঢাএ ॥
অগ্যা পুনি পুনি ভাইন্হ দীন্হী। নিজ নিজ সেজ সযন তিন্হ কীন্হী ॥
দেখি স্যাম মৃদু মংজুল গাতা। কহহিং সপ্ৰেম বচন সব মাতা ॥
মাৰগ জাত ভযাৱনি ভাৰী। কেহি বিধি তাত তাডকা মাৰী ॥
দো. ঘোৰ নিসাচৰ বিকট ভট সমৰ গনহিং নহিং কাহু ॥
মাৰে সহিত সহায কিমি খল মাৰীচ সুবাহু ॥ ৩৫৬ ॥
মুনি প্ৰসাদ বলি তাত তুম্হাৰী। ঈস অনেক কৰৱৰেং টাৰী ॥
মখ ৰখৱাৰী কৰি দুহুঁ ভাঈ। গুৰু প্ৰসাদ সব বিদ্যা পাঈ ॥
মুনিতয তৰী লগত পগ ধূৰী। কীৰতি ৰহী ভুৱন ভৰি পূৰী ॥
কমঠ পীঠি পবি কূট কঠোৰা। নৃপ সমাজ মহুঁ সিৱ ধনু তোৰা ॥
বিস্ৱ বিজয জসু জানকি পাঈ। আএ ভৱন ব্যাহি সব ভাঈ ॥
সকল অমানুষ কৰম তুম্হাৰে। কেৱল কৌসিক কৃপাঁ সুধাৰে ॥
আজু সুফল জগ জনমু হমাৰা। দেখি তাত বিধুবদন তুম্হাৰা ॥
জে দিন গএ তুম্হহি বিনু দেখেং। তে বিৰংচি জনি পাৰহিং লেখেং ॥
দো. ৰাম প্ৰতোষীং মাতু সব কহি বিনীত বৰ বৈন।
সুমিৰি সংভু গুৰ বিপ্ৰ পদ কিএ নীদবস নৈন ॥ ৩৫৭ ॥
নীদউঁ বদন সোহ সুঠি লোনা। মনহুঁ সাঁঝ সৰসীৰুহ সোনা ॥
ঘৰ ঘৰ কৰহিং জাগৰন নাৰীং। দেহিং পৰসপৰ মংগল গাৰীং ॥
পুৰী বিৰাজতি ৰাজতি ৰজনী। ৰানীং কহহিং বিলোকহু সজনী ॥
সুংদৰ বধুন্হ সাসু লৈ সোঈ। ফনিকন্হ জনু সিৰমনি উৰ গোঈ ॥
প্ৰাত পুনীত কাল প্ৰভু জাগে। অৰুনচূড বৰ বোলন লাগে ॥
বংদি মাগধন্হি গুনগন গাএ। পুৰজন দ্ৱাৰ জোহাৰন আএ ॥
বংদি বিপ্ৰ সুৰ গুৰ পিতু মাতা। পাই অসীস মুদিত সব ভ্ৰাতা ॥
জননিন্হ সাদৰ বদন নিহাৰে। ভূপতি সংগ দ্ৱাৰ পগু ধাৰে ॥
দো. কীন্হ সৌচ সব সহজ সুচি সৰিত পুনীত নহাই।
প্ৰাতক্ৰিযা কৰি তাত পহিং আএ চাৰিউ ভাই ॥ ৩৫৮ ॥
নৱান্হপাৰাযণ,তীসৰা ৱিশ্ৰাম
ভূপ বিলোকি লিএ উৰ লাঈ। বৈঠৈ হৰষি ৰজাযসু পাঈ ॥
দেখি ৰামু সব সভা জুডানী। লোচন লাভ অৱধি অনুমানী ॥
পুনি বসিষ্টু মুনি কৌসিক আএ। সুভগ আসনন্হি মুনি বৈঠাএ ॥
সুতন্হ সমেত পূজি পদ লাগে। নিৰখি ৰামু দোউ গুৰ অনুৰাগে ॥
কহহিং বসিষ্টু ধৰম ইতিহাসা। সুনহিং মহীসু সহিত ৰনিৱাসা ॥
মুনি মন অগম গাধিসুত কৰনী। মুদিত বসিষ্ট বিপুল বিধি বৰনী ॥
বোলে বামদেউ সব সাঁচী। কীৰতি কলিত লোক তিহুঁ মাচী ॥
সুনি আনংদু ভযউ সব কাহূ। ৰাম লখন উৰ অধিক উছাহূ ॥
দো. মংগল মোদ উছাহ নিত জাহিং দিৱস এহি ভাঁতি।
উমগী অৱধ অনংদ ভৰি অধিক অধিক অধিকাতি ॥ ৩৫৯ ॥
সুদিন সোধি কল কংকন ছৌৰে। মংগল মোদ বিনোদ ন থোৰে ॥
নিত নৱ সুখু সুৰ দেখি সিহাহীং। অৱধ জন্ম জাচহিং বিধি পাহীং ॥
বিস্ৱামিত্ৰু চলন নিত চহহীং। ৰাম সপ্ৰেম বিনয বস ৰহহীং ॥
দিন দিন সযগুন ভূপতি ভাঊ। দেখি সৰাহ মহামুনিৰাঊ ॥
মাগত বিদা ৰাউ অনুৰাগে। সুতন্হ সমেত ঠাঢ ভে আগে ॥
নাথ সকল সংপদা তুম্হাৰী। মৈং সেৱকু সমেত সুত নাৰী ॥
কৰব সদা লৰিকনঃ পৰ ছোহূ। দৰসন দেত ৰহব মুনি মোহূ ॥
অস কহি ৰাউ সহিত সুত ৰানী। পৰেউ চৰন মুখ আৱ ন বানী ॥
দীন্হ অসীস বিপ্ৰ বহু ভাঁতী। চলে ন প্ৰীতি ৰীতি কহি জাতী ॥
ৰামু সপ্ৰেম সংগ সব ভাঈ। আযসু পাই ফিৰে পহুঁচাঈ ॥
দো. ৰাম ৰূপু ভূপতি ভগতি ব্যাহু উছাহু অনংদু।
জাত সৰাহত মনহিং মন মুদিত গাধিকুলচংদু ॥ ৩৬০ ॥
বামদেৱ ৰঘুকুল গুৰ গ্যানী। বহুৰি গাধিসুত কথা বখানী ॥
সুনি মুনি সুজসু মনহিং মন ৰাঊ। বৰনত আপন পুন্য প্ৰভাঊ ॥
বহুৰে লোগ ৰজাযসু ভযঊ। সুতন্হ সমেত নৃপতি গৃহঁ গযঊ ॥
জহঁ তহঁ ৰাম ব্যাহু সবু গাৱা। সুজসু পুনীত লোক তিহুঁ ছাৱা ॥
আএ ব্যাহি ৰামু ঘৰ জব তেং। বসই অনংদ অৱধ সব তব তেং ॥
প্ৰভু বিবাহঁ জস ভযউ উছাহূ। সকহিং ন বৰনি গিৰা অহিনাহূ ॥
কবিকুল জীৱনু পাৱন জানী ॥ ৰাম সীয জসু মংগল খানী ॥
তেহি তে মৈং কছু কহা বখানী। কৰন পুনীত হেতু নিজ বানী ॥
ছং. নিজ গিৰা পাৱনি কৰন কাৰন ৰাম জসু তুলসী কহ্যো।
ৰঘুবীৰ চৰিত অপাৰ বাৰিধি পাৰু কবি কৌনেং লহ্যো ॥
উপবীত ব্যাহ উছাহ মংগল সুনি জে সাদৰ গাৱহীং।
বৈদেহি ৰাম প্ৰসাদ তে জন সৰ্বদা সুখু পাৱহীং ॥
সো. সিয ৰঘুবীৰ বিবাহু জে সপ্ৰেম গাৱহিং সুনহিং।
তিন্হ কহুঁ সদা উছাহু মংগলাযতন ৰাম জসু ॥ ৩৬১ ॥
শ্ৰীজানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰী ৰামচৰিত মানস
প্ৰথম সোপান
(বালকাণ্ড শ্লোক)
ৱৰ্ণানামৰ্থসংঘানাং ৰসানাং ছন্দসামপি।
মঙ্গলানাং চ কৰ্ত্তাৰৌ ৱন্দে ৱাণীৱিনাযকৌ ॥ ১ ॥
ভৱানীশঙ্কৰৌ ৱন্দে শ্ৰদ্ধাৱিশ্ৱাসৰূপিণৌ।
যাভ্যাং ৱিনা ন পশ্যন্তি সিদ্ধাঃস্ৱান্তঃস্থমীশ্ৱৰম্ ॥ ২ ॥
ৱন্দে বোধমযং নিত্যং গুৰুং শঙ্কৰৰূপিণম্।
যমাশ্ৰিতো হি ৱক্ৰোঽপি চন্দ্ৰঃ সৰ্ৱত্ৰ ৱন্দ্যতে ॥ ৩ ॥
সীতাৰামগুণগ্ৰামপুণ্যাৰণ্যৱিহাৰিণৌ।
ৱন্দে ৱিশুদ্ধৱিজ্ঞানৌ কবীশ্ৱৰকপীশ্ৱৰৌ ॥ ৪ ॥
উদ্ভৱস্থিতিসংহাৰকাৰিণীং ক্লেশহাৰিণীম্।
সৰ্ৱশ্ৰেযস্কৰীং সীতাং নতোঽহং ৰামৱল্লভাম্ ॥ ৫ ॥
যন্মাযাৱশৱৰ্তিং ৱিশ্ৱমখিলং ব্ৰহ্মাদিদেৱাসুৰা
যত্সত্ৱাদমৃষৈৱ ভাতি সকলং ৰজ্জৌ যথাহেৰ্ভ্ৰমঃ।
যত্পাদপ্লৱমেকমেৱ হি ভৱাম্ভোধেস্তিতীৰ্ষাৱতাং
ৱন্দেঽহং তমশেষকাৰণপৰং ৰামাখ্যমীশং হৰিম্ ॥ ৬ ॥
নানাপুৰাণনিগমাগমসম্মতং যদ্
ৰামাযণে নিগদিতং ক্ৱচিদন্যতোঽপি।
স্ৱান্তঃসুখায তুলসী ৰঘুনাথগাথা-
ভাষানিবন্ধমতিমঞ্জুলমাতনোতি ॥ ৭ ॥
সো. জো সুমিৰত সিধি হোই গন নাযক কৰিবৰ বদন।
কৰউ অনুগ্ৰহ সোই বুদ্ধি ৰাসি সুভ গুন সদন ॥ ১ ॥
মূক হোই বাচাল পংগু চঢই গিৰিবৰ গহন।
জাসু কৃপাঁ সো দযাল দ্ৰৱউ সকল কলি মল দহন ॥ ২ ॥
নীল সৰোৰুহ স্যাম তৰুন অৰুন বাৰিজ নযন।
কৰউ সো মম উৰ ধাম সদা ছীৰসাগৰ সযন ॥ ৩ ॥
কুংদ ইংদু সম দেহ উমা ৰমন কৰুনা অযন।
জাহি দীন পৰ নেহ কৰউ কৃপা মৰ্দন মযন ॥ ৪ ॥
বংদউ গুৰু পদ কংজ কৃপা সিংধু নৰৰূপ হৰি।
মহামোহ তম পুংজ জাসু বচন ৰবি কৰ নিকৰ ॥ ৫ ॥
বংদউ গুৰু পদ পদুম পৰাগা। সুৰুচি সুবাস সৰস অনুৰাগা ॥
অমিয মূৰিময চূৰন চাৰূ। সমন সকল ভৱ ৰুজ পৰিৱাৰূ ॥
সুকৃতি সংভু তন বিমল বিভূতী। মংজুল মংগল মোদ প্ৰসূতী ॥
জন মন মংজু মুকুৰ মল হৰনী। কিএঁ তিলক গুন গন বস কৰনী ॥
শ্ৰীগুৰ পদ নখ মনি গন জোতী। সুমিৰত দিব্য দ্ৰৃষ্টি হিযঁ হোতী ॥
দলন মোহ তম সো সপ্ৰকাসূ। বডে ভাগ উৰ আৱই জাসূ ॥
উঘৰহিং বিমল বিলোচন হী কে। মিটহিং দোষ দুখ ভৱ ৰজনী কে ॥
সূঝহিং ৰাম চৰিত মনি মানিক। গুপুত প্ৰগট জহঁ জো জেহি খানিক ॥
দো. জথা সুঅংজন অংজি দৃগ সাধক সিদ্ধ সুজান।
কৌতুক দেখত সৈল বন ভূতল ভূৰি নিধান ॥ ১ ॥
গুৰু পদ ৰজ মৃদু মংজুল অংজন। নযন অমিঅ দৃগ দোষ বিভংজন ॥
তেহিং কৰি বিমল বিবেক বিলোচন। বৰনউঁ ৰাম চৰিত ভৱ মোচন ॥
বংদউঁ প্ৰথম মহীসুৰ চৰনা। মোহ জনিত সংসয সব হৰনা ॥
সুজন সমাজ সকল গুন খানী। কৰউঁ প্ৰনাম সপ্ৰেম সুবানী ॥
সাধু চৰিত সুভ চৰিত কপাসূ। নিৰস বিসদ গুনময ফল জাসূ ॥
জো সহি দুখ পৰছিদ্ৰ দুৰাৱা। বংদনীয জেহিং জগ জস পাৱা ॥
মুদ মংগলময সংত সমাজূ। জো জগ জংগম তীৰথৰাজূ ॥
ৰাম ভক্তি জহঁ সুৰসৰি ধাৰা। সৰসই ব্ৰহ্ম বিচাৰ প্ৰচাৰা ॥
বিধি নিষেধময কলি মল হৰনী। কৰম কথা ৰবিনংদনি বৰনী ॥
হৰি হৰ কথা বিৰাজতি বেনী। সুনত সকল মুদ মংগল দেনী ॥
বটু বিস্ৱাস অচল নিজ ধৰমা। তীৰথৰাজ সমাজ সুকৰমা ॥
সবহিং সুলভ সব দিন সব দেসা। সেৱত সাদৰ সমন কলেসা ॥
অকথ অলৌকিক তীৰথৰাঊ। দেই সদ্য ফল প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
দো. সুনি সমুঝহিং জন মুদিত মন মজ্জহিং অতি অনুৰাগ।
লহহিং চাৰি ফল অছত তনু সাধু সমাজ প্ৰযাগ ॥ ২ ॥
মজ্জন ফল পেখিঅ ততকালা। কাক হোহিং পিক বকউ মৰালা ॥
সুনি আচৰজ কৰৈ জনি কোঈ। সতসংগতি মহিমা নহিং গোঈ ॥
বালমীক নাৰদ ঘটজোনী। নিজ নিজ মুখনি কহী নিজ হোনী ॥
জলচৰ থলচৰ নভচৰ নানা। জে জড চেতন জীৱ জহানা ॥
মতি কীৰতি গতি ভূতি ভলাঈ। জব জেহিং জতন জহাঁ জেহিং পাঈ ॥
সো জানব সতসংগ প্ৰভাঊ। লোকহুঁ বেদ ন আন উপাঊ ॥
বিনু সতসংগ বিবেক ন হোঈ। ৰাম কৃপা বিনু সুলভ ন সোঈ ॥
সতসংগত মুদ মংগল মূলা। সোই ফল সিধি সব সাধন ফূলা ॥
সঠ সুধৰহিং সতসংগতি পাঈ। পাৰস পৰস কুধাত সুহাঈ ॥
বিধি বস সুজন কুসংগত পৰহীং। ফনি মনি সম নিজ গুন অনুসৰহীং ॥
বিধি হৰি হৰ কবি কোবিদ বানী। কহত সাধু মহিমা সকুচানী ॥
সো মো সন কহি জাত ন কৈসেং। সাক বনিক মনি গুন গন জৈসেং ॥
দো. বংদউঁ সংত সমান চিত হিত অনহিত নহিং কোই।
অংজলি গত সুভ সুমন জিমি সম সুগংধ কৰ দোই ॥ ৩(ক) ॥
সংত সৰল চিত জগত হিত জানি সুভাউ সনেহু।
বালবিনয সুনি কৰি কৃপা ৰাম চৰন ৰতি দেহু ॥ ৩(খ) ॥
বহুৰি বংদি খল গন সতিভাএঁ। জে বিনু কাজ দাহিনেহু বাএঁ ॥
পৰ হিত হানি লাভ জিন্হ কেৰেং। উজৰেং হৰষ বিষাদ বসেৰেং ॥
হৰি হৰ জস ৰাকেস ৰাহু সে। পৰ অকাজ ভট সহসবাহু সে ॥
জে পৰ দোষ লখহিং সহসাখী। পৰ হিত ঘৃত জিন্হ কে মন মাখী ॥
তেজ কৃসানু ৰোষ মহিষেসা। অঘ অৱগুন ধন ধনী ধনেসা ॥
উদয কেত সম হিত সবহী কে। কুংভকৰন সম সোৱত নীকে ॥
পৰ অকাজু লগি তনু পৰিহৰহীং। জিমি হিম উপল কৃষী দলি গৰহীং ॥
বংদউঁ খল জস সেষ সৰোষা। সহস বদন বৰনই পৰ দোষা ॥
পুনি প্ৰনৱউঁ পৃথুৰাজ সমানা। পৰ অঘ সুনই সহস দস কানা ॥
বহুৰি সক্ৰ সম বিনৱউঁ তেহী। সংতত সুৰানীক হিত জেহী ॥
বচন বজ্ৰ জেহি সদা পিআৰা। সহস নযন পৰ দোষ নিহাৰা ॥
দো. উদাসীন অৰি মীত হিত সুনত জৰহিং খল ৰীতি।
জানি পানি জুগ জোৰি জন বিনতী কৰই সপ্ৰীতি ॥ ৪ ॥
মৈং অপনী দিসি কীন্হ নিহোৰা। তিন্হ নিজ ওৰ ন লাউব ভোৰা ॥
বাযস পলিঅহিং অতি অনুৰাগা। হোহিং নিৰামিষ কবহুঁ কি কাগা ॥
বংদউঁ সংত অসজ্জন চৰনা। দুখপ্ৰদ উভয বীচ কছু বৰনা ॥
বিছুৰত এক প্ৰান হৰি লেহীং। মিলত এক দুখ দাৰুন দেহীং ॥
উপজহিং এক সংগ জগ মাহীং। জলজ জোংক জিমি গুন বিলগাহীং ॥
সুধা সুৰা সম সাধূ অসাধূ। জনক এক জগ জলধি অগাধূ ॥
ভল অনভল নিজ নিজ কৰতূতী। লহত সুজস অপলোক বিভূতী ॥
সুধা সুধাকৰ সুৰসৰি সাধূ। গৰল অনল কলিমল সৰি ব্যাধূ ॥
গুন অৱগুন জানত সব কোঈ। জো জেহি ভাৱ নীক তেহি সোঈ ॥
দো. ভলো ভলাইহি পৈ লহই লহই নিচাইহি নীচু।
সুধা সৰাহিঅ অমৰতাঁ গৰল সৰাহিঅ মীচু ॥ ৫ ॥
খল অঘ অগুন সাধূ গুন গাহা। উভয অপাৰ উদধি অৱগাহা ॥
তেহি তেং কছু গুন দোষ বখানে। সংগ্ৰহ ত্যাগ ন বিনু পহিচানে ॥
ভলেউ পোচ সব বিধি উপজাএ। গনি গুন দোষ বেদ বিলগাএ ॥
কহহিং বেদ ইতিহাস পুৰানা। বিধি প্ৰপংচু গুন অৱগুন সানা ॥
দুখ সুখ পাপ পুন্য দিন ৰাতী। সাধু অসাধু সুজাতি কুজাতী ॥
দানৱ দেৱ ঊঁচ অৰু নীচূ। অমিঅ সুজীৱনু মাহুৰু মীচূ ॥
মাযা ব্ৰহ্ম জীৱ জগদীসা। লচ্ছি অলচ্ছি ৰংক অৱনীসা ॥
কাসী মগ সুৰসৰি ক্ৰমনাসা। মৰু মাৰৱ মহিদেৱ গৱাসা ॥
সৰগ নৰক অনুৰাগ বিৰাগা। নিগমাগম গুন দোষ বিভাগা ॥
দো. জড চেতন গুন দোষময বিস্ৱ কীন্হ কৰতাৰ।
সংত হংস গুন গহহিং পয পৰিহৰি বাৰি বিকাৰ ॥ ৬ ॥
অস বিবেক জব দেই বিধাতা। তব তজি দোষ গুনহিং মনু ৰাতা ॥
কাল সুভাউ কৰম বৰিআঈ। ভলেউ প্ৰকৃতি বস চুকই ভলাঈ ॥
সো সুধাৰি হৰিজন জিমি লেহীং। দলি দুখ দোষ বিমল জসু দেহীং ॥
খলউ কৰহিং ভল পাই সুসংগূ। মিটই ন মলিন সুভাউ অভংগূ ॥
লখি সুবেষ জগ বংচক জেঊ। বেষ প্ৰতাপ পূজিঅহিং তেঊ ॥
উধৰহিং অংত ন হোই নিবাহূ। কালনেমি জিমি ৰাৱন ৰাহূ ॥
কিএহুঁ কুবেষ সাধু সনমানূ। জিমি জগ জামৱংত হনুমানূ ॥
হানি কুসংগ সুসংগতি লাহূ। লোকহুঁ বেদ বিদিত সব কাহূ ॥
গগন চঢই ৰজ পৱন প্ৰসংগা। কীচহিং মিলই নীচ জল সংগা ॥
সাধু অসাধু সদন সুক সাৰীং। সুমিৰহিং ৰাম দেহিং গনি গাৰী ॥
ধূম কুসংগতি কাৰিখ হোঈ। লিখিঅ পুৰান মংজু মসি সোঈ ॥
সোই জল অনল অনিল সংঘাতা। হোই জলদ জগ জীৱন দাতা ॥
দো. গ্ৰহ ভেষজ জল পৱন পট পাই কুজোগ সুজোগ।
হোহি কুবস্তু সুবস্তু জগ লখহিং সুলচ্ছন লোগ ॥ ৭(ক) ॥
সম প্ৰকাস তম পাখ দুহুঁ নাম ভেদ বিধি কীন্হ।
সসি সোষক পোষক সমুঝি জগ জস অপজস দীন্হ ॥ ৭(খ) ॥
জড চেতন জগ জীৱ জত সকল ৰামময জানি।
বংদউঁ সব কে পদ কমল সদা জোৰি জুগ পানি ॥ ৭(গ) ॥
দেৱ দনুজ নৰ নাগ খগ প্ৰেত পিতৰ গংধৰ্ব।
বংদউঁ কিংনৰ ৰজনিচৰ কৃপা কৰহু অব সৰ্ব ॥ ৭(ঘ) ॥
আকৰ চাৰি লাখ চৌৰাসী। জাতি জীৱ জল থল নভ বাসী ॥
সীয ৰামময সব জগ জানী। কৰউঁ প্ৰনাম জোৰি জুগ পানী ॥
জানি কৃপাকৰ কিংকৰ মোহূ। সব মিলি কৰহু ছাডি ছল ছোহূ ॥
নিজ বুধি বল ভৰোস মোহি নাহীং। তাতেং বিনয কৰউঁ সব পাহী ॥
কৰন চহউঁ ৰঘুপতি গুন গাহা। লঘু মতি মোৰি চৰিত অৱগাহা ॥
সূঝ ন একউ অংগ উপাঊ। মন মতি ৰংক মনোৰথ ৰাঊ ॥
মতি অতি নীচ ঊঁচি ৰুচি আছী। চহিঅ অমিঅ জগ জুৰই ন ছাছী ॥
ছমিহহিং সজ্জন মোৰি ঢিঠাঈ। সুনিহহিং বালবচন মন লাঈ ॥
জৌ বালক কহ তোতৰি বাতা। সুনহিং মুদিত মন পিতু অৰু মাতা ॥
হঁসিহহি কূৰ কুটিল কুবিচাৰী। জে পৰ দূষন ভূষনধাৰী ॥
নিজ কৱিত কেহি লাগ ন নীকা। সৰস হোউ অথৱা অতি ফীকা ॥
জে পৰ ভনিতি সুনত হৰষাহী। তে বৰ পুৰুষ বহুত জগ নাহীং ॥
জগ বহু নৰ সৰ সৰি সম ভাঈ। জে নিজ বাঢি বঢহিং জল পাঈ ॥
সজ্জন সকৃত সিংধু সম কোঈ। দেখি পূৰ বিধু বাঢই জোঈ ॥
দো. ভাগ ছোট অভিলাষু বড কৰউঁ এক বিস্ৱাস।
পৈহহিং সুখ সুনি সুজন সব খল কৰহহিং উপহাস ॥ ৮ ॥
খল পৰিহাস হোই হিত মোৰা। কাক কহহিং কলকংঠ কঠোৰা ॥
হংসহি বক দাদুৰ চাতকহী। হঁসহিং মলিন খল বিমল বতকহী ॥
কবিত ৰসিক ন ৰাম পদ নেহূ। তিন্হ কহঁ সুখদ হাস ৰস এহূ ॥
ভাষা ভনিতি ভোৰি মতি মোৰী। হঁসিবে জোগ হঁসেং নহিং খোৰী ॥
প্ৰভু পদ প্ৰীতি ন সামুঝি নীকী। তিন্হহি কথা সুনি লাগহি ফীকী ॥
হৰি হৰ পদ ৰতি মতি ন কুতৰকী। তিন্হ কহুঁ মধুৰ কথা ৰঘুৱৰ কী ॥
ৰাম ভগতি ভূষিত জিযঁ জানী। সুনিহহিং সুজন সৰাহি সুবানী ॥
কবি ন হোউঁ নহিং বচন প্ৰবীনূ। সকল কলা সব বিদ্যা হীনূ ॥
আখৰ অৰথ অলংকৃতি নানা। ছংদ প্ৰবংধ অনেক বিধানা ॥
ভাৱ ভেদ ৰস ভেদ অপাৰা। কবিত দোষ গুন বিবিধ প্ৰকাৰা ॥
কবিত বিবেক এক নহিং মোৰেং। সত্য কহউঁ লিখি কাগদ কোৰে ॥
দো. ভনিতি মোৰি সব গুন ৰহিত বিস্ৱ বিদিত গুন এক।
সো বিচাৰি সুনিহহিং সুমতি জিন্হ কেং বিমল বিৱেক ॥ ৯ ॥
এহি মহঁ ৰঘুপতি নাম উদাৰা। অতি পাৱন পুৰান শ্ৰুতি সাৰা ॥
মংগল ভৱন অমংগল হাৰী। উমা সহিত জেহি জপত পুৰাৰী ॥
ভনিতি বিচিত্ৰ সুকবি কৃত জোঊ। ৰাম নাম বিনু সোহ ন সোঊ ॥
বিধুবদনী সব ভাঁতি সঁৱাৰী। সোন ন বসন বিনা বৰ নাৰী ॥
সব গুন ৰহিত কুকবি কৃত বানী। ৰাম নাম জস অংকিত জানী ॥
সাদৰ কহহিং সুনহিং বুধ তাহী। মধুকৰ সৰিস সংত গুনগ্ৰাহী ॥
জদপি কবিত ৰস একউ নাহী। ৰাম প্ৰতাপ প্ৰকট এহি মাহীং ॥
সোই ভৰোস মোৰেং মন আৱা। কেহিং ন সুসংগ বডপ্পনু পাৱা ॥
ধূমউ তজই সহজ কৰুআঈ। অগৰু প্ৰসংগ সুগংধ বসাঈ ॥
ভনিতি ভদেস বস্তু ভলি বৰনী। ৰাম কথা জগ মংগল কৰনী ॥
ছং. মংগল কৰনি কলি মল হৰনি তুলসী কথা ৰঘুনাথ কী ॥
গতি কূৰ কবিতা সৰিত কী জ্যোং সৰিত পাৱন পাথ কী ॥
প্ৰভু সুজস সংগতি ভনিতি ভলি হোইহি সুজন মন ভাৱনী ॥
ভৱ অংগ ভূতি মসান কী সুমিৰত সুহাৱনি পাৱনী ॥
দো. প্ৰিয লাগিহি অতি সবহি মম ভনিতি ৰাম জস সংগ।
দাৰু বিচাৰু কি কৰই কোউ বংদিঅ মলয প্ৰসংগ ॥ ১০(ক) ॥
স্যাম সুৰভি পয বিসদ অতি গুনদ কৰহিং সব পান।
গিৰা গ্ৰাম্য সিয ৰাম জস গাৱহিং সুনহিং সুজান ॥ ১০(খ) ॥
মনি মানিক মুকুতা ছবি জৈসী। অহি গিৰি গজ সিৰ সোহ ন তৈসী ॥
নৃপ কিৰীট তৰুনী তনু পাঈ। লহহিং সকল সোভা অধিকাঈ ॥
তৈসেহিং সুকবি কবিত বুধ কহহীং। উপজহিং অনত অনত ছবি লহহীং ॥
ভগতি হেতু বিধি ভৱন বিহাঈ। সুমিৰত সাৰদ আৱতি ধাঈ ॥
ৰাম চৰিত সৰ বিনু অন্হৱাএঁ। সো শ্ৰম জাই ন কোটি উপাএঁ ॥
কবি কোবিদ অস হৃদযঁ বিচাৰী। গাৱহিং হৰি জস কলি মল হাৰী ॥
কীন্হেং প্ৰাকৃত জন গুন গানা। সিৰ ধুনি গিৰা লগত পছিতানা ॥
হৃদয সিংধু মতি সীপ সমানা। স্ৱাতি সাৰদা কহহিং সুজানা ॥
জৌং বৰষই বৰ বাৰি বিচাৰূ। হোহিং কবিত মুকুতামনি চাৰূ ॥
দো. জুগুতি বেধি পুনি পোহিঅহিং ৰামচৰিত বৰ তাগ।
পহিৰহিং সজ্জন বিমল উৰ সোভা অতি অনুৰাগ ॥ ১১ ॥
জে জনমে কলিকাল কৰালা। কৰতব বাযস বেষ মৰালা ॥
চলত কুপংথ বেদ মগ ছাঁডে। কপট কলেৱৰ কলি মল ভাঁডেং ॥
বংচক ভগত কহাই ৰাম কে। কিংকৰ কংচন কোহ কাম কে ॥
তিন্হ মহঁ প্ৰথম ৰেখ জগ মোৰী। ধীংগ ধৰমধ্ৱজ ধংধক ধোৰী ॥
জৌং অপনে অৱগুন সব কহঊঁ। বাঢই কথা পাৰ নহিং লহঊঁ ॥
তাতে মৈং অতি অলপ বখানে। থোৰে মহুঁ জানিহহিং সযানে ॥
সমুঝি বিবিধি বিধি বিনতী মোৰী। কোউ ন কথা সুনি দেইহি খোৰী ॥
এতেহু পৰ কৰিহহিং জে অসংকা। মোহি তে অধিক তে জড মতি ৰংকা ॥
কবি ন হোউঁ নহিং চতুৰ কহাৱউঁ। মতি অনুৰূপ ৰাম গুন গাৱউঁ ॥
কহঁ ৰঘুপতি কে চৰিত অপাৰা। কহঁ মতি মোৰি নিৰত সংসাৰা ॥
জেহিং মাৰুত গিৰি মেৰু উডাহীং। কহহু তূল কেহি লেখে মাহীং ॥
সমুঝত অমিত ৰাম প্ৰভুতাঈ। কৰত কথা মন অতি কদৰাঈ ॥
দো. সাৰদ সেস মহেস বিধি আগম নিগম পুৰান।
নেতি নেতি কহি জাসু গুন কৰহিং নিৰংতৰ গান ॥ ১২ ॥
সব জানত প্ৰভু প্ৰভুতা সোঈ। তদপি কহেং বিনু ৰহা ন কোঈ ॥
তহাঁ বেদ অস কাৰন ৰাখা। ভজন প্ৰভাউ ভাঁতি বহু ভাষা ॥
এক অনীহ অৰূপ অনামা। অজ সচ্চিদানংদ পৰ ধামা ॥
ব্যাপক বিস্ৱৰূপ ভগৱানা। তেহিং ধৰি দেহ চৰিত কৃত নানা ॥
সো কেৱল ভগতন হিত লাগী। পৰম কৃপাল প্ৰনত অনুৰাগী ॥
জেহি জন পৰ মমতা অতি ছোহূ। জেহিং কৰুনা কৰি কীন্হ ন কোহূ ॥
গঈ বহোৰ গৰীব নেৱাজূ। সৰল সবল সাহিব ৰঘুৰাজূ ॥
বুধ বৰনহিং হৰি জস অস জানী। কৰহি পুনীত সুফল নিজ বানী ॥
তেহিং বল মৈং ৰঘুপতি গুন গাথা। কহিহউঁ নাই ৰাম পদ মাথা ॥
মুনিন্হ প্ৰথম হৰি কীৰতি গাঈ। তেহিং মগ চলত সুগম মোহি ভাঈ ॥
দো. অতি অপাৰ জে সৰিত বৰ জৌং নৃপ সেতু কৰাহিং।
চঢি পিপীলিকউ পৰম লঘু বিনু শ্ৰম পাৰহি জাহিং ॥ ১৩ ॥
এহি প্ৰকাৰ বল মনহি দেখাঈ। কৰিহউঁ ৰঘুপতি কথা সুহাঈ ॥
ব্যাস আদি কবি পুংগৱ নানা। জিন্হ সাদৰ হৰি সুজস বখানা ॥
চৰন কমল বংদউঁ তিন্হ কেৰে। পুৰৱহুঁ সকল মনোৰথ মেৰে ॥
কলি কে কবিন্হ কৰউঁ পৰনামা। জিন্হ বৰনে ৰঘুপতি গুন গ্ৰামা ॥
জে প্ৰাকৃত কবি পৰম সযানে। ভাষাঁ জিন্হ হৰি চৰিত বখানে ॥
ভএ জে অহহিং জে হোইহহিং আগেং। প্ৰনৱউঁ সবহিং কপট সব ত্যাগেং ॥
হোহু প্ৰসন্ন দেহু বৰদানূ। সাধু সমাজ ভনিতি সনমানূ ॥
জো প্ৰবংধ বুধ নহিং আদৰহীং। সো শ্ৰম বাদি বাল কবি কৰহীং ॥
কীৰতি ভনিতি ভূতি ভলি সোঈ। সুৰসৰি সম সব কহঁ হিত হোঈ ॥
ৰাম সুকীৰতি ভনিতি ভদেসা। অসমংজস অস মোহি অঁদেসা ॥
তুম্হৰী কৃপা সুলভ সোউ মোৰে। সিঅনি সুহাৱনি টাট পটোৰে ॥
দো. সৰল কবিত কীৰতি বিমল সোই আদৰহিং সুজান।
সহজ বযৰ বিসৰাই ৰিপু জো সুনি কৰহিং বখান ॥ ১৪(ক) ॥
সো ন হোই বিনু বিমল মতি মোহি মতি বল অতি থোৰ।
কৰহু কৃপা হৰি জস কহউঁ পুনি পুনি কৰউঁ নিহোৰ ॥ ১৪(খ) ॥
কবি কোবিদ ৰঘুবৰ চৰিত মানস মংজু মৰাল।
বাল বিনয সুনি সুৰুচি লখি মোপৰ হোহু কৃপাল ॥ ১৪(গ) ॥
সো. বংদউঁ মুনি পদ কংজু ৰামাযন জেহিং নিৰমযউ।
সখৰ সুকোমল মংজু দোষ ৰহিত দূষন সহিত ॥ ১৪(ঘ) ॥
বংদউঁ চাৰিউ বেদ ভৱ বাৰিধি বোহিত সৰিস।
জিন্হহি ন সপনেহুঁ খেদ বৰনত ৰঘুবৰ বিসদ জসু ॥ ১৪(ঙ) ॥
বংদউঁ বিধি পদ ৰেনু ভৱ সাগৰ জেহি কীন্হ জহঁ।
সংত সুধা সসি ধেনু প্ৰগটে খল বিষ বাৰুনী ॥ ১৪(চ) ॥
দো. বিবুধ বিপ্ৰ বুধ গ্ৰহ চৰন বংদি কহউঁ কৰ জোৰি।
হোই প্ৰসন্ন পুৰৱহু সকল মংজু মনোৰথ মোৰি ॥ ১৪(ছ) ॥
পুনি বংদউঁ সাৰদ সুৰসৰিতা। জুগল পুনীত মনোহৰ চৰিতা ॥
মজ্জন পান পাপ হৰ একা। কহত সুনত এক হৰ অবিবেকা ॥
গুৰ পিতু মাতু মহেস ভৱানী। প্ৰনৱউঁ দীনবংধু দিন দানী ॥
সেৱক স্ৱামি সখা সিয পী কে। হিত নিৰুপধি সব বিধি তুলসীকে ॥
কলি বিলোকি জগ হিত হৰ গিৰিজা। সাবৰ মংত্ৰ জাল জিন্হ সিৰিজা ॥
অনমিল আখৰ অৰথ ন জাপূ। প্ৰগট প্ৰভাউ মহেস প্ৰতাপূ ॥
সো উমেস মোহি পৰ অনুকূলা। কৰিহিং কথা মুদ মংগল মূলা ॥
সুমিৰি সিৱা সিৱ পাই পসাঊ। বৰনউঁ ৰামচৰিত চিত চাঊ ॥
ভনিতি মোৰি সিৱ কৃপাঁ বিভাতী। সসি সমাজ মিলি মনহুঁ সুৰাতী ॥
জে এহি কথহি সনেহ সমেতা। কহিহহিং সুনিহহিং সমুঝি সচেতা ॥
হোইহহিং ৰাম চৰন অনুৰাগী। কলি মল ৰহিত সুমংগল ভাগী ॥
দো. সপনেহুঁ সাচেহুঁ মোহি পৰ জৌং হৰ গৌৰি পসাউ।
তৌ ফুৰ হোউ জো কহেউঁ সব ভাষা ভনিতি প্ৰভাউ ॥ ১৫ ॥
বংদউঁ অৱধ পুৰী অতি পাৱনি। সৰজূ সৰি কলি কলুষ নসাৱনি ॥
প্ৰনৱউঁ পুৰ নৰ নাৰি বহোৰী। মমতা জিন্হ পৰ প্ৰভুহি ন থোৰী ॥
সিয নিংদক অঘ ওঘ নসাএ। লোক বিসোক বনাই বসাএ ॥
বংদউঁ কৌসল্যা দিসি প্ৰাচী। কীৰতি জাসু সকল জগ মাচী ॥
প্ৰগটেউ জহঁ ৰঘুপতি সসি চাৰূ। বিস্ৱ সুখদ খল কমল তুসাৰূ ॥
দসৰথ ৰাউ সহিত সব ৰানী। সুকৃত সুমংগল মূৰতি মানী ॥
কৰউঁ প্ৰনাম কৰম মন বানী। কৰহু কৃপা সুত সেৱক জানী ॥
জিন্হহি বিৰচি বড ভযউ বিধাতা। মহিমা অৱধি ৰাম পিতু মাতা ॥
সো. বংদউঁ অৱধ ভুআল সত্য প্ৰেম জেহি ৰাম পদ।
বিছুৰত দীনদযাল প্ৰিয তনু তৃন ইৱ পৰিহৰেউ ॥ ১৬ ॥
প্ৰনৱউঁ পৰিজন সহিত বিদেহূ। জাহি ৰাম পদ গূঢ সনেহূ ॥
জোগ ভোগ মহঁ ৰাখেউ গোঈ। ৰাম বিলোকত প্ৰগটেউ সোঈ ॥
প্ৰনৱউঁ প্ৰথম ভৰত কে চৰনা। জাসু নেম ব্ৰত জাই ন বৰনা ॥
ৰাম চৰন পংকজ মন জাসূ। লুবুধ মধুপ ইৱ তজই ন পাসূ ॥
বংদউঁ লছিমন পদ জলজাতা। সীতল সুভগ ভগত সুখ দাতা ॥
ৰঘুপতি কীৰতি বিমল পতাকা। দংড সমান ভযউ জস জাকা ॥
সেষ সহস্ৰসীস জগ কাৰন। জো অৱতৰেউ ভূমি ভয টাৰন ॥
সদা সো সানুকূল ৰহ মো পৰ। কৃপাসিংধু সৌমিত্ৰি গুনাকৰ ॥
ৰিপুসূদন পদ কমল নমামী। সূৰ সুসীল ভৰত অনুগামী ॥
মহাৱীৰ বিনৱউঁ হনুমানা। ৰাম জাসু জস আপ বখানা ॥
সো. প্ৰনৱউঁ পৱনকুমাৰ খল বন পাৱক গ্যানধন।
জাসু হৃদয আগাৰ বসহিং ৰাম সৰ চাপ ধৰ ॥ ১৭ ॥
কপিপতি ৰীছ নিসাচৰ ৰাজা। অংগদাদি জে কীস সমাজা ॥
বংদউঁ সব কে চৰন সুহাএ। অধম সৰীৰ ৰাম জিন্হ পাএ ॥
ৰঘুপতি চৰন উপাসক জেতে। খগ মৃগ সুৰ নৰ অসুৰ সমেতে ॥
বংদউঁ পদ সৰোজ সব কেৰে। জে বিনু কাম ৰাম কে চেৰে ॥
সুক সনকাদি ভগত মুনি নাৰদ। জে মুনিবৰ বিগ্যান বিসাৰদ ॥
প্ৰনৱউঁ সবহিং ধৰনি ধৰি সীসা। কৰহু কৃপা জন জানি মুনীসা ॥
জনকসুতা জগ জননি জানকী। অতিসয প্ৰিয কৰুনা নিধান কী ॥
তাকে জুগ পদ কমল মনাৱউঁ। জাসু কৃপাঁ নিৰমল মতি পাৱউঁ ॥
পুনি মন বচন কৰ্ম ৰঘুনাযক। চৰন কমল বংদউঁ সব লাযক ॥
ৰাজিৱনযন ধৰেং ধনু সাযক। ভগত বিপতি ভংজন সুখ দাযক ॥
দো. গিৰা অৰথ জল বীচি সম কহিঅত ভিন্ন ন ভিন্ন।
বদউঁ সীতা ৰাম পদ জিন্হহি পৰম প্ৰিয খিন্ন ॥ ১৮ ॥
বংদউঁ নাম ৰাম ৰঘুৱৰ কো। হেতু কৃসানু ভানু হিমকৰ কো ॥
বিধি হৰি হৰময বেদ প্ৰান সো। অগুন অনূপম গুন নিধান সো ॥
মহামংত্ৰ জোই জপত মহেসূ। কাসীং মুকুতি হেতু উপদেসূ ॥
মহিমা জাসু জান গনৰাউ। প্ৰথম পূজিঅত নাম প্ৰভাঊ ॥
জান আদিকবি নাম প্ৰতাপূ। ভযউ সুদ্ধ কৰি উলটা জাপূ ॥
সহস নাম সম সুনি সিৱ বানী। জপি জেঈ পিয সংগ ভৱানী ॥
হৰষে হেতু হেৰি হৰ হী কো। কিয ভূষন তিয ভূষন তী কো ॥
নাম প্ৰভাউ জান সিৱ নীকো। কালকূট ফলু দীন্হ অমী কো ॥
দো. বৰষা ৰিতু ৰঘুপতি ভগতি তুলসী সালি সুদাস ॥
ৰাম নাম বৰ বৰন জুগ সাৱন ভাদৱ মাস ॥ ১৯ ॥
আখৰ মধুৰ মনোহৰ দোঊ। বৰন বিলোচন জন জিয জোঊ ॥
সুমিৰত সুলভ সুখদ সব কাহূ। লোক লাহু পৰলোক নিবাহূ ॥
কহত সুনত সুমিৰত সুঠি নীকে। ৰাম লখন সম প্ৰিয তুলসী কে ॥
বৰনত বৰন প্ৰীতি বিলগাতী। ব্ৰহ্ম জীৱ সম সহজ সঁঘাতী ॥
নৰ নাৰাযন সৰিস সুভ্ৰাতা। জগ পালক বিসেষি জন ত্ৰাতা ॥
ভগতি সুতিয কল কৰন বিভূষন। জগ হিত হেতু বিমল বিধু পূষন ।
স্ৱাদ তোষ সম সুগতি সুধা কে। কমঠ সেষ সম ধৰ বসুধা কে ॥
জন মন মংজু কংজ মধুকৰ সে। জীহ জসোমতি হৰি হলধৰ সে ॥
দো. একু ছত্ৰু একু মুকুটমনি সব বৰননি পৰ জোউ।
তুলসী ৰঘুবৰ নাম কে বৰন বিৰাজত দোউ ॥ ২০ ॥
সমুঝত সৰিস নাম অৰু নামী। প্ৰীতি পৰসপৰ প্ৰভু অনুগামী ॥
নাম ৰূপ দুই ঈস উপাধী। অকথ অনাদি সুসামুঝি সাধী ॥
কো বড ছোট কহত অপৰাধূ। সুনি গুন ভেদ সমুঝিহহিং সাধূ ॥
দেখিঅহিং ৰূপ নাম আধীনা। ৰূপ গ্যান নহিং নাম বিহীনা ॥
ৰূপ বিসেষ নাম বিনু জানেং। কৰতল গত ন পৰহিং পহিচানেং ॥
সুমিৰিঅ নাম ৰূপ বিনু দেখেং। আৱত হৃদযঁ সনেহ বিসেষেং ॥
নাম ৰূপ গতি অকথ কহানী। সমুঝত সুখদ ন পৰতি বখানী ॥
অগুন সগুন বিচ নাম সুসাখী। উভয প্ৰবোধক চতুৰ দুভাষী ॥
দো. ৰাম নাম মনিদীপ ধৰু জীহ দেহৰী দ্ৱাৰ।
তুলসী ভীতৰ বাহেৰহুঁ জৌং চাহসি উজিআৰ ॥ ২১ ॥
নাম জীহঁ জপি জাগহিং জোগী। বিৰতি বিৰংচি প্ৰপংচ বিযোগী ॥
ব্ৰহ্মসুখহি অনুভৱহিং অনূপা। অকথ অনাময নাম ন ৰূপা ॥
জানা চহহিং গূঢ গতি জেঊ। নাম জীহঁ জপি জানহিং তেঊ ॥
সাধক নাম জপহিং লয লাএঁ। হোহিং সিদ্ধ অনিমাদিক পাএঁ ॥
জপহিং নামু জন আৰত ভাৰী। মিটহিং কুসংকট হোহিং সুখাৰী ॥
ৰাম ভগত জগ চাৰি প্ৰকাৰা। সুকৃতী চাৰিউ অনঘ উদাৰা ॥
চহূ চতুৰ কহুঁ নাম অধাৰা। গ্যানী প্ৰভুহি বিসেষি পিআৰা ॥
চহুঁ জুগ চহুঁ শ্ৰুতি না প্ৰভাঊ। কলি বিসেষি নহিং আন উপাঊ ॥
দো. সকল কামনা হীন জে ৰাম ভগতি ৰস লীন।
নাম সুপ্ৰেম পিযূষ হদ তিন্হহুঁ কিএ মন মীন ॥ ২২ ॥
অগুন সগুন দুই ব্ৰহ্ম সৰূপা। অকথ অগাধ অনাদি অনূপা ॥
মোৰেং মত বড নামু দুহূ তেং। কিএ জেহিং জুগ নিজ বস নিজ বূতেং ॥
প্ৰোঢি সুজন জনি জানহিং জন কী। কহউঁ প্ৰতীতি প্ৰীতি ৰুচি মন কী ॥
একু দাৰুগত দেখিঅ একূ। পাৱক সম জুগ ব্ৰহ্ম বিবেকূ ॥
উভয অগম জুগ সুগম নাম তেং। কহেউঁ নামু বড ব্ৰহ্ম ৰাম তেং ॥
ব্যাপকু একু ব্ৰহ্ম অবিনাসী। সত চেতন ধন আনঁদ ৰাসী ॥
অস প্ৰভু হৃদযঁ অছত অবিকাৰী। সকল জীৱ জগ দীন দুখাৰী ॥
নাম নিৰূপন নাম জতন তেং। সোউ প্ৰগটত জিমি মোল ৰতন তেং ॥
দো. নিৰগুন তেং এহি ভাঁতি বড নাম প্ৰভাউ অপাৰ।
কহউঁ নামু বড ৰাম তেং নিজ বিচাৰ অনুসাৰ ॥ ২৩ ॥
ৰাম ভগত হিত নৰ তনু ধাৰী। সহি সংকট কিএ সাধু সুখাৰী ॥
নামু সপ্ৰেম জপত অনযাসা। ভগত হোহিং মুদ মংগল বাসা ॥
ৰাম এক তাপস তিয তাৰী। নাম কোটি খল কুমতি সুধাৰী ॥
ৰিষি হিত ৰাম সুকেতুসুতা কী। সহিত সেন সুত কীন্হ বিবাকী ॥
সহিত দোষ দুখ দাস দুৰাসা। দলই নামু জিমি ৰবি নিসি নাসা ॥
ভংজেউ ৰাম আপু ভৱ চাপূ। ভৱ ভয ভংজন নাম প্ৰতাপূ ॥
দংডক বনু প্ৰভু কীন্হ সুহাৱন। জন মন অমিত নাম কিএ পাৱন ॥ ।
নিসিচৰ নিকৰ দলে ৰঘুনংদন। নামু সকল কলি কলুষ নিকংদন ॥
দো. সবৰী গীধ সুসেৱকনি সুগতি দীন্হি ৰঘুনাথ।
নাম উধাৰে অমিত খল বেদ বিদিত গুন গাথ ॥ ২৪ ॥
ৰাম সুকংঠ বিভীষন দোঊ। ৰাখে সৰন জান সবু কোঊ ॥
নাম গৰীব অনেক নেৱাজে। লোক বেদ বৰ বিৰিদ বিৰাজে ॥
ৰাম ভালু কপি কটকু বটোৰা। সেতু হেতু শ্ৰমু কীন্হ ন থোৰা ॥
নামু লেত ভৱসিংধু সুখাহীং। কৰহু বিচাৰু সুজন মন মাহীং ॥
ৰাম সকুল ৰন ৰাৱনু মাৰা। সীয সহিত নিজ পুৰ পগু ধাৰা ॥
ৰাজা ৰামু অৱধ ৰজধানী। গাৱত গুন সুৰ মুনি বৰ বানী ॥
সেৱক সুমিৰত নামু সপ্ৰীতী। বিনু শ্ৰম প্ৰবল মোহ দলু জীতী ॥
ফিৰত সনেহঁ মগন সুখ অপনেং। নাম প্ৰসাদ সোচ নহিং সপনেং ॥
দো. ব্ৰহ্ম ৰাম তেং নামু বড বৰ দাযক বৰ দানি।
ৰামচৰিত সত কোটি মহঁ লিয মহেস জিযঁ জানি ॥ ২৫ ॥
মাসপাৰাযণ, পহলা ৱিশ্ৰাম
নাম প্ৰসাদ সংভু অবিনাসী। সাজু অমংগল মংগল ৰাসী ॥
সুক সনকাদি সিদ্ধ মুনি জোগী। নাম প্ৰসাদ ব্ৰহ্মসুখ ভোগী ॥
নাৰদ জানেউ নাম প্ৰতাপূ। জগ প্ৰিয হৰি হৰি হৰ প্ৰিয আপূ ॥
নামু জপত প্ৰভু কীন্হ প্ৰসাদূ। ভগত সিৰোমনি ভে প্ৰহলাদূ ॥
ধ্ৰুৱঁ সগলানি জপেউ হৰি নাঊঁ। পাযউ অচল অনূপম ঠাঊঁ ॥
সুমিৰি পৱনসুত পাৱন নামূ। অপনে বস কৰি ৰাখে ৰামূ ॥
অপতু অজামিলু গজু গনিকাঊ। ভএ মুকুত হৰি নাম প্ৰভাঊ ॥
কহৌং কহাঁ লগি নাম বডাঈ। ৰামু ন সকহিং নাম গুন গাঈ ॥
দো. নামু ৰাম কো কলপতৰু কলি কল্যান নিৱাসু।
জো সুমিৰত ভযো ভাঁগ তেং তুলসী তুলসীদাসু ॥ ২৬ ॥
চহুঁ জুগ তীনি কাল তিহুঁ লোকা। ভএ নাম জপি জীৱ বিসোকা ॥
বেদ পুৰান সংত মত এহূ। সকল সুকৃত ফল ৰাম সনেহূ ॥
ধ্যানু প্ৰথম জুগ মখবিধি দূজেং। দ্ৱাপৰ পৰিতোষত প্ৰভু পূজেং ॥
কলি কেৱল মল মূল মলীনা। পাপ পযোনিধি জন জন মীনা ॥
নাম কামতৰু কাল কৰালা। সুমিৰত সমন সকল জগ জালা ॥
ৰাম নাম কলি অভিমত দাতা। হিত পৰলোক লোক পিতু মাতা ॥
নহিং কলি কৰম ন ভগতি বিবেকূ। ৰাম নাম অৱলংবন একূ ॥
কালনেমি কলি কপট নিধানূ। নাম সুমতি সমৰথ হনুমানূ ॥
দো. ৰাম নাম নৰকেসৰী কনককসিপু কলিকাল।
জাপক জন প্ৰহলাদ জিমি পালিহি দলি সুৰসাল ॥ ২৭ ॥
ভাযঁ কুভাযঁ অনখ আলসহূঁ। নাম জপত মংগল দিসি দসহূঁ ॥
সুমিৰি সো নাম ৰাম গুন গাথা। কৰউঁ নাই ৰঘুনাথহি মাথা ॥
মোৰি সুধাৰিহি সো সব ভাঁতী। জাসু কৃপা নহিং কৃপাঁ অঘাতী ॥
ৰাম সুস্ৱামি কুসেৱকু মোসো। নিজ দিসি দৈখি দযানিধি পোসো ॥
লোকহুঁ বেদ সুসাহিব ৰীতীং। বিনয সুনত পহিচানত প্ৰীতী ॥
গনী গৰীব গ্ৰামনৰ নাগৰ। পংডিত মূঢ মলীন উজাগৰ ॥
সুকবি কুকবি নিজ মতি অনুহাৰী। নৃপহি সৰাহত সব নৰ নাৰী ॥
সাধু সুজান সুসীল নৃপালা। ঈস অংস ভৱ পৰম কৃপালা ॥
সুনি সনমানহিং সবহি সুবানী। ভনিতি ভগতি নতি গতি পহিচানী ॥
যহ প্ৰাকৃত মহিপাল সুভাঊ। জান সিৰোমনি কোসলৰাঊ ॥
ৰীঝত ৰাম সনেহ নিসোতেং। কো জগ মংদ মলিনমতি মোতেং ॥
দো. সঠ সেৱক কী প্ৰীতি ৰুচি ৰখিহহিং ৰাম কৃপালু।
উপল কিএ জলজান জেহিং সচিৱ সুমতি কপি ভালু ॥ ২৮(ক) ॥
হৌহু কহাৱত সবু কহত ৰাম সহত উপহাস।
সাহিব সীতানাথ সো সেৱক তুলসীদাস ॥ ২৮(খ) ॥
অতি বডি মোৰি ঢিঠাঈ খোৰী। সুনি অঘ নৰকহুঁ নাক সকোৰী ॥
সমুঝি সহম মোহি অপডৰ অপনেং। সো সুধি ৰাম কীন্হি নহিং সপনেং ॥
সুনি অৱলোকি সুচিত চখ চাহী। ভগতি মোৰি মতি স্ৱামি সৰাহী ॥
কহত নসাই হোই হিযঁ নীকী। ৰীঝত ৰাম জানি জন জী কী ॥
ৰহতি ন প্ৰভু চিত চূক কিএ কী। কৰত সুৰতি সয বাৰ হিএ কী ॥
জেহিং অঘ বধেউ ব্যাধ জিমি বালী। ফিৰি সুকংঠ সোই কীন্হ কুচালী ॥
সোই কৰতূতি বিভীষন কেৰী। সপনেহুঁ সো ন ৰাম হিযঁ হেৰী ॥
তে ভৰতহি ভেংটত সনমানে। ৰাজসভাঁ ৰঘুবীৰ বখানে ॥
দো. প্ৰভু তৰু তৰ কপি ডাৰ পৰ তে কিএ আপু সমান ॥
তুলসী কহূঁ ন ৰাম সে সাহিব সীলনিধান ॥ ২৯(ক) ॥
ৰাম নিকাঈং ৰাৱৰী হৈ সবহী কো নীক।
জোং যহ সাঁচী হৈ সদা তৌ নীকো তুলসীক ॥ ২৯(খ) ॥
এহি বিধি নিজ গুন দোষ কহি সবহি বহুৰি সিৰু নাই।
বৰনউঁ ৰঘুবৰ বিসদ জসু সুনি কলি কলুষ নসাই ॥ ২৯(গ) ॥
জাগবলিক জো কথা সুহাঈ। ভৰদ্ৱাজ মুনিবৰহি সুনাঈ ॥
কহিহউঁ সোই সংবাদ বখানী। সুনহুঁ সকল সজ্জন সুখু মানী ॥
সংভু কীন্হ যহ চৰিত সুহাৱা। বহুৰি কৃপা কৰি উমহি সুনাৱা ॥
সোই সিৱ কাগভুসুংডিহি দীন্হা। ৰাম ভগত অধিকাৰী চীন্হা ॥
তেহি সন জাগবলিক পুনি পাৱা। তিন্হ পুনি ভৰদ্ৱাজ প্ৰতি গাৱা ॥
তে শ্ৰোতা বকতা সমসীলা। সৱঁদৰসী জানহিং হৰিলীলা ॥
জানহিং তীনি কাল নিজ গ্যানা। কৰতল গত আমলক সমানা ॥
ঔৰউ জে হৰিভগত সুজানা। কহহিং সুনহিং সমুঝহিং বিধি নানা ॥
দো. মৈ পুনি নিজ গুৰ সন সুনী কথা সো সূকৰখেত।
সমুঝী নহি তসি বালপন তব অতি ৰহেউঁ অচেত ॥ ৩০(ক) ॥
শ্ৰোতা বকতা গ্যাননিধি কথা ৰাম কৈ গূঢ।
কিমি সমুঝৌং মৈ জীৱ জড কলি মল গ্ৰসিত বিমূঢ ॥ ৩০(খ)
তদপি কহী গুৰ বাৰহিং বাৰা। সমুঝি পৰী কছু মতি অনুসাৰা ॥
ভাষাবদ্ধ কৰবি মৈং সোঈ। মোৰেং মন প্ৰবোধ জেহিং হোঈ ॥
জস কছু বুধি বিবেক বল মেৰেং। তস কহিহউঁ হিযঁ হৰি কে প্ৰেৰেং ॥
নিজ সংদেহ মোহ ভ্ৰম হৰনী। কৰউঁ কথা ভৱ সৰিতা তৰনী ॥
বুধ বিশ্ৰাম সকল জন ৰংজনি। ৰামকথা কলি কলুষ বিভংজনি ॥
ৰামকথা কলি পংনগ ভৰনী। পুনি বিবেক পাৱক কহুঁ অৰনী ॥
ৰামকথা কলি কামদ গাঈ। সুজন সজীৱনি মূৰি সুহাঈ ॥
সোই বসুধাতল সুধা তৰংগিনি। ভয ভংজনি ভ্ৰম ভেক ভুঅংগিনি ॥
অসুৰ সেন সম নৰক নিকংদিনি। সাধু বিবুধ কুল হিত গিৰিনংদিনি ॥
সংত সমাজ পযোধি ৰমা সী। বিস্ৱ ভাৰ ভৰ অচল ছমা সী ॥
জম গন মুহঁ মসি জগ জমুনা সী। জীৱন মুকুতি হেতু জনু কাসী ॥
ৰামহি প্ৰিয পাৱনি তুলসী সী। তুলসিদাস হিত হিযঁ হুলসী সী ॥
সিৱপ্ৰয মেকল সৈল সুতা সী। সকল সিদ্ধি সুখ সংপতি ৰাসী ॥
সদগুন সুৰগন অংব অদিতি সী। ৰঘুবৰ ভগতি প্ৰেম পৰমিতি সী ॥
দো. ৰাম কথা মংদাকিনী চিত্ৰকূট চিত চাৰু।
তুলসী সুভগ সনেহ বন সিয ৰঘুবীৰ বিহাৰু ॥ ৩১ ॥
ৰাম চৰিত চিংতামনি চাৰূ। সংত সুমতি তিয সুভগ সিংগাৰূ ॥
জগ মংগল গুন গ্ৰাম ৰাম কে। দানি মুকুতি ধন ধৰম ধাম কে ॥
সদগুৰ গ্যান বিৰাগ জোগ কে। বিবুধ বৈদ ভৱ ভীম ৰোগ কে ॥
জননি জনক সিয ৰাম প্ৰেম কে। বীজ সকল ব্ৰত ধৰম নেম কে ॥
সমন পাপ সংতাপ সোক কে। প্ৰিয পালক পৰলোক লোক কে ॥
সচিৱ সুভট ভূপতি বিচাৰ কে। কুংভজ লোভ উদধি অপাৰ কে ॥
কাম কোহ কলিমল কৰিগন কে। কেহৰি সাৱক জন মন বন কে ॥
অতিথি পূজ্য প্ৰিযতম পুৰাৰি কে। কামদ ঘন দাৰিদ দৱাৰি কে ॥
মংত্ৰ মহামনি বিষয ব্যাল কে। মেটত কঠিন কুঅংক ভাল কে ॥
হৰন মোহ তম দিনকৰ কৰ সে। সেৱক সালি পাল জলধৰ সে ॥
অভিমত দানি দেৱতৰু বৰ সে। সেৱত সুলভ সুখদ হৰি হৰ সে ॥
সুকবি সৰদ নভ মন উডগন সে। ৰামভগত জন জীৱন ধন সে ॥
সকল সুকৃত ফল ভূৰি ভোগ সে। জগ হিত নিৰুপধি সাধু লোগ সে ॥
সেৱক মন মানস মৰাল সে। পাৱক গংগ তংৰগ মাল সে ॥
দো. কুপথ কুতৰক কুচালি কলি কপট দংভ পাষংড।
দহন ৰাম গুন গ্ৰাম জিমি ইংধন অনল প্ৰচংড ॥ ৩২(ক) ॥
ৰামচৰিত ৰাকেস কৰ সৰিস সুখদ সব কাহু।
সজ্জন কুমুদ চকোৰ চিত হিত বিসেষি বড লাহু ॥ ৩২(খ) ॥
কীন্হি প্ৰস্ন জেহি ভাঁতি ভৱানী। জেহি বিধি সংকৰ কহা বখানী ॥
সো সব হেতু কহব মৈং গাঈ। কথাপ্ৰবংধ বিচিত্ৰ বনাঈ ॥
জেহি যহ কথা সুনী নহিং হোঈ। জনি আচৰজু কৰৈং সুনি সোঈ ॥
কথা অলৌকিক সুনহিং জে গ্যানী। নহিং আচৰজু কৰহিং অস জানী ॥
ৰামকথা কৈ মিতি জগ নাহীং। অসি প্ৰতীতি তিন্হ কে মন মাহীং ॥
নানা ভাঁতি ৰাম অৱতাৰা। ৰামাযন সত কোটি অপাৰা ॥
কলপভেদ হৰিচৰিত সুহাএ। ভাঁতি অনেক মুনীসন্হ গাএ ॥
কৰিঅ ন সংসয অস উৰ আনী। সুনিঅ কথা সাৰদ ৰতি মানী ॥
দো. ৰাম অনংত অনংত গুন অমিত কথা বিস্তাৰ।
সুনি আচৰজু ন মানিহহিং জিন্হ কেং বিমল বিচাৰ ॥ ৩৩ ॥
এহি বিধি সব সংসয কৰি দূৰী। সিৰ ধৰি গুৰ পদ পংকজ ধূৰী ॥
পুনি সবহী বিনৱউঁ কৰ জোৰী। কৰত কথা জেহিং লাগ ন খোৰী ॥
সাদৰ সিৱহি নাই অব মাথা। বৰনউঁ বিসদ ৰাম গুন গাথা ॥
সংবত সোৰহ সৈ একতীসা। কৰউঁ কথা হৰি পদ ধৰি সীসা ॥
নৌমী ভৌম বাৰ মধু মাসা। অৱধপুৰীং যহ চৰিত প্ৰকাসা ॥
জেহি দিন ৰাম জনম শ্ৰুতি গাৱহিং। তীৰথ সকল তহাঁ চলি আৱহিং ॥
অসুৰ নাগ খগ নৰ মুনি দেৱা। আই কৰহিং ৰঘুনাযক সেৱা ॥
জন্ম মহোত্সৱ ৰচহিং সুজানা। কৰহিং ৰাম কল কীৰতি গানা ॥
দো. মজ্জহি সজ্জন বৃংদ বহু পাৱন সৰজূ নীৰ।
জপহিং ৰাম ধৰি ধ্যান উৰ সুংদৰ স্যাম সৰীৰ ॥ ৩৪ ॥
দৰস পৰস মজ্জন অৰু পানা। হৰই পাপ কহ বেদ পুৰানা ॥
নদী পুনীত অমিত মহিমা অতি। কহি ন সকই সাৰদ বিমলমতি ॥
ৰাম ধামদা পুৰী সুহাৱনি। লোক সমস্ত বিদিত অতি পাৱনি ॥
চাৰি খানি জগ জীৱ অপাৰা। অৱধ তজে তনু নহি সংসাৰা ॥
সব বিধি পুৰী মনোহৰ জানী। সকল সিদ্ধিপ্ৰদ মংগল খানী ॥
বিমল কথা কৰ কীন্হ অৰংভা। সুনত নসাহিং কাম মদ দংভা ॥
ৰামচৰিতমানস এহি নামা। সুনত শ্ৰৱন পাইঅ বিশ্ৰামা ॥
মন কৰি ৱিষয অনল বন জৰঈ। হোই সুখী জৌ এহিং সৰ পৰঈ ॥
ৰামচৰিতমানস মুনি ভাৱন। বিৰচেউ সংভু সুহাৱন পাৱন ॥
ত্ৰিবিধ দোষ দুখ দাৰিদ দাৱন। কলি কুচালি কুলি কলুষ নসাৱন ॥
ৰচি মহেস নিজ মানস ৰাখা। পাই সুসমউ সিৱা সন ভাষা ॥
তাতেং ৰামচৰিতমানস বৰ। ধৰেউ নাম হিযঁ হেৰি হৰষি হৰ ॥
কহউঁ কথা সোই সুখদ সুহাঈ। সাদৰ সুনহু সুজন মন লাঈ ॥
দো. জস মানস জেহি বিধি ভযউ জগ প্ৰচাৰ জেহি হেতু।
অব সোই কহউঁ প্ৰসংগ সব সুমিৰি উমা বৃষকেতু ॥ ৩৫ ॥
সংভু প্ৰসাদ সুমতি হিযঁ হুলসী। ৰামচৰিতমানস কবি তুলসী ॥
কৰই মনোহৰ মতি অনুহাৰী। সুজন সুচিত সুনি লেহু সুধাৰী ॥
সুমতি ভূমি থল হৃদয অগাধূ। বেদ পুৰান উদধি ঘন সাধূ ॥
বৰষহিং ৰাম সুজস বৰ বাৰী। মধুৰ মনোহৰ মংগলকাৰী ॥
লীলা সগুন জো কহহিং বখানী। সোই স্ৱচ্ছতা কৰই মল হানী ॥
প্ৰেম ভগতি জো বৰনি ন জাঈ। সোই মধুৰতা সুসীতলতাঈ ॥
সো জল সুকৃত সালি হিত হোঈ। ৰাম ভগত জন জীৱন সোঈ ॥
মেধা মহি গত সো জল পাৱন। সকিলি শ্ৰৱন মগ চলেউ সুহাৱন ॥
ভৰেউ সুমানস সুথল থিৰানা। সুখদ সীত ৰুচি চাৰু চিৰানা ॥
দো. সুঠি সুংদৰ সংবাদ বৰ বিৰচে বুদ্ধি বিচাৰি।
তেই এহি পাৱন সুভগ সৰ ঘাট মনোহৰ চাৰি ॥ ৩৬ ॥
সপ্ত প্ৰবন্ধ সুভগ সোপানা। গ্যান নযন নিৰখত মন মানা ॥
ৰঘুপতি মহিমা অগুন অবাধা। বৰনব সোই বৰ বাৰি অগাধা ॥
ৰাম সীয জস সলিল সুধাসম। উপমা বীচি বিলাস মনোৰম ॥
পুৰইনি সঘন চাৰু চৌপাঈ। জুগুতি মংজু মনি সীপ সুহাঈ ॥
ছংদ সোৰঠা সুংদৰ দোহা। সোই বহুৰংগ কমল কুল সোহা ॥
অৰথ অনূপ সুমাৱ সুভাসা। সোই পৰাগ মকৰংদ সুবাসা ॥
সুকৃত পুংজ মংজুল অলি মালা। গ্যান বিৰাগ বিচাৰ মৰালা ॥
ধুনি অৱৰেব কবিত গুন জাতী। মীন মনোহৰ তে বহুভাঁতী ॥
অৰথ ধৰম কামাদিক চাৰী। কহব গ্যান বিগ্যান বিচাৰী ॥
নৱ ৰস জপ তপ জোগ বিৰাগা। তে সব জলচৰ চাৰু তডাগা ॥
সুকৃতী সাধু নাম গুন গানা। তে বিচিত্ৰ জল বিহগ সমানা ॥
সংতসভা চহুঁ দিসি অৱঁৰাঈ। শ্ৰদ্ধা ৰিতু বসংত সম গাঈ ॥
ভগতি নিৰুপন বিবিধ বিধানা। ছমা দযা দম লতা বিতানা ॥
সম জম নিযম ফূল ফল গ্যানা। হৰি পত ৰতি ৰস বেদ বখানা ॥
ঔৰউ কথা অনেক প্ৰসংগা। তেই সুক পিক বহুবৰন বিহংগা ॥
দো. পুলক বাটিকা বাগ বন সুখ সুবিহংগ বিহাৰু।
মালী সুমন সনেহ জল সীংচত লোচন চাৰু ॥ ৩৭ ॥
জে গাৱহিং যহ চৰিত সঁভাৰে। তেই এহি তাল চতুৰ ৰখৱাৰে ॥
সদা সুনহিং সাদৰ নৰ নাৰী। তেই সুৰবৰ মানস অধিকাৰী ॥
অতি খল জে বিষঈ বগ কাগা। এহিং সৰ নিকট ন জাহিং অভাগা ॥
সংবুক ভেক সেৱাৰ সমানা। ইহাঁ ন বিষয কথা ৰস নানা ॥
তেহি কাৰন আৱত হিযঁ হাৰে। কামী কাক বলাক বিচাৰে ॥
আৱত এহিং সৰ অতি কঠিনাঈ। ৰাম কৃপা বিনু আই ন জাঈ ॥
কঠিন কুসংগ কুপংথ কৰালা। তিন্হ কে বচন বাঘ হৰি ব্যালা ॥
গৃহ কাৰজ নানা জংজালা। তে অতি দুৰ্গম সৈল বিসালা ॥
বন বহু বিষম মোহ মদ মানা। নদীং কুতৰ্ক ভযংকৰ নানা ॥
দো. জে শ্ৰদ্ধা সংবল ৰহিত নহি সংতন্হ কৰ সাথ।
তিন্হ কহুঁ মানস অগম অতি জিন্হহি ন প্ৰিয ৰঘুনাথ ॥ ৩৮ ॥
জৌং কৰি কষ্ট জাই পুনি কোঈ। জাতহিং নীংদ জুডাঈ হোঈ ॥
জডতা জাড বিষম উৰ লাগা। গএহুঁ ন মজ্জন পাৱ অভাগা ॥
কৰি ন জাই সৰ মজ্জন পানা। ফিৰি আৱই সমেত অভিমানা ॥
জৌং বহোৰি কোউ পূছন আৱা। সৰ নিংদা কৰি তাহি বুঝাৱা ॥
সকল বিঘ্ন ব্যাপহি নহিং তেহী। ৰাম সুকৃপাঁ বিলোকহিং জেহী ॥
সোই সাদৰ সৰ মজ্জনু কৰঈ। মহা ঘোৰ ত্ৰযতাপ ন জৰঈ ॥
তে নৰ যহ সৰ তজহিং ন কাঊ। জিন্হ কে ৰাম চৰন ভল ভাঊ ॥
জো নহাই চহ এহিং সৰ ভাঈ। সো সতসংগ কৰউ মন লাঈ ॥
অস মানস মানস চখ চাহী। ভই কবি বুদ্ধি বিমল অৱগাহী ॥
ভযউ হৃদযঁ আনংদ উছাহূ। উমগেউ প্ৰেম প্ৰমোদ প্ৰবাহূ ॥
চলী সুভগ কবিতা সৰিতা সো। ৰাম বিমল জস জল ভৰিতা সো ॥
সৰজূ নাম সুমংগল মূলা। লোক বেদ মত মংজুল কূলা ॥
নদী পুনীত সুমানস নংদিনি। কলিমল তৃন তৰু মূল নিকংদিনি ॥
দো. শ্ৰোতা ত্ৰিবিধ সমাজ পুৰ গ্ৰাম নগৰ দুহুঁ কূল।
সংতসভা অনুপম অৱধ সকল সুমংগল মূল ॥ ৩৯ ॥
ৰামভগতি সুৰসৰিতহি জাঈ। মিলী সুকীৰতি সৰজু সুহাঈ ॥
সানুজ ৰাম সমৰ জসু পাৱন। মিলেউ মহানদু সোন সুহাৱন ॥
জুগ বিচ ভগতি দেৱধুনি ধাৰা। সোহতি সহিত সুবিৰতি বিচাৰা ॥
ত্ৰিবিধ তাপ ত্ৰাসক তিমুহানী। ৰাম সৰুপ সিংধু সমুহানী ॥
মানস মূল মিলী সুৰসৰিহী। সুনত সুজন মন পাৱন কৰিহী ॥
বিচ বিচ কথা বিচিত্ৰ বিভাগা। জনু সৰি তীৰ তীৰ বন বাগা ॥
উমা মহেস বিবাহ বৰাতী। তে জলচৰ অগনিত বহুভাঁতী ॥
ৰঘুবৰ জনম অনংদ বধাঈ। ভৱঁৰ তৰংগ মনোহৰতাঈ ॥
দো. বালচৰিত চহু বংধু কে বনজ বিপুল বহুৰংগ।
নৃপ ৰানী পৰিজন সুকৃত মধুকৰ বাৰিবিহংগ ॥ ৪০ ॥
সীয স্ৱযংবৰ কথা সুহাঈ। সৰিত সুহাৱনি সো ছবি ছাঈ ॥
নদী নাৱ পটু প্ৰস্ন অনেকা। কেৱট কুসল উতৰ সবিবেকা ॥
সুনি অনুকথন পৰস্পৰ হোঈ। পথিক সমাজ সোহ সৰি সোঈ ॥
ঘোৰ ধাৰ ভৃগুনাথ ৰিসানী। ঘাট সুবদ্ধ ৰাম বৰ বানী ॥
সানুজ ৰাম বিবাহ উছাহূ। সো সুভ উমগ সুখদ সব কাহূ ॥
কহত সুনত হৰষহিং পুলকাহীং। তে সুকৃতী মন মুদিত নহাহীং ॥
ৰাম তিলক হিত মংগল সাজা। পৰব জোগ জনু জুৰে সমাজা ॥
কাঈ কুমতি কেকঈ কেৰী। পৰী জাসু ফল বিপতি ঘনেৰী ॥
দো. সমন অমিত উতপাত সব ভৰতচৰিত জপজাগ।
কলি অঘ খল অৱগুন কথন তে জলমল বগ কাগ ॥ ৪১ ॥
কীৰতি সৰিত ছহূঁ ৰিতু ৰূৰী। সময সুহাৱনি পাৱনি ভূৰী ॥
হিম হিমসৈলসুতা সিৱ ব্যাহূ। সিসিৰ সুখদ প্ৰভু জনম উছাহূ ॥
বৰনব ৰাম বিবাহ সমাজূ। সো মুদ মংগলময ৰিতুৰাজূ ॥
গ্ৰীষম দুসহ ৰাম বনগৱনূ। পংথকথা খৰ আতপ পৱনূ ॥
বৰষা ঘোৰ নিসাচৰ ৰাৰী। সুৰকুল সালি সুমংগলকাৰী ॥
ৰাম ৰাজ সুখ বিনয বডাঈ। বিসদ সুখদ সোই সৰদ সুহাঈ ॥
সতী সিৰোমনি সিয গুনগাথা। সোই গুন অমল অনূপম পাথা ॥
ভৰত সুভাউ সুসীতলতাঈ। সদা একৰস বৰনি ন জাঈ ॥
দো. অৱলোকনি বোলনি মিলনি প্ৰীতি পৰসপৰ হাস।
ভাযপ ভলি চহু বংধু কী জল মাধুৰী সুবাস ॥ ৪২ ॥
আৰতি বিনয দীনতা মোৰী। লঘুতা ললিত সুবাৰি ন থোৰী ॥
অদভুত সলিল সুনত গুনকাৰী। আস পিআস মনোমল হাৰী ॥
ৰাম সুপ্ৰেমহি পোষত পানী। হৰত সকল কলি কলুষ গলানৌ ॥
ভৱ শ্ৰম সোষক তোষক তোষা। সমন দুৰিত দুখ দাৰিদ দোষা ॥
কাম কোহ মদ মোহ নসাৱন। বিমল বিবেক বিৰাগ বঢাৱন ॥
সাদৰ মজ্জন পান কিএ তেং। মিটহিং পাপ পৰিতাপ হিএ তেং ॥
জিন্হ এহি বাৰি ন মানস ধোএ। তে কাযৰ কলিকাল বিগোএ ॥
তৃষিত নিৰখি ৰবি কৰ ভৱ বাৰী। ফিৰিহহি মৃগ জিমি জীৱ দুখাৰী ॥
দো. মতি অনুহাৰি সুবাৰি গুন গনি মন অন্হৱাই।
সুমিৰি ভৱানী সংকৰহি কহ কবি কথা সুহাই ॥ ৪৩(ক) ॥
অব ৰঘুপতি পদ পংকৰুহ হিযঁ ধৰি পাই প্ৰসাদ ।
কহউঁ জুগল মুনিবৰ্জ কৰ মিলন সুভগ সংবাদ ॥ ৪৩(খ) ॥
ভৰদ্ৱাজ মুনি বসহিং প্ৰযাগা। তিন্হহি ৰাম পদ অতি অনুৰাগা ॥
তাপস সম দম দযা নিধানা। পৰমাৰথ পথ পৰম সুজানা ॥
মাঘ মকৰগত ৰবি জব হোঈ। তীৰথপতিহিং আৱ সব কোঈ ॥
দেৱ দনুজ কিংনৰ নৰ শ্ৰেনী। সাদৰ মজ্জহিং সকল ত্ৰিবেনীং ॥
পূজহি মাধৱ পদ জলজাতা। পৰসি অখয বটু হৰষহিং গাতা ॥
ভৰদ্ৱাজ আশ্ৰম অতি পাৱন। পৰম ৰম্য মুনিবৰ মন ভাৱন ॥
তহাঁ হোই মুনি ৰিষয সমাজা। জাহিং জে মজ্জন তীৰথৰাজা ॥
মজ্জহিং প্ৰাত সমেত উছাহা। কহহিং পৰসপৰ হৰি গুন গাহা ॥
দো. ব্ৰহ্ম নিৰূপম ধৰম বিধি বৰনহিং তত্ত্ৱ বিভাগ।
কহহিং ভগতি ভগৱংত কৈ সংজুত গ্যান বিৰাগ ॥ ৪৪ ॥
এহি প্ৰকাৰ ভৰি মাঘ নহাহীং। পুনি সব নিজ নিজ আশ্ৰম জাহীং ॥
প্ৰতি সংবত অতি হোই অনংদা। মকৰ মজ্জি গৱনহিং মুনিবৃংদা ॥
এক বাৰ ভৰি মকৰ নহাএ। সব মুনীস আশ্ৰমন্হ সিধাএ ॥
জগবালিক মুনি পৰম বিবেকী। ভৰৱ্দাজ ৰাখে পদ টেকী ॥
সাদৰ চৰন সৰোজ পখাৰে। অতি পুনীত আসন বৈঠাৰে ॥
কৰি পূজা মুনি সুজস বখানী। বোলে অতি পুনীত মৃদু বানী ॥
নাথ এক সংসউ বড মোৰেং। কৰগত বেদতত্ৱ সবু তোৰেং ॥
কহত সো মোহি লাগত ভয লাজা। জৌ ন কহউঁ বড হোই অকাজা ॥
দো. সংত কহহি অসি নীতি প্ৰভু শ্ৰুতি পুৰান মুনি গাৱ।
হোই ন বিমল বিবেক উৰ গুৰ সন কিএঁ দুৰাৱ ॥ ৪৫ ॥
অস বিচাৰি প্ৰগটউঁ নিজ মোহূ। হৰহু নাথ কৰি জন পৰ ছোহূ ॥
ৰাস নাম কৰ অমিত প্ৰভাৱা। সংত পুৰান উপনিষদ গাৱা ॥
সংতত জপত সংভু অবিনাসী। সিৱ ভগৱান গ্যান গুন ৰাসী ॥
আকৰ চাৰি জীৱ জগ অহহীং। কাসীং মৰত পৰম পদ লহহীং ॥
সোঽপি ৰাম মহিমা মুনিৰাযা। সিৱ উপদেসু কৰত কৰি দাযা ॥
ৰামু কৱন প্ৰভু পূছউঁ তোহী। কহিঅ বুঝাই কৃপানিধি মোহী ॥
এক ৰাম অৱধেস কুমাৰা। তিন্হ কৰ চৰিত বিদিত সংসাৰা ॥
নাৰি বিৰহঁ দুখু লহেউ অপাৰা। ভযহু ৰোষু ৰন ৰাৱনু মাৰা ॥
দো. প্ৰভু সোই ৰাম কি অপৰ কোউ জাহি জপত ত্ৰিপুৰাৰি।
সত্যধাম সৰ্বগ্য তুম্হ কহহু বিবেকু বিচাৰি ॥ ৪৬ ॥
জৈসে মিটৈ মোৰ ভ্ৰম ভাৰী। কহহু সো কথা নাথ বিস্তাৰী ॥
জাগবলিক বোলে মুসুকাঈ। তুম্হহি বিদিত ৰঘুপতি প্ৰভুতাঈ ॥
ৰামমগত তুম্হ মন ক্ৰম বানী। চতুৰাঈ তুম্হাৰী মৈং জানী ॥
চাহহু সুনৈ ৰাম গুন গূঢা। কীন্হিহু প্ৰস্ন মনহুঁ অতি মূঢা ॥
তাত সুনহু সাদৰ মনু লাঈ। কহউঁ ৰাম কৈ কথা সুহাঈ ॥
মহামোহু মহিষেসু বিসালা। ৰামকথা কালিকা কৰালা ॥
ৰামকথা সসি কিৰন সমানা। সংত চকোৰ কৰহিং জেহি পানা ॥
ঐসেই সংসয কীন্হ ভৱানী। মহাদেৱ তব কহা বখানী ॥
দো. কহউঁ সো মতি অনুহাৰি অব উমা সংভু সংবাদ।
ভযউ সময জেহি হেতু জেহি সুনু মুনি মিটিহি বিষাদ ॥ ৪৭ ॥
এক বাৰ ত্ৰেতা জুগ মাহীং। সংভু গএ কুংভজ ৰিষি পাহীং ॥
সংগ সতী জগজননি ভৱানী। পূজে ৰিষি অখিলেস্ৱৰ জানী ॥
ৰামকথা মুনীবৰ্জ বখানী। সুনী মহেস পৰম সুখু মানী ॥
ৰিষি পূছী হৰিভগতি সুহাঈ। কহী সংভু অধিকাৰী পাঈ ॥
কহত সুনত ৰঘুপতি গুন গাথা। কছু দিন তহাঁ ৰহে গিৰিনাথা ॥
মুনি সন বিদা মাগি ত্ৰিপুৰাৰী। চলে ভৱন সঁগ দচ্ছকুমাৰী ॥
তেহি অৱসৰ ভংজন মহিভাৰা। হৰি ৰঘুবংস লীন্হ অৱতাৰা ॥
পিতা বচন তজি ৰাজু উদাসী। দংডক বন বিচৰত অবিনাসী ॥
দো. হ্দযঁ বিচাৰত জাত হৰ কেহি বিধি দৰসনু হোই।
গুপ্ত ৰুপ অৱতৰেউ প্ৰভু গএঁ জান সবু কোই ॥ ৪৮(ক) ॥
সো. সংকৰ উৰ অতি ছোভু সতী ন জানহিং মৰমু সোই ॥
তুলসী দৰসন লোভু মন ডৰু লোচন লালচী ॥ ৪৮(খ) ॥
ৰাৱন মৰন মনুজ কৰ জাচা। প্ৰভু বিধি বচনু কীন্হ চহ সাচা ॥
জৌং নহিং জাউঁ ৰহই পছিতাৱা। কৰত বিচাৰু ন বনত বনাৱা ॥
এহি বিধি ভএ সোচবস ঈসা। তেহি সময জাই দসসীসা ॥
লীন্হ নীচ মাৰীচহি সংগা। ভযউ তুৰত সোই কপট কুৰংগা ॥
কৰি ছলু মূঢ হৰী বৈদেহী। প্ৰভু প্ৰভাউ তস বিদিত ন তেহী ॥
মৃগ বধি বন্ধু সহিত হৰি আএ। আশ্ৰমু দেখি নযন জল ছাএ ॥
বিৰহ বিকল নৰ ইৱ ৰঘুৰাঈ। খোজত বিপিন ফিৰত দোউ ভাঈ ॥
কবহূঁ জোগ বিযোগ ন জাকেং। দেখা প্ৰগট বিৰহ দুখ তাকেং ॥
দো. অতি ৱিচিত্ৰ ৰঘুপতি চৰিত জানহিং পৰম সুজান।
জে মতিমংদ বিমোহ বস হৃদযঁ ধৰহিং কছু আন ॥ ৪৯ ॥
সংভু সময তেহি ৰামহি দেখা। উপজা হিযঁ অতি হৰপু বিসেষা ॥
ভৰি লোচন ছবিসিংধু নিহাৰী। কুসময জানিন কীন্হি চিন্হাৰী ॥
জয সচ্চিদানংদ জগ পাৱন। অস কহি চলেউ মনোজ নসাৱন ॥
চলে জাত সিৱ সতী সমেতা। পুনি পুনি পুলকত কৃপানিকেতা ॥
সতীং সো দসা সংভু কৈ দেখী। উৰ উপজা সংদেহু বিসেষী ॥
সংকৰু জগতবংদ্য জগদীসা। সুৰ নৰ মুনি সব নাৱত সীসা ॥
তিন্হ নৃপসুতহি নহ পৰনামা। কহি সচ্চিদানংদ পৰধামা ॥
ভএ মগন ছবি তাসু বিলোকী। অজহুঁ প্ৰীতি উৰ ৰহতি ন ৰোকী ॥
দো. ব্ৰহ্ম জো ৱ্যাপক বিৰজ অজ অকল অনীহ অভেদ।
সো কি দেহ ধৰি হোই নৰ জাহি ন জানত ৱেদ ॥ ৫০ ॥
বিষ্নু জো সুৰ হিত নৰতনু ধাৰী। সোউ সৰ্বগ্য জথা ত্ৰিপুৰাৰী ॥
খোজই সো কি অগ্য ইৱ নাৰী। গ্যানধাম শ্ৰীপতি অসুৰাৰী ॥
সংভুগিৰা পুনি মৃষা ন হোঈ। সিৱ সৰ্বগ্য জান সবু কোঈ ॥
অস সংসয মন ভযউ অপাৰা। হোঈ ন হৃদযঁ প্ৰবোধ প্ৰচাৰা ॥
জদ্যপি প্ৰগট ন কহেউ ভৱানী। হৰ অংতৰজামী সব জানী ॥
সুনহি সতী তৱ নাৰি সুভাঊ। সংসয অস ন ধৰিঅ উৰ কাঊ ॥
জাসু কথা কুভংজ ৰিষি গাঈ। ভগতি জাসু মৈং মুনিহি সুনাঈ ॥
সোউ মম ইষ্টদেৱ ৰঘুবীৰা। সেৱত জাহি সদা মুনি ধীৰা ॥
ছং. মুনি ধীৰ জোগী সিদ্ধ সংতত বিমল মন জেহি ধ্যাৱহীং।
কহি নেতি নিগম পুৰান আগম জাসু কীৰতি গাৱহীং ॥
সোই ৰামু ব্যাপক ব্ৰহ্ম ভুৱন নিকায পতি মাযা ধনী।
অৱতৰেউ অপনে ভগত হিত নিজতংত্ৰ নিত ৰঘুকুলমনি ॥
সো. লাগ ন উৰ উপদেসু জদপি কহেউ সিৱঁ বাৰ বহু।
বোলে বিহসি মহেসু হৰিমাযা বলু জানি জিযঁ ॥ ৫১ ॥
জৌং তুম্হৰেং মন অতি সংদেহূ। তৌ কিন জাই পৰীছা লেহূ ॥
তব লগি বৈঠ অহউঁ বটছাহিং। জব লগি তুম্হ ঐহহু মোহি পাহী ॥
জৈসেং জাই মোহ ভ্ৰম ভাৰী। কৰেহু সো জতনু বিবেক বিচাৰী ॥
চলীং সতী সিৱ আযসু পাঈ। কৰহিং বিচাৰু কৰৌং কা ভাঈ ॥
ইহাঁ সংভু অস মন অনুমানা। দচ্ছসুতা কহুঁ নহিং কল্যানা ॥
মোৰেহু কহেং ন সংসয জাহীং। বিধী বিপৰীত ভলাঈ নাহীং ॥
হোইহি সোই জো ৰাম ৰচি ৰাখা। কো কৰি তৰ্ক বঢাৱৈ সাখা ॥
অস কহি লগে জপন হৰিনামা। গঈ সতী জহঁ প্ৰভু সুখধামা ॥
দো. পুনি পুনি হৃদযঁ ৱিচাৰু কৰি ধৰি সীতা কৰ ৰুপ।
আগেং হোই চলি পংথ তেহি জেহিং আৱত নৰভূপ ॥ ৫২ ॥
লছিমন দীখ উমাকৃত বেষা চকিত ভএ ভ্ৰম হৃদযঁ বিসেষা ॥
কহি ন সকত কছু অতি গংভীৰা। প্ৰভু প্ৰভাউ জানত মতিধীৰা ॥
সতী কপটু জানেউ সুৰস্ৱামী। সবদৰসী সব অংতৰজামী ॥
সুমিৰত জাহি মিটই অগ্যানা। সোই সৰবগ্য ৰামু ভগৱানা ॥
সতী কীন্হ চহ তহঁহুঁ দুৰাঊ। দেখহু নাৰি সুভাৱ প্ৰভাঊ ॥
নিজ মাযা বলু হৃদযঁ বখানী। বোলে বিহসি ৰামু মৃদু বানী ॥
জোৰি পানি প্ৰভু কীন্হ প্ৰনামূ। পিতা সমেত লীন্হ নিজ নামূ ॥
কহেউ বহোৰি কহাঁ বৃষকেতূ। বিপিন অকেলি ফিৰহু কেহি হেতূ ॥
দো. ৰাম বচন মৃদু গূঢ সুনি উপজা অতি সংকোচু।
সতী সভীত মহেস পহিং চলীং হৃদযঁ বড সোচু ॥ ৫৩ ॥
মৈং সংকৰ কৰ কহা ন মানা। নিজ অগ্যানু ৰাম পৰ আনা ॥
জাই উতৰু অব দেহউঁ কাহা। উৰ উপজা অতি দাৰুন দাহা ॥
জানা ৰাম সতীং দুখু পাৱা। নিজ প্ৰভাউ কছু প্ৰগটি জনাৱা ॥
সতীং দীখ কৌতুকু মগ জাতা। আগেং ৰামু সহিত শ্ৰী ভ্ৰাতা ॥
ফিৰি চিতৱা পাছেং প্ৰভু দেখা। সহিত বংধু সিয সুংদৰ ৱেষা ॥
জহঁ চিতৱহিং তহঁ প্ৰভু আসীনা। সেৱহিং সিদ্ধ মুনীস প্ৰবীনা ॥
দেখে সিৱ বিধি বিষ্নু অনেকা। অমিত প্ৰভাউ এক তেং একা ॥
বংদত চৰন কৰত প্ৰভু সেৱা। বিবিধ বেষ দেখে সব দেৱা ॥
দো. সতী বিধাত্ৰী ইংদিৰা দেখীং অমিত অনূপ।
জেহিং জেহিং বেষ অজাদি সুৰ তেহি তেহি তন অনুৰূপ ॥ ৫৪ ॥
দেখে জহঁ তহঁ ৰঘুপতি জেতে। সক্তিন্হ সহিত সকল সুৰ তেতে ॥
জীৱ চৰাচৰ জো সংসাৰা। দেখে সকল অনেক প্ৰকাৰা ॥
পূজহিং প্ৰভুহি দেৱ বহু বেষা। ৰাম ৰূপ দূসৰ নহিং দেখা ॥
অৱলোকে ৰঘুপতি বহুতেৰে। সীতা সহিত ন বেষ ঘনেৰে ॥
সোই ৰঘুবৰ সোই লছিমনু সীতা। দেখি সতী অতি ভঈ সভীতা ॥
হৃদয কংপ তন সুধি কছু নাহীং। নযন মূদি বৈঠীং মগ মাহীং ॥
বহুৰি বিলোকেউ নযন উঘাৰী। কছু ন দীখ তহঁ দচ্ছকুমাৰী ॥
পুনি পুনি নাই ৰাম পদ সীসা। চলীং তহাঁ জহঁ ৰহে গিৰীসা ॥
দো. গঈ সমীপ মহেস তব হঁসি পূছী কুসলাত।
লীন্হী পৰীছা কৱন বিধি কহহু সত্য সব বাত ॥ ৫৫ ॥
মাসপাৰাযণ, দূসৰা ৱিশ্ৰাম
সতীং সমুঝি ৰঘুবীৰ প্ৰভাঊ। ভয বস সিৱ সন কীন্হ দুৰাঊ ॥
কছু ন পৰীছা লীন্হি গোসাঈ। কীন্হ প্ৰনামু তুম্হাৰিহি নাঈ ॥
জো তুম্হ কহা সো মৃষা ন হোঈ। মোৰেং মন প্ৰতীতি অতি সোঈ ॥
তব সংকৰ দেখেউ ধৰি ধ্যানা। সতীং জো কীন্হ চৰিত সব জানা ॥
বহুৰি ৰামমাযহি সিৰু নাৱা। প্ৰেৰি সতিহি জেহিং ঝূঁঠ কহাৱা ॥
হৰি ইচ্ছা ভাৱী বলৱানা। হৃদযঁ বিচাৰত সংভু সুজানা ॥
সতীং কীন্হ সীতা কৰ বেষা। সিৱ উৰ ভযউ বিষাদ বিসেষা ॥
জৌং অব কৰউঁ সতী সন প্ৰীতী। মিটই ভগতি পথু হোই অনীতী ॥
দো. পৰম পুনীত ন জাই তজি কিএঁ প্ৰেম বড পাপু।
প্ৰগটি ন কহত মহেসু কছু হৃদযঁ অধিক সংতাপু ॥ ৫৬ ॥
তব সংকৰ প্ৰভু পদ সিৰু নাৱা। সুমিৰত ৰামু হৃদযঁ অস আৱা ॥
এহিং তন সতিহি ভেট মোহি নাহীং। সিৱ সংকল্পু কীন্হ মন মাহীং ॥
অস বিচাৰি সংকৰু মতিধীৰা। চলে ভৱন সুমিৰত ৰঘুবীৰা ॥
চলত গগন ভৈ গিৰা সুহাঈ। জয মহেস ভলি ভগতি দৃঢাঈ ॥
অস পন তুম্হ বিনু কৰই কো আনা। ৰামভগত সমৰথ ভগৱানা ॥
সুনি নভগিৰা সতী উৰ সোচা। পূছা সিৱহি সমেত সকোচা ॥
কীন্হ কৱন পন কহহু কৃপালা। সত্যধাম প্ৰভু দীনদযালা ॥
জদপি সতীং পূছা বহু ভাঁতী। তদপি ন কহেউ ত্ৰিপুৰ আৰাতী ॥
দো. সতীং হৃদয অনুমান কিয সবু জানেউ সৰ্বগ্য।
কীন্হ কপটু মৈং সংভু সন নাৰি সহজ জড অগ্য ॥ ৫৭ক ॥
হৃদযঁ সোচু সমুঝত নিজ কৰনী। চিংতা অমিত জাই নহি বৰনী ॥
কৃপাসিংধু সিৱ পৰম অগাধা। প্ৰগট ন কহেউ মোৰ অপৰাধা ॥
সংকৰ ৰুখ অৱলোকি ভৱানী। প্ৰভু মোহি তজেউ হৃদযঁ অকুলানী ॥
নিজ অঘ সমুঝি ন কছু কহি জাঈ। তপই অৱাঁ ইৱ উৰ অধিকাঈ ॥
সতিহি সসোচ জানি বৃষকেতূ। কহীং কথা সুংদৰ সুখ হেতূ ॥
বৰনত পংথ বিবিধ ইতিহাসা। বিস্ৱনাথ পহুঁচে কৈলাসা ॥
তহঁ পুনি সংভু সমুঝি পন আপন। বৈঠে বট তৰ কৰি কমলাসন ॥
সংকৰ সহজ সৰুপ সংহাৰা। লাগি সমাধি অখংড অপাৰা ॥
দো. সতী বসহি কৈলাস তব অধিক সোচু মন মাহিং।
মৰমু ন কোঊ জান কছু জুগ সম দিৱস সিৰাহিং ॥ ৫৮ ॥
নিত নৱ সোচু সতীং উৰ ভাৰা। কব জৈহউঁ দুখ সাগৰ পাৰা ॥
মৈং জো কীন্হ ৰঘুপতি অপমানা। পুনিপতি বচনু মৃষা কৰি জানা ॥
সো ফলু মোহি বিধাতাঁ দীন্হা। জো কছু উচিত ৰহা সোই কীন্হা ॥
অব বিধি অস বূঝিঅ নহি তোহী। সংকৰ বিমুখ জিআৱসি মোহী ॥
কহি ন জাঈ কছু হৃদয গলানী। মন মহুঁ ৰামাহি সুমিৰ সযানী ॥
জৌ প্ৰভু দীনদযালু কহাৱা। আৰতী হৰন বেদ জসু গাৱা ॥
তৌ মৈং বিনয কৰউঁ কৰ জোৰী। ছূটউ বেগি দেহ যহ মোৰী ॥
জৌং মোৰে সিৱ চৰন সনেহূ। মন ক্ৰম বচন সত্য ব্ৰতু এহূ ॥
দো. তৌ সবদৰসী সুনিঅ প্ৰভু কৰউ সো বেগি উপাই।
হোই মৰনু জেহী বিনহিং শ্ৰম দুসহ বিপত্তি বিহাই ॥ ৫৯ ॥
সো. জলু পয সৰিস বিকাই দেখহু প্ৰীতি কি ৰীতি ভলি।
বিলগ হোই ৰসু জাই কপট খটাঈ পৰত পুনি ॥ ৫৭খ ॥
এহি বিধি দুখিত প্ৰজেসকুমাৰী। অকথনীয দাৰুন দুখু ভাৰী ॥
বীতেং সংবত সহস সতাসী। তজী সমাধি সংভু অবিনাসী ॥
ৰাম নাম সিৱ সুমিৰন লাগে। জানেউ সতীং জগতপতি জাগে ॥
জাই সংভু পদ বংদনু কীন্হী। সনমুখ সংকৰ আসনু দীন্হা ॥
লগে কহন হৰিকথা ৰসালা। দচ্ছ প্ৰজেস ভএ তেহি কালা ॥
দেখা বিধি বিচাৰি সব লাযক। দচ্ছহি কীন্হ প্ৰজাপতি নাযক ॥
বড অধিকাৰ দচ্ছ জব পাৱা। অতি অভিমানু হৃদযঁ তব আৱা ॥
নহিং কোউ অস জনমা জগ মাহীং। প্ৰভুতা পাই জাহি মদ নাহীং ॥
দো. দচ্ছ লিএ মুনি বোলি সব কৰন লগে বড জাগ।
নেৱতে সাদৰ সকল সুৰ জে পাৱত মখ ভাগ ॥ ৬০ ॥
কিংনৰ নাগ সিদ্ধ গংধৰ্বা। বধুন্হ সমেত চলে সুৰ সৰ্বা ॥
বিষ্নু বিৰংচি মহেসু বিহাঈ। চলে সকল সুৰ জান বনাঈ ॥
সতীং বিলোকে ব্যোম বিমানা। জাত চলে সুংদৰ বিধি নানা ॥
সুৰ সুংদৰী কৰহিং কল গানা। সুনত শ্ৰৱন ছূটহিং মুনি ধ্যানা ॥
পূছেউ তব সিৱঁ কহেউ বখানী। পিতা জগ্য সুনি কছু হৰষানী ॥
জৌং মহেসু মোহি আযসু দেহীং। কুছ দিন জাই ৰহৌং মিস এহীং ॥
পতি পৰিত্যাগ হৃদয দুখু ভাৰী। কহই ন নিজ অপৰাধ বিচাৰী ॥
বোলী সতী মনোহৰ বানী। ভয সংকোচ প্ৰেম ৰস সানী ॥
দো. পিতা ভৱন উত্সৱ পৰম জৌং প্ৰভু আযসু হোই।
তৌ মৈ জাউঁ কৃপাযতন সাদৰ দেখন সোই ॥ ৬১ ॥
কহেহু নীক মোৰেহুঁ মন ভাৱা। যহ অনুচিত নহিং নেৱত পঠাৱা ॥
দচ্ছ সকল নিজ সুতা বোলাঈ। হমৰেং বযৰ তুম্হউ বিসৰাঈ ॥
ব্ৰহ্মসভাঁ হম সন দুখু মানা। তেহি তেং অজহুঁ কৰহিং অপমানা ॥
জৌং বিনু বোলেং জাহু ভৱানী। ৰহই ন সীলু সনেহু ন কানী ॥
জদপি মিত্ৰ প্ৰভু পিতু গুৰ গেহা। জাইঅ বিনু বোলেহুঁ ন সঁদেহা ॥
তদপি বিৰোধ মান জহঁ কোঈ। তহাঁ গএঁ কল্যানু ন হোঈ ॥
ভাঁতি অনেক সংভু সমুঝাৱা। ভাৱী বস ন গ্যানু উৰ আৱা ॥
কহ প্ৰভু জাহু জো বিনহিং বোলাএঁ। নহিং ভলি বাত হমাৰে ভাএঁ ॥
দো. কহি দেখা হৰ জতন বহু ৰহই ন দচ্ছকুমাৰি।
দিএ মুখ্য গন সংগ তব বিদা কীন্হ ত্ৰিপুৰাৰি ॥ ৬২ ॥
পিতা ভৱন জব গঈ ভৱানী। দচ্ছ ত্ৰাস কাহুঁ ন সনমানী ॥
সাদৰ ভলেহিং মিলী এক মাতা। ভগিনীং মিলীং বহুত মুসুকাতা ॥
দচ্ছ ন কছু পূছী কুসলাতা। সতিহি বিলোকি জৰে সব গাতা ॥
সতীং জাই দেখেউ তব জাগা। কতহুঁ ন দীখ সংভু কৰ ভাগা ॥
তব চিত চঢেউ জো সংকৰ কহেঊ। প্ৰভু অপমানু সমুঝি উৰ দহেঊ ॥
পাছিল দুখু ন হৃদযঁ অস ব্যাপা। জস যহ ভযউ মহা পৰিতাপা ॥
জদ্যপি জগ দাৰুন দুখ নানা। সব তেং কঠিন জাতি অৱমানা ॥
সমুঝি সো সতিহি ভযউ অতি ক্ৰোধা। বহু বিধি জননীং কীন্হ প্ৰবোধা ॥
দো. সিৱ অপমানু ন জাই সহি হৃদযঁ ন হোই প্ৰবোধ।
সকল সভহি হঠি হটকি তব বোলীং বচন সক্ৰোধ ॥ ৬৩ ॥
সুনহু সভাসদ সকল মুনিংদা। কহী সুনী জিন্হ সংকৰ নিংদা ॥
সো ফলু তুৰত লহব সব কাহূঁ। ভলী ভাঁতি পছিতাব পিতাহূঁ ॥
সংত সংভু শ্ৰীপতি অপবাদা। সুনিঅ জহাঁ তহঁ অসি মৰজাদা ॥
কাটিঅ তাসু জীভ জো বসাঈ। শ্ৰৱন মূদি ন ত চলিঅ পৰাঈ ॥
জগদাতমা মহেসু পুৰাৰী। জগত জনক সব কে হিতকাৰী ॥
পিতা মংদমতি নিংদত তেহী। দচ্ছ সুক্ৰ সংভৱ যহ দেহী ॥
তজিহউঁ তুৰত দেহ তেহি হেতূ। উৰ ধৰি চংদ্ৰমৌলি বৃষকেতূ ॥
অস কহি জোগ অগিনি তনু জাৰা। ভযউ সকল মখ হাহাকাৰা ॥
দো. সতী মৰনু সুনি সংভু গন লগে কৰন মখ খীস।
জগ্য বিধংস বিলোকি ভৃগু ৰচ্ছা কীন্হি মুনীস ॥ ৬৪ ॥
সমাচাৰ সব সংকৰ পাএ। বীৰভদ্ৰু কৰি কোপ পঠাএ ॥
জগ্য বিধংস জাই তিন্হ কীন্হা। সকল সুৰন্হ বিধিৱত ফলু দীন্হা ॥
ভে জগবিদিত দচ্ছ গতি সোঈ। জসি কছু সংভু বিমুখ কৈ হোঈ ॥
যহ ইতিহাস সকল জগ জানী। তাতে মৈং সংছেপ বখানী ॥
সতীং মৰত হৰি সন বৰু মাগা। জনম জনম সিৱ পদ অনুৰাগা ॥
তেহি কাৰন হিমগিৰি গৃহ জাঈ। জনমীং পাৰবতী তনু পাঈ ॥
জব তেং উমা সৈল গৃহ জাঈং। সকল সিদ্ধি সংপতি তহঁ ছাঈ ॥
জহঁ তহঁ মুনিন্হ সুআশ্ৰম কীন্হে। উচিত বাস হিম ভূধৰ দীন্হে ॥
দো. সদা সুমন ফল সহিত সব দ্ৰুম নৱ নানা জাতি।
প্ৰগটীং সুংদৰ সৈল পৰ মনি আকৰ বহু ভাঁতি ॥ ৬৫ ॥
সৰিতা সব পুনিত জলু বহহীং। খগ মৃগ মধুপ সুখী সব ৰহহীং ॥
সহজ বযৰু সব জীৱন্হ ত্যাগা। গিৰি পৰ সকল কৰহিং অনুৰাগা ॥
সোহ সৈল গিৰিজা গৃহ আএঁ। জিমি জনু ৰামভগতি কে পাএঁ ॥
নিত নূতন মংগল গৃহ তাসূ। ব্ৰহ্মাদিক গাৱহিং জসু জাসূ ॥
নাৰদ সমাচাৰ সব পাএ। কৌতুকহীং গিৰি গেহ সিধাএ ॥
সৈলৰাজ বড আদৰ কীন্হা। পদ পখাৰি বৰ আসনু দীন্হা ॥
নাৰি সহিত মুনি পদ সিৰু নাৱা। চৰন সলিল সবু ভৱনু সিংচাৱা ॥
নিজ সৌভাগ্য বহুত গিৰি বৰনা। সুতা বোলি মেলী মুনি চৰনা ॥
দো. ত্ৰিকালগ্য সৰ্বগ্য তুম্হ গতি সৰ্বত্ৰ তুম্হাৰি ॥
কহহু সুতা কে দোষ গুন মুনিবৰ হৃদযঁ বিচাৰি ॥ ৬৬ ॥
কহ মুনি বিহসি গূঢ মৃদু বানী। সুতা তুম্হাৰি সকল গুন খানী ॥
সুংদৰ সহজ সুসীল সযানী। নাম উমা অংবিকা ভৱানী ॥
সব লচ্ছন সংপন্ন কুমাৰী। হোইহি সংতত পিযহি পিআৰী ॥
সদা অচল এহি কৰ অহিৱাতা। এহি তেং জসু পৈহহিং পিতু মাতা ॥
হোইহি পূজ্য সকল জগ মাহীং। এহি সেৱত কছু দুৰ্লভ নাহীং ॥
এহি কৰ নামু সুমিৰি সংসাৰা। ত্ৰিয চঢহহিঁ পতিব্ৰত অসিধাৰা ॥
সৈল সুলচ্ছন সুতা তুম্হাৰী। সুনহু জে অব অৱগুন দুই চাৰী ॥
অগুন অমান মাতু পিতু হীনা। উদাসীন সব সংসয ছীনা ॥
দো. জোগী জটিল অকাম মন নগন অমংগল বেষ ॥
অস স্ৱামী এহি কহঁ মিলিহি পৰী হস্ত অসি ৰেখ ॥ ৬৭ ॥
সুনি মুনি গিৰা সত্য জিযঁ জানী। দুখ দংপতিহি উমা হৰষানী ॥
নাৰদহুঁ যহ ভেদু ন জানা। দসা এক সমুঝব বিলগানা ॥
সকল সখীং গিৰিজা গিৰি মৈনা। পুলক সৰীৰ ভৰে জল নৈনা ॥
হোই ন মৃষা দেৱৰিষি ভাষা। উমা সো বচনু হৃদযঁ ধৰি ৰাখা ॥
উপজেউ সিৱ পদ কমল সনেহূ। মিলন কঠিন মন ভা সংদেহূ ॥
জানি কুঅৱসৰু প্ৰীতি দুৰাঈ। সখী উছঁগ বৈঠী পুনি জাঈ ॥
ঝূঠি ন হোই দেৱৰিষি বানী। সোচহি দংপতি সখীং সযানী ॥
উৰ ধৰি ধীৰ কহই গিৰিৰাঊ। কহহু নাথ কা কৰিঅ উপাঊ ॥
দো. কহ মুনীস হিমৱংত সুনু জো বিধি লিখা লিলাৰ।
দেৱ দনুজ নৰ নাগ মুনি কোউ ন মেটনিহাৰ ॥ ৬৮ ॥
তদপি এক মৈং কহউঁ উপাঈ। হোই কৰৈ জৌং দৈউ সহাঈ ॥
জস বৰু মৈং বৰনেউঁ তুম্হ পাহীং। মিলহি উমহি তস সংসয নাহীং ॥
জে জে বৰ কে দোষ বখানে। তে সব সিৱ পহি মৈং অনুমানে ॥
জৌং বিবাহু সংকৰ সন হোঈ। দোষউ গুন সম কহ সবু কোঈ ॥
জৌং অহি সেজ সযন হৰি কৰহীং। বুধ কছু তিন্হ কৰ দোষু ন ধৰহীং ॥
ভানু কৃসানু সৰ্ব ৰস খাহীং। তিন্হ কহঁ মংদ কহত কোউ নাহীং ॥
সুভ অৰু অসুভ সলিল সব বহঈ। সুৰসৰি কোউ অপুনীত ন কহঈ ॥
সমৰথ কহুঁ নহিং দোষু গোসাঈ। ৰবি পাৱক সুৰসৰি কী নাঈ ॥
দো. জৌং অস হিসিষা কৰহিং নৰ জডি বিবেক অভিমান।
পৰহিং কলপ ভৰি নৰক মহুঁ জীৱ কি ঈস সমান ॥ ৬৯ ॥
সুৰসৰি জল কৃত বাৰুনি জানা। কবহুঁ ন সংত কৰহিং তেহি পানা ॥
সুৰসৰি মিলেং সো পাৱন জৈসেং। ঈস অনীসহি অংতৰু তৈসেং ॥
সংভু সহজ সমৰথ ভগৱানা। এহি বিবাহঁ সব বিধি কল্যানা ॥
দুৰাৰাধ্য পৈ অহহিং মহেসূ। আসুতোষ পুনি কিএঁ কলেসূ ॥
জৌং তপু কৰৈ কুমাৰি তুম্হাৰী। ভাৱিউ মেটি সকহিং ত্ৰিপুৰাৰী ॥
জদ্যপি বৰ অনেক জগ মাহীং। এহি কহঁ সিৱ তজি দূসৰ নাহীং ॥
বৰ দাযক প্ৰনতাৰতি ভংজন। কৃপাসিংধু সেৱক মন ৰংজন ॥
ইচ্ছিত ফল বিনু সিৱ অৱৰাধে। লহিঅ ন কোটি জোগ জপ সাধেং ॥
দো. অস কহি নাৰদ সুমিৰি হৰি গিৰিজহি দীন্হি অসীস।
হোইহি যহ কল্যান অব সংসয তজহু গিৰীস ॥ ৭০ ॥
কহি অস ব্ৰহ্মভৱন মুনি গযঊ। আগিল চৰিত সুনহু জস ভযঊ ॥
পতিহি একাংত পাই কহ মৈনা। নাথ ন মৈং সমুঝে মুনি বৈনা ॥
জৌং ঘৰু বৰু কুলু হোই অনূপা। কৰিঅ বিবাহু সুতা অনুৰুপা ॥
ন ত কন্যা বৰু ৰহউ কুআৰী। কংত উমা মম প্ৰানপিআৰী ॥
জৌং ন মিলহি বৰু গিৰিজহি জোগূ। গিৰি জড সহজ কহিহি সবু লোগূ ॥
সোই বিচাৰি পতি কৰেহু বিবাহূ। জেহিং ন বহোৰি হোই উৰ দাহূ ॥
অস কহি পৰি চৰন ধৰি সীসা। বোলে সহিত সনেহ গিৰীসা ॥
বৰু পাৱক প্ৰগটৈ সসি মাহীং। নাৰদ বচনু অন্যথা নাহীং ॥
দো. প্ৰিযা সোচু পৰিহৰহু সবু সুমিৰহু শ্ৰীভগৱান।
পাৰবতিহি নিৰমযউ জেহিং সোই কৰিহি কল্যান ॥ ৭১ ॥
অব জৌ তুম্হহি সুতা পৰ নেহূ। তৌ অস জাই সিখাৱন দেহূ ॥
কৰৈ সো তপু জেহিং মিলহিং মহেসূ। আন উপাযঁ ন মিটহি কলেসূ ॥
নাৰদ বচন সগৰ্ভ সহেতূ। সুংদৰ সব গুন নিধি বৃষকেতূ ॥
অস বিচাৰি তুম্হ তজহু অসংকা। সবহি ভাঁতি সংকৰু অকলংকা ॥
সুনি পতি বচন হৰষি মন মাহীং। গঈ তুৰত উঠি গিৰিজা পাহীং ॥
উমহি বিলোকি নযন ভৰে বাৰী। সহিত সনেহ গোদ বৈঠাৰী ॥
বাৰহিং বাৰ লেতি উৰ লাঈ। গদগদ কংঠ ন কছু কহি জাঈ ॥
জগত মাতু সৰ্বগ্য ভৱানী। মাতু সুখদ বোলীং মৃদু বানী ॥
দো. সুনহি মাতু মৈং দীখ অস সপন সুনাৱউঁ তোহি।
সুংদৰ গৌৰ সুবিপ্ৰবৰ অস উপদেসেউ মোহি ॥ ৭২ ॥
কৰহি জাই তপু সৈলকুমাৰী। নাৰদ কহা সো সত্য বিচাৰী ॥
মাতু পিতহি পুনি যহ মত ভাৱা। তপু সুখপ্ৰদ দুখ দোষ নসাৱা ॥
তপবল ৰচই প্ৰপংচ বিধাতা। তপবল বিষ্নু সকল জগ ত্ৰাতা ॥
তপবল সংভু কৰহিং সংঘাৰা। তপবল সেষু ধৰই মহিভাৰা ॥
তপ অধাৰ সব সৃষ্টি ভৱানী। কৰহি জাই তপু অস জিযঁ জানী ॥
সুনত বচন বিসমিত মহতাৰী। সপন সুনাযউ গিৰিহি হঁকাৰী ॥
মাতু পিতুহি বহুবিধি সমুঝাঈ। চলীং উমা তপ হিত হৰষাঈ ॥
প্ৰিয পৰিৱাৰ পিতা অৰু মাতা। ভএ বিকল মুখ আৱ ন বাতা ॥
দো. বেদসিৰা মুনি আই তব সবহি কহা সমুঝাই ॥
পাৰবতী মহিমা সুনত ৰহে প্ৰবোধহি পাই ॥ ৭৩ ॥
উৰ ধৰি উমা প্ৰানপতি চৰনা। জাই বিপিন লাগীং তপু কৰনা ॥
অতি সুকুমাৰ ন তনু তপ জোগূ। পতি পদ সুমিৰি তজেউ সবু ভোগূ ॥
নিত নৱ চৰন উপজ অনুৰাগা। বিসৰী দেহ তপহিং মনু লাগা ॥
সংবত সহস মূল ফল খাএ। সাগু খাই সত বৰষ গৱাঁএ ॥
কছু দিন ভোজনু বাৰি বতাসা। কিএ কঠিন কছু দিন উপবাসা ॥
বেল পাতী মহি পৰই সুখাঈ। তীনি সহস সংবত সোঈ খাঈ ॥
পুনি পৰিহৰে সুখানেউ পৰনা। উমহি নাম তব ভযউ অপৰনা ॥
দেখি উমহি তপ খীন সৰীৰা। ব্ৰহ্মগিৰা ভৈ গগন গভীৰা ॥
দো. ভযউ মনোৰথ সুফল তৱ সুনু গিৰিজাকুমাৰি।
পৰিহৰু দুসহ কলেস সব অব মিলিহহিং ত্ৰিপুৰাৰি ॥ ৭৪ ॥
অস তপু কাহুঁ ন কীন্হ ভৱানী। ভউ অনেক ধীৰ মুনি গ্যানী ॥
অব উৰ ধৰহু ব্ৰহ্ম বৰ বানী। সত্য সদা সংতত সুচি জানী ॥
আৱৈ পিতা বোলাৱন জবহীং। হঠ পৰিহৰি ঘৰ জাএহু তবহীং ॥
মিলহিং তুম্হহি জব সপ্ত ৰিষীসা। জানেহু তব প্ৰমান বাগীসা ॥
সুনত গিৰা বিধি গগন বখানী। পুলক গাত গিৰিজা হৰষানী ॥
উমা চৰিত সুংদৰ মৈং গাৱা। সুনহু সংভু কৰ চৰিত সুহাৱা ॥
জব তেং সতী জাই তনু ত্যাগা। তব সেং সিৱ মন ভযউ বিৰাগা ॥
জপহিং সদা ৰঘুনাযক নামা। জহঁ তহঁ সুনহিং ৰাম গুন গ্ৰামা ॥
দো. চিদানন্দ সুখধাম সিৱ বিগত মোহ মদ কাম।
বিচৰহিং মহি ধৰি হৃদযঁ হৰি সকল লোক অভিৰাম ॥ ৭৫ ॥
কতহুঁ মুনিন্হ উপদেসহিং গ্যানা। কতহুঁ ৰাম গুন কৰহিং বখানা ॥
জদপি অকাম তদপি ভগৱানা। ভগত বিৰহ দুখ দুখিত সুজানা ॥
এহি বিধি গযউ কালু বহু বীতী। নিত নৈ হোই ৰাম পদ প্ৰীতী ॥
নৈমু প্ৰেমু সংকৰ কৰ দেখা। অবিচল হৃদযঁ ভগতি কৈ ৰেখা ॥
প্ৰগটৈ ৰামু কৃতগ্য কৃপালা। ৰূপ সীল নিধি তেজ বিসালা ॥
বহু প্ৰকাৰ সংকৰহি সৰাহা। তুম্হ বিনু অস ব্ৰতু কো নিৰবাহা ॥
বহুবিধি ৰাম সিৱহি সমুঝাৱা। পাৰবতী কৰ জন্মু সুনাৱা ॥
অতি পুনীত গিৰিজা কৈ কৰনী। বিস্তৰ সহিত কৃপানিধি বৰনী ॥
দো. অব বিনতী মম সুনেহু সিৱ জৌং মো পৰ নিজ নেহু।
জাই বিবাহহু সৈলজহি যহ মোহি মাগেং দেহু ॥ ৭৬ ॥
কহ সিৱ জদপি উচিত অস নাহীং। নাথ বচন পুনি মেটি ন জাহীং ॥
সিৰ ধৰি আযসু কৰিঅ তুম্হাৰা। পৰম ধৰমু যহ নাথ হমাৰা ॥
মাতু পিতা গুৰ প্ৰভু কৈ বানী। বিনহিং বিচাৰ কৰিঅ সুভ জানী ॥
তুম্হ সব ভাঁতি পৰম হিতকাৰী। অগ্যা সিৰ পৰ নাথ তুম্হাৰী ॥
প্ৰভু তোষেউ সুনি সংকৰ বচনা। ভক্তি বিবেক ধৰ্ম জুত ৰচনা ॥
কহ প্ৰভু হৰ তুম্হাৰ পন ৰহেঊ। অব উৰ ৰাখেহু জো হম কহেঊ ॥
অংতৰধান ভএ অস ভাষী। সংকৰ সোই মূৰতি উৰ ৰাখী ॥
তবহিং সপ্তৰিষি সিৱ পহিং আএ। বোলে প্ৰভু অতি বচন সুহাএ ॥
দো. পাৰবতী পহিং জাই তুম্হ প্ৰেম পৰিচ্ছা লেহু।
গিৰিহি প্ৰেৰি পঠএহু ভৱন দূৰি কৰেহু সংদেহু ॥ ৭৭ ॥
ৰিষিন্হ গৌৰি দেখী তহঁ কৈসী। মূৰতিমংত তপস্যা জৈসী ॥
বোলে মুনি সুনু সৈলকুমাৰী। কৰহু কৱন কাৰন তপু ভাৰী ॥
কেহি অৱৰাধহু কা তুম্হ চহহূ। হম সন সত্য মৰমু কিন কহহূ ॥
কহত বচত মনু অতি সকুচাঈ। হঁসিহহু সুনি হমাৰি জডতাঈ ॥
মনু হঠ পৰা ন সুনই সিখাৱা। চহত বাৰি পৰ ভীতি উঠাৱা ॥
নাৰদ কহা সত্য সোই জানা। বিনু পংখন্হ হম চহহিং উডানা ॥
দেখহু মুনি অবিবেকু হমাৰা। চাহিঅ সদা সিৱহি ভৰতাৰা ॥
দো. সুনত বচন বিহসে ৰিষয গিৰিসংভৱ তব দেহ।
নাৰদ কৰ উপদেসু সুনি কহহু বসেউ কিসু গেহ ॥ ৭৮ ॥
দচ্ছসুতন্হ উপদেসেন্হি জাঈ। তিন্হ ফিৰি ভৱনু ন দেখা আঈ ॥
চিত্ৰকেতু কৰ ঘৰু উন ঘালা। কনককসিপু কৰ পুনি অস হালা ॥
নাৰদ সিখ জে সুনহিং নৰ নাৰী। অৱসি হোহিং তজি ভৱনু ভিখাৰী ॥
মন কপটী তন সজ্জন চীন্হা। আপু সৰিস সবহী চহ কীন্হা ॥
তেহি কেং বচন মানি বিস্ৱাসা। তুম্হ চাহহু পতি সহজ উদাসা ॥
নিৰ্গুন নিলজ কুবেষ কপালী। অকুল অগেহ দিগংবৰ ব্যালী ॥
কহহু কৱন সুখু অস বৰু পাএঁ। ভল ভূলিহু ঠগ কে বৌৰাএঁ ॥
পংচ কহেং সিৱঁ সতী বিবাহী। পুনি অৱডেৰি মৰাএন্হি তাহী ॥
দো. অব সুখ সোৱত সোচু নহি ভীখ মাগি ভৱ খাহিং।
সহজ একাকিন্হ কে ভৱন কবহুঁ কি নাৰি খটাহিং ॥ ৭৯ ॥
অজহূঁ মানহু কহা হমাৰা। হম তুম্হ কহুঁ বৰু নীক বিচাৰা ॥
অতি সুংদৰ সুচি সুখদ সুসীলা। গাৱহিং বেদ জাসু জস লীলা ॥
দূষন ৰহিত সকল গুন ৰাসী। শ্ৰীপতি পুৰ বৈকুংঠ নিৱাসী ॥
অস বৰু তুম্হহি মিলাউব আনী। সুনত বিহসি কহ বচন ভৱানী ॥
সত্য কহেহু গিৰিভৱ তনু এহা। হঠ ন ছূট ছূটৈ বৰু দেহা ॥
কনকউ পুনি পষান তেং হোঈ। জাৰেহুঁ সহজু ন পৰিহৰ সোঈ ॥
নাৰদ বচন ন মৈং পৰিহৰঊঁ। বসউ ভৱনু উজৰউ নহিং ডৰঊঁ ॥
গুৰ কেং বচন প্ৰতীতি ন জেহী। সপনেহুঁ সুগম ন সুখ সিধি তেহী ॥
দো. মহাদেৱ অৱগুন ভৱন বিষ্নু সকল গুন ধাম।
জেহি কৰ মনু ৰম জাহি সন তেহি তেহী সন কাম ॥ ৮০ ॥
জৌং তুম্হ মিলতেহু প্ৰথম মুনীসা। সুনতিউঁ সিখ তুম্হাৰি ধৰি সীসা ॥
অব মৈং জন্মু সংভু হিত হাৰা। কো গুন দূষন কৰৈ বিচাৰা ॥
জৌং তুম্হৰে হঠ হৃদযঁ বিসেষী। ৰহি ন জাই বিনু কিএঁ বৰেষী ॥
তৌ কৌতুকিঅন্হ আলসু নাহীং। বৰ কন্যা অনেক জগ মাহীং ॥
জন্ম কোটি লগি ৰগৰ হমাৰী। বৰউঁ সংভু ন ত ৰহউঁ কুআৰী ॥
তজউঁ ন নাৰদ কৰ উপদেসূ। আপু কহহি সত বাৰ মহেসূ ॥
মৈং পা পৰউঁ কহই জগদংবা। তুম্হ গৃহ গৱনহু ভযউ বিলংবা ॥
দেখি প্ৰেমু বোলে মুনি গ্যানী। জয জয জগদংবিকে ভৱানী ॥
দো. তুম্হ মাযা ভগৱান সিৱ সকল জগত পিতু মাতু।
নাই চৰন সিৰ মুনি চলে পুনি পুনি হৰষত গাতু ॥ ৮১ ॥
জাই মুনিন্হ হিমৱংতু পঠাএ। কৰি বিনতী গিৰজহিং গৃহ ল্যাএ ॥
বহুৰি সপ্তৰিষি সিৱ পহিং জাঈ। কথা উমা কৈ সকল সুনাঈ ॥
ভএ মগন সিৱ সুনত সনেহা। হৰষি সপ্তৰিষি গৱনে গেহা ॥
মনু থিৰ কৰি তব সংভু সুজানা। লগে কৰন ৰঘুনাযক ধ্যানা ॥
তাৰকু অসুৰ ভযউ তেহি কালা। ভুজ প্ৰতাপ বল তেজ বিসালা ॥
তেংহি সব লোক লোকপতি জীতে। ভএ দেৱ সুখ সংপতি ৰীতে ॥
অজৰ অমৰ সো জীতি ন জাঈ। হাৰে সুৰ কৰি বিবিধ লৰাঈ ॥
তব বিৰংচি সন জাই পুকাৰে। দেখে বিধি সব দেৱ দুখাৰে ॥
দো. সব সন কহা বুঝাই বিধি দনুজ নিধন তব হোই।
সংভু সুক্ৰ সংভূত সুত এহি জীতই ৰন সোই ॥ ৮২ ॥
মোৰ কহা সুনি কৰহু উপাঈ। হোইহি ঈস্ৱৰ কৰিহি সহাঈ ॥
সতীং জো তজী দচ্ছ মখ দেহা। জনমী জাই হিমাচল গেহা ॥
তেহিং তপু কীন্হ সংভু পতি লাগী। সিৱ সমাধি বৈঠে সবু ত্যাগী ॥
জদপি অহই অসমংজস ভাৰী। তদপি বাত এক সুনহু হমাৰী ॥
পঠৱহু কামু জাই সিৱ পাহীং। কৰৈ ছোভু সংকৰ মন মাহীং ॥
তব হম জাই সিৱহি সিৰ নাঈ। কৰৱাউব বিবাহু বৰিআঈ ॥
এহি বিধি ভলেহি দেৱহিত হোঈ। মৰ অতি নীক কহই সবু কোঈ ॥
অস্তুতি সুৰন্হ কীন্হি অতি হেতূ। প্ৰগটেউ বিষমবান ঝষকেতূ ॥
দো. সুৰন্হ কহীং নিজ বিপতি সব সুনি মন কীন্হ বিচাৰ।
সংভু বিৰোধ ন কুসল মোহি বিহসি কহেউ অস মাৰ ॥ ৮৩ ॥
তদপি কৰব মৈং কাজু তুম্হাৰা। শ্ৰুতি কহ পৰম ধৰম উপকাৰা ॥
পৰ হিত লাগি তজই জো দেহী। সংতত সংত প্ৰসংসহিং তেহী ॥
অস কহি চলেউ সবহি সিৰু নাঈ। সুমন ধনুষ কৰ সহিত সহাঈ ॥
চলত মাৰ অস হৃদযঁ বিচাৰা। সিৱ বিৰোধ ধ্ৰুৱ মৰনু হমাৰা ॥
তব আপন প্ৰভাউ বিস্তাৰা। নিজ বস কীন্হ সকল সংসাৰা ॥
কোপেউ জবহি বাৰিচৰকেতূ। ছন মহুঁ মিটে সকল শ্ৰুতি সেতূ ॥
ব্ৰহ্মচৰ্জ ব্ৰত সংজম নানা। ধীৰজ ধৰম গ্যান বিগ্যানা ॥
সদাচাৰ জপ জোগ বিৰাগা। সভয বিবেক কটকু সব ভাগা ॥
ছং. ভাগেউ বিবেক সহায সহিত সো সুভট সংজুগ মহি মুৰে।
সদগ্ৰংথ পৰ্বত কংদৰন্হি মহুঁ জাই তেহি অৱসৰ দুৰে ॥
হোনিহাৰ কা কৰতাৰ কো ৰখৱাৰ জগ খৰভৰু পৰা।
দুই মাথ কেহি ৰতিনাথ জেহি কহুঁ কোঽপি কৰ ধনু সৰু ধৰা ॥
দো. জে সজীৱ জগ অচৰ চৰ নাৰি পুৰুষ অস নাম।
তে নিজ নিজ মৰজাদ তজি ভএ সকল বস কাম ॥ ৮৪ ॥
সব কে হৃদযঁ মদন অভিলাষা। লতা নিহাৰি নৱহিং তৰু সাখা ॥
নদীং উমগি অংবুধি কহুঁ ধাঈ। সংগম কৰহিং তলাৱ তলাঈ ॥
জহঁ অসি দসা জডন্হ কৈ বৰনী। কো কহি সকই সচেতন কৰনী ॥
পসু পচ্ছী নভ জল থলচাৰী। ভএ কামবস সময বিসাৰী ॥
মদন অংধ ব্যাকুল সব লোকা। নিসি দিনু নহিং অৱলোকহিং কোকা ॥
দেৱ দনুজ নৰ কিংনৰ ব্যালা। প্ৰেত পিসাচ ভূত বেতালা ॥
ইন্হ কৈ দসা ন কহেউঁ বখানী। সদা কাম কে চেৰে জানী ॥
সিদ্ধ বিৰক্ত মহামুনি জোগী। তেপি কামবস ভএ বিযোগী ॥
ছং. ভএ কামবস জোগীস তাপস পাৱঁৰন্হি কী কো কহৈ।
দেখহিং চৰাচৰ নাৰিময জে ব্ৰহ্মময দেখত ৰহে ॥
অবলা বিলোকহিং পুৰুষময জগু পুৰুষ সব অবলামযং।
দুই দংড ভৰি ব্ৰহ্মাংড ভীতৰ কামকৃত কৌতুক অযং ॥
সো. ধৰী ন কাহূঁ ধিৰ সবকে মন মনসিজ হৰে।
জে ৰাখে ৰঘুবীৰ তে উবৰে তেহি কাল মহুঁ ॥ ৮৫ ॥
উভয ঘৰী অস কৌতুক ভযঊ। জৌ লগি কামু সংভু পহিং গযঊ ॥
সিৱহি বিলোকি সসংকেউ মাৰূ। ভযউ জথাথিতি সবু সংসাৰূ ॥
ভএ তুৰত সব জীৱ সুখাৰে। জিমি মদ উতৰি গএঁ মতৱাৰে ॥
ৰুদ্ৰহি দেখি মদন ভয মানা। দুৰাধৰষ দুৰ্গম ভগৱানা ॥
ফিৰত লাজ কছু কৰি নহিং জাঈ। মৰনু ঠানি মন ৰচেসি উপাঈ ॥
প্ৰগটেসি তুৰত ৰুচিৰ ৰিতুৰাজা। কুসুমিত নৱ তৰু ৰাজি বিৰাজা ॥
বন উপবন বাপিকা তডাগা। পৰম সুভগ সব দিসা বিভাগা ॥
জহঁ তহঁ জনু উমগত অনুৰাগা। দেখি মুএহুঁ মন মনসিজ জাগা ॥
ছং. জাগই মনোভৱ মুএহুঁ মন বন সুভগতা ন পৰৈ কহী।
সীতল সুগংধ সুমংদ মাৰুত মদন অনল সখা সহী ॥
বিকসে সৰন্হি বহু কংজ গুংজত পুংজ মংজুল মধুকৰা।
কলহংস পিক সুক সৰস ৰৱ কৰি গান নাচহিং অপছৰা ॥
দো. সকল কলা কৰি কোটি বিধি হাৰেউ সেন সমেত।
চলী ন অচল সমাধি সিৱ কোপেউ হৃদযনিকেত ॥ ৮৬ ॥
দেখি ৰসাল বিটপ বৰ সাখা। তেহি পৰ চঢেউ মদনু মন মাখা ॥
সুমন চাপ নিজ সৰ সংধানে। অতি ৰিস তাকি শ্ৰৱন লগি তানে ॥
ছাডে বিষম বিসিখ উৰ লাগে। ছুটি সমাধি সংভু তব জাগে ॥
ভযউ ঈস মন ছোভু বিসেষী। নযন উঘাৰি সকল দিসি দেখী ॥
সৌৰভ পল্লৱ মদনু বিলোকা। ভযউ কোপু কংপেউ ত্ৰৈলোকা ॥
তব সিৱঁ তীসৰ নযন উঘাৰা। চিতৱত কামু ভযউ জৰি ছাৰা ॥
হাহাকাৰ ভযউ জগ ভাৰী। ডৰপে সুৰ ভএ অসুৰ সুখাৰী ॥
সমুঝি কামসুখু সোচহিং ভোগী। ভএ অকংটক সাধক জোগী ॥
ছং. জোগি অকংটক ভএ পতি গতি সুনত ৰতি মুৰুছিত ভঈ।
ৰোদতি বদতি বহু ভাঁতি কৰুনা কৰতি সংকৰ পহিং গঈ।
অতি প্ৰেম কৰি বিনতী বিবিধ বিধি জোৰি কৰ সন্মুখ ৰহী।
প্ৰভু আসুতোষ কৃপাল সিৱ অবলা নিৰখি বোলে সহী ॥
দো. অব তেং ৰতি তৱ নাথ কৰ হোইহি নামু অনংগু।
বিনু বপু ব্যাপিহি সবহি পুনি সুনু নিজ মিলন প্ৰসংগু ॥ ৮৭ ॥
জব জদুবংস কৃষ্ন অৱতাৰা। হোইহি হৰন মহা মহিভাৰা ॥
কৃষ্ন তনয হোইহি পতি তোৰা। বচনু অন্যথা হোই ন মোৰা ॥
ৰতি গৱনী সুনি সংকৰ বানী। কথা অপৰ অব কহউঁ বখানী ॥
দেৱন্হ সমাচাৰ সব পাএ। ব্ৰহ্মাদিক বৈকুংঠ সিধাএ ॥
সব সুৰ বিষ্নু বিৰংচি সমেতা। গএ জহাঁ সিৱ কৃপানিকেতা ॥
পৃথক পৃথক তিন্হ কীন্হি প্ৰসংসা। ভএ প্ৰসন্ন চংদ্ৰ অৱতংসা ॥
বোলে কৃপাসিংধু বৃষকেতূ। কহহু অমৰ আএ কেহি হেতূ ॥
কহ বিধি তুম্হ প্ৰভু অংতৰজামী। তদপি ভগতি বস বিনৱউঁ স্ৱামী ॥
দো. সকল সুৰন্হ কে হৃদযঁ অস সংকৰ পৰম উছাহু।
নিজ নযনন্হি দেখা চহহিং নাথ তুম্হাৰ বিবাহু ॥ ৮৮ ॥
যহ উত্সৱ দেখিঅ ভৰি লোচন। সোই কছু কৰহু মদন মদ মোচন।
কামু জাৰি ৰতি কহুঁ বৰু দীন্হা। কৃপাসিংধু যহ অতি ভল কীন্হা ॥
সাসতি কৰি পুনি কৰহিং পসাঊ। নাথ প্ৰভুন্হ কৰ সহজ সুভাঊ ॥
পাৰবতীং তপু কীন্হ অপাৰা। কৰহু তাসু অব অংগীকাৰা ॥
সুনি বিধি বিনয সমুঝি প্ৰভু বানী। ঐসেই হোউ কহা সুখু মানী ॥
তব দেৱন্হ দুংদুভীং বজাঈং। বৰষি সুমন জয জয সুৰ সাঈ ॥
অৱসৰু জানি সপ্তৰিষি আএ। তুৰতহিং বিধি গিৰিভৱন পঠাএ ॥
প্ৰথম গএ জহঁ ৰহী ভৱানী। বোলে মধুৰ বচন ছল সানী ॥
দো. কহা হমাৰ ন সুনেহু তব নাৰদ কেং উপদেস।
অব ভা ঝূঠ তুম্হাৰ পন জাৰেউ কামু মহেস ॥ ৮৯ ॥
মাসপাৰাযণ,তীসৰা ৱিশ্ৰাম
সুনি বোলীং মুসকাই ভৱানী। উচিত কহেহু মুনিবৰ বিগ্যানী ॥
তুম্হৰেং জান কামু অব জাৰা। অব লগি সংভু ৰহে সবিকাৰা ॥
হমৰেং জান সদা সিৱ জোগী। অজ অনৱদ্য অকাম অভোগী ॥
জৌং মৈং সিৱ সেযে অস জানী। প্ৰীতি সমেত কৰ্ম মন বানী ॥
তৌ হমাৰ পন সুনহু মুনীসা। কৰিহহিং সত্য কৃপানিধি ঈসা ॥
তুম্হ জো কহা হৰ জাৰেউ মাৰা। সোই অতি বড অবিবেকু তুম্হাৰা ॥
তাত অনল কৰ সহজ সুভাঊ। হিম তেহি নিকট জাই নহিং কাঊ ॥
গএঁ সমীপ সো অৱসি নসাঈ। অসি মন্মথ মহেস কী নাঈ ॥
দো. হিযঁ হৰষে মুনি বচন সুনি দেখি প্ৰীতি বিস্ৱাস ॥
চলে ভৱানিহি নাই সিৰ গএ হিমাচল পাস ॥ ৯০ ॥
সবু প্ৰসংগু গিৰিপতিহি সুনাৱা। মদন দহন সুনি অতি দুখু পাৱা ॥
বহুৰি কহেউ ৰতি কৰ বৰদানা। সুনি হিমৱংত বহুত সুখু মানা ॥
হৃদযঁ বিচাৰি সংভু প্ৰভুতাঈ। সাদৰ মুনিবৰ লিএ বোলাঈ ॥
সুদিনু সুনখতু সুঘৰী সোচাঈ। বেগি বেদবিধি লগন ধৰাঈ ॥
পত্ৰী সপ্তৰিষিন্হ সোই দীন্হী। গহি পদ বিনয হিমাচল কীন্হী ॥
জাই বিধিহি দীন্হি সো পাতী। বাচত প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাতী ॥
লগন বাচি অজ সবহি সুনাঈ। হৰষে মুনি সব সুৰ সমুদাঈ ॥
সুমন বৃষ্টি নভ বাজন বাজে। মংগল কলস দসহুঁ দিসি সাজে ॥
দো. লগে সঁৱাৰন সকল সুৰ বাহন বিবিধ বিমান।
হোহি সগুন মংগল সুভদ কৰহিং অপছৰা গান ॥ ৯১ ॥
সিৱহি সংভু গন কৰহিং সিংগাৰা। জটা মুকুট অহি মৌৰু সঁৱাৰা ॥
কুংডল কংকন পহিৰে ব্যালা। তন বিভূতি পট কেহৰি ছালা ॥
সসি ললাট সুংদৰ সিৰ গংগা। নযন তীনি উপবীত ভুজংগা ॥
গৰল কংঠ উৰ নৰ সিৰ মালা। অসিৱ বেষ সিৱধাম কৃপালা ॥
কৰ ত্ৰিসূল অৰু ডমৰু বিৰাজা। চলে বসহঁ চঢি বাজহিং বাজা ॥
দেখি সিৱহি সুৰত্ৰিয মুসুকাহীং। বৰ লাযক দুলহিনি জগ নাহীং ॥
বিষ্নু বিৰংচি আদি সুৰব্ৰাতা। চঢি চঢি বাহন চলে বৰাতা ॥
সুৰ সমাজ সব ভাঁতি অনূপা। নহিং বৰাত দূলহ অনুৰূপা ॥
দো. বিষ্নু কহা অস বিহসি তব বোলি সকল দিসিৰাজ।
বিলগ বিলগ হোই চলহু সব নিজ নিজ সহিত সমাজ ॥ ৯২ ॥
বৰ অনুহাৰি বৰাত ন ভাঈ। হঁসী কৰৈহহু পৰ পুৰ জাঈ ॥
বিষ্নু বচন সুনি সুৰ মুসকানে। নিজ নিজ সেন সহিত বিলগানে ॥
মনহীং মন মহেসু মুসুকাহীং। হৰি কে বিংগ্য বচন নহিং জাহীং ॥
অতি প্ৰিয বচন সুনত প্ৰিয কেৰে। ভৃংগিহি প্ৰেৰি সকল গন টেৰে ॥
সিৱ অনুসাসন সুনি সব আএ। প্ৰভু পদ জলজ সীস তিন্হ নাএ ॥
নানা বাহন নানা বেষা। বিহসে সিৱ সমাজ নিজ দেখা ॥
কোউ মুখহীন বিপুল মুখ কাহূ। বিনু পদ কৰ কোউ বহু পদ বাহূ ॥
বিপুল নযন কোউ নযন বিহীনা। ৰিষ্টপুষ্ট কোউ অতি তনখীনা ॥
ছং. তন খীন কোউ অতি পীন পাৱন কোউ অপাৱন গতি ধৰেং।
ভূষন কৰাল কপাল কৰ সব সদ্য সোনিত তন ভৰেং ॥
খৰ স্ৱান সুঅৰ সৃকাল মুখ গন বেষ অগনিত কো গনৈ।
বহু জিনস প্ৰেত পিসাচ জোগি জমাত বৰনত নহিং বনৈ ॥
সো. নাচহিং গাৱহিং গীত পৰম তৰংগী ভূত সব।
দেখত অতি বিপৰীত বোলহিং বচন বিচিত্ৰ বিধি ॥ ৯৩ ॥
জস দূলহু তসি বনী বৰাতা। কৌতুক বিবিধ হোহিং মগ জাতা ॥
ইহাঁ হিমাচল ৰচেউ বিতানা। অতি বিচিত্ৰ নহিং জাই বখানা ॥
সৈল সকল জহঁ লগি জগ মাহীং। লঘু বিসাল নহিং বৰনি সিৰাহীং ॥
বন সাগৰ সব নদীং তলাৱা। হিমগিৰি সব কহুঁ নেৱত পঠাৱা ॥
কামৰূপ সুংদৰ তন ধাৰী। সহিত সমাজ সহিত বৰ নাৰী ॥
গএ সকল তুহিনাচল গেহা। গাৱহিং মংগল সহিত সনেহা ॥
প্ৰথমহিং গিৰি বহু গৃহ সঁৱৰাএ। জথাজোগু তহঁ তহঁ সব ছাএ ॥
পুৰ সোভা অৱলোকি সুহাঈ। লাগই লঘু বিৰংচি নিপুনাঈ ॥
ছং. লঘু লাগ বিধি কী নিপুনতা অৱলোকি পুৰ সোভা সহী।
বন বাগ কূপ তডাগ সৰিতা সুভগ সব সক কো কহী ॥
মংগল বিপুল তোৰন পতাকা কেতু গৃহ গৃহ সোহহীং ॥
বনিতা পুৰুষ সুংদৰ চতুৰ ছবি দেখি মুনি মন মোহহীং ॥
দো. জগদংবা জহঁ অৱতৰী সো পুৰু বৰনি কি জাই।
ৰিদ্ধি সিদ্ধি সংপত্তি সুখ নিত নূতন অধিকাই ॥ ৯৪ ॥
নগৰ নিকট বৰাত সুনি আঈ। পুৰ খৰভৰু সোভা অধিকাঈ ॥
কৰি বনাৱ সজি বাহন নানা। চলে লেন সাদৰ অগৱানা ॥
হিযঁ হৰষে সুৰ সেন নিহাৰী। হৰিহি দেখি অতি ভএ সুখাৰী ॥
সিৱ সমাজ জব দেখন লাগে। বিডৰি চলে বাহন সব ভাগে ॥
ধৰি ধীৰজু তহঁ ৰহে সযানে। বালক সব লৈ জীৱ পৰানে ॥
গএঁ ভৱন পূছহিং পিতু মাতা। কহহিং বচন ভয কংপিত গাতা ॥
কহিঅ কাহ কহি জাই ন বাতা। জম কৰ ধাৰ কিধৌং বৰিআতা ॥
বৰু বৌৰাহ বসহঁ অসৱাৰা। ব্যাল কপাল বিভূষন ছাৰা ॥
ছং. তন ছাৰ ব্যাল কপাল ভূষন নগন জটিল ভযংকৰা।
সঁগ ভূত প্ৰেত পিসাচ জোগিনি বিকট মুখ ৰজনীচৰা ॥
জো জিঅত ৰহিহি বৰাত দেখত পুন্য বড তেহি কৰ সহী।
দেখিহি সো উমা বিবাহু ঘৰ ঘৰ বাত অসি লৰিকন্হ কহী ॥
দো. সমুঝি মহেস সমাজ সব জননি জনক মুসুকাহিং।
বাল বুঝাএ বিবিধ বিধি নিডৰ হোহু ডৰু নাহিং ॥ ৯৫ ॥
লৈ অগৱান বৰাতহি আএ। দিএ সবহি জনৱাস সুহাএ ॥
মৈনাঁ সুভ আৰতী সঁৱাৰী। সংগ সুমংগল গাৱহিং নাৰী ॥
কংচন থাৰ সোহ বৰ পানী। পৰিছন চলী হৰহি হৰষানী ॥
বিকট বেষ ৰুদ্ৰহি জব দেখা। অবলন্হ উৰ ভয ভযউ বিসেষা ॥
ভাগি ভৱন পৈঠীং অতি ত্ৰাসা। গএ মহেসু জহাঁ জনৱাসা ॥
মৈনা হৃদযঁ ভযউ দুখু ভাৰী। লীন্হী বোলি গিৰীসকুমাৰী ॥
অধিক সনেহঁ গোদ বৈঠাৰী। স্যাম সৰোজ নযন ভৰে বাৰী ॥
জেহিং বিধি তুম্হহি ৰূপু অস দীন্হা। তেহিং জড বৰু বাউৰ কস কীন্হা ॥
ছং. কস কীন্হ বৰু বৌৰাহ বিধি জেহিং তুম্হহি সুংদৰতা দঈ।
জো ফলু চহিঅ সুৰতৰুহিং সো বৰবস ববূৰহিং লাগঈ ॥
তুম্হ সহিত গিৰি তেং গিৰৌং পাৱক জৰৌং জলনিধি মহুঁ পৰৌং ॥
ঘৰু জাউ অপজসু হোউ জগ জীৱত বিবাহু ন হৌং কৰৌং ॥
দো. ভঈ বিকল অবলা সকল দুখিত দেখি গিৰিনাৰি।
কৰি বিলাপু ৰোদতি বদতি সুতা সনেহু সঁভাৰি ॥ ৯৬ ॥
নাৰদ কৰ মৈং কাহ বিগাৰা। ভৱনু মোৰ জিন্হ বসত উজাৰা ॥
অস উপদেসু উমহি জিন্হ দীন্হা। বৌৰে বৰহি লগি তপু কীন্হা ॥
সাচেহুঁ উন্হ কে মোহ ন মাযা। উদাসীন ধনু ধামু ন জাযা ॥
পৰ ঘৰ ঘালক লাজ ন ভীৰা। বাঝঁ কি জান প্ৰসৱ কৈং পীৰা ॥
জননিহি বিকল বিলোকি ভৱানী। বোলী জুত বিবেক মৃদু বানী ॥
অস বিচাৰি সোচহি মতি মাতা। সো ন টৰই জো ৰচই বিধাতা ॥
কৰম লিখা জৌ বাউৰ নাহূ। তৌ কত দোসু লগাইঅ কাহূ ॥
তুম্হ সন মিটহিং কি বিধি কে অংকা। মাতু ব্যৰ্থ জনি লেহু কলংকা ॥
ছং. জনি লেহু মাতু কলংকু কৰুনা পৰিহৰহু অৱসৰ নহীং।
দুখু সুখু জো লিখা লিলাৰ হমৰেং জাব জহঁ পাউব তহীং ॥
সুনি উমা বচন বিনীত কোমল সকল অবলা সোচহীং ॥
বহু ভাঁতি বিধিহি লগাই দূষন নযন বাৰি বিমোচহীং ॥
দো. তেহি অৱসৰ নাৰদ সহিত অৰু ৰিষি সপ্ত সমেত।
সমাচাৰ সুনি তুহিনগিৰি গৱনে তুৰত নিকেত ॥ ৯৭ ॥
তব নাৰদ সবহি সমুঝাৱা। পূৰুব কথাপ্ৰসংগু সুনাৱা ॥
মযনা সত্য সুনহু মম বানী। জগদংবা তৱ সুতা ভৱানী ॥
অজা অনাদি সক্তি অবিনাসিনি। সদা সংভু অৰধংগ নিৱাসিনি ॥
জগ সংভৱ পালন লয কাৰিনি। নিজ ইচ্ছা লীলা বপু ধাৰিনি ॥
জনমীং প্ৰথম দচ্ছ গৃহ জাঈ। নামু সতী সুংদৰ তনু পাঈ ॥
তহঁহুঁ সতী সংকৰহি বিবাহীং। কথা প্ৰসিদ্ধ সকল জগ মাহীং ॥
এক বাৰ আৱত সিৱ সংগা। দেখেউ ৰঘুকুল কমল পতংগা ॥
ভযউ মোহু সিৱ কহা ন কীন্হা। ভ্ৰম বস বেষু সীয কৰ লীন্হা ॥
ছং. সিয বেষু সতী জো কীন্হ তেহি অপৰাধ সংকৰ পৰিহৰীং।
হৰ বিৰহঁ জাই বহোৰি পিতু কেং জগ্য জোগানল জৰীং ॥
অব জনমি তুম্হৰে ভৱন নিজ পতি লাগি দাৰুন তপু কিযা।
অস জানি সংসয তজহু গিৰিজা সৰ্বদা সংকৰ প্ৰিযা ॥
দো. সুনি নাৰদ কে বচন তব সব কৰ মিটা বিষাদ।
ছন মহুঁ ব্যাপেউ সকল পুৰ ঘৰ ঘৰ যহ সংবাদ ॥ ৯৮ ॥
তব মযনা হিমৱংতু অনংদে। পুনি পুনি পাৰবতী পদ বংদে ॥
নাৰি পুৰুষ সিসু জুবা সযানে। নগৰ লোগ সব অতি হৰষানে ॥
লগে হোন পুৰ মংগলগানা। সজে সবহি হাটক ঘট নানা ॥
ভাঁতি অনেক ভঈ জেৱৰানা। সূপসাস্ত্ৰ জস কছু ব্যৱহাৰা ॥
সো জেৱনাৰ কি জাই বখানী। বসহিং ভৱন জেহিং মাতু ভৱানী ॥
সাদৰ বোলে সকল বৰাতী। বিষ্নু বিৰংচি দেৱ সব জাতী ॥
বিবিধি পাঁতি বৈঠী জেৱনাৰা। লাগে পৰুসন নিপুন সুআৰা ॥
নাৰিবৃংদ সুৰ জেৱঁত জানী। লগীং দেন গাৰীং মৃদু বানী ॥
ছং. গাৰীং মধুৰ স্ৱৰ দেহিং সুংদৰি বিংগ্য বচন সুনাৱহীং।
ভোজনু কৰহিং সুৰ অতি বিলংবু বিনোদু সুনি সচু পাৱহীং ॥
জেৱঁত জো বঢ্যো অনংদু সো মুখ কোটিহূঁ ন পৰৈ কহ্যো।
অচৱাঁই দীন্হে পান গৱনে বাস জহঁ জাকো ৰহ্যো ॥
দো. বহুৰি মুনিন্হ হিমৱংত কহুঁ লগন সুনাঈ আই।
সময বিলোকি বিবাহ কৰ পঠএ দেৱ বোলাই ॥ ৯৯ ॥
বোলি সকল সুৰ সাদৰ লীন্হে। সবহি জথোচিত আসন দীন্হে ॥
বেদী বেদ বিধান সঁৱাৰী। সুভগ সুমংগল গাৱহিং নাৰী ॥
সিংঘাসনু অতি দিব্য সুহাৱা। জাই ন বৰনি বিৰংচি বনাৱা ॥
বৈঠে সিৱ বিপ্ৰন্হ সিৰু নাঈ। হৃদযঁ সুমিৰি নিজ প্ৰভু ৰঘুৰাঈ ॥
বহুৰি মুনীসন্হ উমা বোলাঈ। কৰি সিংগাৰু সখীং লৈ আঈ ॥
দেখত ৰূপু সকল সুৰ মোহে। বৰনৈ ছবি অস জগ কবি কো হৈ ॥
জগদংবিকা জানি ভৱ ভামা। সুৰন্হ মনহিং মন কীন্হ প্ৰনামা ॥
সুংদৰতা মৰজাদ ভৱানী। জাই ন কোটিহুঁ বদন বখানী ॥
ছং. কোটিহুঁ বদন নহিং বনৈ বৰনত জগ জননি সোভা মহা।
সকুচহিং কহত শ্ৰুতি সেষ সাৰদ মংদমতি তুলসী কহা ॥
ছবিখানি মাতু ভৱানি গৱনী মধ্য মংডপ সিৱ জহাঁ ॥
অৱলোকি সকহিং ন সকুচ পতি পদ কমল মনু মধুকৰু তহাঁ ॥
দো. মুনি অনুসাসন গনপতিহি পূজেউ সংভু ভৱানি।
কোউ সুনি সংসয কৰৈ জনি সুৰ অনাদি জিযঁ জানি ॥ ১০০ ॥
জসি বিবাহ কৈ বিধি শ্ৰুতি গাঈ। মহামুনিন্হ সো সব কৰৱাঈ ॥
গহি গিৰীস কুস কন্যা পানী। ভৱহি সমৰপীং জানি ভৱানী ॥
পানিগ্ৰহন জব কীন্হ মহেসা। হিংযঁ হৰষে তব সকল সুৰেসা ॥
বেদ মংত্ৰ মুনিবৰ উচ্চৰহীং। জয জয জয সংকৰ সুৰ কৰহীং ॥
বাজহিং বাজন বিবিধ বিধানা। সুমনবৃষ্টি নভ ভৈ বিধি নানা ॥
হৰ গিৰিজা কৰ ভযউ বিবাহূ। সকল ভুৱন ভৰি ৰহা উছাহূ ॥
দাসীং দাস তুৰগ ৰথ নাগা। ধেনু বসন মনি বস্তু বিভাগা ॥
অন্ন কনকভাজন ভৰি জানা। দাইজ দীন্হ ন জাই বখানা ॥
ছং. দাইজ দিযো বহু ভাঁতি পুনি কৰ জোৰি হিমভূধৰ কহ্যো।
কা দেউঁ পূৰনকাম সংকৰ চৰন পংকজ গহি ৰহ্যো ॥
সিৱঁ কৃপাসাগৰ সসুৰ কৰ সংতোষু সব ভাঁতিহিং কিযো।
পুনি গহে পদ পাথোজ মযনাঁ প্ৰেম পৰিপূৰন হিযো ॥
দো. নাথ উমা মন প্ৰান সম গৃহকিংকৰী কৰেহু।
ছমেহু সকল অপৰাধ অব হোই প্ৰসন্ন বৰু দেহু ॥ ১০১ ॥
বহু বিধি সংভু সাস সমুঝাঈ। গৱনী ভৱন চৰন সিৰু নাঈ ॥
জননীং উমা বোলি তব লীন্হী। লৈ উছংগ সুংদৰ সিখ দীন্হী ॥
কৰেহু সদা সংকৰ পদ পূজা। নাৰিধৰমু পতি দেউ ন দূজা ॥
বচন কহত ভৰে লোচন বাৰী। বহুৰি লাই উৰ লীন্হি কুমাৰী ॥
কত বিধি সৃজীং নাৰি জগ মাহীং। পৰাধীন সপনেহুঁ সুখু নাহীং ॥
ভৈ অতি প্ৰেম বিকল মহতাৰী। ধীৰজু কীন্হ কুসময বিচাৰী ॥
পুনি পুনি মিলতি পৰতি গহি চৰনা। পৰম প্ৰেম কছু জাই ন বৰনা ॥
সব নাৰিন্হ মিলি ভেটি ভৱানী। জাই জননি উৰ পুনি লপটানী ॥
ছং. জননিহি বহুৰি মিলি চলী উচিত অসীস সব কাহূঁ দঈং।
ফিৰি ফিৰি বিলোকতি মাতু তন তব সখীং লৈ সিৱ পহিং গঈ ॥
জাচক সকল সংতোষি সংকৰু উমা সহিত ভৱন চলে।
সব অমৰ হৰষে সুমন বৰষি নিসান নভ বাজে ভলে ॥
দো. চলে সংগ হিমৱংতু তব পহুঁচাৱন অতি হেতু।
বিবিধ ভাঁতি পৰিতোষু কৰি বিদা কীন্হ বৃষকেতু ॥ ১০২ ॥
তুৰত ভৱন আএ গিৰিৰাঈ। সকল সৈল সৰ লিএ বোলাঈ ॥
আদৰ দান বিনয বহুমানা। সব কৰ বিদা কীন্হ হিমৱানা ॥
জবহিং সংভু কৈলাসহিং আএ। সুৰ সব নিজ নিজ লোক সিধাএ ॥
জগত মাতু পিতু সংভু ভৱানী। তেহী সিংগাৰু ন কহউঁ বখানী ॥
কৰহিং বিবিধ বিধি ভোগ বিলাসা। গনন্হ সমেত বসহিং কৈলাসা ॥
হৰ গিৰিজা বিহাৰ নিত নযঊ। এহি বিধি বিপুল কাল চলি গযঊ ॥
তব জনমেউ ষটবদন কুমাৰা। তাৰকু অসুৰ সমৰ জেহিং মাৰা ॥
আগম নিগম প্ৰসিদ্ধ পুৰানা। ষন্মুখ জন্মু সকল জগ জানা ॥
ছং. জগু জান ষন্মুখ জন্মু কৰ্মু প্ৰতাপু পুৰুষাৰথু মহা।
তেহি হেতু মৈং বৃষকেতু সুত কৰ চৰিত সংছেপহিং কহা ॥
যহ উমা সংগু বিবাহু জে নৰ নাৰি কহহিং জে গাৱহীং।
কল্যান কাজ বিবাহ মংগল সৰ্বদা সুখু পাৱহীং ॥
দো. চৰিত সিংধু গিৰিজা ৰমন বেদ ন পাৱহিং পাৰু।
বৰনৈ তুলসীদাসু কিমি অতি মতিমংদ গৱাঁৰু ॥ ১০৩ ॥
সংভু চৰিত সুনি সৰস সুহাৱা। ভৰদ্ৱাজ মুনি অতি সুখ পাৱা ॥
বহু লালসা কথা পৰ বাঢী। নযনন্হি নীৰু ৰোমাৱলি ঠাঢী ॥
প্ৰেম বিবস মুখ আৱ ন বানী। দসা দেখি হৰষে মুনি গ্যানী ॥
অহো ধন্য তৱ জন্মু মুনীসা। তুম্হহি প্ৰান সম প্ৰিয গৌৰীসা ॥
সিৱ পদ কমল জিন্হহি ৰতি নাহীং। ৰামহি তে সপনেহুঁ ন সোহাহীং ॥
বিনু ছল বিস্ৱনাথ পদ নেহূ। ৰাম ভগত কৰ লচ্ছন এহূ ॥
সিৱ সম কো ৰঘুপতি ব্ৰতধাৰী। বিনু অঘ তজী সতী অসি নাৰী ॥
পনু কৰি ৰঘুপতি ভগতি দেখাঈ। কো সিৱ সম ৰামহি প্ৰিয ভাঈ ॥
দো. প্ৰথমহিং মৈ কহি সিৱ চৰিত বূঝা মৰমু তুম্হাৰ।
সুচি সেৱক তুম্হ ৰাম কে ৰহিত সমস্ত বিকাৰ ॥ ১০৪ ॥
মৈং জানা তুম্হাৰ গুন সীলা। কহউঁ সুনহু অব ৰঘুপতি লীলা ॥
সুনু মুনি আজু সমাগম তোৰেং। কহি ন জাই জস সুখু মন মোৰেং ॥
ৰাম চৰিত অতি অমিত মুনিসা। কহি ন সকহিং সত কোটি অহীসা ॥
তদপি জথাশ্ৰুত কহউঁ বখানী। সুমিৰি গিৰাপতি প্ৰভু ধনুপানী ॥
সাৰদ দাৰুনাৰি সম স্ৱামী। ৰামু সূত্ৰধৰ অংতৰজামী ॥
জেহি পৰ কৃপা কৰহিং জনু জানী। কবি উৰ অজিৰ নচাৱহিং বানী ॥
প্ৰনৱউঁ সোই কৃপাল ৰঘুনাথা। বৰনউঁ বিসদ তাসু গুন গাথা ॥
পৰম ৰম্য গিৰিবৰু কৈলাসূ। সদা জহাঁ সিৱ উমা নিৱাসূ ॥
দো. সিদ্ধ তপোধন জোগিজন সূৰ কিংনৰ মুনিবৃংদ।
বসহিং তহাঁ সুকৃতী সকল সেৱহিং সিব সুখকংদ ॥ ১০৫ ॥
হৰি হৰ বিমুখ ধৰ্ম ৰতি নাহীং। তে নৰ তহঁ সপনেহুঁ নহিং জাহীং ॥
তেহি গিৰি পৰ বট বিটপ বিসালা। নিত নূতন সুংদৰ সব কালা ॥
ত্ৰিবিধ সমীৰ সুসীতলি ছাযা। সিৱ বিশ্ৰাম বিটপ শ্ৰুতি গাযা ॥
এক বাৰ তেহি তৰ প্ৰভু গযঊ। তৰু বিলোকি উৰ অতি সুখু ভযঊ ॥
নিজ কৰ ডাসি নাগৰিপু ছালা। বৈঠৈ সহজহিং সংভু কৃপালা ॥
কুংদ ইংদু দৰ গৌৰ সৰীৰা। ভুজ প্ৰলংব পৰিধন মুনিচীৰা ॥
তৰুন অৰুন অংবুজ সম চৰনা। নখ দুতি ভগত হৃদয তম হৰনা ॥
ভুজগ ভূতি ভূষন ত্ৰিপুৰাৰী। আননু সৰদ চংদ ছবি হাৰী ॥
দো. জটা মুকুট সুৰসৰিত সিৰ লোচন নলিন বিসাল।
নীলকংঠ লাৱন্যনিধি সোহ বালবিধু ভাল ॥ ১০৬ ॥
বৈঠে সোহ কামৰিপু কৈসেং। ধৰেং সৰীৰু সাংতৰসু জৈসেং ॥
পাৰবতী ভল অৱসৰু জানী। গঈ সংভু পহিং মাতু ভৱানী ॥
জানি প্ৰিযা আদৰু অতি কীন্হা। বাম ভাগ আসনু হৰ দীন্হা ॥
বৈঠীং সিৱ সমীপ হৰষাঈ। পূৰুব জন্ম কথা চিত আঈ ॥
পতি হিযঁ হেতু অধিক অনুমানী। বিহসি উমা বোলীং প্ৰিয বানী ॥
কথা জো সকল লোক হিতকাৰী। সোই পূছন চহ সৈলকুমাৰী ॥
বিস্ৱনাথ মম নাথ পুৰাৰী। ত্ৰিভুৱন মহিমা বিদিত তুম্হাৰী ॥
চৰ অৰু অচৰ নাগ নৰ দেৱা। সকল কৰহিং পদ পংকজ সেৱা ॥
দো. প্ৰভু সমৰথ সৰ্বগ্য সিৱ সকল কলা গুন ধাম ॥
জোগ গ্যান বৈৰাগ্য নিধি প্ৰনত কলপতৰু নাম ॥ ১০৭ ॥
জৌং মো পৰ প্ৰসন্ন সুখৰাসী। জানিঅ সত্য মোহি নিজ দাসী ॥
তৌং প্ৰভু হৰহু মোৰ অগ্যানা। কহি ৰঘুনাথ কথা বিধি নানা ॥
জাসু ভৱনু সুৰতৰু তৰ হোঈ। সহি কি দৰিদ্ৰ জনিত দুখু সোঈ ॥
সসিভূষন অস হৃদযঁ বিচাৰী। হৰহু নাথ মম মতি ভ্ৰম ভাৰী ॥
প্ৰভু জে মুনি পৰমাৰথবাদী। কহহিং ৰাম কহুঁ ব্ৰহ্ম অনাদী ॥
সেস সাৰদা বেদ পুৰানা। সকল কৰহিং ৰঘুপতি গুন গানা ॥
তুম্হ পুনি ৰাম ৰাম দিন ৰাতী। সাদৰ জপহু অনঁগ আৰাতী ॥
ৰামু সো অৱধ নৃপতি সুত সোঈ। কী অজ অগুন অলখগতি কোঈ ॥
দো. জৌং নৃপ তনয ত ব্ৰহ্ম কিমি নাৰি বিৰহঁ মতি ভোৰি।
দেখ চৰিত মহিমা সুনত ভ্ৰমতি বুদ্ধি অতি মোৰি ॥ ১০৮ ॥
জৌং অনীহ ব্যাপক বিভু কোঊ। কবহু বুঝাই নাথ মোহি সোঊ ॥
অগ্য জানি ৰিস উৰ জনি ধৰহূ। জেহি বিধি মোহ মিটৈ সোই কৰহূ ॥
মৈ বন দীখি ৰাম প্ৰভুতাঈ। অতি ভয বিকল ন তুম্হহি সুনাঈ ॥
তদপি মলিন মন বোধু ন আৱা। সো ফলু ভলী ভাঁতি হম পাৱা ॥
অজহূঁ কছু সংসউ মন মোৰে। কৰহু কৃপা বিনৱউঁ কৰ জোৰেং ॥
প্ৰভু তব মোহি বহু ভাঁতি প্ৰবোধা। নাথ সো সমুঝি কৰহু জনি ক্ৰোধা ॥
তব কৰ অস বিমোহ অব নাহীং। ৰামকথা পৰ ৰুচি মন মাহীং ॥
কহহু পুনীত ৰাম গুন গাথা। ভুজগৰাজ ভূষন সুৰনাথা ॥
দো. বংদউ পদ ধৰি ধৰনি সিৰু বিনয কৰউঁ কৰ জোৰি।
বৰনহু ৰঘুবৰ বিসদ জসু শ্ৰুতি সিদ্ধাংত নিচোৰি ॥ ১০৯ ॥
জদপি জোষিতা নহিং অধিকাৰী। দাসী মন ক্ৰম বচন তুম্হাৰী ॥
গূঢউ তত্ত্ৱ ন সাধু দুৰাৱহিং। আৰত অধিকাৰী জহঁ পাৱহিং ॥
অতি আৰতি পূছউঁ সুৰৰাযা। ৰঘুপতি কথা কহহু কৰি দাযা ॥
প্ৰথম সো কাৰন কহহু বিচাৰী। নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম সগুন বপু ধাৰী ॥
পুনি প্ৰভু কহহু ৰাম অৱতাৰা। বালচৰিত পুনি কহহু উদাৰা ॥
কহহু জথা জানকী বিবাহীং। ৰাজ তজা সো দূষন কাহীং ॥
বন বসি কীন্হে চৰিত অপাৰা। কহহু নাথ জিমি ৰাৱন মাৰা ॥
ৰাজ বৈঠি কীন্হীং বহু লীলা। সকল কহহু সংকৰ সুখলীলা ॥
দো. বহুৰি কহহু কৰুনাযতন কীন্হ জো অচৰজ ৰাম।
প্ৰজা সহিত ৰঘুবংসমনি কিমি গৱনে নিজ ধাম ॥ ১১০ ॥
পুনি প্ৰভু কহহু সো তত্ত্ৱ বখানী। জেহিং বিগ্যান মগন মুনি গ্যানী ॥
ভগতি গ্যান বিগ্যান বিৰাগা। পুনি সব বৰনহু সহিত বিভাগা ॥
ঔৰউ ৰাম ৰহস্য অনেকা। কহহু নাথ অতি বিমল বিবেকা ॥
জো প্ৰভু মৈং পূছা নহি হোঈ। সোউ দযাল ৰাখহু জনি গোঈ ॥
তুম্হ ত্ৰিভুৱন গুৰ বেদ বখানা। আন জীৱ পাঁৱৰ কা জানা ॥
প্ৰস্ন উমা কৈ সহজ সুহাঈ। ছল বিহীন সুনি সিৱ মন ভাঈ ॥
হৰ হিযঁ ৰামচৰিত সব আএ। প্ৰেম পুলক লোচন জল ছাএ ॥
শ্ৰীৰঘুনাথ ৰূপ উৰ আৱা। পৰমানংদ অমিত সুখ পাৱা ॥
দো. মগন ধ্যানৰস দংড জুগ পুনি মন বাহেৰ কীন্হ।
ৰঘুপতি চৰিত মহেস তব হৰষিত বৰনৈ লীন্হ ॥ ১১১ ॥
ঝূঠেউ সত্য জাহি বিনু জানেং। জিমি ভুজংগ বিনু ৰজু পহিচানেং ॥
জেহি জানেং জগ জাই হেৰাঈ। জাগেং জথা সপন ভ্ৰম জাঈ ॥
বংদউঁ বালৰূপ সোঈ ৰামূ। সব সিধি সুলভ জপত জিসু নামূ ॥
মংগল ভৱন অমংগল হাৰী। দ্ৰৱউ সো দসৰথ অজিৰ বিহাৰী ॥
কৰি প্ৰনাম ৰামহি ত্ৰিপুৰাৰী। হৰষি সুধা সম গিৰা উচাৰী ॥
ধন্য ধন্য গিৰিৰাজকুমাৰী। তুম্হ সমান নহিং কোউ উপকাৰী ॥
পূঁছেহু ৰঘুপতি কথা প্ৰসংগা। সকল লোক জগ পাৱনি গংগা ॥
তুম্হ ৰঘুবীৰ চৰন অনুৰাগী। কীন্হহু প্ৰস্ন জগত হিত লাগী ॥
দো. ৰামকৃপা তেং পাৰবতি সপনেহুঁ তৱ মন মাহিং।
সোক মোহ সংদেহ ভ্ৰম মম বিচাৰ কছু নাহিং ॥ ১১২ ॥
তদপি অসংকা কীন্হিহু সোঈ। কহত সুনত সব কৰ হিত হোঈ ॥
জিন্হ হৰি কথা সুনী নহিং কানা। শ্ৰৱন ৰংধ্ৰ অহিভৱন সমানা ॥
নযনন্হি সংত দৰস নহিং দেখা। লোচন মোৰপংখ কৰ লেখা ॥
তে সিৰ কটু তুংবৰি সমতূলা। জে ন নমত হৰি গুৰ পদ মূলা ॥
জিন্হ হৰিভগতি হৃদযঁ নহিং আনী। জীৱত সৱ সমান তেই প্ৰানী ॥
জো নহিং কৰই ৰাম গুন গানা। জীহ সো দাদুৰ জীহ সমানা ॥
কুলিস কঠোৰ নিঠুৰ সোই ছাতী। সুনি হৰিচৰিত ন জো হৰষাতী ॥
গিৰিজা সুনহু ৰাম কৈ লীলা। সুৰ হিত দনুজ বিমোহনসীলা ॥
দো. ৰামকথা সুৰধেনু সম সেৱত সব সুখ দানি।
সতসমাজ সুৰলোক সব কো ন সুনৈ অস জানি ॥ ১১৩ ॥
ৰামকথা সুংদৰ কৰ তাৰী। সংসয বিহগ উডাৱনিহাৰী ॥
ৰামকথা কলি বিটপ কুঠাৰী। সাদৰ সুনু গিৰিৰাজকুমাৰী ॥
ৰাম নাম গুন চৰিত সুহাএ। জনম কৰম অগনিত শ্ৰুতি গাএ ॥
জথা অনংত ৰাম ভগৱানা। তথা কথা কীৰতি গুন নানা ॥
তদপি জথা শ্ৰুত জসি মতি মোৰী। কহিহউঁ দেখি প্ৰীতি অতি তোৰী ॥
উমা প্ৰস্ন তৱ সহজ সুহাঈ। সুখদ সংতসংমত মোহি ভাঈ ॥
এক বাত নহি মোহি সোহানী। জদপি মোহ বস কহেহু ভৱানী ॥
তুম জো কহা ৰাম কোউ আনা। জেহি শ্ৰুতি গাৱ ধৰহিং মুনি ধ্যানা ॥
দো. কহহি সুনহি অস অধম নৰ গ্ৰসে জে মোহ পিসাচ।
পাষংডী হৰি পদ বিমুখ জানহিং ঝূঠ ন সাচ ॥ ১১৪ ॥
অগ্য অকোবিদ অংধ অভাগী। কাঈ বিষয মুকৰ মন লাগী ॥
লংপট কপটী কুটিল বিসেষী। সপনেহুঁ সংতসভা নহিং দেখী ॥
কহহিং তে বেদ অসংমত বানী। জিন্হ কেং সূঝ লাভু নহিং হানী ॥
মুকৰ মলিন অৰু নযন বিহীনা। ৰাম ৰূপ দেখহিং কিমি দীনা ॥
জিন্হ কেং অগুন ন সগুন বিবেকা। জল্পহিং কল্পিত বচন অনেকা ॥
হৰিমাযা বস জগত ভ্ৰমাহীং। তিন্হহি কহত কছু অঘটিত নাহীং ॥
বাতুল ভূত বিবস মতৱাৰে। তে নহিং বোলহিং বচন বিচাৰে ॥
জিন্হ কৃত মহামোহ মদ পানা। তিন্ কৰ কহা কৰিঅ নহিং কানা ॥
সো. অস নিজ হৃদযঁ বিচাৰি তজু সংসয ভজু ৰাম পদ।
সুনু গিৰিৰাজ কুমাৰি ভ্ৰম তম ৰবি কৰ বচন মম ॥ ১১৫ ॥
সগুনহি অগুনহি নহিং কছু ভেদা। গাৱহিং মুনি পুৰান বুধ বেদা ॥
অগুন অৰুপ অলখ অজ জোঈ। ভগত প্ৰেম বস সগুন সো হোঈ ॥
জো গুন ৰহিত সগুন সোই কৈসেং। জলু হিম উপল বিলগ নহিং জৈসেং ॥
জাসু নাম ভ্ৰম তিমিৰ পতংগা। তেহি কিমি কহিঅ বিমোহ প্ৰসংগা ॥
ৰাম সচ্চিদানংদ দিনেসা। নহিং তহঁ মোহ নিসা লৱলেসা ॥
সহজ প্ৰকাসৰুপ ভগৱানা। নহিং তহঁ পুনি বিগ্যান বিহানা ॥
হৰষ বিষাদ গ্যান অগ্যানা। জীৱ ধৰ্ম অহমিতি অভিমানা ॥
ৰাম ব্ৰহ্ম ব্যাপক জগ জানা। পৰমানন্দ পৰেস পুৰানা ॥
দো. পুৰুষ প্ৰসিদ্ধ প্ৰকাস নিধি প্ৰগট পৰাৱৰ নাথ ॥
ৰঘুকুলমনি মম স্ৱামি সোই কহি সিৱঁ নাযউ মাথ ॥ ১১৬ ॥
নিজ ভ্ৰম নহিং সমুঝহিং অগ্যানী। প্ৰভু পৰ মোহ ধৰহিং জড প্ৰানী ॥
জথা গগন ঘন পটল নিহাৰী। ঝাঁপেউ মানু কহহিং কুবিচাৰী ॥
চিতৱ জো লোচন অংগুলি লাএঁ। প্ৰগট জুগল সসি তেহি কে ভাএঁ ॥
উমা ৰাম বিষইক অস মোহা। নভ তম ধূম ধূৰি জিমি সোহা ॥
বিষয কৰন সুৰ জীৱ সমেতা। সকল এক তেং এক সচেতা ॥
সব কৰ পৰম প্ৰকাসক জোঈ। ৰাম অনাদি অৱধপতি সোঈ ॥
জগত প্ৰকাস্য প্ৰকাসক ৰামূ। মাযাধীস গ্যান গুন ধামূ ॥
জাসু সত্যতা তেং জড মাযা। ভাস সত্য ইৱ মোহ সহাযা ॥
দো. ৰজত সীপ মহুঁ মাস জিমি জথা ভানু কৰ বাৰি।
জদপি মৃষা তিহুঁ কাল সোই ভ্ৰম ন সকই কোউ টাৰি ॥ ১১৭ ॥
এহি বিধি জগ হৰি আশ্ৰিত ৰহঈ। জদপি অসত্য দেত দুখ অহঈ ॥
জৌং সপনেং সিৰ কাটৈ কোঈ। বিনু জাগেং ন দূৰি দুখ হোঈ ॥
জাসু কৃপাঁ অস ভ্ৰম মিটি জাঈ। গিৰিজা সোই কৃপাল ৰঘুৰাঈ ॥
আদি অংত কোউ জাসু ন পাৱা। মতি অনুমানি নিগম অস গাৱা ॥
বিনু পদ চলই সুনই বিনু কানা। কৰ বিনু কৰম কৰই বিধি নানা ॥
আনন ৰহিত সকল ৰস ভোগী। বিনু বানী বকতা বড জোগী ॥
তনু বিনু পৰস নযন বিনু দেখা। গ্ৰহই ঘ্ৰান বিনু বাস অসেষা ॥
অসি সব ভাঁতি অলৌকিক কৰনী। মহিমা জাসু জাই নহিং বৰনী ॥
দো. জেহি ইমি গাৱহি বেদ বুধ জাহি ধৰহিং মুনি ধ্যান ॥
সোই দসৰথ সুত ভগত হিত কোসলপতি ভগৱান ॥ ১১৮ ॥
কাসীং মৰত জংতু অৱলোকী। জাসু নাম বল কৰউঁ বিসোকী ॥
সোই প্ৰভু মোৰ চৰাচৰ স্ৱামী। ৰঘুবৰ সব উৰ অংতৰজামী ॥
বিবসহুঁ জাসু নাম নৰ কহহীং। জনম অনেক ৰচিত অঘ দহহীং ॥
সাদৰ সুমিৰন জে নৰ কৰহীং। ভৱ বাৰিধি গোপদ ইৱ তৰহীং ॥
ৰাম সো পৰমাতমা ভৱানী। তহঁ ভ্ৰম অতি অবিহিত তৱ বানী ॥
অস সংসয আনত উৰ মাহীং। গ্যান বিৰাগ সকল গুন জাহীং ॥
সুনি সিৱ কে ভ্ৰম ভংজন বচনা। মিটি গৈ সব কুতৰক কৈ ৰচনা ॥
ভই ৰঘুপতি পদ প্ৰীতি প্ৰতীতী। দাৰুন অসংভাৱনা বীতী ॥
দো. পুনি পুনি প্ৰভু পদ কমল গহি জোৰি পংকৰুহ পানি।
বোলী গিৰিজা বচন বৰ মনহুঁ প্ৰেম ৰস সানি ॥ ১১৯ ॥
সসি কৰ সম সুনি গিৰা তুম্হাৰী। মিটা মোহ সৰদাতপ ভাৰী ॥
তুম্হ কৃপাল সবু সংসউ হৰেঊ। ৰাম স্ৱৰুপ জানি মোহি পৰেঊ ॥
নাথ কৃপাঁ অব গযউ বিষাদা। সুখী ভযউঁ প্ৰভু চৰন প্ৰসাদা ॥
অব মোহি আপনি কিংকৰি জানী। জদপি সহজ জড নাৰি অযানী ॥
প্ৰথম জো মৈং পূছা সোই কহহূ। জৌং মো পৰ প্ৰসন্ন প্ৰভু অহহূ ॥
ৰাম ব্ৰহ্ম চিনময অবিনাসী। সৰ্ব ৰহিত সব উৰ পুৰ বাসী ॥
নাথ ধৰেউ নৰতনু কেহি হেতূ। মোহি সমুঝাই কহহু বৃষকেতূ ॥
উমা বচন সুনি পৰম বিনীতা। ৰামকথা পৰ প্ৰীতি পুনীতা ॥
দো. হিঁযঁ হৰষে কামাৰি তব সংকৰ সহজ সুজান
বহু বিধি উমহি প্ৰসংসি পুনি বোলে কৃপানিধান ॥ ১২০(ক) ॥
নৱান্হপাৰাযন,পহলা ৱিশ্ৰাম
মাসপাৰাযণ, চৌথা ৱিশ্ৰাম
সো. সুনু সুভ কথা ভৱানি ৰামচৰিতমানস বিমল।
কহা ভুসুংডি বখানি সুনা বিহগ নাযক গৰুড ॥ ১২০(খ) ॥
সো সংবাদ উদাৰ জেহি বিধি ভা আগেং কহব।
সুনহু ৰাম অৱতাৰ চৰিত পৰম সুংদৰ অনঘ ॥ ১২০(গ) ॥
হৰি গুন নাম অপাৰ কথা ৰূপ অগনিত অমিত।
মৈং নিজ মতি অনুসাৰ কহউঁ উমা সাদৰ সুনহু ॥ ১২০(ঘ ॥
সুনু গিৰিজা হৰিচৰিত সুহাএ। বিপুল বিসদ নিগমাগম গাএ ॥
হৰি অৱতাৰ হেতু জেহি হোঈ। ইদমিত্থং কহি জাই ন সোঈ ॥
ৰাম অতৰ্ক্য বুদ্ধি মন বানী। মত হমাৰ অস সুনহি সযানী ॥
তদপি সংত মুনি বেদ পুৰানা। জস কছু কহহিং স্ৱমতি অনুমানা ॥
তস মৈং সুমুখি সুনাৱউঁ তোহী। সমুঝি পৰই জস কাৰন মোহী ॥
জব জব হোই ধৰম কৈ হানী। বাঢহিং অসুৰ অধম অভিমানী ॥
কৰহিং অনীতি জাই নহিং বৰনী। সীদহিং বিপ্ৰ ধেনু সুৰ ধৰনী ॥
তব তব প্ৰভু ধৰি বিবিধ সৰীৰা। হৰহি কৃপানিধি সজ্জন পীৰা ॥
দো. অসুৰ মাৰি থাপহিং সুৰন্হ ৰাখহিং নিজ শ্ৰুতি সেতু।
জগ বিস্তাৰহিং বিসদ জস ৰাম জন্ম কৰ হেতু ॥ ১২১ ॥
সোই জস গাই ভগত ভৱ তৰহীং। কৃপাসিংধু জন হিত তনু ধৰহীং ॥
ৰাম জনম কে হেতু অনেকা। পৰম বিচিত্ৰ এক তেং একা ॥
জনম এক দুই কহউঁ বখানী। সাৱধান সুনু সুমতি ভৱানী ॥
দ্ৱাৰপাল হৰি কে প্ৰিয দোঊ। জয অৰু বিজয জান সব কোঊ ॥
বিপ্ৰ শ্ৰাপ তেং দূনউ ভাঈ। তামস অসুৰ দেহ তিন্হ পাঈ ॥
কনককসিপু অৰু হাটক লোচন। জগত বিদিত সুৰপতি মদ মোচন ॥
বিজঈ সমৰ বীৰ বিখ্যাতা। ধৰি বৰাহ বপু এক নিপাতা ॥
হোই নৰহৰি দূসৰ পুনি মাৰা। জন প্ৰহলাদ সুজস বিস্তাৰা ॥
দো. ভএ নিসাচৰ জাই তেই মহাবীৰ বলৱান।
কুংভকৰন ৰাৱণ সুভট সুৰ বিজঈ জগ জান ॥ ১২২ ।
মুকুত ন ভএ হতে ভগৱানা। তীনি জনম দ্ৱিজ বচন প্ৰৱানা ॥
এক বাৰ তিন্হ কে হিত লাগী। ধৰেউ সৰীৰ ভগত অনুৰাগী ॥
কস্যপ অদিতি তহাঁ পিতু মাতা। দসৰথ কৌসল্যা বিখ্যাতা ॥
এক কলপ এহি বিধি অৱতাৰা। চৰিত্ৰ পৱিত্ৰ কিএ সংসাৰা ॥
এক কলপ সুৰ দেখি দুখাৰে। সমৰ জলংধৰ সন সব হাৰে ॥
সংভু কীন্হ সংগ্ৰাম অপাৰা। দনুজ মহাবল মৰই ন মাৰা ॥
পৰম সতী অসুৰাধিপ নাৰী। তেহি বল তাহি ন জিতহিং পুৰাৰী ॥
দো. ছল কৰি টাৰেউ তাসু ব্ৰত প্ৰভু সুৰ কাৰজ কীন্হ ॥
জব তেহি জানেউ মৰম তব শ্ৰাপ কোপ কৰি দীন্হ ॥ ১২৩ ॥
তাসু শ্ৰাপ হৰি দীন্হ প্ৰমানা। কৌতুকনিধি কৃপাল ভগৱানা ॥
তহাঁ জলংধৰ ৰাৱন ভযঊ। ৰন হতি ৰাম পৰম পদ দযঊ ॥
এক জনম কৰ কাৰন এহা। জেহি লাগি ৰাম ধৰী নৰদেহা ॥
প্ৰতি অৱতাৰ কথা প্ৰভু কেৰী। সুনু মুনি বৰনী কবিন্হ ঘনেৰী ॥
নাৰদ শ্ৰাপ দীন্হ এক বাৰা। কলপ এক তেহি লগি অৱতাৰা ॥
গিৰিজা চকিত ভঈ সুনি বানী। নাৰদ বিষ্নুভগত পুনি গ্যানি ॥
কাৰন কৱন শ্ৰাপ মুনি দীন্হা। কা অপৰাধ ৰমাপতি কীন্হা ॥
যহ প্ৰসংগ মোহি কহহু পুৰাৰী। মুনি মন মোহ আচৰজ ভাৰী ॥
দো. বোলে বিহসি মহেস তব গ্যানী মূঢ ন কোই।
জেহি জস ৰঘুপতি কৰহিং জব সো তস তেহি ছন হোই ॥ ১২৪(ক) ॥
সো. কহউঁ ৰাম গুন গাথ ভৰদ্ৱাজ সাদৰ সুনহু।
ভৱ ভংজন ৰঘুনাথ ভজু তুলসী তজি মান মদ ॥ ১২৪(খ) ॥
হিমগিৰি গুহা এক অতি পাৱনি। বহ সমীপ সুৰসৰী সুহাৱনি ॥
আশ্ৰম পৰম পুনীত সুহাৱা। দেখি দেৱৰিষি মন অতি ভাৱা ॥
নিৰখি সৈল সৰি বিপিন বিভাগা। ভযউ ৰমাপতি পদ অনুৰাগা ॥
সুমিৰত হৰিহি শ্ৰাপ গতি বাধী। সহজ বিমল মন লাগি সমাধী ॥
মুনি গতি দেখি সুৰেস ডেৰানা। কামহি বোলি কীন্হ সমানা ॥
সহিত সহায জাহু মম হেতূ। চকেউ হৰষি হিযঁ জলচৰকেতূ ॥
সুনাসীৰ মন মহুঁ অসি ত্ৰাসা। চহত দেৱৰিষি মম পুৰ বাসা ॥
জে কামী লোলুপ জগ মাহীং। কুটিল কাক ইৱ সবহি ডেৰাহীং ॥
দো. সুখ হাড লৈ ভাগ সঠ স্ৱান নিৰখি মৃগৰাজ।
ছীনি লেই জনি জান জড তিমি সুৰপতিহি ন লাজ ॥ ১২৫ ॥
তেহি আশ্ৰমহিং মদন জব গযঊ। নিজ মাযাঁ বসংত নিৰমযঊ ॥
কুসুমিত বিবিধ বিটপ বহুৰংগা। কূজহিং কোকিল গুংজহি ভৃংগা ॥
চলী সুহাৱনি ত্ৰিবিধ বযাৰী। কাম কৃসানু বঢাৱনিহাৰী ॥
ৰংভাদিক সুৰনাৰি নবীনা । সকল অসমসৰ কলা প্ৰবীনা ॥
কৰহিং গান বহু তান তৰংগা। বহুবিধি ক্ৰীডহি পানি পতংগা ॥
দেখি সহায মদন হৰষানা। কীন্হেসি পুনি প্ৰপংচ বিধি নানা ॥
কাম কলা কছু মুনিহি ন ব্যাপী। নিজ ভযঁ ডৰেউ মনোভৱ পাপী ॥
সীম কি চাঁপি সকই কোউ তাসু। বড ৰখৱাৰ ৰমাপতি জাসূ ॥
দো. সহিত সহায সভীত অতি মানি হাৰি মন মৈন।
গহেসি জাই মুনি চৰন তব কহি সুঠি আৰত বৈন ॥ ১২৬ ॥
ভযউ ন নাৰদ মন কছু ৰোষা। কহি প্ৰিয বচন কাম পৰিতোষা ॥
নাই চৰন সিৰু আযসু পাঈ। গযউ মদন তব সহিত সহাঈ ॥
মুনি সুসীলতা আপনি কৰনী। সুৰপতি সভাঁ জাই সব বৰনী ॥
সুনি সব কেং মন অচৰজু আৱা। মুনিহি প্ৰসংসি হৰিহি সিৰু নাৱা ॥
তব নাৰদ গৱনে সিৱ পাহীং। জিতা কাম অহমিতি মন মাহীং ॥
মাৰ চৰিত সংকৰহিং সুনাএ। অতিপ্ৰিয জানি মহেস সিখাএ ॥
বাৰ বাৰ বিনৱউঁ মুনি তোহীং। জিমি যহ কথা সুনাযহু মোহীং ॥
তিমি জনি হৰিহি সুনাৱহু কবহূঁ। চলেহুঁ প্ৰসংগ দুৰাএডু তবহূঁ ॥
দো. সংভু দীন্হ উপদেস হিত নহিং নাৰদহি সোহান।
ভাৰদ্ৱাজ কৌতুক সুনহু হৰি ইচ্ছা বলৱান ॥ ১২৭ ॥
ৰাম কীন্হ চাহহিং সোই হোঈ। কৰৈ অন্যথা অস নহিং কোঈ ॥
সংভু বচন মুনি মন নহিং ভাএ। তব বিৰংচি কে লোক সিধাএ ॥
এক বাৰ কৰতল বৰ বীনা। গাৱত হৰি গুন গান প্ৰবীনা ॥
ছীৰসিংধু গৱনে মুনিনাথা। জহঁ বস শ্ৰীনিৱাস শ্ৰুতিমাথা ॥
হৰষি মিলে উঠি ৰমানিকেতা। বৈঠে আসন ৰিষিহি সমেতা ॥
বোলে বিহসি চৰাচৰ ৰাযা। বহুতে দিনন কীন্হি মুনি দাযা ॥
কাম চৰিত নাৰদ সব ভাষে। জদ্যপি প্ৰথম বৰজি সিৱঁ ৰাখে ॥
অতি প্ৰচংড ৰঘুপতি কৈ মাযা। জেহি ন মোহ অস কো জগ জাযা ॥
দো. ৰূখ বদন কৰি বচন মৃদু বোলে শ্ৰীভগৱান ।
তুম্হৰে সুমিৰন তেং মিটহিং মোহ মাৰ মদ মান ॥ ১২৮ ॥
সুনু মুনি মোহ হোই মন তাকেং। গ্যান বিৰাগ হৃদয নহিং জাকে ॥
ব্ৰহ্মচৰজ ব্ৰত ৰত মতিধীৰা। তুম্হহি কি কৰই মনোভৱ পীৰা ॥
নাৰদ কহেউ সহিত অভিমানা। কৃপা তুম্হাৰি সকল ভগৱানা ॥
কৰুনানিধি মন দীখ বিচাৰী। উৰ অংকুৰেউ গৰব তৰু ভাৰী ॥
বেগি সো মৈ ডাৰিহউঁ উখাৰী। পন হমাৰ সেৱক হিতকাৰী ॥
মুনি কৰ হিত মম কৌতুক হোঈ। অৱসি উপায কৰবি মৈ সোঈ ॥
তব নাৰদ হৰি পদ সিৰ নাঈ। চলে হৃদযঁ অহমিতি অধিকাঈ ॥
শ্ৰীপতি নিজ মাযা তব প্ৰেৰী। সুনহু কঠিন কৰনী তেহি কেৰী ॥
দো. বিৰচেউ মগ মহুঁ নগৰ তেহিং সত জোজন বিস্তাৰ।
শ্ৰীনিৱাসপুৰ তেং অধিক ৰচনা বিবিধ প্ৰকাৰ ॥ ১২৯ ॥
বসহিং নগৰ সুংদৰ নৰ নাৰী। জনু বহু মনসিজ ৰতি তনুধাৰী ॥
তেহিং পুৰ বসই সীলনিধি ৰাজা। অগনিত হয গয সেন সমাজা ॥
সত সুৰেস সম বিভৱ বিলাসা। ৰূপ তেজ বল নীতি নিৱাসা ॥
বিস্ৱমোহনী তাসু কুমাৰী। শ্ৰী বিমোহ জিসু ৰূপু নিহাৰী ॥
সোই হৰিমাযা সব গুন খানী। সোভা তাসু কি জাই বখানী ॥
কৰই স্ৱযংবৰ সো নৃপবালা। আএ তহঁ অগনিত মহিপালা ॥
মুনি কৌতুকী নগৰ তেহিং গযঊ। পুৰবাসিংহ সব পূছত ভযঊ ॥
সুনি সব চৰিত ভূপগৃহঁ আএ। কৰি পূজা নৃপ মুনি বৈঠাএ ॥
দো. আনি দেখাঈ নাৰদহি ভূপতি ৰাজকুমাৰি।
কহহু নাথ গুন দোষ সব এহি কে হৃদযঁ বিচাৰি ॥ ১৩০ ॥
দেখি ৰূপ মুনি বিৰতি বিসাৰী। বডী বাৰ লগি ৰহে নিহাৰী ॥
লচ্ছন তাসু বিলোকি ভুলানে। হৃদযঁ হৰষ নহিং প্ৰগট বখানে ॥
জো এহি বৰই অমৰ সোই হোঈ। সমৰভূমি তেহি জীত ন কোঈ ॥
সেৱহিং সকল চৰাচৰ তাহী। বৰই সীলনিধি কন্যা জাহী ॥
লচ্ছন সব বিচাৰি উৰ ৰাখে। কছুক বনাই ভূপ সন ভাষে ॥
সুতা সুলচ্ছন কহি নৃপ পাহীং। নাৰদ চলে সোচ মন মাহীং ॥
কৰৌং জাই সোই জতন বিচাৰী। জেহি প্ৰকাৰ মোহি বৰৈ কুমাৰী ॥
জপ তপ কছু ন হোই তেহি কালা। হে বিধি মিলই কৱন বিধি বালা ॥
দো. এহি অৱসৰ চাহিঅ পৰম সোভা ৰূপ বিসাল।
জো বিলোকি ৰীঝৈ কুঅঁৰি তব মেলৈ জযমাল ॥ ১৩১ ॥
হৰি সন মাগৌং সুংদৰতাঈ। হোইহি জাত গহৰু অতি ভাঈ ॥
মোৰেং হিত হৰি সম নহিং কোঊ। এহি অৱসৰ সহায সোই হোঊ ॥
বহুবিধি বিনয কীন্হি তেহি কালা। প্ৰগটেউ প্ৰভু কৌতুকী কৃপালা ॥
প্ৰভু বিলোকি মুনি নযন জুডানে। হোইহি কাজু হিএঁ হৰষানে ॥
অতি আৰতি কহি কথা সুনাঈ। কৰহু কৃপা কৰি হোহু সহাঈ ॥
আপন ৰূপ দেহু প্ৰভু মোহী। আন ভাঁতি নহিং পাৱৌং ওহী ॥
জেহি বিধি নাথ হোই হিত মোৰা। কৰহু সো বেগি দাস মৈং তোৰা ॥
নিজ মাযা বল দেখি বিসালা। হিযঁ হঁসি বোলে দীনদযালা ॥
দো. জেহি বিধি হোইহি পৰম হিত নাৰদ সুনহু তুম্হাৰ।
সোই হম কৰব ন আন কছু বচন ন মৃষা হমাৰ ॥ ১৩২ ॥
কুপথ মাগ ৰুজ ব্যাকুল ৰোগী। বৈদ ন দেই সুনহু মুনি জোগী ॥
এহি বিধি হিত তুম্হাৰ মৈং ঠযঊ। কহি অস অংতৰহিত প্ৰভু ভযঊ ॥
মাযা বিবস ভএ মুনি মূঢা। সমুঝী নহিং হৰি গিৰা নিগূঢা ॥
গৱনে তুৰত তহাঁ ৰিষিৰাঈ। জহাঁ স্ৱযংবৰ ভূমি বনাঈ ॥
নিজ নিজ আসন বৈঠে ৰাজা। বহু বনাৱ কৰি সহিত সমাজা ॥
মুনি মন হৰষ ৰূপ অতি মোৰেং। মোহি তজি আনহি বাৰিহি ন ভোৰেং ॥
মুনি হিত কাৰন কৃপানিধানা। দীন্হ কুৰূপ ন জাই বখানা ॥
সো চৰিত্ৰ লখি কাহুঁ ন পাৱা। নাৰদ জানি সবহিং সিৰ নাৱা ॥
দো. ৰহে তহাঁ দুই ৰুদ্ৰ গন তে জানহিং সব ভেউ।
বিপ্ৰবেষ দেখত ফিৰহিং পৰম কৌতুকী তেউ ॥ ১৩৩ ॥
জেংহি সমাজ বৈংঠে মুনি জাঈ। হৃদযঁ ৰূপ অহমিতি অধিকাঈ ॥
তহঁ বৈঠ মহেস গন দোঊ। বিপ্ৰবেষ গতি লখই ন কোঊ ॥
কৰহিং কূটি নাৰদহি সুনাঈ। নীকি দীন্হি হৰি সুংদৰতাঈ ॥
ৰীঝহি ৰাজকুঅঁৰি ছবি দেখী। ইন্হহি বৰিহি হৰি জানি বিসেষী ॥
মুনিহি মোহ মন হাথ পৰাএঁ। হঁসহিং সংভু গন অতি সচু পাএঁ ॥
জদপি সুনহিং মুনি অটপটি বানী। সমুঝি ন পৰই বুদ্ধি ভ্ৰম সানী ॥
কাহুঁ ন লখা সো চৰিত বিসেষা। সো সৰূপ নৃপকন্যাঁ দেখা ॥
মৰ্কট বদন ভযংকৰ দেহী। দেখত হৃদযঁ ক্ৰোধ ভা তেহী ॥
দো. সখীং সংগ লৈ কুঅঁৰি তব চলি জনু ৰাজমৰাল।
দেখত ফিৰই মহীপ সব কৰ সৰোজ জযমাল ॥ ১৩৪ ॥
জেহি দিসি বৈঠে নাৰদ ফূলী। সো দিসি দেহি ন বিলোকী ভূলী ॥
পুনি পুনি মুনি উকসহিং অকুলাহীং। দেখি দসা হৰ গন মুসকাহীং ॥
ধৰি নৃপতনু তহঁ গযউ কৃপালা। কুঅঁৰি হৰষি মেলেউ জযমালা ॥
দুলহিনি লৈ গে লচ্ছিনিৱাসা। নৃপসমাজ সব ভযউ নিৰাসা ॥
মুনি অতি বিকল মোংহঁ মতি নাঠী। মনি গিৰি গঈ ছূটি জনু গাঁঠী ॥
তব হৰ গন বোলে মুসুকাঈ। নিজ মুখ মুকুৰ বিলোকহু জাঈ ॥
অস কহি দোউ ভাগে ভযঁ ভাৰী। বদন দীখ মুনি বাৰি নিহাৰী ॥
বেষু বিলোকি ক্ৰোধ অতি বাঢা। তিন্হহি সৰাপ দীন্হ অতি গাঢা ॥
দো. হোহু নিসাচৰ জাই তুম্হ কপটী পাপী দোউ।
হঁসেহু হমহি সো লেহু ফল বহুৰি হঁসেহু মুনি কোউ ॥ ১৩৫ ॥
পুনি জল দীখ ৰূপ নিজ পাৱা। তদপি হৃদযঁ সংতোষ ন আৱা ॥
ফৰকত অধৰ কোপ মন মাহীং। সপদী চলে কমলাপতি পাহীং ॥
দেহউঁ শ্ৰাপ কি মৰিহউঁ জাঈ। জগত মোৰ উপহাস কৰাঈ ॥
বীচহিং পংথ মিলে দনুজাৰী। সংগ ৰমা সোই ৰাজকুমাৰী ॥
বোলে মধুৰ বচন সুৰসাঈং। মুনি কহঁ চলে বিকল কী নাঈং ॥
সুনত বচন উপজা অতি ক্ৰোধা। মাযা বস ন ৰহা মন বোধা ॥
পৰ সংপদা সকহু নহিং দেখী। তুম্হৰেং ইৰিষা কপট বিসেষী ॥
মথত সিংধু ৰুদ্ৰহি বৌৰাযহু। সুৰন্হ প্ৰেৰী বিষ পান কৰাযহু ॥
দো. অসুৰ সুৰা বিষ সংকৰহি আপু ৰমা মনি চাৰু।
স্ৱাৰথ সাধক কুটিল তুম্হ সদা কপট ব্যৱহাৰু ॥ ১৩৬ ॥
পৰম স্ৱতংত্ৰ ন সিৰ পৰ কোঈ। ভাৱই মনহি কৰহু তুম্হ সোঈ ॥
ভলেহি মংদ মংদেহি ভল কৰহূ। বিসময হৰষ ন হিযঁ কছু ধৰহূ ॥
ডহকি ডহকি পৰিচেহু সব কাহূ। অতি অসংক মন সদা উছাহূ ॥
কৰম সুভাসুভ তুম্হহি ন বাধা। অব লগি তুম্হহি ন কাহূঁ সাধা ॥
ভলে ভৱন অব বাযন দীন্হা। পাৱহুগে ফল আপন কীন্হা ॥
বংচেহু মোহি জৱনি ধৰি দেহা। সোই তনু ধৰহু শ্ৰাপ মম এহা ॥
কপি আকৃতি তুম্হ কীন্হি হমাৰী। কৰিহহিং কীস সহায তুম্হাৰী ॥
মম অপকাৰ কীন্হী তুম্হ ভাৰী। নাৰী বিৰহঁ তুম্হ হোব দুখাৰী ॥
দো. শ্ৰাপ সীস ধৰী হৰষি হিযঁ প্ৰভু বহু বিনতী কীন্হি।
নিজ মাযা কৈ প্ৰবলতা কৰষি কৃপানিধি লীন্হি ॥ ১৩৭ ॥
জব হৰি মাযা দূৰি নিৱাৰী। নহিং তহঁ ৰমা ন ৰাজকুমাৰী ॥
তব মুনি অতি সভীত হৰি চৰনা। গহে পাহি প্ৰনতাৰতি হৰনা ॥
মৃষা হোউ মম শ্ৰাপ কৃপালা। মম ইচ্ছা কহ দীনদযালা ॥
মৈং দুৰ্বচন কহে বহুতেৰে। কহ মুনি পাপ মিটিহিং কিমি মেৰে ॥
জপহু জাই সংকৰ সত নামা। হোইহি হৃদযঁ তুৰংত বিশ্ৰামা ॥
কোউ নহিং সিৱ সমান প্ৰিয মোৰেং। অসি পৰতীতি তজহু জনি ভোৰেং ॥
জেহি পৰ কৃপা ন কৰহিং পুৰাৰী। সো ন পাৱ মুনি ভগতি হমাৰী ॥
অস উৰ ধৰি মহি বিচৰহু জাঈ। অব ন তুম্হহি মাযা নিঅৰাঈ ॥
দো. বহুবিধি মুনিহি প্ৰবোধি প্ৰভু তব ভএ অংতৰধান ॥
সত্যলোক নাৰদ চলে কৰত ৰাম গুন গান ॥ ১৩৮ ॥
হৰ গন মুনিহি জাত পথ দেখী। বিগতমোহ মন হৰষ বিসেষী ॥
অতি সভীত নাৰদ পহিং আএ। গহি পদ আৰত বচন সুনাএ ॥
হৰ গন হম ন বিপ্ৰ মুনিৰাযা। বড অপৰাধ কীন্হ ফল পাযা ॥
শ্ৰাপ অনুগ্ৰহ কৰহু কৃপালা। বোলে নাৰদ দীনদযালা ॥
নিসিচৰ জাই হোহু তুম্হ দোঊ। বৈভৱ বিপুল তেজ বল হোঊ ॥
ভুজবল বিস্ৱ জিতব তুম্হ জহিআ। ধৰিহহিং বিষ্নু মনুজ তনু তহিআ।
সমৰ মৰন হৰি হাথ তুম্হাৰা। হোইহহু মুকুত ন পুনি সংসাৰা ॥
চলে জুগল মুনি পদ সিৰ নাঈ। ভএ নিসাচৰ কালহি পাঈ ॥
দো. এক কলপ এহি হেতু প্ৰভু লীন্হ মনুজ অৱতাৰ।
সুৰ ৰংজন সজ্জন সুখদ হৰি ভংজন ভুবি ভাৰ ॥ ১৩৯ ॥
এহি বিধি জনম কৰম হৰি কেৰে। সুংদৰ সুখদ বিচিত্ৰ ঘনেৰে ॥
কলপ কলপ প্ৰতি প্ৰভু অৱতৰহীং। চাৰু চৰিত নানাবিধি কৰহীং ॥
তব তব কথা মুনীসন্হ গাঈ। পৰম পুনীত প্ৰবংধ বনাঈ ॥
বিবিধ প্ৰসংগ অনূপ বখানে। কৰহিং ন সুনি আচৰজু সযানে ॥
হৰি অনংত হৰিকথা অনংতা। কহহিং সুনহিং বহুবিধি সব সংতা ॥
ৰামচংদ্ৰ কে চৰিত সুহাএ। কলপ কোটি লগি জাহিং ন গাএ ॥
যহ প্ৰসংগ মৈং কহা ভৱানী। হৰিমাযাঁ মোহহিং মুনি গ্যানী ॥
প্ৰভু কৌতুকী প্ৰনত হিতকাৰী ॥ সেৱত সুলভ সকল দুখ হাৰী ॥
সো. সুৰ নৰ মুনি কোউ নাহিং জেহি ন মোহ মাযা প্ৰবল ॥
অস বিচাৰি মন মাহিং ভজিঅ মহামাযা পতিহি ॥ ১৪০ ॥
অপৰ হেতু সুনু সৈলকুমাৰী। কহউঁ বিচিত্ৰ কথা বিস্তাৰী ॥
জেহি কাৰন অজ অগুন অৰূপা। ব্ৰহ্ম ভযউ কোসলপুৰ ভূপা ॥
জো প্ৰভু বিপিন ফিৰত তুম্হ দেখা। বংধু সমেত ধৰেং মুনিবেষা ॥
জাসু চৰিত অৱলোকি ভৱানী। সতী সৰীৰ ৰহিহু বৌৰানী ॥
অজহুঁ ন ছাযা মিটতি তুম্হাৰী। তাসু চৰিত সুনু ভ্ৰম ৰুজ হাৰী ॥
লীলা কীন্হি জো তেহিং অৱতাৰা। সো সব কহিহউঁ মতি অনুসাৰা ॥
ভৰদ্ৱাজ সুনি সংকৰ বানী। সকুচি সপ্ৰেম উমা মুসকানী ॥
লগে বহুৰি বৰনে বৃষকেতূ। সো অৱতাৰ ভযউ জেহি হেতূ ॥
দো. সো মৈং তুম্হ সন কহউঁ সবু সুনু মুনীস মন লাঈ ॥
ৰাম কথা কলি মল হৰনি মংগল কৰনি সুহাই ॥ ১৪১ ॥
স্ৱাযংভূ মনু অৰু সতৰূপা। জিন্হ তেং ভৈ নৰসৃষ্টি অনূপা ॥
দংপতি ধৰম আচৰন নীকা। অজহুঁ গাৱ শ্ৰুতি জিন্হ কৈ লীকা ॥
নৃপ উত্তানপাদ সুত তাসূ। ধ্ৰুৱ হৰি ভগত ভযউ সুত জাসূ ॥
লঘু সুত নাম প্ৰিয্ৰব্ৰত তাহী। বেদ পুৰান প্ৰসংসহি জাহী ॥
দেৱহূতি পুনি তাসু কুমাৰী। জো মুনি কৰ্দম কৈ প্ৰিয নাৰী ॥
আদিদেৱ প্ৰভু দীনদযালা। জঠৰ ধৰেউ জেহিং কপিল কৃপালা ॥
সাংখ্য সাস্ত্ৰ জিন্হ প্ৰগট বখানা। তত্ত্ৱ বিচাৰ নিপুন ভগৱানা ॥
তেহিং মনু ৰাজ কীন্হ বহু কালা। প্ৰভু আযসু সব বিধি প্ৰতিপালা ॥
সো. হোই ন বিষয বিৰাগ ভৱন বসত ভা চৌথপন।
হৃদযঁ বহুত দুখ লাগ জনম গযউ হৰিভগতি বিনু ॥ ১৪২ ॥
বৰবস ৰাজ সুতহি তব দীন্হা। নাৰি সমেত গৱন বন কীন্হা ॥
তীৰথ বৰ নৈমিষ বিখ্যাতা। অতি পুনীত সাধক সিধি দাতা ॥
বসহিং তহাঁ মুনি সিদ্ধ সমাজা। তহঁ হিযঁ হৰষি চলেউ মনু ৰাজা ॥
পংথ জাত সোহহিং মতিধীৰা। গ্যান ভগতি জনু ধৰেং সৰীৰা ॥
পহুঁচে জাই ধেনুমতি তীৰা। হৰষি নহানে নিৰমল নীৰা ॥
আএ মিলন সিদ্ধ মুনি গ্যানী। ধৰম ধুৰংধৰ নৃপৰিষি জানী ॥
জহঁ জঁহ তীৰথ ৰহে সুহাএ। মুনিন্হ সকল সাদৰ কৰৱাএ ॥
কৃস সৰীৰ মুনিপট পৰিধানা। সত সমাজ নিত সুনহিং পুৰানা ।
দো. দ্ৱাদস অচ্ছৰ মংত্ৰ পুনি জপহিং সহিত অনুৰাগ।
বাসুদেৱ পদ পংকৰুহ দংপতি মন অতি লাগ ॥ ১৪৩ ॥
কৰহিং অহাৰ সাক ফল কংদা। সুমিৰহিং ব্ৰহ্ম সচ্চিদানংদা ॥
পুনি হৰি হেতু কৰন তপ লাগে। বাৰি অধাৰ মূল ফল ত্যাগে ॥
উৰ অভিলাষ নিংৰংতৰ হোঈ। দেখা নযন পৰম প্ৰভু সোঈ ॥
অগুন অখংড অনংত অনাদী। জেহি চিংতহিং পৰমাৰথবাদী ॥
নেতি নেতি জেহি বেদ নিৰূপা। নিজানংদ নিৰুপাধি অনূপা ॥
সংভু বিৰংচি বিষ্নু ভগৱানা। উপজহিং জাসু অংস তেং নানা ॥
ঐসেউ প্ৰভু সেৱক বস অহঈ। ভগত হেতু লীলাতনু গহঈ ॥
জৌং যহ বচন সত্য শ্ৰুতি ভাষা। তৌ হমাৰ পূজহি অভিলাষা ॥
দো. এহি বিধি বীতেং বৰষ ষট সহস বাৰি আহাৰ।
সংবত সপ্ত সহস্ৰ পুনি ৰহে সমীৰ অধাৰ ॥ ১৪৪ ॥
বৰষ সহস দস ত্যাগেউ সোঊ। ঠাঢে ৰহে এক পদ দোঊ ॥
বিধি হৰি তপ দেখি অপাৰা। মনু সমীপ আএ বহু বাৰা ॥
মাগহু বৰ বহু ভাঁতি লোভাএ। পৰম ধীৰ নহিং চলহিং চলাএ ॥
অস্থিমাত্ৰ হোই ৰহে সৰীৰা। তদপি মনাগ মনহিং নহিং পীৰা ॥
প্ৰভু সৰ্বগ্য দাস নিজ জানী। গতি অনন্য তাপস নৃপ ৰানী ॥
মাগু মাগু বৰু ভৈ নভ বানী। পৰম গভীৰ কৃপামৃত সানী ॥
মৃতক জিআৱনি গিৰা সুহাঈ। শ্ৰবন ৰংধ্ৰ হোই উৰ জব আঈ ॥
হ্ৰষ্টপুষ্ট তন ভএ সুহাএ। মানহুঁ অবহিং ভৱন তে আএ ॥
দো. শ্ৰৱন সুধা সম বচন সুনি পুলক প্ৰফুল্লিত গাত।
বোলে মনু কৰি দংডৱত প্ৰেম ন হৃদযঁ সমাত ॥ ১৪৫ ॥
সুনু সেৱক সুৰতৰু সুৰধেনু। বিধি হৰি হৰ বংদিত পদ ৰেনূ ॥
সেৱত সুলভ সকল সুখ দাযক। প্ৰনতপাল সচৰাচৰ নাযক ॥
জৌং অনাথ হিত হম পৰ নেহূ। তৌ প্ৰসন্ন হোই যহ বৰ দেহূ ॥
জো সৰূপ বস সিৱ মন মাহীং। জেহি কাৰন মুনি জতন কৰাহীং ॥
জো ভুসুংডি মন মানস হংসা। সগুন অগুন জেহি নিগম প্ৰসংসা ॥
দেখহিং হম সো ৰূপ ভৰি লোচন। কৃপা কৰহু প্ৰনতাৰতি মোচন ॥
দংপতি বচন পৰম প্ৰিয লাগে। মুদুল বিনীত প্ৰেম ৰস পাগে ॥
ভগত বছল প্ৰভু কৃপানিধানা। বিস্ৱবাস প্ৰগটে ভগৱানা ॥
দো. নীল সৰোৰুহ নীল মনি নীল নীৰধৰ স্যাম।
লাজহিং তন সোভা নিৰখি কোটি কোটি সত কাম ॥ ১৪৬ ॥
সৰদ মযংক বদন ছবি সীংৱা। চাৰু কপোল চিবুক দৰ গ্ৰীৱা ॥
অধৰ অৰুন ৰদ সুংদৰ নাসা। বিধু কৰ নিকৰ বিনিংদক হাসা ॥
নৱ অবুংজ অংবক ছবি নীকী। চিতৱনি ললিত ভাৱঁতী জী কী ॥
ভুকুটি মনোজ চাপ ছবি হাৰী। তিলক ললাট পটল দুতিকাৰী ॥
কুংডল মকৰ মুকুট সিৰ ভ্ৰাজা। কুটিল কেস জনু মধুপ সমাজা ॥
উৰ শ্ৰীবত্স ৰুচিৰ বনমালা। পদিক হাৰ ভূষন মনিজালা ॥
কেহৰি কংধৰ চাৰু জনেউ। বাহু বিভূষন সুংদৰ তেঊ ॥
কৰি কৰ সৰি সুভগ ভুজদংডা। কটি নিষংগ কৰ সৰ কোদংডা ॥
দো. তডিত বিনিংদক পীত পট উদৰ ৰেখ বৰ তীনি ॥
নাভি মনোহৰ লেতি জনু জমুন ভৱঁৰ ছবি ছীনি ॥ ১৪৭ ॥
পদ ৰাজীৱ বৰনি নহি জাহীং। মুনি মন মধুপ বসহিং জেন্হ মাহীং ॥
বাম ভাগ সোভতি অনুকূলা। আদিসক্তি ছবিনিধি জগমূলা ॥
জাসু অংস উপজহিং গুনখানী। অগনিত লচ্ছি উমা ব্ৰহ্মানী ॥
ভৃকুটি বিলাস জাসু জগ হোঈ। ৰাম বাম দিসি সীতা সোঈ ॥
ছবিসমুদ্ৰ হৰি ৰূপ বিলোকী। একটক ৰহে নযন পট ৰোকী ॥
চিতৱহিং সাদৰ ৰূপ অনূপা। তৃপ্তি ন মানহিং মনু সতৰূপা ॥
হৰষ বিবস তন দসা ভুলানী। পৰে দংড ইৱ গহি পদ পানী ॥
সিৰ পৰসে প্ৰভু নিজ কৰ কংজা। তুৰত উঠাএ কৰুনাপুংজা ॥
দো. বোলে কৃপানিধান পুনি অতি প্ৰসন্ন মোহি জানি।
মাগহু বৰ জোই ভাৱ মন মহাদানি অনুমানি ॥ ১৪৮ ॥
সুনি প্ৰভু বচন জোৰি জুগ পানী। ধৰি ধীৰজু বোলী মৃদু বানী ॥
নাথ দেখি পদ কমল তুম্হাৰে। অব পূৰে সব কাম হমাৰে ॥
এক লালসা বডি উৰ মাহী। সুগম অগম কহি জাত সো নাহীং ॥
তুম্হহি দেত অতি সুগম গোসাঈং। অগম লাগ মোহি নিজ কৃপনাঈং ॥
জথা দৰিদ্ৰ বিবুধতৰু পাঈ। বহু সংপতি মাগত সকুচাঈ ॥
তাসু প্ৰভা জান নহিং সোঈ। তথা হৃদযঁ মম সংসয হোঈ ॥
সো তুম্হ জানহু অংতৰজামী। পুৰৱহু মোৰ মনোৰথ স্ৱামী ॥
সকুচ বিহাই মাগু নৃপ মোহি। মোৰেং নহিং অদেয কছু তোহী ॥
দো. দানি সিৰোমনি কৃপানিধি নাথ কহউঁ সতিভাউ ॥
চাহউঁ তুম্হহি সমান সুত প্ৰভু সন কৱন দুৰাউ ॥ ১৪৯ ॥
দেখি প্ৰীতি সুনি বচন অমোলে। এৱমস্তু কৰুনানিধি বোলে ॥
আপু সৰিস খোজৌং কহঁ জাঈ। নৃপ তৱ তনয হোব মৈং আঈ ॥
সতৰূপহি বিলোকি কৰ জোৰেং। দেবি মাগু বৰু জো ৰুচি তোৰে ॥
জো বৰু নাথ চতুৰ নৃপ মাগা। সোই কৃপাল মোহি অতি প্ৰিয লাগা ॥
প্ৰভু পৰংতু সুঠি হোতি ঢিঠাঈ। জদপি ভগত হিত তুম্হহি সোহাঈ ॥
তুম্হ ব্ৰহ্মাদি জনক জগ স্ৱামী। ব্ৰহ্ম সকল উৰ অংতৰজামী ॥
অস সমুঝত মন সংসয হোঈ। কহা জো প্ৰভু প্ৰৱান পুনি সোঈ ॥
জে নিজ ভগত নাথ তৱ অহহীং। জো সুখ পাৱহিং জো গতি লহহীং ॥
দো. সোই সুখ সোই গতি সোই ভগতি সোই নিজ চৰন সনেহু ॥
সোই বিবেক সোই ৰহনি প্ৰভু হমহি কৃপা কৰি দেহু ॥ ১৫০ ॥
সুনু মৃদু গূঢ ৰুচিৰ বৰ ৰচনা। কৃপাসিংধু বোলে মৃদু বচনা ॥
জো কছু ৰুচি তুম্হেৰ মন মাহীং। মৈং সো দীন্হ সব সংসয নাহীং ॥
মাতু বিবেক অলোকিক তোৰেং। কবহুঁ ন মিটিহি অনুগ্ৰহ মোৰেং ।
বংদি চৰন মনু কহেউ বহোৰী। অৱৰ এক বিনতি প্ৰভু মোৰী ॥
সুত বিষইক তৱ পদ ৰতি হোঊ। মোহি বড মূঢ কহৈ কিন কোঊ ॥
মনি বিনু ফনি জিমি জল বিনু মীনা। মম জীৱন তিমি তুম্হহি অধীনা ॥
অস বৰু মাগি চৰন গহি ৰহেঊ। এৱমস্তু কৰুনানিধি কহেঊ ॥
অব তুম্হ মম অনুসাসন মানী। বসহু জাই সুৰপতি ৰজধানী ॥
সো. তহঁ কৰি ভোগ বিসাল তাত গউঁ কছু কাল পুনি।
হোইহহু অৱধ ভুআল তব মৈং হোব তুম্হাৰ সুত ॥ ১৫১ ॥
ইচ্ছাময নৰবেষ সঁৱাৰেং। হোইহউঁ প্ৰগট নিকেত তুম্হাৰে ॥
অংসন্হ সহিত দেহ ধৰি তাতা। কৰিহউঁ চৰিত ভগত সুখদাতা ॥
জে সুনি সাদৰ নৰ বডভাগী। ভৱ তৰিহহিং মমতা মদ ত্যাগী ॥
আদিসক্তি জেহিং জগ উপজাযা। সোউ অৱতৰিহি মোৰি যহ মাযা ॥
পুৰউব মৈং অভিলাষ তুম্হাৰা। সত্য সত্য পন সত্য হমাৰা ॥
পুনি পুনি অস কহি কৃপানিধানা। অংতৰধান ভএ ভগৱানা ॥
দংপতি উৰ ধৰি ভগত কৃপালা। তেহিং আশ্ৰম নিৱসে কছু কালা ॥
সময পাই তনু তজি অনযাসা। জাই কীন্হ অমৰাৱতি বাসা ॥
দো. যহ ইতিহাস পুনীত অতি উমহি কহী বৃষকেতু।
ভৰদ্ৱাজ সুনু অপৰ পুনি ৰাম জনম কৰ হেতু ॥ ১৫২ ॥
মাসপাৰাযণ,পাঁচৱাঁ ৱিশ্ৰাম
সুনু মুনি কথা পুনীত পুৰানী। জো গিৰিজা প্ৰতি সংভু বখানী ॥
বিস্ৱ বিদিত এক কৈকয দেসূ। সত্যকেতু তহঁ বসই নৰেসূ ॥
ধৰম ধুৰংধৰ নীতি নিধানা। তেজ প্ৰতাপ সীল বলৱানা ॥
তেহি কেং ভএ জুগল সুত বীৰা। সব গুন ধাম মহা ৰনধীৰা ॥
ৰাজ ধনী জো জেঠ সুত আহী। নাম প্ৰতাপভানু অস তাহী ॥
অপৰ সুতহি অৰিমৰ্দন নামা। ভুজবল অতুল অচল সংগ্ৰামা ॥
ভাইহি ভাইহি পৰম সমীতী। সকল দোষ ছল বৰজিত প্ৰীতী ॥
জেঠে সুতহি ৰাজ নৃপ দীন্হা। হৰি হিত আপু গৱন বন কীন্হা ॥
দো. জব প্ৰতাপৰবি ভযউ নৃপ ফিৰী দোহাঈ দেস।
প্ৰজা পাল অতি বেদবিধি কতহুঁ নহীং অঘ লেস ॥ ১৫৩ ॥
নৃপ হিতকাৰক সচিৱ সযানা। নাম ধৰমৰুচি সুক্ৰ সমানা ॥
সচিৱ সযান বংধু বলবীৰা। আপু প্ৰতাপপুংজ ৰনধীৰা ॥
সেন সংগ চতুৰংগ অপাৰা। অমিত সুভট সব সমৰ জুঝাৰা ॥
সেন বিলোকি ৰাউ হৰষানা। অৰু বাজে গহগহে নিসানা ॥
বিজয হেতু কটকঈ বনাঈ। সুদিন সাধি নৃপ চলেউ বজাঈ ॥
জঁহ তহঁ পৰীং অনেক লৰাঈং। জীতে সকল ভূপ বৰিআঈ ॥
সপ্ত দীপ ভুজবল বস কীন্হে। লৈ লৈ দংড ছাডি নৃপ দীন্হেং ॥
সকল অৱনি মংডল তেহি কালা। এক প্ৰতাপভানু মহিপালা ॥
দো. স্ৱবস বিস্ৱ কৰি বাহুবল নিজ পুৰ কীন্হ প্ৰবেসু।
অৰথ ধৰম কামাদি সুখ সেৱই সমযঁ নৰেসু ॥ ১৫৪ ॥
ভূপ প্ৰতাপভানু বল পাঈ। কামধেনু ভৈ ভূমি সুহাঈ ॥
সব দুখ বৰজিত প্ৰজা সুখাৰী। ধৰমসীল সুংদৰ নৰ নাৰী ॥
সচিৱ ধৰমৰুচি হৰি পদ প্ৰীতী। নৃপ হিত হেতু সিখৱ নিত নীতী ॥
গুৰ সুৰ সংত পিতৰ মহিদেৱা। কৰই সদা নৃপ সব কৈ সেৱা ॥
ভূপ ধৰম জে বেদ বখানে। সকল কৰই সাদৰ সুখ মানে ॥
দিন প্ৰতি দেহ বিবিধ বিধি দানা। সুনহু সাস্ত্ৰ বৰ বেদ পুৰানা ॥
নানা বাপীং কূপ তডাগা। সুমন বাটিকা সুংদৰ বাগা ॥
বিপ্ৰভৱন সুৰভৱন সুহাএ। সব তীৰথন্হ বিচিত্ৰ বনাএ ॥
দো. জঁহ লগি কহে পুৰান শ্ৰুতি এক এক সব জাগ।
বাৰ সহস্ৰ সহস্ৰ নৃপ কিএ সহিত অনুৰাগ ॥ ১৫৫ ॥
হৃদযঁ ন কছু ফল অনুসংধানা। ভূপ বিবেকী পৰম সুজানা ॥
কৰই জে ধৰম কৰম মন বানী। বাসুদেৱ অৰ্পিত নৃপ গ্যানী ॥
চঢি বৰ বাজি বাৰ এক ৰাজা। মৃগযা কৰ সব সাজি সমাজা ॥
বিংধ্যাচল গভীৰ বন গযঊ। মৃগ পুনীত বহু মাৰত ভযঊ ॥
ফিৰত বিপিন নৃপ দীখ বৰাহূ। জনু বন দুৰেউ সসিহি গ্ৰসি ৰাহূ ॥
বড বিধু নহি সমাত মুখ মাহীং। মনহুঁ ক্ৰোধবস উগিলত নাহীং ॥
কোল কৰাল দসন ছবি গাঈ। তনু বিসাল পীৱৰ অধিকাঈ ॥
ঘুৰুঘুৰাত হয আৰৌ পাএঁ। চকিত বিলোকত কান উঠাএঁ ॥
দো. নীল মহীধৰ সিখৰ সম দেখি বিসাল বৰাহু।
চপৰি চলেউ হয সুটুকি নৃপ হাঁকি ন হোই নিবাহু ॥ ১৫৬ ॥
আৱত দেখি অধিক ৰৱ বাজী। চলেউ বৰাহ মৰুত গতি ভাজী ॥
তুৰত কীন্হ নৃপ সৰ সংধানা। মহি মিলি গযউ বিলোকত বানা ॥
তকি তকি তীৰ মহীস চলাৱা। কৰি ছল সুঅৰ সৰীৰ বচাৱা ॥
প্ৰগটত দুৰত জাই মৃগ ভাগা। ৰিস বস ভূপ চলেউ সংগ লাগা ॥
গযউ দূৰি ঘন গহন বৰাহূ। জহঁ নাহিন গজ বাজি নিবাহূ ॥
অতি অকেল বন বিপুল কলেসূ। তদপি ন মৃগ মগ তজই নৰেসূ ॥
কোল বিলোকি ভূপ বড ধীৰা। ভাগি পৈঠ গিৰিগুহাঁ গভীৰা ॥
অগম দেখি নৃপ অতি পছিতাঈ। ফিৰেউ মহাবন পৰেউ ভুলাঈ ॥
দো. খেদ খিন্ন ছুদ্ধিত তৃষিত ৰাজা বাজি সমেত।
খোজত ব্যাকুল সৰিত সৰ জল বিনু ভযউ অচেত ॥ ১৫৭ ॥
ফিৰত বিপিন আশ্ৰম এক দেখা। তহঁ বস নৃপতি কপট মুনিবেষা ॥
জাসু দেস নৃপ লীন্হ ছডাঈ। সমৰ সেন তজি গযউ পৰাঈ ॥
সময প্ৰতাপভানু কৰ জানী। আপন অতি অসময অনুমানী ॥
গযউ ন গৃহ মন বহুত গলানী। মিলা ন ৰাজহি নৃপ অভিমানী ॥
ৰিস উৰ মাৰি ৰংক জিমি ৰাজা। বিপিন বসই তাপস কেং সাজা ॥
তাসু সমীপ গৱন নৃপ কীন্হা। যহ প্ৰতাপৰবি তেহি তব চীন্হা ॥
ৰাউ তৃষিত নহি সো পহিচানা। দেখি সুবেষ মহামুনি জানা ॥
উতৰি তুৰগ তেং কীন্হ প্ৰনামা। পৰম চতুৰ ন কহেউ নিজ নামা ॥
দো০ ভূপতি তৃষিত বিলোকি তেহিং সৰবৰু দীন্হ দেখাই।
মজ্জন পান সমেত হয কীন্হ নৃপতি হৰষাই ॥ ১৫৮ ॥
গৈ শ্ৰম সকল সুখী নৃপ ভযঊ। নিজ আশ্ৰম তাপস লৈ গযঊ ॥
আসন দীন্হ অস্ত ৰবি জানী। পুনি তাপস বোলেউ মৃদু বানী ॥
কো তুম্হ কস বন ফিৰহু অকেলেং। সুংদৰ জুবা জীৱ পৰহেলেং ॥
চক্ৰবৰ্তি কে লচ্ছন তোৰেং। দেখত দযা লাগি অতি মোৰেং ॥
নাম প্ৰতাপভানু অৱনীসা। তাসু সচিৱ মৈং সুনহু মুনীসা ॥
ফিৰত অহেৰেং পৰেউঁ ভুলাঈ। বডে ভাগ দেখউঁ পদ আঈ ॥
হম কহঁ দুৰ্লভ দৰস তুম্হাৰা। জানত হৌং কছু ভল হোনিহাৰা ॥
কহ মুনি তাত ভযউ অঁধিযাৰা। জোজন সত্তৰি নগৰু তুম্হাৰা ॥
দো. নিসা ঘোৰ গম্ভীৰ বন পংথ ন সুনহু সুজান।
বসহু আজু অস জানি তুম্হ জাএহু হোত বিহান ॥ ১৫৯(ক) ॥
তুলসী জসি ভৱতব্যতা তৈসী মিলই সহাই।
আপুনু আৱই তাহি পহিং তাহি তহাঁ লৈ জাই ॥ ১৫৯(খ) ॥
ভলেহিং নাথ আযসু ধৰি সীসা। বাঁধি তুৰগ তৰু বৈঠ মহীসা ॥
নৃপ বহু ভাতি প্ৰসংসেউ তাহী। চৰন বংদি নিজ ভাগ্য সৰাহী ॥
পুনি বোলে মৃদু গিৰা সুহাঈ। জানি পিতা প্ৰভু কৰউঁ ঢিঠাঈ ॥
মোহি মুনিস সুত সেৱক জানী। নাথ নাম নিজ কহহু বখানী ॥
তেহি ন জান নৃপ নৃপহি সো জানা। ভূপ সুহ্ৰদ সো কপট সযানা ॥
বৈৰী পুনি ছত্ৰী পুনি ৰাজা। ছল বল কীন্হ চহই নিজ কাজা ॥
সমুঝি ৰাজসুখ দুখিত অৰাতী। অৱাঁ অনল ইৱ সুলগই ছাতী ॥
সৰল বচন নৃপ কে সুনি কানা। বযৰ সঁভাৰি হৃদযঁ হৰষানা ॥
দো. কপট বোৰি বানী মৃদুল বোলেউ জুগুতি সমেত।
নাম হমাৰ ভিখাৰি অব নিৰ্ধন ৰহিত নিকেতি ॥ ১৬০ ॥
কহ নৃপ জে বিগ্যান নিধানা। তুম্হ সাৰিখে গলিত অভিমানা ॥
সদা ৰহহি অপনপৌ দুৰাএঁ। সব বিধি কুসল কুবেষ বনাএঁ ॥
তেহি তেং কহহি সংত শ্ৰুতি টেৰেং। পৰম অকিংচন প্ৰিয হৰি কেৰেং ॥
তুম্হ সম অধন ভিখাৰি অগেহা। হোত বিৰংচি সিৱহি সংদেহা ॥
জোসি সোসি তৱ চৰন নমামী। মো পৰ কৃপা কৰিঅ অব স্ৱামী ॥
সহজ প্ৰীতি ভূপতি কৈ দেখী। আপু বিষয বিস্ৱাস বিসেষী ॥
সব প্ৰকাৰ ৰাজহি অপনাঈ। বোলেউ অধিক সনেহ জনাঈ ॥
সুনু সতিভাউ কহউঁ মহিপালা। ইহাঁ বসত বীতে বহু কালা ॥
দো. অব লগি মোহি ন মিলেউ কোউ মৈং ন জনাৱউঁ কাহু।
লোকমান্যতা অনল সম কৰ তপ কানন দাহু ॥ ১৬১(ক) ॥
সো. তুলসী দেখি সুবেষু ভূলহিং মূঢ ন চতুৰ নৰ।
সুংদৰ কেকিহি পেখু বচন সুধা সম অসন অহি ॥ ১৬১(খ)
তাতেং গুপুত ৰহউঁ জগ মাহীং। হৰি তজি কিমপি প্ৰযোজন নাহীং ॥
প্ৰভু জানত সব বিনহিং জনাএঁ। কহহু কৱনি সিধি লোক ৰিঝাএঁ ॥
তুম্হ সুচি সুমতি পৰম প্ৰিয মোৰেং। প্ৰীতি প্ৰতীতি মোহি পৰ তোৰেং ॥
অব জৌং তাত দুৰাৱউঁ তোহী। দাৰুন দোষ ঘটই অতি মোহী ॥
জিমি জিমি তাপসু কথই উদাসা। তিমি তিমি নৃপহি উপজ বিস্ৱাসা ॥
দেখা স্ৱবস কৰ্ম মন বানী। তব বোলা তাপস বগধ্যানী ॥
নাম হমাৰ একতনু ভাঈ। সুনি নৃপ বোলে পুনি সিৰু নাঈ ॥
কহহু নাম কৰ অৰথ বখানী। মোহি সেৱক অতি আপন জানী ॥
দো. আদিসৃষ্টি উপজী জবহিং তব উতপতি ভৈ মোৰি।
নাম একতনু হেতু তেহি দেহ ন ধৰী বহোৰি ॥ ১৬২ ॥
জনি আচৰুজ কৰহু মন মাহীং। সুত তপ তেং দুৰ্লভ কছু নাহীং ॥
তপবল তেং জগ সৃজই বিধাতা। তপবল বিষ্নু ভএ পৰিত্ৰাতা ॥
তপবল সংভু কৰহিং সংঘাৰা। তপ তেং অগম ন কছু সংসাৰা ॥
ভযউ নৃপহি সুনি অতি অনুৰাগা। কথা পুৰাতন কহৈ সো লাগা ॥
কৰম ধৰম ইতিহাস অনেকা। কৰই নিৰূপন বিৰতি বিবেকা ॥
উদভৱ পালন প্ৰলয কহানী। কহেসি অমিত আচৰজ বখানী ॥
সুনি মহিপ তাপস বস ভযঊ। আপন নাম কহত তব লযঊ ॥
কহ তাপস নৃপ জানউঁ তোহী। কীন্হেহু কপট লাগ ভল মোহী ॥
সো. সুনু মহীস অসি নীতি জহঁ তহঁ নাম ন কহহিং নৃপ।
মোহি তোহি পৰ অতি প্ৰীতি সোই চতুৰতা বিচাৰি তৱ ॥ ১৬৩ ॥
নাম তুম্হাৰ প্ৰতাপ দিনেসা। সত্যকেতু তৱ পিতা নৰেসা ॥
গুৰ প্ৰসাদ সব জানিঅ ৰাজা। কহিঅ ন আপন জানি অকাজা ॥
দেখি তাত তৱ সহজ সুধাঈ। প্ৰীতি প্ৰতীতি নীতি নিপুনাঈ ॥
উপজি পৰি মমতা মন মোৰেং। কহউঁ কথা নিজ পূছে তোৰেং ॥
অব প্ৰসন্ন মৈং সংসয নাহীং। মাগু জো ভূপ ভাৱ মন মাহীং ॥
সুনি সুবচন ভূপতি হৰষানা। গহি পদ বিনয কীন্হি বিধি নানা ॥
কৃপাসিংধু মুনি দৰসন তোৰেং। চাৰি পদাৰথ কৰতল মোৰেং ॥
প্ৰভুহি তথাপি প্ৰসন্ন বিলোকী। মাগি অগম বৰ হোউঁ অসোকী ॥
দো. জৰা মৰন দুখ ৰহিত তনু সমৰ জিতৈ জনি কোউ।
একছত্ৰ ৰিপুহীন মহি ৰাজ কলপ সত হোউ ॥ ১৬৪ ॥
কহ তাপস নৃপ ঐসেই হোঊ। কাৰন এক কঠিন সুনু সোঊ ॥
কালউ তুঅ পদ নাইহি সীসা। এক বিপ্ৰকুল ছাডি মহীসা ॥
তপবল বিপ্ৰ সদা বৰিআৰা। তিন্হ কে কোপ ন কোউ ৰখৱাৰা ॥
জৌং বিপ্ৰন্হ সব কৰহু নৰেসা। তৌ তুঅ বস বিধি বিষ্নু মহেসা ॥
চল ন ব্ৰহ্মকুল সন বৰিআঈ। সত্য কহউঁ দোউ ভুজা উঠাঈ ॥
বিপ্ৰ শ্ৰাপ বিনু সুনু মহিপালা। তোৰ নাস নহি কৱনেহুঁ কালা ॥
হৰষেউ ৰাউ বচন সুনি তাসূ। নাথ ন হোই মোৰ অব নাসূ ॥
তৱ প্ৰসাদ প্ৰভু কৃপানিধানা। মো কহুঁ সৰ্ব কাল কল্যানা ॥
দো. এৱমস্তু কহি কপটমুনি বোলা কুটিল বহোৰি।
মিলব হমাৰ ভুলাব নিজ কহহু ত হমহি ন খোৰি ॥ ১৬৫ ॥
তাতেং মৈ তোহি বৰজউঁ ৰাজা। কহেং কথা তৱ পৰম অকাজা ॥
ছঠেং শ্ৰৱন যহ পৰত কহানী। নাস তুম্হাৰ সত্য মম বানী ॥
যহ প্ৰগটেং অথৱা দ্ৱিজশ্ৰাপা। নাস তোৰ সুনু ভানুপ্ৰতাপা ॥
আন উপাযঁ নিধন তৱ নাহীং। জৌং হৰি হৰ কোপহিং মন মাহীং ॥
সত্য নাথ পদ গহি নৃপ ভাষা। দ্ৱিজ গুৰ কোপ কহহু কো ৰাখা ॥
ৰাখই গুৰ জৌং কোপ বিধাতা। গুৰ বিৰোধ নহিং কোউ জগ ত্ৰাতা ॥
জৌং ন চলব হম কহে তুম্হাৰেং। হোউ নাস নহিং সোচ হমাৰেং ॥
একহিং ডৰ ডৰপত মন মোৰা। প্ৰভু মহিদেৱ শ্ৰাপ অতি ঘোৰা ॥
দো. হোহিং বিপ্ৰ বস কৱন বিধি কহহু কৃপা কৰি সোউ।
তুম্হ তজি দীনদযাল নিজ হিতূ ন দেখউঁ কোউঁ ॥ ১৬৬ ॥
সুনু নৃপ বিবিধ জতন জগ মাহীং। কষ্টসাধ্য পুনি হোহিং কি নাহীং ॥
অহই এক অতি সুগম উপাঈ। তহাঁ পৰংতু এক কঠিনাঈ ॥
মম আধীন জুগুতি নৃপ সোঈ। মোৰ জাব তৱ নগৰ ন হোঈ ॥
আজু লগেং অৰু জব তেং ভযঊঁ। কাহূ কে গৃহ গ্ৰাম ন গযঊঁ ॥
জৌং ন জাউঁ তৱ হোই অকাজূ। বনা আই অসমংজস আজূ ॥
সুনি মহীস বোলেউ মৃদু বানী। নাথ নিগম অসি নীতি বখানী ॥
বডে সনেহ লঘুন্হ পৰ কৰহীং। গিৰি নিজ সিৰনি সদা তৃন ধৰহীং ॥
জলধি অগাধ মৌলি বহ ফেনূ। সংতত ধৰনি ধৰত সিৰ ৰেনূ ॥
দো. অস কহি গহে নৰেস পদ স্ৱামী হোহু কৃপাল।
মোহি লাগি দুখ সহিঅ প্ৰভু সজ্জন দীনদযাল ॥ ১৬৭ ॥
জানি নৃপহি আপন আধীনা। বোলা তাপস কপট প্ৰবীনা ॥
সত্য কহউঁ ভূপতি সুনু তোহী। জগ নাহিন দুৰ্লভ কছু মোহী ॥
অৱসি কাজ মৈং কৰিহউঁ তোৰা। মন তন বচন ভগত তৈং মোৰা ॥
জোগ জুগুতি তপ মংত্ৰ প্ৰভাঊ। ফলই তবহিং জব কৰিঅ দুৰাঊ ॥
জৌং নৰেস মৈং কৰৌং ৰসোঈ। তুম্হ পৰুসহু মোহি জান ন কোঈ ॥
অন্ন সো জোই জোই ভোজন কৰঈ। সোই সোই তৱ আযসু অনুসৰঈ ॥
পুনি তিন্হ কে গৃহ জেৱঁই জোঊ। তৱ বস হোই ভূপ সুনু সোঊ ॥
জাই উপায ৰচহু নৃপ এহূ। সংবত ভৰি সংকলপ কৰেহূ ॥
দো. নিত নূতন দ্ৱিজ সহস সত বৰেহু সহিত পৰিৱাৰ।
মৈং তুম্হৰে সংকলপ লগি দিনহিংইব জেৱনাৰ ॥ ১৬৮ ॥
এহি বিধি ভূপ কষ্ট অতি থোৰেং। হোইহহিং সকল বিপ্ৰ বস তোৰেং ॥
কৰিহহিং বিপ্ৰ হোম মখ সেৱা। তেহিং প্ৰসংগ সহজেহিং বস দেৱা ॥
ঔৰ এক তোহি কহঊঁ লখাঊ। মৈং এহি বেষ ন আউব কাঊ ॥
তুম্হৰে উপৰোহিত কহুঁ ৰাযা। হৰি আনব মৈং কৰি নিজ মাযা ॥
তপবল তেহি কৰি আপু সমানা। ৰখিহউঁ ইহাঁ বৰষ পৰৱানা ॥
মৈং ধৰি তাসু বেষু সুনু ৰাজা। সব বিধি তোৰ সঁৱাৰব কাজা ॥
গৈ নিসি বহুত সযন অব কীজে। মোহি তোহি ভূপ ভেংট দিন তীজে ॥
মৈং তপবল তোহি তুৰগ সমেতা। পহুঁচেহউঁ সোৱতহি নিকেতা ॥
দো. মৈং আউব সোই বেষু ধৰি পহিচানেহু তব মোহি।
জব একাংত বোলাই সব কথা সুনাৱৌং তোহি ॥ ১৬৯ ॥
সযন কীন্হ নৃপ আযসু মানী। আসন জাই বৈঠ ছলগ্যানী ॥
শ্ৰমিত ভূপ নিদ্ৰা অতি আঈ। সো কিমি সোৱ সোচ অধিকাঈ ॥
কালকেতু নিসিচৰ তহঁ আৱা। জেহিং সূকৰ হোই নৃপহি ভুলাৱা ॥
পৰম মিত্ৰ তাপস নৃপ কেৰা। জানই সো অতি কপট ঘনেৰা ॥
তেহি কে সত সুত অৰু দস ভাঈ। খল অতি অজয দেৱ দুখদাঈ ॥
প্ৰথমহি ভূপ সমৰ সব মাৰে। বিপ্ৰ সংত সুৰ দেখি দুখাৰে ॥
তেহিং খল পাছিল বযৰু সঁভৰা। তাপস নৃপ মিলি মংত্ৰ বিচাৰা ॥
জেহি ৰিপু ছয সোই ৰচেন্হি উপাঊ। ভাৱী বস ন জান কছু ৰাঊ ॥
দো. ৰিপু তেজসী অকেল অপি লঘু কৰি গনিঅ ন তাহু।
অজহুঁ দেত দুখ ৰবি সসিহি সিৰ অৱসেষিত ৰাহু ॥ ১৭০ ॥
তাপস নৃপ নিজ সখহি নিহাৰী। হৰষি মিলেউ উঠি ভযউ সুখাৰী ॥
মিত্ৰহি কহি সব কথা সুনাঈ। জাতুধান বোলা সুখ পাঈ ॥
অব সাধেউঁ ৰিপু সুনহু নৰেসা। জৌং তুম্হ কীন্হ মোৰ উপদেসা ॥
পৰিহৰি সোচ ৰহহু তুম্হ সোঈ। বিনু ঔষধ বিআধি বিধি খোঈ ॥
কুল সমেত ৰিপু মূল বহাঈ। চৌথে দিৱস মিলব মৈং আঈ ॥
তাপস নৃপহি বহুত পৰিতোষী। চলা মহাকপটী অতিৰোষী ॥
ভানুপ্ৰতাপহি বাজি সমেতা। পহুঁচাএসি ছন মাঝ নিকেতা ॥
নৃপহি নাৰি পহিং সযন কৰাঈ। হযগৃহঁ বাঁধেসি বাজি বনাঈ ॥
দো. ৰাজা কে উপৰোহিতহি হৰি লৈ গযউ বহোৰি।
লৈ ৰাখেসি গিৰি খোহ মহুঁ মাযাঁ কৰি মতি ভোৰি ॥ ১৭১ ॥
আপু বিৰচি উপৰোহিত ৰূপা। পৰেউ জাই তেহি সেজ অনূপা ॥
জাগেউ নৃপ অনভএঁ বিহানা। দেখি ভৱন অতি অচৰজু মানা ॥
মুনি মহিমা মন মহুঁ অনুমানী। উঠেউ গৱঁহি জেহি জান ন ৰানী ॥
কানন গযউ বাজি চঢি তেহীং। পুৰ নৰ নাৰি ন জানেউ কেহীং ॥
গএঁ জাম জুগ ভূপতি আৱা। ঘৰ ঘৰ উত্সৱ বাজ বধাৱা ॥
উপৰোহিতহি দেখ জব ৰাজা। চকিত বিলোকি সুমিৰি সোই কাজা ॥
জুগ সম নৃপহি গএ দিন তীনী। কপটী মুনি পদ ৰহ মতি লীনী ॥
সময জানি উপৰোহিত আৱা। নৃপহি মতে সব কহি সমুঝাৱা ॥
দো. নৃপ হৰষেউ পহিচানি গুৰু ভ্ৰম বস ৰহা ন চেত।
বৰে তুৰত সত সহস বৰ বিপ্ৰ কুটুংব সমেত ॥ ১৭২ ॥
উপৰোহিত জেৱনাৰ বনাঈ। ছৰস চাৰি বিধি জসি শ্ৰুতি গাঈ ॥
মাযাময তেহিং কীন্হ ৰসোঈ। বিংজন বহু গনি সকই ন কোঈ ॥
বিবিধ মৃগন্হ কৰ আমিষ ৰাঁধা। তেহি মহুঁ বিপ্ৰ মাঁসু খল সাঁধা ॥
ভোজন কহুঁ সব বিপ্ৰ বোলাএ। পদ পখাৰি সাদৰ বৈঠাএ ॥
পৰুসন জবহিং লাগ মহিপালা। ভৈ অকাসবানী তেহি কালা ॥
বিপ্ৰবৃংদ উঠি উঠি গৃহ জাহূ। হৈ বডি হানি অন্ন জনি খাহূ ॥
ভযউ ৰসোঈং ভূসুৰ মাঁসূ। সব দ্ৱিজ উঠে মানি বিস্ৱাসূ ॥
ভূপ বিকল মতি মোহঁ ভুলানী। ভাৱী বস আৱ মুখ বানী ॥
দো. বোলে বিপ্ৰ সকোপ তব নহিং কছু কীন্হ বিচাৰ।
জাই নিসাচৰ হোহু নৃপ মূঢ সহিত পৰিৱাৰ ॥ ১৭৩ ॥
ছত্ৰবংধু তৈং বিপ্ৰ বোলাঈ। ঘালৈ লিএ সহিত সমুদাঈ ॥
ঈস্ৱৰ ৰাখা ধৰম হমাৰা। জৈহসি তৈং সমেত পৰিৱাৰা ॥
সংবত মধ্য নাস তৱ হোঊ। জলদাতা ন ৰহিহি কুল কোঊ ॥
নৃপ সুনি শ্ৰাপ বিকল অতি ত্ৰাসা। ভৈ বহোৰি বৰ গিৰা অকাসা ॥
বিপ্ৰহু শ্ৰাপ বিচাৰি ন দীন্হা। নহিং অপৰাধ ভূপ কছু কীন্হা ॥
চকিত বিপ্ৰ সব সুনি নভবানী। ভূপ গযউ জহঁ ভোজন খানী ॥
তহঁ ন অসন নহিং বিপ্ৰ সুআৰা। ফিৰেউ ৰাউ মন সোচ অপাৰা ॥
সব প্ৰসংগ মহিসুৰন্হ সুনাঈ। ত্ৰসিত পৰেউ অৱনীং অকুলাঈ ॥
দো. ভূপতি ভাৱী মিটই নহিং জদপি ন দূষন তোৰ।
কিএঁ অন্যথা হোই নহিং বিপ্ৰশ্ৰাপ অতি ঘোৰ ॥ ১৭৪ ॥
অস কহি সব মহিদেৱ সিধাএ। সমাচাৰ পুৰলোগন্হ পাএ ॥
সোচহিং দূষন দৈৱহি দেহীং। বিচৰত হংস কাগ কিয জেহীং ॥
উপৰোহিতহি ভৱন পহুঁচাঈ। অসুৰ তাপসহি খবৰি জনাঈ ॥
তেহিং খল জহঁ তহঁ পত্ৰ পঠাএ। সজি সজি সেন ভূপ সব ধাএ ॥
ঘেৰেন্হি নগৰ নিসান বজাঈ। বিবিধ ভাঁতি নিত হোঈ লৰাঈ ॥
জূঝে সকল সুভট কৰি কৰনী। বংধু সমেত পৰেউ নৃপ ধৰনী ॥
সত্যকেতু কুল কোউ নহিং বাঁচা। বিপ্ৰশ্ৰাপ কিমি হোই অসাঁচা ॥
ৰিপু জিতি সব নৃপ নগৰ বসাঈ। নিজ পুৰ গৱনে জয জসু পাঈ ॥
দো. ভৰদ্ৱাজ সুনু জাহি জব হোই বিধাতা বাম।
ধূৰি মেৰুসম জনক জম তাহি ব্যালসম দাম ॥ ।১৭৫ ॥
কাল পাই মুনি সুনু সোই ৰাজা। ভযউ নিসাচৰ সহিত সমাজা ॥
দস সিৰ তাহি বীস ভুজদংডা। ৰাৱন নাম বীৰ বৰিবংডা ॥
ভূপ অনুজ অৰিমৰ্দন নামা। ভযউ সো কুংভকৰন বলধামা ॥
সচিৱ জো ৰহা ধৰমৰুচি জাসূ। ভযউ বিমাত্ৰ বংধু লঘু তাসূ ॥
নাম বিভীষন জেহি জগ জানা। বিষ্নুভগত বিগ্যান নিধানা ॥
ৰহে জে সুত সেৱক নৃপ কেৰে। ভএ নিসাচৰ ঘোৰ ঘনেৰে ॥
কামৰূপ খল জিনস অনেকা। কুটিল ভযংকৰ বিগত বিবেকা ॥
কৃপা ৰহিত হিংসক সব পাপী। বৰনি ন জাহিং বিস্ৱ পৰিতাপী ॥
দো. উপজে জদপি পুলস্ত্যকুল পাৱন অমল অনূপ।
তদপি মহীসুৰ শ্ৰাপ বস ভএ সকল অঘৰূপ ॥ ১৭৬ ॥
কীন্হ বিবিধ তপ তীনিহুঁ ভাঈ। পৰম উগ্ৰ নহিং বৰনি সো জাঈ ॥
গযউ নিকট তপ দেখি বিধাতা। মাগহু বৰ প্ৰসন্ন মৈং তাতা ॥
কৰি বিনতী পদ গহি দসসীসা। বোলেউ বচন সুনহু জগদীসা ॥
হম কাহূ কে মৰহিং ন মাৰেং। বানৰ মনুজ জাতি দুই বাৰেং ॥
এৱমস্তু তুম্হ বড তপ কীন্হা। মৈং ব্ৰহ্মাঁ মিলি তেহি বৰ দীন্হা ॥
পুনি প্ৰভু কুংভকৰন পহিং গযঊ। তেহি বিলোকি মন বিসময ভযঊ ॥
জৌং এহিং খল নিত কৰব অহাৰূ। হোইহি সব উজাৰি সংসাৰূ ॥
সাৰদ প্ৰেৰি তাসু মতি ফেৰী। মাগেসি নীদ মাস ষট কেৰী ॥
দো. গএ বিভীষন পাস পুনি কহেউ পুত্ৰ বৰ মাগু।
তেহিং মাগেউ ভগৱংত পদ কমল অমল অনুৰাগু ॥ ১৭৭ ॥
তিন্হি দেই বৰ ব্ৰহ্ম সিধাএ। হৰষিত তে অপনে গৃহ আএ ॥
ময তনুজা মংদোদৰি নামা। পৰম সুংদৰী নাৰি ললামা ॥
সোই মযঁ দীন্হি ৰাৱনহি আনী। হোইহি জাতুধানপতি জানী ॥
হৰষিত ভযউ নাৰি ভলি পাঈ। পুনি দোউ বংধু বিআহেসি জাঈ ॥
গিৰি ত্ৰিকূট এক সিংধু মঝাৰী। বিধি নিৰ্মিত দুৰ্গম অতি ভাৰী ॥
সোই ময দানৱঁ বহুৰি সঁৱাৰা। কনক ৰচিত মনিভৱন অপাৰা ॥
ভোগাৱতি জসি অহিকুল বাসা। অমৰাৱতি জসি সক্ৰনিৱাসা ॥
তিন্হ তেং অধিক ৰম্য অতি বংকা। জগ বিখ্যাত নাম তেহি লংকা ॥
দো. খাঈং সিংধু গভীৰ অতি চাৰিহুঁ দিসি ফিৰি আৱ।
কনক কোট মনি খচিত দৃঢ বৰনি ন জাই বনাৱ ॥ ১৭৮(ক) ॥
হৰিপ্ৰেৰিত জেহিং কলপ জোই জাতুধানপতি হোই।
সূৰ প্ৰতাপী অতুলবল দল সমেত বস সোই ॥ ১৭৮(খ) ॥
ৰহে তহাঁ নিসিচৰ ভট ভাৰে। তে সব সুৰন্হ সমৰ সংঘাৰে ॥
অব তহঁ ৰহহিং সক্ৰ কে প্ৰেৰে। ৰচ্ছক কোটি জচ্ছপতি কেৰে ॥
দসমুখ কতহুঁ খবৰি অসি পাঈ। সেন সাজি গঢ ঘেৰেসি জাঈ ॥
দেখি বিকট ভট বডি কটকাঈ। জচ্ছ জীৱ লৈ গএ পৰাঈ ॥
ফিৰি সব নগৰ দসানন দেখা। গযউ সোচ সুখ ভযউ বিসেষা ॥
সুংদৰ সহজ অগম অনুমানী। কীন্হি তহাঁ ৰাৱন ৰজধানী ॥
জেহি জস জোগ বাঁটি গৃহ দীন্হে। সুখী সকল ৰজনীচৰ কীন্হে ॥
এক বাৰ কুবেৰ পৰ ধাৱা। পুষ্পক জান জীতি লৈ আৱা ॥
দো. কৌতুকহীং কৈলাস পুনি লীন্হেসি জাই উঠাই।
মনহুঁ তৌলি নিজ বাহুবল চলা বহুত সুখ পাই ॥ ১৭৯ ॥
সুখ সংপতি সুত সেন সহাঈ। জয প্ৰতাপ বল বুদ্ধি বডাঈ ॥
নিত নূতন সব বাঢত জাঈ। জিমি প্ৰতিলাভ লোভ অধিকাঈ ॥
অতিবল কুংভকৰন অস ভ্ৰাতা। জেহি কহুঁ নহিং প্ৰতিভট জগ জাতা ॥
কৰই পান সোৱই ষট মাসা। জাগত হোই তিহুঁ পুৰ ত্ৰাসা ॥
জৌং দিন প্ৰতি অহাৰ কৰ সোঈ। বিস্ৱ বেগি সব চৌপট হোঈ ॥
সমৰ ধীৰ নহিং জাই বখানা। তেহি সম অমিত বীৰ বলৱানা ॥
বাৰিদনাদ জেঠ সুত তাসূ। ভট মহুঁ প্ৰথম লীক জগ জাসূ ॥
জেহি ন হোই ৰন সনমুখ কোঈ। সুৰপুৰ নিতহিং পৰাৱন হোঈ ॥
দো. কুমুখ অকংপন কুলিসৰদ ধূমকেতু অতিকায।
এক এক জগ জীতি সক ঐসে সুভট নিকায ॥ ১৮০ ॥
কামৰূপ জানহিং সব মাযা। সপনেহুঁ জিন্হ কেং ধৰম ন দাযা ॥
দসমুখ বৈঠ সভাঁ এক বাৰা। দেখি অমিত আপন পৰিৱাৰা ॥
সুত সমূহ জন পৰিজন নাতী। গে কো পাৰ নিসাচৰ জাতী ॥
সেন বিলোকি সহজ অভিমানী। বোলা বচন ক্ৰোধ মদ সানী ॥
সুনহু সকল ৰজনীচৰ জূথা। হমৰে বৈৰী বিবুধ বৰূথা ॥
তে সনমুখ নহিং কৰহী লৰাঈ। দেখি সবল ৰিপু জাহিং পৰাঈ ॥
তেন্হ কৰ মৰন এক বিধি হোঈ। কহউঁ বুঝাই সুনহু অব সোঈ ॥
দ্ৱিজভোজন মখ হোম সৰাধা ॥ সব কৈ জাই কৰহু তুম্হ বাধা ॥
দো. ছুধা ছীন বলহীন সুৰ সহজেহিং মিলিহহিং আই।
তব মাৰিহউঁ কি ছাডিহউঁ ভলী ভাঁতি অপনাই ॥ ১৮১ ॥
মেঘনাদ কহুঁ পুনি হঁকৰাৱা। দীন্হী সিখ বলু বযৰু বঢাৱা ॥
জে সুৰ সমৰ ধীৰ বলৱানা। জিন্হ কেং লৰিবে কৰ অভিমানা ॥
তিন্হহি জীতি ৰন আনেসু বাঁধী। উঠি সুত পিতু অনুসাসন কাঁধী ॥
এহি বিধি সবহী অগ্যা দীন্হী। আপুনু চলেউ গদা কৰ লীন্হী ॥
চলত দসানন ডোলতি অৱনী। গৰ্জত গৰ্ভ স্ত্ৰৱহিং সুৰ ৰৱনী ॥
ৰাৱন আৱত সুনেউ সকোহা। দেৱন্হ তকে মেৰু গিৰি খোহা ॥
দিগপালন্হ কে লোক সুহাএ। সূনে সকল দসানন পাএ ॥
পুনি পুনি সিংঘনাদ কৰি ভাৰী। দেই দেৱতন্হ গাৰি পচাৰী ॥
ৰন মদ মত্ত ফিৰই জগ ধাৱা। প্ৰতিভট খৌজত কতহুঁ ন পাৱা ॥
ৰবি সসি পৱন বৰুন ধনধাৰী। অগিনি কাল জম সব অধিকাৰী ॥
কিংনৰ সিদ্ধ মনুজ সুৰ নাগা। হঠি সবহী কে পংথহিং লাগা ॥
ব্ৰহ্মসৃষ্টি জহঁ লগি তনুধাৰী। দসমুখ বসবৰ্তী নৰ নাৰী ॥
আযসু কৰহিং সকল ভযভীতা। নৱহিং আই নিত চৰন বিনীতা ॥
দো. ভুজবল বিস্ৱ বস্য কৰি ৰাখেসি কোউ ন সুতংত্ৰ।
মংডলীক মনি ৰাৱন ৰাজ কৰই নিজ মংত্ৰ ॥ ১৮২(খ) ॥
দেৱ জচ্ছ গংধৰ্ৱ নৰ কিংনৰ নাগ কুমাৰি।
জীতি বৰীং নিজ বাহুবল বহু সুংদৰ বৰ নাৰি ॥ ১৮২খ ॥
ইংদ্ৰজীত সন জো কছু কহেঊ। সো সব জনু পহিলেহিং কৰি ৰহেঊ ॥
প্ৰথমহিং জিন্হ কহুঁ আযসু দীন্হা। তিন্হ কৰ চৰিত সুনহু জো কীন্হা ॥
দেখত ভীমৰূপ সব পাপী। নিসিচৰ নিকৰ দেৱ পৰিতাপী ॥
কৰহি উপদ্ৰৱ অসুৰ নিকাযা। নানা ৰূপ ধৰহিং কৰি মাযা ॥
জেহি বিধি হোই ধৰ্ম নিৰ্মূলা। সো সব কৰহিং বেদ প্ৰতিকূলা ॥
জেহিং জেহিং দেস ধেনু দ্ৱিজ পাৱহিং। নগৰ গাউঁ পুৰ আগি লগাৱহিং ॥
সুভ আচৰন কতহুঁ নহিং হোঈ। দেৱ বিপ্ৰ গুৰূ মান ন কোঈ ॥
নহিং হৰিভগতি জগ্য তপ গ্যানা। সপনেহুঁ সুনিঅ ন বেদ পুৰানা ॥
ছং. জপ জোগ বিৰাগা তপ মখ ভাগা শ্ৰৱন সুনই দসসীসা।
আপুনু উঠি ধাৱই ৰহৈ ন পাৱই ধৰি সব ঘালই খীসা ॥
অস ভ্ৰষ্ট অচাৰা ভা সংসাৰা ধৰ্ম সুনিঅ নহি কানা।
তেহি বহুবিধি ত্ৰাসই দেস নিকাসই জো কহ বেদ পুৰানা ॥
সো. বৰনি ন জাই অনীতি ঘোৰ নিসাচৰ জো কৰহিং।
হিংসা পৰ অতি প্ৰীতি তিন্হ কে পাপহি কৱনি মিতি ॥ ১৮৩ ॥
মাসপাৰাযণ, ছঠা ৱিশ্ৰাম
বাঢে খল বহু চোৰ জুআৰা। জে লংপট পৰধন পৰদাৰা ॥
মানহিং মাতু পিতা নহিং দেৱা। সাধুন্হ সন কৰৱাৱহিং সেৱা ॥
জিন্হ কে যহ আচৰন ভৱানী। তে জানেহু নিসিচৰ সব প্ৰানী ॥
অতিসয দেখি ধৰ্ম কৈ গ্লানী। পৰম সভীত ধৰা অকুলানী ॥
গিৰি সৰি সিংধু ভাৰ নহিং মোহী। জস মোহি গৰুঅ এক পৰদ্ৰোহী ॥
সকল ধৰ্ম দেখই বিপৰীতা। কহি ন সকই ৰাৱন ভয ভীতা ॥
ধেনু ৰূপ ধৰি হৃদযঁ বিচাৰী। গঈ তহাঁ জহঁ সুৰ মুনি ঝাৰী ॥
নিজ সংতাপ সুনাএসি ৰোঈ। কাহূ তেং কছু কাজ ন হোঈ ॥
ছং. সুৰ মুনি গংধৰ্বা মিলি কৰি সৰ্বা গে বিৰংচি কে লোকা।
সঁগ গোতনুধাৰী ভূমি বিচাৰী পৰম বিকল ভয সোকা ॥
ব্ৰহ্মাঁ সব জানা মন অনুমানা মোৰ কছূ ন বসাঈ।
জা কৰি তৈং দাসী সো অবিনাসী হমৰেউ তোৰ সহাঈ ॥
সো. ধৰনি ধৰহি মন ধীৰ কহ বিৰংচি হৰিপদ সুমিৰু।
জানত জন কী পীৰ প্ৰভু ভংজিহি দাৰুন বিপতি ॥ ১৮৪ ॥
বৈঠে সুৰ সব কৰহিং বিচাৰা। কহঁ পাইঅ প্ৰভু কৰিঅ পুকাৰা ॥
পুৰ বৈকুংঠ জান কহ কোঈ। কোউ কহ পযনিধি বস প্ৰভু সোঈ ॥
জাকে হৃদযঁ ভগতি জসি প্ৰীতি। প্ৰভু তহঁ প্ৰগট সদা তেহিং ৰীতী ॥
তেহি সমাজ গিৰিজা মৈং ৰহেঊঁ। অৱসৰ পাই বচন এক কহেঊঁ ॥
হৰি ব্যাপক সৰ্বত্ৰ সমানা। প্ৰেম তেং প্ৰগট হোহিং মৈং জানা ॥
দেস কাল দিসি বিদিসিহু মাহীং। কহহু সো কহাঁ জহাঁ প্ৰভু নাহীং ॥
অগ জগময সব ৰহিত বিৰাগী। প্ৰেম তেং প্ৰভু প্ৰগটই জিমি আগী ॥
মোৰ বচন সব কে মন মানা। সাধু সাধু কৰি ব্ৰহ্ম বখানা ॥
দো. সুনি বিৰংচি মন হৰষ তন পুলকি নযন বহ নীৰ।
অস্তুতি কৰত জোৰি কৰ সাৱধান মতিধীৰ ॥ ১৮৫ ॥
ছং. জয জয সুৰনাযক জন সুখদাযক প্ৰনতপাল ভগৱংতা।
গো দ্ৱিজ হিতকাৰী জয অসুৰাৰী সিধুংসুতা প্ৰিয কংতা ॥
পালন সুৰ ধৰনী অদ্ভুত কৰনী মৰম ন জানই কোঈ।
জো সহজ কৃপালা দীনদযালা কৰউ অনুগ্ৰহ সোঈ ॥
জয জয অবিনাসী সব ঘট বাসী ব্যাপক পৰমানংদা।
অবিগত গোতীতং চৰিত পুনীতং মাযাৰহিত মুকুংদা ॥
জেহি লাগি বিৰাগী অতি অনুৰাগী বিগতমোহ মুনিবৃংদা।
নিসি বাসৰ ধ্যাৱহিং গুন গন গাৱহিং জযতি সচ্চিদানংদা ॥
জেহিং সৃষ্টি উপাঈ ত্ৰিবিধ বনাঈ সংগ সহায ন দূজা।
সো কৰউ অঘাৰী চিংত হমাৰী জানিঅ ভগতি ন পূজা ॥
জো ভৱ ভয ভংজন মুনি মন ৰংজন গংজন বিপতি বৰূথা।
মন বচ ক্ৰম বানী ছাডি সযানী সৰন সকল সুৰ জূথা ॥
সাৰদ শ্ৰুতি সেষা ৰিষয অসেষা জা কহুঁ কোউ নহি জানা।
জেহি দীন পিআৰে বেদ পুকাৰে দ্ৰৱউ সো শ্ৰীভগৱানা ॥
ভৱ বাৰিধি মংদৰ সব বিধি সুংদৰ গুনমংদিৰ সুখপুংজা।
মুনি সিদ্ধ সকল সুৰ পৰম ভযাতুৰ নমত নাথ পদ কংজা ॥
দো. জানি সভয সুৰভূমি সুনি বচন সমেত সনেহ।
গগনগিৰা গংভীৰ ভই হৰনি সোক সংদেহ ॥ ১৮৬ ॥
জনি ডৰপহু মুনি সিদ্ধ সুৰেসা। তুম্হহি লাগি ধৰিহউঁ নৰ বেসা ॥
অংসন্হ সহিত মনুজ অৱতাৰা। লেহউঁ দিনকৰ বংস উদাৰা ॥
কস্যপ অদিতি মহাতপ কীন্হা। তিন্হ কহুঁ মৈং পূৰব বৰ দীন্হা ॥
তে দসৰথ কৌসল্যা ৰূপা। কোসলপুৰীং প্ৰগট নৰভূপা ॥
তিন্হ কে গৃহ অৱতৰিহউঁ জাঈ। ৰঘুকুল তিলক সো চাৰিউ ভাঈ ॥
নাৰদ বচন সত্য সব কৰিহউঁ। পৰম সক্তি সমেত অৱতৰিহউঁ ॥
হৰিহউঁ সকল ভূমি গৰুআঈ। নিৰ্ভয হোহু দেৱ সমুদাঈ ॥
গগন ব্ৰহ্মবানী সুনী কানা। তুৰত ফিৰে সুৰ হৃদয জুডানা ॥
তব ব্ৰহ্মা ধৰনিহি সমুঝাৱা। অভয ভঈ ভৰোস জিযঁ আৱা ॥
দো. নিজ লোকহি বিৰংচি গে দেৱন্হ ইহই সিখাই।
বানৰ তনু ধৰি ধৰি মহি হৰি পদ সেৱহু জাই ॥ ১৮৭ ॥
গএ দেৱ সব নিজ নিজ ধামা। ভূমি সহিত মন কহুঁ বিশ্ৰামা ।
জো কছু আযসু ব্ৰহ্মাঁ দীন্হা। হৰষে দেৱ বিলংব ন কীন্হা ॥
বনচৰ দেহ ধৰি ছিতি মাহীং। অতুলিত বল প্ৰতাপ তিন্হ পাহীং ॥
গিৰি তৰু নখ আযুধ সব বীৰা। হৰি মাৰগ চিতৱহিং মতিধীৰা ॥
গিৰি কানন জহঁ তহঁ ভৰি পূৰী। ৰহে নিজ নিজ অনীক ৰচি ৰূৰী ॥
যহ সব ৰুচিৰ চৰিত মৈং ভাষা। অব সো সুনহু জো বীচহিং ৰাখা ॥
অৱধপুৰীং ৰঘুকুলমনি ৰাঊ। বেদ বিদিত তেহি দসৰথ নাঊঁ ॥
ধৰম ধুৰংধৰ গুননিধি গ্যানী। হৃদযঁ ভগতি মতি সাৰঁগপানী ॥
দো. কৌসল্যাদি নাৰি প্ৰিয সব আচৰন পুনীত।
পতি অনুকূল প্ৰেম দৃঢ হৰি পদ কমল বিনীত ॥ ১৮৮ ॥
এক বাৰ ভূপতি মন মাহীং। ভৈ গলানি মোৰেং সুত নাহীং ॥
গুৰ গৃহ গযউ তুৰত মহিপালা। চৰন লাগি কৰি বিনয বিসালা ॥
নিজ দুখ সুখ সব গুৰহি সুনাযউ। কহি বসিষ্ঠ বহুবিধি সমুঝাযউ ॥
ধৰহু ধীৰ হোইহহিং সুত চাৰী। ত্ৰিভুৱন বিদিত ভগত ভয হাৰী ॥
সৃংগী ৰিষহি বসিষ্ঠ বোলাৱা। পুত্ৰকাম সুভ জগ্য কৰাৱা ॥
ভগতি সহিত মুনি আহুতি দীন্হেং। প্ৰগটে অগিনি চৰূ কৰ লীন্হেং ॥
জো বসিষ্ঠ কছু হৃদযঁ বিচাৰা। সকল কাজু ভা সিদ্ধ তুম্হাৰা ॥
যহ হবি বাঁটি দেহু নৃপ জাঈ। জথা জোগ জেহি ভাগ বনাঈ ॥
দো. তব অদৃস্য ভএ পাৱক সকল সভহি সমুঝাই ॥
পৰমানংদ মগন নৃপ হৰষ ন হৃদযঁ সমাই ॥ ১৮৯ ॥
তবহিং ৰাযঁ প্ৰিয নাৰি বোলাঈং। কৌসল্যাদি তহাঁ চলি আঈ ॥
অৰ্ধ ভাগ কৌসল্যাহি দীন্হা। উভয ভাগ আধে কৰ কীন্হা ॥
কৈকেঈ কহঁ নৃপ সো দযঊ। ৰহ্যো সো উভয ভাগ পুনি ভযঊ ॥
কৌসল্যা কৈকেঈ হাথ ধৰি। দীন্হ সুমিত্ৰহি মন প্ৰসন্ন কৰি ॥
এহি বিধি গৰ্ভসহিত সব নাৰী। ভঈং হৃদযঁ হৰষিত সুখ ভাৰী ॥
জা দিন তেং হৰি গৰ্ভহিং আএ। সকল লোক সুখ সংপতি ছাএ ॥
মংদিৰ মহঁ সব ৰাজহিং ৰানী। সোভা সীল তেজ কী খানীং ॥
সুখ জুত কছুক কাল চলি গযঊ। জেহিং প্ৰভু প্ৰগট সো অৱসৰ ভযঊ ॥
দো. জোগ লগন গ্ৰহ বাৰ তিথি সকল ভএ অনুকূল।
চৰ অৰু অচৰ হৰ্ষজুত ৰাম জনম সুখমূল ॥ ১৯০ ॥
নৌমী তিথি মধু মাস পুনীতা। সুকল পচ্ছ অভিজিত হৰিপ্ৰীতা ॥
মধ্যদিৱস অতি সীত ন ঘামা। পাৱন কাল লোক বিশ্ৰামা ॥
সীতল মংদ সুৰভি বহ বাঊ। হৰষিত সুৰ সংতন মন চাঊ ॥
বন কুসুমিত গিৰিগন মনিআৰা। স্ত্ৰৱহিং সকল সৰিতাঽমৃতধাৰা ॥
সো অৱসৰ বিৰংচি জব জানা। চলে সকল সুৰ সাজি বিমানা ॥
গগন বিমল সকুল সুৰ জূথা। গাৱহিং গুন গংধৰ্ব বৰূথা ॥
বৰষহিং সুমন সুঅংজলি সাজী। গহগহি গগন দুংদুভী বাজী ॥
অস্তুতি কৰহিং নাগ মুনি দেৱা। বহুবিধি লাৱহিং নিজ নিজ সেৱা ॥
দো. সুৰ সমূহ বিনতী কৰি পহুঁচে নিজ নিজ ধাম।
জগনিৱাস প্ৰভু প্ৰগটে অখিল লোক বিশ্ৰাম ॥ ১৯১ ॥
ছং. ভএ প্ৰগট কৃপালা দীনদযালা কৌসল্যা হিতকাৰী।
হৰষিত মহতাৰী মুনি মন হাৰী অদ্ভুত ৰূপ বিচাৰী ॥
লোচন অভিৰামা তনু ঘনস্যামা নিজ আযুধ ভুজ চাৰী।
ভূষন বনমালা নযন বিসালা সোভাসিংধু খৰাৰী ॥
কহ দুই কৰ জোৰী অস্তুতি তোৰী কেহি বিধি কৰৌং অনংতা।
মাযা গুন গ্যানাতীত অমানা বেদ পুৰান ভনংতা ॥
কৰুনা সুখ সাগৰ সব গুন আগৰ জেহি গাৱহিং শ্ৰুতি সংতা।
সো মম হিত লাগী জন অনুৰাগী ভযউ প্ৰগট শ্ৰীকংতা ॥
ব্ৰহ্মাংড নিকাযা নিৰ্মিত মাযা ৰোম ৰোম প্ৰতি বেদ কহৈ।
মম উৰ সো বাসী যহ উপহাসী সুনত ধীৰ পতি থিৰ ন ৰহৈ ॥
উপজা জব গ্যানা প্ৰভু মুসকানা চৰিত বহুত বিধি কীন্হ চহৈ।
কহি কথা সুহাঈ মাতু বুঝাঈ জেহি প্ৰকাৰ সুত প্ৰেম লহৈ ॥
মাতা পুনি বোলী সো মতি ডৌলী তজহু তাত যহ ৰূপা।
কীজৈ সিসুলীলা অতি প্ৰিযসীলা যহ সুখ পৰম অনূপা ॥
সুনি বচন সুজানা ৰোদন ঠানা হোই বালক সুৰভূপা।
যহ চৰিত জে গাৱহিং হৰিপদ পাৱহিং তে ন পৰহিং ভৱকূপা ॥
দো. বিপ্ৰ ধেনু সুৰ সংত হিত লীন্হ মনুজ অৱতাৰ।
নিজ ইচ্ছা নিৰ্মিত তনু মাযা গুন গো পাৰ ॥ ১৯২ ॥
সুনি সিসু ৰুদন পৰম প্ৰিয বানী। সংভ্ৰম চলি আঈ সব ৰানী ॥
হৰষিত জহঁ তহঁ ধাঈং দাসী। আনঁদ মগন সকল পুৰবাসী ॥
দসৰথ পুত্ৰজন্ম সুনি কানা। মানহুঁ ব্ৰহ্মানংদ সমানা ॥
পৰম প্ৰেম মন পুলক সৰীৰা। চাহত উঠত কৰত মতি ধীৰা ॥
জাকৰ নাম সুনত সুভ হোঈ। মোৰেং গৃহ আৱা প্ৰভু সোঈ ॥
পৰমানংদ পূৰি মন ৰাজা। কহা বোলাই বজাৱহু বাজা ॥
গুৰ বসিষ্ঠ কহঁ গযউ হঁকাৰা। আএ দ্ৱিজন সহিত নৃপদ্ৱাৰা ॥
অনুপম বালক দেখেন্হি জাঈ। ৰূপ ৰাসি গুন কহি ন সিৰাঈ ॥
দো. নংদীমুখ সৰাধ কৰি জাতকৰম সব কীন্হ।
হাটক ধেনু বসন মনি নৃপ বিপ্ৰন্হ কহঁ দীন্হ ॥ ১৯৩ ॥
ধ্ৱজ পতাক তোৰন পুৰ ছাৱা। কহি ন জাই জেহি ভাঁতি বনাৱা ॥
সুমনবৃষ্টি অকাস তেং হোঈ। ব্ৰহ্মানংদ মগন সব লোঈ ॥
বৃংদ বৃংদ মিলি চলীং লোগাঈ। সহজ সংগাৰ কিএঁ উঠি ধাঈ ॥
কনক কলস মংগল ধৰি থাৰা। গাৱত পৈঠহিং ভূপ দুআৰা ॥
কৰি আৰতি নেৱছাৱৰি কৰহীং। বাৰ বাৰ সিসু চৰনন্হি পৰহীং ॥
মাগধ সূত বংদিগন গাযক। পাৱন গুন গাৱহিং ৰঘুনাযক ॥
সৰ্বস দান দীন্হ সব কাহূ। জেহিং পাৱা ৰাখা নহিং তাহূ ॥
মৃগমদ চংদন কুংকুম কীচা। মচী সকল বীথিন্হ বিচ বীচা ॥
দো. গৃহ গৃহ বাজ বধাৱ সুভ প্ৰগটে সুষমা কংদ।
হৰষৱংত সব জহঁ তহঁ নগৰ নাৰি নৰ বৃংদ ॥ ১৯৪ ॥
কৈকযসুতা সুমিত্ৰা দোঊ। সুংদৰ সুত জনমত ভৈং ওঊ ॥
ৱহ সুখ সংপতি সময সমাজা। কহি ন সকই সাৰদ অহিৰাজা ॥
অৱধপুৰী সোহই এহি ভাঁতী। প্ৰভুহি মিলন আঈ জনু ৰাতী ॥
দেখি ভানূ জনু মন সকুচানী। তদপি বনী সংধ্যা অনুমানী ॥
অগৰ ধূপ বহু জনু অঁধিআৰী। উডই অভীৰ মনহুঁ অৰুনাৰী ॥
মংদিৰ মনি সমূহ জনু তাৰা। নৃপ গৃহ কলস সো ইংদু উদাৰা ॥
ভৱন বেদধুনি অতি মৃদু বানী। জনু খগ মূখৰ সমযঁ জনু সানী ॥
কৌতুক দেখি পতংগ ভুলানা। এক মাস তেইঁ জাত ন জানা ॥
দো. মাস দিৱস কৰ দিৱস ভা মৰম ন জানই কোই।
ৰথ সমেত ৰবি থাকেউ নিসা কৱন বিধি হোই ॥ ১৯৫ ॥
যহ ৰহস্য কাহূ নহিং জানা। দিন মনি চলে কৰত গুনগানা ॥
দেখি মহোত্সৱ সুৰ মুনি নাগা। চলে ভৱন বৰনত নিজ ভাগা ॥
ঔৰউ এক কহউঁ নিজ চোৰী। সুনু গিৰিজা অতি দৃঢ মতি তোৰী ॥
কাক ভুসুংডি সংগ হম দোঊ। মনুজৰূপ জানই নহিং কোঊ ॥
পৰমানংদ প্ৰেমসুখ ফূলে। বীথিন্হ ফিৰহিং মগন মন ভূলে ॥
যহ সুভ চৰিত জান পৈ সোঈ। কৃপা ৰাম কৈ জাপৰ হোঈ ॥
তেহি অৱসৰ জো জেহি বিধি আৱা। দীন্হ ভূপ জো জেহি মন ভাৱা ॥
গজ ৰথ তুৰগ হেম গো হীৰা। দীন্হে নৃপ নানাবিধি চীৰা ॥
দো. মন সংতোষে সবন্হি কে জহঁ তহঁ দেহি অসীস।
সকল তনয চিৰ জীৱহুঁ তুলসিদাস কে ঈস ॥ ১৯৬ ॥
কছুক দিৱস বীতে এহি ভাঁতী। জাত ন জানিঅ দিন অৰু ৰাতী ॥
নামকৰন কৰ অৱসৰু জানী। ভূপ বোলি পঠএ মুনি গ্যানী ॥
কৰি পূজা ভূপতি অস ভাষা। ধৰিঅ নাম জো মুনি গুনি ৰাখা ॥
ইন্হ কে নাম অনেক অনূপা। মৈং নৃপ কহব স্ৱমতি অনুৰূপা ॥
জো আনংদ সিংধু সুখৰাসী। সীকৰ তেং ত্ৰৈলোক সুপাসী ॥
সো সুখ ধাম ৰাম অস নামা। অখিল লোক দাযক বিশ্ৰামা ॥
বিস্ৱ ভৰন পোষন কৰ জোঈ। তাকৰ নাম ভৰত অস হোঈ ॥
জাকে সুমিৰন তেং ৰিপু নাসা। নাম সত্ৰুহন বেদ প্ৰকাসা ॥
দো. লচ্ছন ধাম ৰাম প্ৰিয সকল জগত আধাৰ।
গুৰু বসিষ্ট তেহি ৰাখা লছিমন নাম উদাৰ ॥ ১৯৭ ॥
ধৰে নাম গুৰ হৃদযঁ বিচাৰী। বেদ তত্ত্ৱ নৃপ তৱ সুত চাৰী ॥
মুনি ধন জন সৰবস সিৱ প্ৰানা। বাল কেলি তেহিং সুখ মানা ॥
বাৰেহি তে নিজ হিত পতি জানী। লছিমন ৰাম চৰন ৰতি মানী ॥
ভৰত সত্ৰুহন দূনউ ভাঈ। প্ৰভু সেৱক জসি প্ৰীতি বডাঈ ॥
স্যাম গৌৰ সুংদৰ দোউ জোৰী। নিৰখহিং ছবি জননীং তৃন তোৰী ॥
চাৰিউ সীল ৰূপ গুন ধামা। তদপি অধিক সুখসাগৰ ৰামা ॥
হৃদযঁ অনুগ্ৰহ ইংদু প্ৰকাসা। সূচত কিৰন মনোহৰ হাসা ॥
কবহুঁ উছংগ কবহুঁ বৰ পলনা। মাতু দুলাৰই কহি প্ৰিয ললনা ॥
দো. ব্যাপক ব্ৰহ্ম নিৰংজন নিৰ্গুন বিগত বিনোদ।
সো অজ প্ৰেম ভগতি বস কৌসল্যা কে গোদ ॥ ১৯৮ ॥
কাম কোটি ছবি স্যাম সৰীৰা। নীল কংজ বাৰিদ গংভীৰা ॥
অৰুন চৰন পকংজ নখ জোতী। কমল দলন্হি বৈঠে জনু মোতী ॥
ৰেখ কুলিস ধৱজ অংকুৰ সোহে। নূপুৰ ধুনি সুনি মুনি মন মোহে ॥
কটি কিংকিনী উদৰ ত্ৰয ৰেখা। নাভি গভীৰ জান জেহি দেখা ॥
ভুজ বিসাল ভূষন জুত ভূৰী। হিযঁ হৰি নখ অতি সোভা ৰূৰী ॥
উৰ মনিহাৰ পদিক কী সোভা। বিপ্ৰ চৰন দেখত মন লোভা ॥
কংবু কংঠ অতি চিবুক সুহাঈ। আনন অমিত মদন ছবি ছাঈ ॥
দুই দুই দসন অধৰ অৰুনাৰে। নাসা তিলক কো বৰনৈ পাৰে ॥
সুংদৰ শ্ৰৱন সুচাৰু কপোলা। অতি প্ৰিয মধুৰ তোতৰে বোলা ॥
চিক্কন কচ কুংচিত গভুআৰে। বহু প্ৰকাৰ ৰচি মাতু সঁৱাৰে ॥
পীত ঝগুলিআ তনু পহিৰাঈ। জানু পানি বিচৰনি মোহি ভাঈ ॥
ৰূপ সকহিং নহিং কহি শ্ৰুতি সেষা। সো জানই সপনেহুঁ জেহি দেখা ॥
দো. সুখ সংদোহ মোহপৰ গ্যান গিৰা গোতীত।
দংপতি পৰম প্ৰেম বস কৰ সিসুচৰিত পুনীত ॥ ১৯৯ ॥
এহি বিধি ৰাম জগত পিতু মাতা। কোসলপুৰ বাসিংহ সুখদাতা ॥
জিন্হ ৰঘুনাথ চৰন ৰতি মানী। তিন্হ কী যহ গতি প্ৰগট ভৱানী ॥
ৰঘুপতি বিমুখ জতন কৰ কোৰী। কৱন সকই ভৱ বংধন ছোৰী ॥
জীৱ চৰাচৰ বস কৈ ৰাখে। সো মাযা প্ৰভু সোং ভয ভাখে ॥
ভৃকুটি বিলাস নচাৱই তাহী। অস প্ৰভু ছাডি ভজিঅ কহু কাহী ॥
মন ক্ৰম বচন ছাডি চতুৰাঈ। ভজত কৃপা কৰিহহিং ৰঘুৰাঈ ॥
এহি বিধি সিসুবিনোদ প্ৰভু কীন্হা। সকল নগৰবাসিংহ সুখ দীন্হা ॥
লৈ উছংগ কবহুঁক হলৰাৱৈ। কবহুঁ পালনেং ঘালি ঝুলাৱৈ ॥
দো. প্ৰেম মগন কৌসল্যা নিসি দিন জাত ন জান।
সুত সনেহ বস মাতা বালচৰিত কৰ গান ॥ ২০০ ॥
এক বাৰ জননীং অন্হৱাএ। কৰি সিংগাৰ পলনাঁ পৌঢাএ ॥
নিজ কুল ইষ্টদেৱ ভগৱানা। পূজা হেতু কীন্হ অস্নানা ॥
কৰি পূজা নৈবেদ্য চঢাৱা। আপু গঈ জহঁ পাক বনাৱা ॥
বহুৰি মাতু তহৱাঁ চলি আঈ। ভোজন কৰত দেখ সুত জাঈ ॥
গৈ জননী সিসু পহিং ভযভীতা। দেখা বাল তহাঁ পুনি সূতা ॥
বহুৰি আই দেখা সুত সোঈ। হৃদযঁ কংপ মন ধীৰ ন হোঈ ॥
ইহাঁ উহাঁ দুই বালক দেখা। মতিভ্ৰম মোৰ কি আন বিসেষা ॥
দেখি ৰাম জননী অকুলানী। প্ৰভু হঁসি দীন্হ মধুৰ মুসুকানী ॥
দো. দেখৰাৱা মাতহি নিজ অদভুত ৰুপ অখংড।
ৰোম ৰোম প্ৰতি লাগে কোটি কোটি ব্ৰহ্মংড ॥ ২০১ ॥
অগনিত ৰবি সসি সিৱ চতুৰানন। বহু গিৰি সৰিত সিংধু মহি কানন ॥
কাল কৰ্ম গুন গ্যান সুভাঊ। সোউ দেখা জো সুনা ন কাঊ ॥
দেখী মাযা সব বিধি গাঢী। অতি সভীত জোৰেং কৰ ঠাঢী ॥
দেখা জীৱ নচাৱই জাহী। দেখী ভগতি জো ছোৰই তাহী ॥
তন পুলকিত মুখ বচন ন আৱা। নযন মূদি চৰননি সিৰু নাৱা ॥
বিসমযৱংত দেখি মহতাৰী। ভএ বহুৰি সিসুৰূপ খৰাৰী ॥
অস্তুতি কৰি ন জাই ভয মানা। জগত পিতা মৈং সুত কৰি জানা ॥
হৰি জননি বহুবিধি সমুঝাঈ। যহ জনি কতহুঁ কহসি সুনু মাঈ ॥
দো. বাৰ বাৰ কৌসল্যা বিনয কৰই কৰ জোৰি ॥
অব জনি কবহূঁ ব্যাপৈ প্ৰভু মোহি মাযা তোৰি ॥ ২০২ ॥
বালচৰিত হৰি বহুবিধি কীন্হা। অতি অনংদ দাসন্হ কহঁ দীন্হা ॥
কছুক কাল বীতেং সব ভাঈ। বডে ভএ পৰিজন সুখদাঈ ॥
চূডাকৰন কীন্হ গুৰু জাঈ। বিপ্ৰন্হ পুনি দছিনা বহু পাঈ ॥
পৰম মনোহৰ চৰিত অপাৰা। কৰত ফিৰত চাৰিউ সুকুমাৰা ॥
মন ক্ৰম বচন অগোচৰ জোঈ। দসৰথ অজিৰ বিচৰ প্ৰভু সোঈ ॥
ভোজন কৰত বোল জব ৰাজা। নহিং আৱত তজি বাল সমাজা ॥
কৌসল্যা জব বোলন জাঈ। ঠুমকু ঠুমকু প্ৰভু চলহিং পৰাঈ ॥
নিগম নেতি সিৱ অংত ন পাৱা। তাহি ধৰৈ জননী হঠি ধাৱা ॥
ধূৰস ধূৰি ভৰেং তনু আএ। ভূপতি বিহসি গোদ বৈঠাএ ॥
দো. ভোজন কৰত চপল চিত ইত উত অৱসৰু পাই।
ভাজি চলে কিলকত মুখ দধি ওদন লপটাই ॥ ২০৩ ॥
বালচৰিত অতি সৰল সুহাএ। সাৰদ সেষ সংভু শ্ৰুতি গাএ ॥
জিন কৰ মন ইন্হ সন নহিং ৰাতা। তে জন বংচিত কিএ বিধাতা ॥
ভএ কুমাৰ জবহিং সব ভ্ৰাতা। দীন্হ জনেঊ গুৰু পিতু মাতা ॥
গুৰগৃহঁ গএ পঢন ৰঘুৰাঈ। অলপ কাল বিদ্যা সব আঈ ॥
জাকী সহজ স্ৱাস শ্ৰুতি চাৰী। সো হৰি পঢ যহ কৌতুক ভাৰী ॥
বিদ্যা বিনয নিপুন গুন সীলা। খেলহিং খেল সকল নৃপলীলা ॥
কৰতল বান ধনুষ অতি সোহা। দেখত ৰূপ চৰাচৰ মোহা ॥
জিন্হ বীথিন্হ বিহৰহিং সব ভাঈ। থকিত হোহিং সব লোগ লুগাঈ ॥
দো. কোসলপুৰ বাসী নৰ নাৰি বৃদ্ধ অৰু বাল।
প্ৰানহু তে প্ৰিয লাগত সব কহুঁ ৰাম কৃপাল ॥ ২০৪ ॥
বংধু সখা সংগ লেহিং বোলাঈ। বন মৃগযা নিত খেলহিং জাঈ ॥
পাৱন মৃগ মাৰহিং জিযঁ জানী। দিন প্ৰতি নৃপহি দেখাৱহিং আনী ॥
জে মৃগ ৰাম বান কে মাৰে। তে তনু তজি সুৰলোক সিধাৰে ॥
অনুজ সখা সঁগ ভোজন কৰহীং। মাতু পিতা অগ্যা অনুসৰহীং ॥
জেহি বিধি সুখী হোহিং পুৰ লোগা। কৰহিং কৃপানিধি সোই সংজোগা ॥
বেদ পুৰান সুনহিং মন লাঈ। আপু কহহিং অনুজন্হ সমুঝাঈ ॥
প্ৰাতকাল উঠি কৈ ৰঘুনাথা। মাতু পিতা গুৰু নাৱহিং মাথা ॥
আযসু মাগি কৰহিং পুৰ কাজা। দেখি চৰিত হৰষই মন ৰাজা ॥
দো. ব্যাপক অকল অনীহ অজ নিৰ্গুন নাম ন ৰূপ।
ভগত হেতু নানা বিধি কৰত চৰিত্ৰ অনূপ ॥ ২০৫ ॥
যহ সব চৰিত কহা মৈং গাঈ। আগিলি কথা সুনহু মন লাঈ ॥
বিস্ৱামিত্ৰ মহামুনি গ্যানী। বসহি বিপিন সুভ আশ্ৰম জানী ॥
জহঁ জপ জগ্য মুনি কৰহী। অতি মাৰীচ সুবাহুহি ডৰহীং ॥
দেখত জগ্য নিসাচৰ ধাৱহি। কৰহি উপদ্ৰৱ মুনি দুখ পাৱহিং ॥
গাধিতনয মন চিংতা ব্যাপী। হৰি বিনু মৰহি ন নিসিচৰ পাপী ॥
তব মুনিৱৰ মন কীন্হ বিচাৰা। প্ৰভু অৱতৰেউ হৰন মহি ভাৰা ॥
এহুঁ মিস দেখৌং পদ জাঈ। কৰি বিনতী আনৌ দোউ ভাঈ ॥
গ্যান বিৰাগ সকল গুন অযনা। সো প্ৰভু মৈ দেখব ভৰি নযনা ॥
দো. বহুবিধি কৰত মনোৰথ জাত লাগি নহিং বাৰ।
কৰি মজ্জন সৰঊ জল গএ ভূপ দৰবাৰ ॥ ২০৬ ॥
মুনি আগমন সুনা জব ৰাজা। মিলন গযঊ লৈ বিপ্ৰ সমাজা ॥
কৰি দংডৱত মুনিহি সনমানী। নিজ আসন বৈঠাৰেন্হি আনী ॥
চৰন পখাৰি কীন্হি অতি পূজা। মো সম আজু ধন্য নহিং দূজা ॥
বিবিধ ভাঁতি ভোজন কৰৱাৱা। মুনিৱৰ হৃদযঁ হৰষ অতি পাৱা ॥
পুনি চৰননি মেলে সুত চাৰী। ৰাম দেখি মুনি দেহ বিসাৰী ॥
ভএ মগন দেখত মুখ সোভা। জনু চকোৰ পূৰন সসি লোভা ॥
তব মন হৰষি বচন কহ ৰাঊ। মুনি অস কৃপা ন কীন্হিহু কাঊ ॥
কেহি কাৰন আগমন তুম্হাৰা। কহহু সো কৰত ন লাৱউঁ বাৰা ॥
অসুৰ সমূহ সতাৱহিং মোহী। মৈ জাচন আযউঁ নৃপ তোহী ॥
অনুজ সমেত দেহু ৰঘুনাথা। নিসিচৰ বধ মৈং হোব সনাথা ॥
দো. দেহু ভূপ মন হৰষিত তজহু মোহ অগ্যান।
ধৰ্ম সুজস প্ৰভু তুম্হ কৌং ইন্হ কহঁ অতি কল্যান ॥ ২০৭ ॥
সুনি ৰাজা অতি অপ্ৰিয বানী। হৃদয কংপ মুখ দুতি কুমুলানী ॥
চৌথেংপন পাযউঁ সুত চাৰী। বিপ্ৰ বচন নহিং কহেহু বিচাৰী ॥
মাগহু ভূমি ধেনু ধন কোসা। সৰ্বস দেউঁ আজু সহৰোসা ॥
দেহ প্ৰান তেং প্ৰিয কছু নাহী। সোউ মুনি দেউঁ নিমিষ এক মাহী ॥
সব সুত প্ৰিয মোহি প্ৰান কি নাঈং। ৰাম দেত নহিং বনই গোসাঈ ॥
কহঁ নিসিচৰ অতি ঘোৰ কঠোৰা। কহঁ সুংদৰ সুত পৰম কিসোৰা ॥
সুনি নৃপ গিৰা প্ৰেম ৰস সানী। হৃদযঁ হৰষ মানা মুনি গ্যানী ॥
তব বসিষ্ট বহু নিধি সমুঝাৱা। নৃপ সংদেহ নাস কহঁ পাৱা ॥
অতি আদৰ দোউ তনয বোলাএ। হৃদযঁ লাই বহু ভাঁতি সিখাএ ॥
মেৰে প্ৰান নাথ সুত দোঊ। তুম্হ মুনি পিতা আন নহিং কোঊ ॥
দো. সৌংপে ভূপ ৰিষিহি সুত বহু বিধি দেই অসীস।
জননী ভৱন গএ প্ৰভু চলে নাই পদ সীস ॥ ২০৮(ক) ॥
সো. পুৰুষসিংহ দোউ বীৰ হৰষি চলে মুনি ভয হৰন ॥
কৃপাসিংধু মতিধীৰ অখিল বিস্ৱ কাৰন কৰন ॥ ২০৮(খ)
অৰুন নযন উৰ বাহু বিসালা। নীল জলজ তনু স্যাম তমালা ॥
কটি পট পীত কসেং বৰ ভাথা। ৰুচিৰ চাপ সাযক দুহুঁ হাথা ॥
স্যাম গৌৰ সুংদৰ দোউ ভাঈ। বিস্বামিত্ৰ মহানিধি পাঈ ॥
প্ৰভু ব্ৰহ্মন্যদেৱ মৈ জানা। মোহি নিতি পিতা তজেহু ভগৱানা ॥
চলে জাত মুনি দীন্হি দিখাঈ। সুনি তাডকা ক্ৰোধ কৰি ধাঈ ॥
একহিং বান প্ৰান হৰি লীন্হা। দীন জানি তেহি নিজ পদ দীন্হা ॥
তব ৰিষি নিজ নাথহি জিযঁ চীন্হী। বিদ্যানিধি কহুঁ বিদ্যা দীন্হী ॥
জাতে লাগ ন ছুধা পিপাসা। অতুলিত বল তনু তেজ প্ৰকাসা ॥
দো. আযুষ সব সমৰ্পি কৈ প্ৰভু নিজ আশ্ৰম আনি।
কংদ মূল ফল ভোজন দীন্হ ভগতি হিত জানি ॥ ২০৯ ॥
প্ৰাত কহা মুনি সন ৰঘুৰাঈ। নিৰ্ভয জগ্য কৰহু তুম্হ জাঈ ॥
হোম কৰন লাগে মুনি ঝাৰী। আপু ৰহে মখ কীং ৰখৱাৰী ॥
সুনি মাৰীচ নিসাচৰ ক্ৰোহী। লৈ সহায ধাৱা মুনিদ্ৰোহী ॥
বিনু ফৰ বান ৰাম তেহি মাৰা। সত জোজন গা সাগৰ পাৰা ॥
পাৱক সৰ সুবাহু পুনি মাৰা। অনুজ নিসাচৰ কটকু সঁঘাৰা ॥
মাৰি অসুৰ দ্ৱিজ নিৰ্মযকাৰী। অস্তুতি কৰহিং দেৱ মুনি ঝাৰী ॥
তহঁ পুনি কছুক দিৱস ৰঘুৰাযা। ৰহে কীন্হি বিপ্ৰন্হ পৰ দাযা ॥
ভগতি হেতু বহু কথা পুৰানা। কহে বিপ্ৰ জদ্যপি প্ৰভু জানা ॥
তব মুনি সাদৰ কহা বুঝাঈ। চৰিত এক প্ৰভু দেখিঅ জাঈ ॥
ধনুষজগ্য মুনি ৰঘুকুল নাথা। হৰষি চলে মুনিবৰ কে সাথা ॥
আশ্ৰম এক দীখ মগ মাহীং। খগ মৃগ জীৱ জংতু তহঁ নাহীং ॥
পূছা মুনিহি সিলা প্ৰভু দেখী। সকল কথা মুনি কহা বিসেষী ॥
দো. গৌতম নাৰি শ্ৰাপ বস উপল দেহ ধৰি ধীৰ।
চৰন কমল ৰজ চাহতি কৃপা কৰহু ৰঘুবীৰ ॥ ২১০ ॥
ছং. পৰসত পদ পাৱন সোক নসাৱন প্ৰগট ভঈ তপপুংজ সহী।
দেখত ৰঘুনাযক জন সুখ দাযক সনমুখ হোই কৰ জোৰি ৰহী ॥
অতি প্ৰেম অধীৰা পুলক সৰীৰা মুখ নহিং আৱই বচন কহী।
অতিসয বডভাগী চৰনন্হি লাগী জুগল নযন জলধাৰ বহী ॥
ধীৰজু মন কীন্হা প্ৰভু কহুঁ চীন্হা ৰঘুপতি কৃপাঁ ভগতি পাঈ।
অতি নিৰ্মল বানীং অস্তুতি ঠানী গ্যানগম্য জয ৰঘুৰাঈ ॥
মৈ নাৰি অপাৱন প্ৰভু জগ পাৱন ৰাৱন ৰিপু জন সুখদাঈ।
ৰাজীৱ বিলোচন ভৱ ভয মোচন পাহি পাহি সৰনহিং আঈ ॥
মুনি শ্ৰাপ জো দীন্হা অতি ভল কীন্হা পৰম অনুগ্ৰহ মৈং মানা।
দেখেউঁ ভৰি লোচন হৰি ভৱমোচন ইহই লাভ সংকৰ জানা ॥
বিনতী প্ৰভু মোৰী মৈং মতি ভোৰী নাথ ন মাগউঁ বৰ আনা।
পদ কমল পৰাগা ৰস অনুৰাগা মম মন মধুপ কৰৈ পানা ॥
জেহিং পদ সুৰসৰিতা পৰম পুনীতা প্ৰগট ভঈ সিৱ সীস ধৰী।
সোই পদ পংকজ জেহি পূজত অজ মম সিৰ ধৰেউ কৃপাল হৰী ॥
এহি ভাঁতি সিধাৰী গৌতম নাৰী বাৰ বাৰ হৰি চৰন পৰী।
জো অতি মন ভাৱা সো বৰু পাৱা গৈ পতিলোক অনংদ ভৰী ॥
দো. অস প্ৰভু দীনবংধু হৰি কাৰন ৰহিত দযাল।
তুলসিদাস সঠ তেহি ভজু ছাডি কপট জংজাল ॥ ২১১ ॥
মাসপাৰাযণ, সাতৱাঁ ৱিশ্ৰাম
চলে ৰাম লছিমন মুনি সংগা। গএ জহাঁ জগ পাৱনি গংগা ॥
গাধিসূনু সব কথা সুনাঈ। জেহি প্ৰকাৰ সুৰসৰি মহি আঈ ॥
তব প্ৰভু ৰিষিন্হ সমেত নহাএ। বিবিধ দান মহিদেৱন্হি পাএ ॥
হৰষি চলে মুনি বৃংদ সহাযা। বেগি বিদেহ নগৰ নিঅৰাযা ॥
পুৰ ৰম্যতা ৰাম জব দেখী। হৰষে অনুজ সমেত বিসেষী ॥
বাপীং কূপ সৰিত সৰ নানা। সলিল সুধাসম মনি সোপানা ॥
গুংজত মংজু মত্ত ৰস ভৃংগা। কূজত কল বহুবৰন বিহংগা ॥
বৰন বৰন বিকসে বন জাতা। ত্ৰিবিধ সমীৰ সদা সুখদাতা ॥
দো. সুমন বাটিকা বাগ বন বিপুল বিহংগ নিৱাস।
ফূলত ফলত সুপল্লৱত সোহত পুৰ চহুঁ পাস ॥ ২১২ ॥
বনই ন বৰনত নগৰ নিকাঈ। জহাঁ জাই মন তহঁইঁ লোভাঈ ॥
চাৰু বজাৰু বিচিত্ৰ অঁবাৰী। মনিময বিধি জনু স্ৱকৰ সঁৱাৰী ॥
ধনিক বনিক বৰ ধনদ সমানা। বৈঠ সকল বস্তু লৈ নানা ॥
চৌহট সুংদৰ গলীং সুহাঈ। সংতত ৰহহিং সুগংধ সিংচাঈ ॥
মংগলময মংদিৰ সব কেৰেং। চিত্ৰিত জনু ৰতিনাথ চিতেৰেং ॥
পুৰ নৰ নাৰি সুভগ সুচি সংতা। ধৰমসীল গ্যানী গুনৱংতা ॥
অতি অনূপ জহঁ জনক নিৱাসূ। বিথকহিং বিবুধ বিলোকি বিলাসূ ॥
হোত চকিত চিত কোট বিলোকী। সকল ভুৱন সোভা জনু ৰোকী ॥
দো. ধৱল ধাম মনি পুৰট পট সুঘটিত নানা ভাঁতি।
সিয নিৱাস সুংদৰ সদন সোভা কিমি কহি জাতি ॥ ২১৩ ॥
সুভগ দ্ৱাৰ সব কুলিস কপাটা। ভূপ ভীৰ নট মাগধ ভাটা ॥
বনী বিসাল বাজি গজ সালা। হয গয ৰথ সংকুল সব কালা ॥
সূৰ সচিৱ সেনপ বহুতেৰে। নৃপগৃহ সৰিস সদন সব কেৰে ॥
পুৰ বাহেৰ সৰ সাৰিত সমীপা। উতৰে জহঁ তহঁ বিপুল মহীপা ॥
দেখি অনূপ এক অঁৱৰাঈ। সব সুপাস সব ভাঁতি সুহাঈ ॥
কৌসিক কহেউ মোৰ মনু মানা। ইহাঁ ৰহিঅ ৰঘুবীৰ সুজানা ॥
ভলেহিং নাথ কহি কৃপানিকেতা। উতৰে তহঁ মুনিবৃংদ সমেতা ॥
বিস্ৱামিত্ৰ মহামুনি আএ। সমাচাৰ মিথিলাপতি পাএ ॥
দো. সংগ সচিৱ সুচি ভূৰি ভট ভূসুৰ বৰ গুৰ গ্যাতি।
চলে মিলন মুনিনাযকহি মুদিত ৰাউ এহি ভাঁতি ॥ ২১৪ ॥
কীন্হ প্ৰনামু চৰন ধৰি মাথা। দীন্হি অসীস মুদিত মুনিনাথা ॥
বিপ্ৰবৃংদ সব সাদৰ বংদে। জানি ভাগ্য বড ৰাউ অনংদে ॥
কুসল প্ৰস্ন কহি বাৰহিং বাৰা। বিস্ৱামিত্ৰ নৃপহি বৈঠাৰা ॥
তেহি অৱসৰ আএ দোউ ভাঈ। গএ ৰহে দেখন ফুলৱাঈ ॥
স্যাম গৌৰ মৃদু বযস কিসোৰা। লোচন সুখদ বিস্ৱ চিত চোৰা ॥
উঠে সকল জব ৰঘুপতি আএ। বিস্ৱামিত্ৰ নিকট বৈঠাএ ॥
ভএ সব সুখী দেখি দোউ ভ্ৰাতা। বাৰি বিলোচন পুলকিত গাতা ॥
মূৰতি মধুৰ মনোহৰ দেখী। ভযউ বিদেহু বিদেহু বিসেষী ॥
দো. প্ৰেম মগন মনু জানি নৃপু কৰি বিবেকু ধৰি ধীৰ।
বোলেউ মুনি পদ নাই সিৰু গদগদ গিৰা গভীৰ ॥ ২১৫ ॥
কহহু নাথ সুংদৰ দোউ বালক। মুনিকুল তিলক কি নৃপকুল পালক ॥
ব্ৰহ্ম জো নিগম নেতি কহি গাৱা। উভয বেষ ধৰি কী সোই আৱা ॥
সহজ বিৰাগৰুপ মনু মোৰা। থকিত হোত জিমি চংদ চকোৰা ॥
তাতে প্ৰভু পূছউঁ সতিভাঊ। কহহু নাথ জনি কৰহু দুৰাঊ ॥
ইন্হহি বিলোকত অতি অনুৰাগা। বৰবস ব্ৰহ্মসুখহি মন ত্যাগা ॥
কহ মুনি বিহসি কহেহু নৃপ নীকা। বচন তুম্হাৰ ন হোই অলীকা ॥
এ প্ৰিয সবহি জহাঁ লগি প্ৰানী। মন মুসুকাহিং ৰামু সুনি বানী ॥
ৰঘুকুল মনি দসৰথ কে জাএ। মম হিত লাগি নৰেস পঠাএ ॥
দো. ৰামু লখনু দোউ বংধুবৰ ৰূপ সীল বল ধাম।
মখ ৰাখেউ সবু সাখি জগু জিতে অসুৰ সংগ্ৰাম ॥ ২১৬ ॥
মুনি তৱ চৰন দেখি কহ ৰাঊ। কহি ন সকউঁ নিজ পুন্য প্ৰাভাঊ ॥
সুংদৰ স্যাম গৌৰ দোউ ভ্ৰাতা। আনঁদহূ কে আনঁদ দাতা ॥
ইন্হ কৈ প্ৰীতি পৰসপৰ পাৱনি। কহি ন জাই মন ভাৱ সুহাৱনি ॥
সুনহু নাথ কহ মুদিত বিদেহূ। ব্ৰহ্ম জীৱ ইৱ সহজ সনেহূ ॥
পুনি পুনি প্ৰভুহি চিতৱ নৰনাহূ। পুলক গাত উৰ অধিক উছাহূ ॥
ম্ৰুনিহি প্ৰসংসি নাই পদ সীসূ। চলেউ লৱাই নগৰ অৱনীসূ ॥
সুংদৰ সদনু সুখদ সব কালা। তহাঁ বাসু লৈ দীন্হ ভুআলা ॥
কৰি পূজা সব বিধি সেৱকাঈ। গযউ ৰাউ গৃহ বিদা কৰাঈ ॥
দো. ৰিষয সংগ ৰঘুবংস মনি কৰি ভোজনু বিশ্ৰামু।
বৈঠে প্ৰভু ভ্ৰাতা সহিত দিৱসু ৰহা ভৰি জামু ॥ ২১৭ ॥
লখন হৃদযঁ লালসা বিসেষী। জাই জনকপুৰ আইঅ দেখী ॥
প্ৰভু ভয বহুৰি মুনিহি সকুচাহীং। প্ৰগট ন কহহিং মনহিং মুসুকাহীং ॥
ৰাম অনুজ মন কী গতি জানী। ভগত বছলতা হিংযঁ হুলসানী ॥
পৰম বিনীত সকুচি মুসুকাঈ। বোলে গুৰ অনুসাসন পাঈ ॥
নাথ লখনু পুৰু দেখন চহহীং। প্ৰভু সকোচ ডৰ প্ৰগট ন কহহীং ॥
জৌং ৰাউৰ আযসু মৈং পাৱৌং। নগৰ দেখাই তুৰত লৈ আৱৌ ॥
সুনি মুনীসু কহ বচন সপ্ৰীতী। কস ন ৰাম তুম্হ ৰাখহু নীতী ॥
ধৰম সেতু পালক তুম্হ তাতা। প্ৰেম বিবস সেৱক সুখদাতা ॥
দো. জাই দেখী আৱহু নগৰু সুখ নিধান দোউ ভাই।
কৰহু সুফল সব কে নযন সুংদৰ বদন দেখাই ॥ ২১৮ ॥
মাসপাৰাযণ, আঠৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নৱান্হপাৰাযণ, দূসৰা ৱিশ্ৰাম
মুনি পদ কমল বংদি দোউ ভ্ৰাতা। চলে লোক লোচন সুখ দাতা ॥
বালক বৃংদি দেখি অতি সোভা। লগে সংগ লোচন মনু লোভা ॥
পীত বসন পৰিকৰ কটি ভাথা। চাৰু চাপ সৰ সোহত হাথা ॥
তন অনুহৰত সুচংদন খোৰী। স্যামল গৌৰ মনোহৰ জোৰী ॥
কেহৰি কংধৰ বাহু বিসালা। উৰ অতি ৰুচিৰ নাগমনি মালা ॥
সুভগ সোন সৰসীৰুহ লোচন। বদন মযংক তাপত্ৰয মোচন ॥
কানন্হি কনক ফূল ছবি দেহীং। চিতৱত চিতহি চোৰি জনু লেহীং ॥
চিতৱনি চাৰু ভৃকুটি বৰ বাঁকী। তিলক ৰেখা সোভা জনু চাঁকী ॥
দো. ৰুচিৰ চৌতনীং সুভগ সিৰ মেচক কুংচিত কেস।
নখ সিখ সুংদৰ বংধু দোউ সোভা সকল সুদেস ॥ ২১৯ ॥
দেখন নগৰু ভূপসুত আএ। সমাচাৰ পুৰবাসিংহ পাএ ॥
ধাএ ধাম কাম সব ত্যাগী। মনহু ৰংক নিধি লূটন লাগী ॥
নিৰখি সহজ সুংদৰ দোউ ভাঈ। হোহিং সুখী লোচন ফল পাঈ ॥
জুবতীং ভৱন ঝৰোখন্হি লাগীং। নিৰখহিং ৰাম ৰূপ অনুৰাগীং ॥
কহহিং পৰসপৰ বচন সপ্ৰীতী। সখি ইন্হ কোটি কাম ছবি জীতী ॥
সুৰ নৰ অসুৰ নাগ মুনি মাহীং। সোভা অসি কহুঁ সুনিঅতি নাহীং ॥
বিষ্নু চাৰি ভুজ বিঘি মুখ চাৰী। বিকট বেষ মুখ পংচ পুৰাৰী ॥
অপৰ দেউ অস কোউ ন আহী। যহ ছবি সখি পটতৰিঅ জাহী ॥
দো. বয কিসোৰ সুষমা সদন স্যাম গৌৰ সুখ ধাম ।
অংগ অংগ পৰ ৱাৰিঅহিং কোটি কোটি সত কাম ॥ ২২০ ॥
কহহু সখী অস কো তনুধাৰী। জো ন মোহ যহ ৰূপ নিহাৰী ॥
কোউ সপ্ৰেম বোলী মৃদু বানী। জো মৈং সুনা সো সুনহু সযানী ॥
এ দোঊ দসৰথ কে ঢোটা। বাল মৰালন্হি কে কল জোটা ॥
মুনি কৌসিক মখ কে ৰখৱাৰে। জিন্হ ৰন অজিৰ নিসাচৰ মাৰে ॥
স্যাম গাত কল কংজ বিলোচন। জো মাৰীচ সুভুজ মদু মোচন ॥
কৌসল্যা সুত সো সুখ খানী। নামু ৰামু ধনু সাযক পানী ॥
গৌৰ কিসোৰ বেষু বৰ কাছেং। কৰ সৰ চাপ ৰাম কে পাছেং ॥
লছিমনু নামু ৰাম লঘু ভ্ৰাতা। সুনু সখি তাসু সুমিত্ৰা মাতা ॥
দো. বিপ্ৰকাজু কৰি বংধু দোউ মগ মুনিবধূ উধাৰি।
আএ দেখন চাপমখ সুনি হৰষীং সব নাৰি ॥ ২২১ ॥
দেখি ৰাম ছবি কোউ এক কহঈ। জোগু জানকিহি যহ বৰু অহঈ ॥
জৌ সখি ইন্হহি দেখ নৰনাহূ। পন পৰিহৰি হঠি কৰই বিবাহূ ॥
কোউ কহ এ ভূপতি পহিচানে। মুনি সমেত সাদৰ সনমানে ॥
সখি পৰংতু পনু ৰাউ ন তজঈ। বিধি বস হঠি অবিবেকহি ভজঈ ॥
কোউ কহ জৌং ভল অহই বিধাতা। সব কহঁ সুনিঅ উচিত ফলদাতা ॥
তৌ জানকিহি মিলিহি বৰু এহূ। নাহিন আলি ইহাঁ সংদেহূ ॥
জৌ বিধি বস অস বনৈ সঁজোগূ। তৌ কৃতকৃত্য হোই সব লোগূ ॥
সখি হমৰেং আৰতি অতি তাতেং। কবহুঁক এ আৱহিং এহি নাতেং ॥
দো. নাহিং ত হম কহুঁ সুনহু সখি ইন্হ কৰ দৰসনু দূৰি।
যহ সংঘটু তব হোই জব পুন্য পুৰাকৃত ভূৰি ॥ ২২২ ॥
বোলী অপৰ কহেহু সখি নীকা। এহিং বিআহ অতি হিত সবহীং কা ॥
কোউ কহ সংকৰ চাপ কঠোৰা। এ স্যামল মৃদুগাত কিসোৰা ॥
সবু অসমংজস অহই সযানী। যহ সুনি অপৰ কহই মৃদু বানী ॥
সখি ইন্হ কহঁ কোউ কোউ অস কহহীং। বড প্ৰভাউ দেখত লঘু অহহীং ॥
পৰসি জাসু পদ পংকজ ধূৰী। তৰী অহল্যা কৃত অঘ ভূৰী ॥
সো কি ৰহিহি বিনু সিৱধনু তোৰেং। যহ প্ৰতীতি পৰিহৰিঅ ন ভোৰেং ॥
জেহিং বিৰংচি ৰচি সীয সঁৱাৰী। তেহিং স্যামল বৰু ৰচেউ বিচাৰী ॥
তাসু বচন সুনি সব হৰষানীং। ঐসেই হোউ কহহিং মুদু বানী ॥
দো. হিযঁ হৰষহিং বৰষহিং সুমন সুমুখি সুলোচনি বৃংদ।
জাহিং জহাঁ জহঁ বংধু দোউ তহঁ তহঁ পৰমানংদ ॥ ২২৩ ॥
পুৰ পূৰব দিসি গে দোউ ভাঈ। জহঁ ধনুমখ হিত ভূমি বনাঈ ॥
অতি বিস্তাৰ চাৰু গচ ঢাৰী। বিমল বেদিকা ৰুচিৰ সঁৱাৰী ॥
চহুঁ দিসি কংচন মংচ বিসালা। ৰচে জহাঁ বেঠহিং মহিপালা ॥
তেহি পাছেং সমীপ চহুঁ পাসা। অপৰ মংচ মংডলী বিলাসা ॥
কছুক ঊঁচি সব ভাঁতি সুহাঈ। বৈঠহিং নগৰ লোগ জহঁ জাঈ ॥
তিন্হ কে নিকট বিসাল সুহাএ। ধৱল ধাম বহুবৰন বনাএ ॥
জহঁ বৈংঠৈং দেখহিং সব নাৰী। জথা জোগু নিজ কুল অনুহাৰী ॥
পুৰ বালক কহি কহি মৃদু বচনা। সাদৰ প্ৰভুহি দেখাৱহিং ৰচনা ॥
দো. সব সিসু এহি মিস প্ৰেমবস পৰসি মনোহৰ গাত।
তন পুলকহিং অতি হৰষু হিযঁ দেখি দেখি দোউ ভ্ৰাত ॥ ২২৪ ॥
সিসু সব ৰাম প্ৰেমবস জানে। প্ৰীতি সমেত নিকেত বখানে ॥
নিজ নিজ ৰুচি সব লেংহিং বোলাঈ। সহিত সনেহ জাহিং দোউ ভাঈ ॥
ৰাম দেখাৱহিং অনুজহি ৰচনা। কহি মৃদু মধুৰ মনোহৰ বচনা ॥
লৱ নিমেষ মহঁ ভুৱন নিকাযা। ৰচই জাসু অনুসাসন মাযা ॥
ভগতি হেতু সোই দীনদযালা। চিতৱত চকিত ধনুষ মখসালা ॥
কৌতুক দেখি চলে গুৰু পাহীং। জানি বিলংবু ত্ৰাস মন মাহীং ॥
জাসু ত্ৰাস ডৰ কহুঁ ডৰ হোঈ। ভজন প্ৰভাউ দেখাৱত সোঈ ॥
কহি বাতেং মৃদু মধুৰ সুহাঈং। কিএ বিদা বালক বৰিআঈ ॥
দো. সভয সপ্ৰেম বিনীত অতি সকুচ সহিত দোউ ভাই।
গুৰ পদ পংকজ নাই সিৰ বৈঠে আযসু পাই ॥ ২২৫ ॥
নিসি প্ৰবেস মুনি আযসু দীন্হা। সবহীং সংধ্যাবংদনু কীন্হা ॥
কহত কথা ইতিহাস পুৰানী। ৰুচিৰ ৰজনি জুগ জাম সিৰানী ॥
মুনিবৰ সযন কীন্হি তব জাঈ। লগে চৰন চাপন দোউ ভাঈ ॥
জিন্হ কে চৰন সৰোৰুহ লাগী। কৰত বিবিধ জপ জোগ বিৰাগী ॥
তেই দোউ বংধু প্ৰেম জনু জীতে। গুৰ পদ কমল পলোটত প্ৰীতে ॥
বাৰবাৰ মুনি অগ্যা দীন্হী। ৰঘুবৰ জাই সযন তব কীন্হী ॥
চাপত চৰন লখনু উৰ লাএঁ। সভয সপ্ৰেম পৰম সচু পাএঁ ॥
পুনি পুনি প্ৰভু কহ সোৱহু তাতা। পৌঢে ধৰি উৰ পদ জলজাতা ॥
দো. উঠে লখন নিসি বিগত সুনি অৰুনসিখা ধুনি কান ॥
গুৰ তেং পহিলেহিং জগতপতি জাগে ৰামু সুজান ॥ ২২৬ ॥
সকল সৌচ কৰি জাই নহাএ। নিত্য নিবাহি মুনিহি সিৰ নাএ ॥
সময জানি গুৰ আযসু পাঈ। লেন প্ৰসূন চলে দোউ ভাঈ ॥
ভূপ বাগু বৰ দেখেউ জাঈ। জহঁ বসংত ৰিতু ৰহী লোভাঈ ॥
লাগে বিটপ মনোহৰ নানা। বৰন বৰন বৰ বেলি বিতানা ॥
নৱ পল্লৱ ফল সুমান সুহাএ। নিজ সংপতি সুৰ ৰূখ লজাএ ॥
চাতক কোকিল কীৰ চকোৰা। কূজত বিহগ নটত কল মোৰা ॥
মধ্য বাগ সৰু সোহ সুহাৱা। মনি সোপান বিচিত্ৰ বনাৱা ॥
বিমল সলিলু সৰসিজ বহুৰংগা। জলখগ কূজত গুংজত ভৃংগা ॥
দো. বাগু তডাগু বিলোকি প্ৰভু হৰষে বংধু সমেত।
পৰম ৰম্য আৰামু যহু জো ৰামহি সুখ দেত ॥ ২২৭ ॥
চহুঁ দিসি চিতই পূঁছি মালিগন। লগে লেন দল ফূল মুদিত মন ॥
তেহি অৱসৰ সীতা তহঁ আঈ। গিৰিজা পূজন জননি পঠাঈ ॥
সংগ সখীং সব সুভগ সযানী। গাৱহিং গীত মনোহৰ বানী ॥
সৰ সমীপ গিৰিজা গৃহ সোহা। বৰনি ন জাই দেখি মনু মোহা ॥
মজ্জনু কৰি সৰ সখিন্হ সমেতা। গঈ মুদিত মন গৌৰি নিকেতা ॥
পূজা কীন্হি অধিক অনুৰাগা। নিজ অনুৰূপ সুভগ বৰু মাগা ॥
এক সখী সিয সংগু বিহাঈ। গঈ ৰহী দেখন ফুলৱাঈ ॥
তেহি দোউ বংধু বিলোকে জাঈ। প্ৰেম বিবস সীতা পহিং আঈ ॥
দো. তাসু দসা দেখি সখিন্হ পুলক গাত জলু নৈন।
কহু কাৰনু নিজ হৰষ কৰ পূছহি সব মৃদু বৈন ॥ ২২৮ ॥
দেখন বাগু কুঅঁৰ দুই আএ। বয কিসোৰ সব ভাঁতি সুহাএ ॥
স্যাম গৌৰ কিমি কহৌং বখানী। গিৰা অনযন নযন বিনু বানী ॥
সুনি হৰষীঁ সব সখীং সযানী। সিয হিযঁ অতি উতকংঠা জানী ॥
এক কহই নৃপসুত তেই আলী। সুনে জে মুনি সঁগ আএ কালী ॥
জিন্হ নিজ ৰূপ মোহনী ডাৰী। কীন্হ স্ৱবস নগৰ নৰ নাৰী ॥
বৰনত ছবি জহঁ তহঁ সব লোগূ। অৱসি দেখিঅহিং দেখন জোগূ ॥
তাসু ৱচন অতি সিযহি সুহানে। দৰস লাগি লোচন অকুলানে ॥
চলী অগ্ৰ কৰি প্ৰিয সখি সোঈ। প্ৰীতি পুৰাতন লখই ন কোঈ ॥
দো. সুমিৰি সীয নাৰদ বচন উপজী প্ৰীতি পুনীত ॥
চকিত বিলোকতি সকল দিসি জনু সিসু মৃগী সভীত ॥ ২২৯ ॥
কংকন কিংকিনি নূপুৰ ধুনি সুনি। কহত লখন সন ৰামু হৃদযঁ গুনি ॥
মানহুঁ মদন দুংদুভী দীন্হী ॥ মনসা বিস্ৱ বিজয কহঁ কীন্হী ॥
অস কহি ফিৰি চিতএ তেহি ওৰা। সিয মুখ সসি ভএ নযন চকোৰা ॥
ভএ বিলোচন চাৰু অচংচল। মনহুঁ সকুচি নিমি তজে দিগংচল ॥
দেখি সীয সোভা সুখু পাৱা। হৃদযঁ সৰাহত বচনু ন আৱা ॥
জনু বিৰংচি সব নিজ নিপুনাঈ। বিৰচি বিস্ৱ কহঁ প্ৰগটি দেখাঈ ॥
সুংদৰতা কহুঁ সুংদৰ কৰঈ। ছবিগৃহঁ দীপসিখা জনু বৰঈ ॥
সব উপমা কবি ৰহে জুঠাৰী। কেহিং পটতৰৌং বিদেহকুমাৰী ॥
দো. সিয সোভা হিযঁ বৰনি প্ৰভু আপনি দসা বিচাৰি।
বোলে সুচি মন অনুজ সন বচন সময অনুহাৰি ॥ ২৩০ ॥
তাত জনকতনযা যহ সোঈ। ধনুষজগ্য জেহি কাৰন হোঈ ॥
পূজন গৌৰি সখীং লৈ আঈ। কৰত প্ৰকাসু ফিৰই ফুলৱাঈ ॥
জাসু বিলোকি অলোকিক সোভা। সহজ পুনীত মোৰ মনু ছোভা ॥
সো সবু কাৰন জান বিধাতা। ফৰকহিং সুভদ অংগ সুনু ভ্ৰাতা ॥
ৰঘুবংসিংহ কৰ সহজ সুভাঊ। মনু কুপংথ পগু ধৰই ন কাঊ ॥
মোহি অতিসয প্ৰতীতি মন কেৰী। জেহিং সপনেহুঁ পৰনাৰি ন হেৰী ॥
জিন্হ কৈ লহহিং ন ৰিপু ৰন পীঠী। নহিং পাৱহিং পৰতিয মনু ডীঠী ॥
মংগন লহহি ন জিন্হ কৈ নাহীং। তে নৰবৰ থোৰে জগ মাহীং ॥
দো. কৰত বতকহি অনুজ সন মন সিয ৰূপ লোভান।
মুখ সৰোজ মকৰংদ ছবি কৰই মধুপ ইৱ পান ॥ ২৩১ ॥
চিতৱহি চকিত চহূঁ দিসি সীতা। কহঁ গএ নৃপকিসোৰ মনু চিংতা ॥
জহঁ বিলোক মৃগ সাৱক নৈনী। জনু তহঁ বৰিস কমল সিত শ্ৰেনী ॥
লতা ওট তব সখিন্হ লখাএ। স্যামল গৌৰ কিসোৰ সুহাএ ॥
দেখি ৰূপ লোচন ললচানে। হৰষে জনু নিজ নিধি পহিচানে ॥
থকে নযন ৰঘুপতি ছবি দেখেং। পলকন্হিহূঁ পৰিহৰীং নিমেষেং ॥
অধিক সনেহঁ দেহ ভৈ ভোৰী। সৰদ সসিহি জনু চিতৱ চকোৰী ॥
লোচন মগ ৰামহি উৰ আনী। দীন্হে পলক কপাট সযানী ॥
জব সিয সখিন্হ প্ৰেমবস জানী। কহি ন সকহিং কছু মন সকুচানী ॥
দো. লতাভৱন তেং প্ৰগট ভে তেহি অৱসৰ দোউ ভাই।
নিকসে জনু জুগ বিমল বিধু জলদ পটল বিলগাই ॥ ২৩২ ॥
সোভা সীৱঁ সুভগ দোউ বীৰা। নীল পীত জলজাভ সৰীৰা ॥
মোৰপংখ সিৰ সোহত নীকে। গুচ্ছ বীচ বিচ কুসুম কলী কে ॥
ভাল তিলক শ্ৰমবিংদু সুহাএ। শ্ৰৱন সুভগ ভূষন ছবি ছাএ ॥
বিকট ভৃকুটি কচ ঘূঘৰৱাৰে। নৱ সৰোজ লোচন ৰতনাৰে ॥
চাৰু চিবুক নাসিকা কপোলা। হাস বিলাস লেত মনু মোলা ॥
মুখছবি কহি ন জাই মোহি পাহীং। জো বিলোকি বহু কাম লজাহীং ॥
উৰ মনি মাল কংবু কল গীৱা। কাম কলভ কৰ ভুজ বলসীংৱা ॥
সুমন সমেত বাম কৰ দোনা। সাৱঁৰ কুঅঁৰ সখী সুঠি লোনা ॥
দো. কেহৰি কটি পট পীত ধৰ সুষমা সীল নিধান।
দেখি ভানুকুলভূষনহি বিসৰা সখিন্হ অপান ॥ ২৩৩ ॥
ধৰি ধীৰজু এক আলি সযানী। সীতা সন বোলী গহি পানী ॥
বহুৰি গৌৰি কৰ ধ্যান কৰেহূ। ভূপকিসোৰ দেখি কিন লেহূ ॥
সকুচি সীযঁ তব নযন উঘাৰে। সনমুখ দোউ ৰঘুসিংঘ নিহাৰে ॥
নখ সিখ দেখি ৰাম কৈ সোভা। সুমিৰি পিতা পনু মনু অতি ছোভা ॥
পৰবস সখিন্হ লখী জব সীতা। ভযউ গহৰু সব কহহি সভীতা ॥
পুনি আউব এহি বেৰিআঁ কালী। অস কহি মন বিহসী এক আলী ॥
গূঢ গিৰা সুনি সিয সকুচানী। ভযউ বিলংবু মাতু ভয মানী ॥
ধৰি বডি ধীৰ ৰামু উৰ আনে। ফিৰি অপনপউ পিতুবস জানে ॥
দো. দেখন মিস মৃগ বিহগ তৰু ফিৰই বহোৰি বহোৰি।
নিৰখি নিৰখি ৰঘুবীৰ ছবি বাঢই প্ৰীতি ন থোৰি ॥ ২৩৪ ॥
জানি কঠিন সিৱচাপ বিসূৰতি। চলী ৰাখি উৰ স্যামল মূৰতি ॥
প্ৰভু জব জাত জানকী জানী। সুখ সনেহ সোভা গুন খানী ॥
পৰম প্ৰেমময মৃদু মসি কীন্হী। চাৰু চিত ভীতীং লিখ লীন্হী ॥
গঈ ভৱানী ভৱন বহোৰী। বংদি চৰন বোলী কৰ জোৰী ॥
জয জয গিৰিবৰৰাজ কিসোৰী। জয মহেস মুখ চংদ চকোৰী ॥
জয গজ বদন ষডানন মাতা। জগত জননি দামিনি দুতি গাতা ॥
নহিং তৱ আদি মধ্য অৱসানা। অমিত প্ৰভাউ বেদু নহিং জানা ॥
ভৱ ভৱ বিভৱ পৰাভৱ কাৰিনি। বিস্ৱ বিমোহনি স্ৱবস বিহাৰিনি ॥
দো. পতিদেৱতা সুতীয মহুঁ মাতু প্ৰথম তৱ ৰেখ।
মহিমা অমিত ন সকহিং কহি সহস সাৰদা সেষ ॥ ২৩৫ ॥
সেৱত তোহি সুলভ ফল চাৰী। বৰদাযনী পুৰাৰি পিআৰী ॥
দেবি পূজি পদ কমল তুম্হাৰে। সুৰ নৰ মুনি সব হোহিং সুখাৰে ॥
মোৰ মনোৰথু জানহু নীকেং। বসহু সদা উৰ পুৰ সবহী কেং ॥
কীন্হেউঁ প্ৰগট ন কাৰন তেহীং। অস কহি চৰন গহে বৈদেহীং ॥
বিনয প্ৰেম বস ভঈ ভৱানী। খসী মাল মূৰতি মুসুকানী ॥
সাদৰ সিযঁ প্ৰসাদু সিৰ ধৰেঊ। বোলী গৌৰি হৰষু হিযঁ ভৰেঊ ॥
সুনু সিয সত্য অসীস হমাৰী। পূজিহি মন কামনা তুম্হাৰী ॥
নাৰদ বচন সদা সুচি সাচা। সো বৰু মিলিহি জাহিং মনু ৰাচা ॥
ছং. মনু জাহিং ৰাচেউ মিলিহি সো বৰু সহজ সুংদৰ সাঁৱৰো।
কৰুনা নিধান সুজান সীলু সনেহু জানত ৰাৱৰো ॥
এহি ভাঁতি গৌৰি অসীস সুনি সিয সহিত হিযঁ হৰষীং অলী।
তুলসী ভৱানিহি পূজি পুনি পুনি মুদিত মন মংদিৰ চলী ॥
সো. জানি গৌৰি অনুকূল সিয হিয হৰষু ন জাই কহি।
মংজুল মংগল মূল বাম অংগ ফৰকন লগে ॥ ২৩৬ ॥
হৃদযঁ সৰাহত সীয লোনাঈ। গুৰ সমীপ গৱনে দোউ ভাঈ ॥
ৰাম কহা সবু কৌসিক পাহীং। সৰল সুভাউ ছুঅত ছল নাহীং ॥
সুমন পাই মুনি পূজা কীন্হী। পুনি অসীস দুহু ভাইন্হ দীন্হী ॥
সুফল মনোৰথ হোহুঁ তুম্হাৰে। ৰামু লখনু সুনি ভএ সুখাৰে ॥
কৰি ভোজনু মুনিবৰ বিগ্যানী। লগে কহন কছু কথা পুৰানী ॥
বিগত দিৱসু গুৰু আযসু পাঈ। সংধ্যা কৰন চলে দোউ ভাঈ ॥
প্ৰাচী দিসি সসি উযউ সুহাৱা। সিয মুখ সৰিস দেখি সুখু পাৱা ॥
বহুৰি বিচাৰু কীন্হ মন মাহীং। সীয বদন সম হিমকৰ নাহীং ॥
দো. জনমু সিংধু পুনি বংধু বিষু দিন মলীন সকলংক।
সিয মুখ সমতা পাৱ কিমি চংদু বাপুৰো ৰংক ॥ ২৩৭ ॥
ঘটই বঢই বিৰহনি দুখদাঈ। গ্ৰসই ৰাহু নিজ সংধিহিং পাঈ ॥
কোক সিকপ্ৰদ পংকজ দ্ৰোহী। অৱগুন বহুত চংদ্ৰমা তোহী ॥
বৈদেহী মুখ পটতৰ দীন্হে। হোই দোষ বড অনুচিত কীন্হে ॥
সিয মুখ ছবি বিধু ব্যাজ বখানী। গুৰু পহিং চলে নিসা বডি জানী ॥
কৰি মুনি চৰন সৰোজ প্ৰনামা। আযসু পাই কীন্হ বিশ্ৰামা ॥
বিগত নিসা ৰঘুনাযক জাগে। বংধু বিলোকি কহন অস লাগে ॥
উদউ অৰুন অৱলোকহু তাতা। পংকজ কোক লোক সুখদাতা ॥
বোলে লখনু জোৰি জুগ পানী। প্ৰভু প্ৰভাউ সূচক মৃদু বানী ॥
দো. অৰুনোদযঁ সকুচে কুমুদ উডগন জোতি মলীন।
জিমি তুম্হাৰ আগমন সুনি ভএ নৃপতি বলহীন ॥ ২৩৮ ॥
নৃপ সব নখত কৰহিং উজিআৰী। টাৰি ন সকহিং চাপ তম ভাৰী ॥
কমল কোক মধুকৰ খগ নানা। হৰষে সকল নিসা অৱসানা ॥
ঐসেহিং প্ৰভু সব ভগত তুম্হাৰে। হোইহহিং টূটেং ধনুষ সুখাৰে ॥
উযউ ভানু বিনু শ্ৰম তম নাসা। দুৰে নখত জগ তেজু প্ৰকাসা ॥
ৰবি নিজ উদয ব্যাজ ৰঘুৰাযা। প্ৰভু প্ৰতাপু সব নৃপন্হ দিখাযা ॥
তৱ ভুজ বল মহিমা উদঘাটী। প্ৰগটী ধনু বিঘটন পৰিপাটী ॥
বংধু বচন সুনি প্ৰভু মুসুকানে। হোই সুচি সহজ পুনীত নহানে ॥
নিত্যক্ৰিযা কৰি গুৰু পহিং আএ। চৰন সৰোজ সুভগ সিৰ নাএ ॥
সতানংদু তব জনক বোলাএ। কৌসিক মুনি পহিং তুৰত পঠাএ ॥
জনক বিনয তিন্হ আই সুনাঈ। হৰষে বোলি লিএ দোউ ভাঈ ॥
দো. সতানংদঅ বংদি প্ৰভু বৈঠে গুৰ পহিং জাই।
চলহু তাত মুনি কহেউ তব পঠৱা জনক বোলাই ॥ ২৩৯ ॥
সীয স্ৱযংবৰু দেখিঅ জাঈ। ঈসু কাহি ধৌং দেই বডাঈ ॥
লখন কহা জস ভাজনু সোঈ। নাথ কৃপা তৱ জাপৰ হোঈ ॥
হৰষে মুনি সব সুনি বৰ বানী। দীন্হি অসীস সবহিং সুখু মানী ॥
পুনি মুনিবৃংদ সমেত কৃপালা। দেখন চলে ধনুষমখ সালা ॥
ৰংগভূমি আএ দোউ ভাঈ। অসি সুধি সব পুৰবাসিংহ পাঈ ॥
চলে সকল গৃহ কাজ বিসাৰী। বাল জুবান জৰঠ নৰ নাৰী ॥
দেখী জনক ভীৰ ভৈ ভাৰী। সুচি সেৱক সব লিএ হঁকাৰী ॥
তুৰত সকল লোগন্হ পহিং জাহূ। আসন উচিত দেহূ সব কাহূ ॥
দো. কহি মৃদু বচন বিনীত তিন্হ বৈঠাৰে নৰ নাৰি।
উত্তম মধ্যম নীচ লঘু নিজ নিজ থল অনুহাৰি ॥ ২৪০ ॥
ৰাজকুঅঁৰ তেহি অৱসৰ আএ। মনহুঁ মনোহৰতা তন ছাএ ॥
গুন সাগৰ নাগৰ বৰ বীৰা। সুংদৰ স্যামল গৌৰ সৰীৰা ॥
ৰাজ সমাজ বিৰাজত ৰূৰে। উডগন মহুঁ জনু জুগ বিধু পূৰে ॥
জিন্হ কেং ৰহী ভাৱনা জৈসী। প্ৰভু মূৰতি তিন্হ দেখী তৈসী ॥
দেখহিং ৰূপ মহা ৰনধীৰা। মনহুঁ বীৰ ৰসু ধৰেং সৰীৰা ॥
ডৰে কুটিল নৃপ প্ৰভুহি নিহাৰী। মনহুঁ ভযানক মূৰতি ভাৰী ॥
ৰহে অসুৰ ছল ছোনিপ বেষা। তিন্হ প্ৰভু প্ৰগট কালসম দেখা ॥
পুৰবাসিংহ দেখে দোউ ভাঈ। নৰভূষন লোচন সুখদাঈ ॥
দো. নাৰি বিলোকহিং হৰষি হিযঁ নিজ নিজ ৰুচি অনুৰূপ।
জনু সোহত সিংগাৰ ধৰি মূৰতি পৰম অনূপ ॥ ২৪১ ॥
বিদুষন্হ প্ৰভু বিৰাটময দীসা। বহু মুখ কৰ পগ লোচন সীসা ॥
জনক জাতি অৱলোকহিং কৈসৈং। সজন সগে প্ৰিয লাগহিং জৈসেং ॥
সহিত বিদেহ বিলোকহিং ৰানী। সিসু সম প্ৰীতি ন জাতি বখানী ॥
জোগিন্হ পৰম তত্ত্ৱময ভাসা। সাংত সুদ্ধ সম সহজ প্ৰকাসা ॥
হৰিভগতন্হ দেখে দোউ ভ্ৰাতা। ইষ্টদেৱ ইৱ সব সুখ দাতা ॥
ৰামহি চিতৱ ভাযঁ জেহি সীযা। সো সনেহু সুখু নহিং কথনীযা ॥
উৰ অনুভৱতি ন কহি সক সোঊ। কৱন প্ৰকাৰ কহৈ কবি কোঊ ॥
এহি বিধি ৰহা জাহি জস ভাঊ। তেহিং তস দেখেউ কোসলৰাঊ ॥
দো. ৰাজত ৰাজ সমাজ মহুঁ কোসলৰাজ কিসোৰ।
সুংদৰ স্যামল গৌৰ তন বিস্ৱ বিলোচন চোৰ ॥ ২৪২ ॥
সহজ মনোহৰ মূৰতি দোঊ। কোটি কাম উপমা লঘু সোঊ ॥
সৰদ চংদ নিংদক মুখ নীকে। নীৰজ নযন ভাৱতে জী কে ॥
চিতৱত চাৰু মাৰ মনু হৰনী। ভাৱতি হৃদয জাতি নহীং বৰনী ॥
কল কপোল শ্ৰুতি কুংডল লোলা। চিবুক অধৰ সুংদৰ মৃদু বোলা ॥
কুমুদবংধু কৰ নিংদক হাঁসা। ভৃকুটী বিকট মনোহৰ নাসা ॥
ভাল বিসাল তিলক ঝলকাহীং। কচ বিলোকি অলি অৱলি লজাহীং ॥
পীত চৌতনীং সিৰন্হি সুহাঈ। কুসুম কলীং বিচ বীচ বনাঈং ॥
ৰেখেং ৰুচিৰ কংবু কল গীৱাঁ। জনু ত্ৰিভুৱন সুষমা কী সীৱাঁ ॥
দো. কুংজৰ মনি কংঠা কলিত উৰন্হি তুলসিকা মাল।
বৃষভ কংধ কেহৰি ঠৱনি বল নিধি বাহু বিসাল ॥ ২৪৩ ॥
কটি তূনীৰ পীত পট বাঁধে। কৰ সৰ ধনুষ বাম বৰ কাঁধে ॥
পীত জগ্য উপবীত সুহাএ। নখ সিখ মংজু মহাছবি ছাএ ॥
দেখি লোগ সব ভএ সুখাৰে। একটক লোচন চলত ন তাৰে ॥
হৰষে জনকু দেখি দোউ ভাঈ। মুনি পদ কমল গহে তব জাঈ ॥
কৰি বিনতী নিজ কথা সুনাঈ। ৰংগ অৱনি সব মুনিহি দেখাঈ ॥
জহঁ জহঁ জাহি কুঅঁৰ বৰ দোঊ। তহঁ তহঁ চকিত চিতৱ সবু কোঊ ॥
নিজ নিজ ৰুখ ৰামহি সবু দেখা। কোউ ন জান কছু মৰমু বিসেষা ॥
ভলি ৰচনা মুনি নৃপ সন কহেঊ। ৰাজাঁ মুদিত মহাসুখ লহেঊ ॥
দো. সব মংচন্হ তে মংচু এক সুংদৰ বিসদ বিসাল।
মুনি সমেত দোউ বংধু তহঁ বৈঠাৰে মহিপাল ॥ ২৪৪ ॥
প্ৰভুহি দেখি সব নৃপ হিঁযঁ হাৰে। জনু ৰাকেস উদয ভএঁ তাৰে ॥
অসি প্ৰতীতি সব কে মন মাহীং। ৰাম চাপ তোৰব সক নাহীং ॥
বিনু ভংজেহুঁ ভৱ ধনুষু বিসালা। মেলিহি সীয ৰাম উৰ মালা ॥
অস বিচাৰি গৱনহু ঘৰ ভাঈ। জসু প্ৰতাপু বলু তেজু গৱাঁঈ ॥
বিহসে অপৰ ভূপ সুনি বানী। জে অবিবেক অংধ অভিমানী ॥
তোৰেহুঁ ধনুষু ব্যাহু অৱগাহা। বিনু তোৰেং কো কুঅঁৰি বিআহা ॥
এক বাৰ কালউ কিন হোঊ। সিয হিত সমৰ জিতব হম সোঊ ॥
যহ সুনি অৱৰ মহিপ মুসকানে। ধৰমসীল হৰিভগত সযানে ॥
সো. সীয বিআহবি ৰাম গৰব দূৰি কৰি নৃপন্হ কে ॥
জীতি কো সক সংগ্ৰাম দসৰথ কে ৰন বাঁকুৰে ॥ ২৪৫ ॥
ব্যৰ্থ মৰহু জনি গাল বজাঈ। মন মোদকন্হি কি ভূখ বুতাঈ ॥
সিখ হমাৰি সুনি পৰম পুনীতা। জগদংবা জানহু জিযঁ সীতা ॥
জগত পিতা ৰঘুপতিহি বিচাৰী। ভৰি লোচন ছবি লেহু নিহাৰী ॥
সুংদৰ সুখদ সকল গুন ৰাসী। এ দোউ বংধু সংভু উৰ বাসী ॥
সুধা সমুদ্ৰ সমীপ বিহাঈ। মৃগজলু নিৰখি মৰহু কত ধাঈ ॥
কৰহু জাই জা কহুঁ জোঈ ভাৱা। হম তৌ আজু জনম ফলু পাৱা ॥
অস কহি ভলে ভূপ অনুৰাগে। ৰূপ অনূপ বিলোকন লাগে ॥
দেখহিং সুৰ নভ চঢে বিমানা। বৰষহিং সুমন কৰহিং কল গানা ॥
দো. জানি সুঅৱসৰু সীয তব পঠঈ জনক বোলাঈ।
চতুৰ সখীং সুংদৰ সকল সাদৰ চলীং লৱাঈং ॥ ২৪৬ ॥
সিয সোভা নহিং জাই বখানী। জগদংবিকা ৰূপ গুন খানী ॥
উপমা সকল মোহি লঘু লাগীং। প্ৰাকৃত নাৰি অংগ অনুৰাগীং ॥
সিয বৰনিঅ তেই উপমা দেঈ। কুকবি কহাই অজসু কো লেঈ ॥
জৌ পটতৰিঅ তীয সম সীযা। জগ অসি জুবতি কহাঁ কমনীযা ॥
গিৰা মুখৰ তন অৰধ ভৱানী। ৰতি অতি দুখিত অতনু পতি জানী ॥
বিষ বাৰুনী বংধু প্ৰিয জেহী। কহিঅ ৰমাসম কিমি বৈদেহী ॥
জৌ ছবি সুধা পযোনিধি হোঈ। পৰম ৰূপময কচ্ছপ সোঈ ॥
সোভা ৰজু মংদৰু সিংগাৰূ। মথৈ পানি পংকজ নিজ মাৰূ ॥
দো. এহি বিধি উপজৈ লচ্ছি জব সুংদৰতা সুখ মূল।
তদপি সকোচ সমেত কবি কহহিং সীয সমতূল ॥ ২৪৭ ॥
চলিং সংগ লৈ সখীং সযানী। গাৱত গীত মনোহৰ বানী ॥
সোহ নৱল তনু সুংদৰ সাৰী। জগত জননি অতুলিত ছবি ভাৰী ॥
ভূষন সকল সুদেস সুহাএ। অংগ অংগ ৰচি সখিন্হ বনাএ ॥
ৰংগভূমি জব সিয পগু ধাৰী। দেখি ৰূপ মোহে নৰ নাৰী ॥
হৰষি সুৰন্হ দুংদুভীং বজাঈ। বৰষি প্ৰসূন অপছৰা গাঈ ॥
পানি সৰোজ সোহ জযমালা। অৱচট চিতএ সকল ভুআলা ॥
সীয চকিত চিত ৰামহি চাহা। ভএ মোহবস সব নৰনাহা ॥
মুনি সমীপ দেখে দোউ ভাঈ। লগে ললকি লোচন নিধি পাঈ ॥
দো. গুৰজন লাজ সমাজু বড দেখি সীয সকুচানি ॥
লাগি বিলোকন সখিন্হ তন ৰঘুবীৰহি উৰ আনি ॥ ২৪৮ ॥
ৰাম ৰূপু অৰু সিয ছবি দেখেং। নৰ নাৰিন্হ পৰিহৰীং নিমেষেং ॥
সোচহিং সকল কহত সকুচাহীং। বিধি সন বিনয কৰহিং মন মাহীং ॥
হৰু বিধি বেগি জনক জডতাঈ। মতি হমাৰি অসি দেহি সুহাঈ ॥
বিনু বিচাৰ পনু তজি নৰনাহু। সীয ৰাম কৰ কৰৈ বিবাহূ ॥
জগ ভল কহহি ভাৱ সব কাহূ। হঠ কীন্হে অংতহুঁ উৰ দাহূ ॥
এহিং লালসাঁ মগন সব লোগূ। বৰু সাঁৱৰো জানকী জোগূ ॥
তব বংদীজন জনক বৌলাএ। বিৰিদাৱলী কহত চলি আএ ॥
কহ নৃপ জাই কহহু পন মোৰা। চলে ভাট হিযঁ হৰষু ন থোৰা ॥
দো. বোলে বংদী বচন বৰ সুনহু সকল মহিপাল।
পন বিদেহ কৰ কহহিং হম ভুজা উঠাই বিসাল ॥ ২৪৯ ॥
নৃপ ভুজবল বিধু সিৱধনু ৰাহূ। গৰুঅ কঠোৰ বিদিত সব কাহূ ॥
ৰাৱনু বানু মহাভট ভাৰে। দেখি সৰাসন গৱঁহিং সিধাৰে ॥
সোই পুৰাৰি কোদংডু কঠোৰা। ৰাজ সমাজ আজু জোই তোৰা ॥
ত্ৰিভুৱন জয সমেত বৈদেহী ॥ বিনহিং বিচাৰ বৰই হঠি তেহী ॥
সুনি পন সকল ভূপ অভিলাষে। ভটমানী অতিসয মন মাখে ॥
পৰিকৰ বাঁধি উঠে অকুলাঈ। চলে ইষ্টদেৱন্হ সিৰ নাঈ ॥
তমকি তাকি তকি সিৱধনু ধৰহীং। উঠই ন কোটি ভাঁতি বলু কৰহীং ॥
জিন্হ কে কছু বিচাৰু মন মাহীং। চাপ সমীপ মহীপ ন জাহীং ॥
দো. তমকি ধৰহিং ধনু মূঢ নৃপ উঠই ন চলহিং লজাই।
মনহুঁ পাই ভট বাহুবলু অধিকু অধিকু গৰুআই ॥ ২৫০ ॥
ভূপ সহস দস একহি বাৰা। লগে উঠাৱন টৰই ন টাৰা ॥
ডগই ন সংভু সৰাসন কৈসেং। কামী বচন সতী মনু জৈসেং ॥
সব নৃপ ভএ জোগু উপহাসী। জৈসেং বিনু বিৰাগ সংন্যাসী ॥
কীৰতি বিজয বীৰতা ভাৰী। চলে চাপ কৰ বৰবস হাৰী ॥
শ্ৰীহত ভএ হাৰি হিযঁ ৰাজা। বৈঠে নিজ নিজ জাই সমাজা ॥
নৃপন্হ বিলোকি জনকু অকুলানে। বোলে বচন ৰোষ জনু সানে ॥
দীপ দীপ কে ভূপতি নানা। আএ সুনি হম জো পনু ঠানা ॥
দেৱ দনুজ ধৰি মনুজ সৰীৰা। বিপুল বীৰ আএ ৰনধীৰা ॥
দো. কুঅঁৰি মনোহৰ বিজয বডি কীৰতি অতি কমনীয।
পাৱনিহাৰ বিৰংচি জনু ৰচেউ ন ধনু দমনীয ॥ ২৫১ ॥
কহহু কাহি যহু লাভু ন ভাৱা। কাহুঁ ন সংকৰ চাপ চঢাৱা ॥
ৰহউ চঢাউব তোৰব ভাঈ। তিলু ভৰি ভূমি ন সকে ছডাঈ ॥
অব জনি কোউ মাখৈ ভট মানী। বীৰ বিহীন মহী মৈং জানী ॥
তজহু আস নিজ নিজ গৃহ জাহূ। লিখা ন বিধি বৈদেহি বিবাহূ ॥
সুকৃত জাই জৌং পনু পৰিহৰঊঁ। কুঅঁৰি কুআৰি ৰহউ কা কৰঊঁ ॥
জো জনতেউঁ বিনু ভট ভুবি ভাঈ। তৌ পনু কৰি হোতেউঁ ন হঁসাঈ ॥
জনক বচন সুনি সব নৰ নাৰী। দেখি জানকিহি ভএ দুখাৰী ॥
মাখে লখনু কুটিল ভইঁ ভৌংহেং। ৰদপট ফৰকত নযন ৰিসৌংহেং ॥
দো. কহি ন সকত ৰঘুবীৰ ডৰ লগে বচন জনু বান।
নাই ৰাম পদ কমল সিৰু বোলে গিৰা প্ৰমান ॥ ২৫২ ॥
ৰঘুবংসিংহ মহুঁ জহঁ কোউ হোঈ। তেহিং সমাজ অস কহই ন কোঈ ॥
কহী জনক জসি অনুচিত বানী। বিদ্যমান ৰঘুকুল মনি জানী ॥
সুনহু ভানুকুল পংকজ ভানূ। কহউঁ সুভাউ ন কছু অভিমানূ ॥
জৌ তুম্হাৰি অনুসাসন পাৱৌং। কংদুক ইৱ ব্ৰহ্মাংড উঠাৱৌং ॥
কাচে ঘট জিমি ডাৰৌং ফোৰী। সকউঁ মেৰু মূলক জিমি তোৰী ॥
তৱ প্ৰতাপ মহিমা ভগৱানা। কো বাপুৰো পিনাক পুৰানা ॥
নাথ জানি অস আযসু হোঊ। কৌতুকু কৰৌং বিলোকিঅ সোঊ ॥
কমল নাল জিমি চাফ চঢাৱৌং। জোজন সত প্ৰমান লৈ ধাৱৌং ॥
দো. তোৰৌং ছত্ৰক দংড জিমি তৱ প্ৰতাপ বল নাথ।
জৌং ন কৰৌং প্ৰভু পদ সপথ কৰ ন ধৰৌং ধনু ভাথ ॥ ২৫৩ ॥
লখন সকোপ বচন জে বোলে। ডগমগানি মহি দিগ্গজ ডোলে ॥
সকল লোক সব ভূপ ডেৰানে। সিয হিযঁ হৰষু জনকু সকুচানে ॥
গুৰ ৰঘুপতি সব মুনি মন মাহীং। মুদিত ভএ পুনি পুনি পুলকাহীং ॥
সযনহিং ৰঘুপতি লখনু নেৱাৰে। প্ৰেম সমেত নিকট বৈঠাৰে ॥
বিস্ৱামিত্ৰ সময সুভ জানী। বোলে অতি সনেহময বানী ॥
উঠহু ৰাম ভংজহু ভৱচাপা। মেটহু তাত জনক পৰিতাপা ॥
সুনি গুৰু বচন চৰন সিৰু নাৱা। হৰষু বিষাদু ন কছু উৰ আৱা ॥
ঠাঢে ভএ উঠি সহজ সুভাএঁ। ঠৱনি জুবা মৃগৰাজু লজাএঁ ॥
দো. উদিত উদযগিৰি মংচ পৰ ৰঘুবৰ বালপতংগ।
বিকসে সংত সৰোজ সব হৰষে লোচন ভৃংগ ॥ ২৫৪ ॥
নৃপন্হ কেৰি আসা নিসি নাসী। বচন নখত অৱলী ন প্ৰকাসী ॥
মানী মহিপ কুমুদ সকুচানে। কপটী ভূপ উলূক লুকানে ॥
ভএ বিসোক কোক মুনি দেৱা। বৰিসহিং সুমন জনাৱহিং সেৱা ॥
গুৰ পদ বংদি সহিত অনুৰাগা। ৰাম মুনিন্হ সন আযসু মাগা ॥
সহজহিং চলে সকল জগ স্ৱামী। মত্ত মংজু বৰ কুংজৰ গামী ॥
চলত ৰাম সব পুৰ নৰ নাৰী। পুলক পূৰি তন ভএ সুখাৰী ॥
বংদি পিতৰ সুৰ সুকৃত সঁভাৰে। জৌং কছু পুন্য প্ৰভাউ হমাৰে ॥
তৌ সিৱধনু মৃনাল কী নাঈং। তোৰহুঁ ৰাম গনেস গোসাঈং ॥
দো. ৰামহি প্ৰেম সমেত লখি সখিন্হ সমীপ বোলাই।
সীতা মাতু সনেহ বস বচন কহই বিলখাই ॥ ২৫৫ ॥
সখি সব কৌতুক দেখনিহাৰে। জেঠ কহাৱত হিতূ হমাৰে ॥
কোউ ন বুঝাই কহই গুৰ পাহীং। এ বালক অসি হঠ ভলি নাহীং ॥
ৰাৱন বান ছুআ নহিং চাপা। হাৰে সকল ভূপ কৰি দাপা ॥
সো ধনু ৰাজকুঅঁৰ কৰ দেহীং। বাল মৰাল কি মংদৰ লেহীং ॥
ভূপ সযানপ সকল সিৰানী। সখি বিধি গতি কছু জাতি ন জানী ॥
বোলী চতুৰ সখী মৃদু বানী। তেজৱংত লঘু গনিঅ ন ৰানী ॥
কহঁ কুংভজ কহঁ সিংধু অপাৰা। সোষেউ সুজসু সকল সংসাৰা ॥
ৰবি মংডল দেখত লঘু লাগা। উদযঁ তাসু তিভুৱন তম ভাগা ॥
দো. মংত্ৰ পৰম লঘু জাসু বস বিধি হৰি হৰ সুৰ সৰ্ব।
মহামত্ত গজৰাজ কহুঁ বস কৰ অংকুস খৰ্ব ॥ ২৫৬ ॥
কাম কুসুম ধনু সাযক লীন্হে। সকল ভুৱন অপনে বস কীন্হে ॥
দেবি তজিঅ সংসউ অস জানী। ভংজব ধনুষ ৰামু সুনু ৰানী ॥
সখী বচন সুনি ভৈ পৰতীতী। মিটা বিষাদু বঢী অতি প্ৰীতী ॥
তব ৰামহি বিলোকি বৈদেহী। সভয হৃদযঁ বিনৱতি জেহি তেহী ॥
মনহীং মন মনাৱ অকুলানী। হোহু প্ৰসন্ন মহেস ভৱানী ॥
কৰহু সফল আপনি সেৱকাঈ। কৰি হিতু হৰহু চাপ গৰুআঈ ॥
গননাযক বৰদাযক দেৱা। আজু লগেং কীন্হিউঁ তুঅ সেৱা ॥
বাৰ বাৰ বিনতী সুনি মোৰী। কৰহু চাপ গুৰুতা অতি থোৰী ॥
দো. দেখি দেখি ৰঘুবীৰ তন সুৰ মনাৱ ধৰি ধীৰ ॥
ভৰে বিলোচন প্ৰেম জল পুলকাৱলী সৰীৰ ॥ ২৫৭ ॥
নীকেং নিৰখি নযন ভৰি সোভা। পিতু পনু সুমিৰি বহুৰি মনু ছোভা ॥
অহহ তাত দাৰুনি হঠ ঠানী। সমুঝত নহিং কছু লাভু ন হানী ॥
সচিৱ সভয সিখ দেই ন কোঈ। বুধ সমাজ বড অনুচিত হোঈ ॥
কহঁ ধনু কুলিসহু চাহি কঠোৰা। কহঁ স্যামল মৃদুগাত কিসোৰা ॥
বিধি কেহি ভাঁতি ধৰৌং উৰ ধীৰা। সিৰস সুমন কন বেধিঅ হীৰা ॥
সকল সভা কৈ মতি ভৈ ভোৰী। অব মোহি সংভুচাপ গতি তোৰী ॥
নিজ জডতা লোগন্হ পৰ ডাৰী। হোহি হৰুঅ ৰঘুপতিহি নিহাৰী ॥
অতি পৰিতাপ সীয মন মাহী। লৱ নিমেষ জুগ সব সয জাহীং ॥
দো. প্ৰভুহি চিতই পুনি চিতৱ মহি ৰাজত লোচন লোল।
খেলত মনসিজ মীন জুগ জনু বিধু মংডল ডোল ॥ ২৫৮ ॥
গিৰা অলিনি মুখ পংকজ ৰোকী। প্ৰগট ন লাজ নিসা অৱলোকী ॥
লোচন জলু ৰহ লোচন কোনা। জৈসে পৰম কৃপন কৰ সোনা ॥
সকুচী ব্যাকুলতা বডি জানী। ধৰি ধীৰজু প্ৰতীতি উৰ আনী ॥
তন মন বচন মোৰ পনু সাচা। ৰঘুপতি পদ সৰোজ চিতু ৰাচা ॥
তৌ ভগৱানু সকল উৰ বাসী। কৰিহিং মোহি ৰঘুবৰ কৈ দাসী ॥
জেহি কেং জেহি পৰ সত্য সনেহূ। সো তেহি মিলই ন কছু সংহেহূ ॥
প্ৰভু তন চিতই প্ৰেম তন ঠানা। কৃপানিধান ৰাম সবু জানা ॥
সিযহি বিলোকি তকেউ ধনু কৈসে। চিতৱ গৰুৰু লঘু ব্যালহি জৈসে ॥
দো. লখন লখেউ ৰঘুবংসমনি তাকেউ হৰ কোদংডু।
পুলকি গাত বোলে বচন চৰন চাপি ব্ৰহ্মাংডু ॥ ২৫৯ ॥
দিসকুংজৰহু কমঠ অহি কোলা। ধৰহু ধৰনি ধৰি ধীৰ ন ডোলা ॥
ৰামু চহহিং সংকৰ ধনু তোৰা। হোহু সজগ সুনি আযসু মোৰা ॥
চাপ সপীপ ৰামু জব আএ। নৰ নাৰিন্হ সুৰ সুকৃত মনাএ ॥
সব কৰ সংসউ অৰু অগ্যানূ। মংদ মহীপন্হ কৰ অভিমানূ ॥
ভৃগুপতি কেৰি গৰব গৰুআঈ। সুৰ মুনিবৰন্হ কেৰি কদৰাঈ ॥
সিয কৰ সোচু জনক পছিতাৱা। ৰানিন্হ কৰ দাৰুন দুখ দাৱা ॥
সংভুচাপ বড বোহিতু পাঈ। চঢে জাই সব সংগু বনাঈ ॥
ৰাম বাহুবল সিংধু অপাৰূ। চহত পাৰু নহি কোউ কডহাৰূ ॥
দো. ৰাম বিলোকে লোগ সব চিত্ৰ লিখে সে দেখি।
চিতঈ সীয কৃপাযতন জানী বিকল বিসেষি ॥ ২৬০ ॥
দেখী বিপুল বিকল বৈদেহী। নিমিষ বিহাত কলপ সম তেহী ॥
তৃষিত বাৰি বিনু জো তনু ত্যাগা। মুএঁ কৰই কা সুধা তডাগা ॥
কা বৰষা সব কৃষী সুখানেং। সময চুকেং পুনি কা পছিতানেং ॥
অস জিযঁ জানি জানকী দেখী। প্ৰভু পুলকে লখি প্ৰীতি বিসেষী ॥
গুৰহি প্ৰনামু মনহি মন কীন্হা। অতি লাঘৱঁ উঠাই ধনু লীন্হা ॥
দমকেউ দামিনি জিমি জব লযঊ। পুনি নভ ধনু মংডল সম ভযঊ ॥
লেত চঢাৱত খৈংচত গাঢেং। কাহুঁ ন লখা দেখ সবু ঠাঢেং ॥
তেহি ছন ৰাম মধ্য ধনু তোৰা। ভৰে ভুৱন ধুনি ঘোৰ কঠোৰা ॥
ছং. ভৰে ভুৱন ঘোৰ কঠোৰ ৰৱ ৰবি বাজি তজি মাৰগু চলে।
চিক্কৰহিং দিগ্গজ ডোল মহি অহি কোল কূৰুম কলমলে ॥
সুৰ অসুৰ মুনি কৰ কান দীন্হেং সকল বিকল বিচাৰহীং।
কোদংড খংডেউ ৰাম তুলসী জযতি বচন উচাৰহী ॥
সো. সংকৰ চাপু জহাজু সাগৰু ৰঘুবৰ বাহুবলু।
বূড সো সকল সমাজু চঢা জো প্ৰথমহিং মোহ বস ॥ ২৬১ ॥
প্ৰভু দোউ চাপখংড মহি ডাৰে। দেখি লোগ সব ভএ সুখাৰে ॥
কোসিকৰুপ পযোনিধি পাৱন। প্ৰেম বাৰি অৱগাহু সুহাৱন ॥
ৰামৰূপ ৰাকেসু নিহাৰী। বঢত বীচি পুলকাৱলি ভাৰী ॥
বাজে নভ গহগহে নিসানা। দেৱবধূ নাচহিং কৰি গানা ॥
ব্ৰহ্মাদিক সুৰ সিদ্ধ মুনীসা। প্ৰভুহি প্ৰসংসহি দেহিং অসীসা ॥
বৰিসহিং সুমন ৰংগ বহু মালা। গাৱহিং কিংনৰ গীত ৰসালা ॥
ৰহী ভুৱন ভৰি জয জয বানী। ধনুষভংগ ধুনি জাত ন জানী ॥
মুদিত কহহিং জহঁ তহঁ নৰ নাৰী। ভংজেউ ৰাম সংভুধনু ভাৰী ॥
দো. বংদী মাগধ সূতগন বিৰুদ বদহিং মতিধীৰ।
কৰহিং নিছাৱৰি লোগ সব হয গয ধন মনি চীৰ ॥ ২৬২ ॥
ঝাঁঝি মৃদংগ সংখ সহনাঈ। ভেৰি ঢোল দুংদুভী সুহাঈ ॥
বাজহিং বহু বাজনে সুহাএ। জহঁ তহঁ জুবতিন্হ মংগল গাএ ॥
সখিন্হ সহিত হৰষী অতি ৰানী। সূখত ধান পৰা জনু পানী ॥
জনক লহেউ সুখু সোচু বিহাঈ। পৈৰত থকেং থাহ জনু পাঈ ॥
শ্ৰীহত ভএ ভূপ ধনু টূটে। জৈসেং দিৱস দীপ ছবি ছূটে ॥
সীয সুখহি বৰনিঅ কেহি ভাঁতী। জনু চাতকী পাই জলু স্ৱাতী ॥
ৰামহি লখনু বিলোকত কৈসেং। সসিহি চকোৰ কিসোৰকু জৈসেং ॥
সতানংদ তব আযসু দীন্হা। সীতাঁ গমনু ৰাম পহিং কীন্হা ॥
দো. সংগ সখীং সুদংৰ চতুৰ গাৱহিং মংগলচাৰ।
গৱনী বাল মৰাল গতি সুষমা অংগ অপাৰ ॥ ২৬৩ ॥
সখিন্হ মধ্য সিয সোহতি কৈসে। ছবিগন মধ্য মহাছবি জৈসেং ॥
কৰ সৰোজ জযমাল সুহাঈ। বিস্ৱ বিজয সোভা জেহিং ছাঈ ॥
তন সকোচু মন পৰম উছাহূ। গূঢ প্ৰেমু লখি পৰই ন কাহূ ॥
জাই সমীপ ৰাম ছবি দেখী। ৰহি জনু কুঁঅৰি চিত্ৰ অৱৰেখী ॥
চতুৰ সখীং লখি কহা বুঝাঈ। পহিৰাৱহু জযমাল সুহাঈ ॥
সুনত জুগল কৰ মাল উঠাঈ। প্ৰেম বিবস পহিৰাই ন জাঈ ॥
সোহত জনু জুগ জলজ সনালা। সসিহি সভীত দেত জযমালা ॥
গাৱহিং ছবি অৱলোকি সহেলী। সিযঁ জযমাল ৰাম উৰ মেলী ॥
সো. ৰঘুবৰ উৰ জযমাল দেখি দেৱ বৰিসহিং সুমন।
সকুচে সকল ভুআল জনু বিলোকি ৰবি কুমুদগন ॥ ২৬৪ ॥
পুৰ অৰু ব্যোম বাজনে বাজে। খল ভএ মলিন সাধু সব ৰাজে ॥
সুৰ কিংনৰ নৰ নাগ মুনীসা। জয জয জয কহি দেহিং অসীসা ॥
নাচহিং গাৱহিং বিবুধ বধূটীং। বাৰ বাৰ কুসুমাংজলি ছূটীং ॥
জহঁ তহঁ বিপ্ৰ বেদধুনি কৰহীং। বংদী বিৰদাৱলি উচ্চৰহীং ॥
মহি পাতাল নাক জসু ব্যাপা। ৰাম বৰী সিয ভংজেউ চাপা ॥
কৰহিং আৰতী পুৰ নৰ নাৰী। দেহিং নিছাৱৰি বিত্ত বিসাৰী ॥
সোহতি সীয ৰাম কৈ জৌৰী। ছবি সিংগাৰু মনহুঁ এক ঠোৰী ॥
সখীং কহহিং প্ৰভুপদ গহু সীতা। কৰতি ন চৰন পৰস অতি ভীতা ॥
দো. গৌতম তিয গতি সুৰতি কৰি নহিং পৰসতি পগ পানি।
মন বিহসে ৰঘুবংসমনি প্ৰীতি অলৌকিক জানি ॥ ২৬৫ ॥
তব সিয দেখি ভূপ অভিলাষে। কূৰ কপূত মূঢ মন মাখে ॥
উঠি উঠি পহিৰি সনাহ অভাগে। জহঁ তহঁ গাল বজাৱন লাগে ॥
লেহু ছডাই সীয কহ কোঊ। ধৰি বাঁধহু নৃপ বালক দোঊ ॥
তোৰেং ধনুষু চাড নহিং সৰঈ। জীৱত হমহি কুঅঁৰি কো বৰঈ ॥
জৌং বিদেহু কছু কৰৈ সহাঈ। জীতহু সমৰ সহিত দোউ ভাঈ ॥
সাধু ভূপ বোলে সুনি বানী। ৰাজসমাজহি লাজ লজানী ॥
বলু প্ৰতাপু বীৰতা বডাঈ। নাক পিনাকহি সংগ সিধাঈ ॥
সোই সূৰতা কি অব কহুঁ পাঈ। অসি বুধি তৌ বিধি মুহঁ মসি লাঈ ॥
দো. দেখহু ৰামহি নযন ভৰি তজি ইৰিষা মদু কোহু।
লখন ৰোষু পাৱকু প্ৰবল জানি সলভ জনি হোহু ॥ ২৬৬ ॥
বৈনতেয বলি জিমি চহ কাগূ। জিমি সসু চহৈ নাগ অৰি ভাগূ ॥
জিমি চহ কুসল অকাৰন কোহী। সব সংপদা চহৈ সিৱদ্ৰোহী ॥
লোভী লোলুপ কল কীৰতি চহঈ। অকলংকতা কি কামী লহঈ ॥
হৰি পদ বিমুখ পৰম গতি চাহা। তস তুম্হাৰ লালচু নৰনাহা ॥
কোলাহলু সুনি সীয সকানী। সখীং লৱাই গঈং জহঁ ৰানী ॥
ৰামু সুভাযঁ চলে গুৰু পাহীং। সিয সনেহু বৰনত মন মাহীং ॥
ৰানিন্হ সহিত সোচবস সীযা। অব ধৌং বিধিহি কাহ কৰনীযা ॥
ভূপ বচন সুনি ইত উত তকহীং। লখনু ৰাম ডৰ বোলি ন সকহীং ॥
দো. অৰুন নযন ভৃকুটী কুটিল চিতৱত নৃপন্হ সকোপ।
মনহুঁ মত্ত গজগন নিৰখি সিংঘকিসোৰহি চোপ ॥ ২৬৭ ॥
খৰভৰু দেখি বিকল পুৰ নাৰীং। সব মিলি দেহিং মহীপন্হ গাৰীং ॥
তেহিং অৱসৰ সুনি সিৱ ধনু ভংগা। আযসু ভৃগুকুল কমল পতংগা ॥
দেখি মহীপ সকল সকুচানে। বাজ ঝপট জনু লৱা লুকানে ॥
গৌৰি সৰীৰ ভূতি ভল ভ্ৰাজা। ভাল বিসাল ত্ৰিপুংড বিৰাজা ॥
সীস জটা সসিবদনু সুহাৱা। ৰিসবস কছুক অৰুন হোই আৱা ॥
ভৃকুটী কুটিল নযন ৰিস ৰাতে। সহজহুঁ চিতৱত মনহুঁ ৰিসাতে ॥
বৃষভ কংধ উৰ বাহু বিসালা। চাৰু জনেউ মাল মৃগছালা ॥
কটি মুনি বসন তূন দুই বাঁধেং। ধনু সৰ কৰ কুঠাৰু কল কাঁধেং ॥
দো. সাংত বেষু কৰনী কঠিন বৰনি ন জাই সৰুপ।
ধৰি মুনিতনু জনু বীৰ ৰসু আযউ জহঁ সব ভূপ ॥ ২৬৮ ॥
দেখত ভৃগুপতি বেষু কৰালা। উঠে সকল ভয বিকল ভুআলা ॥
পিতু সমেত কহি কহি নিজ নামা। লগে কৰন সব দংড প্ৰনামা ॥
জেহি সুভাযঁ চিতৱহিং হিতু জানী। সো জানই জনু আই খুটানী ॥
জনক বহোৰি আই সিৰু নাৱা। সীয বোলাই প্ৰনামু কৰাৱা ॥
আসিষ দীন্হি সখীং হৰষানীং। নিজ সমাজ লৈ গঈ সযানীং ॥
বিস্ৱামিত্ৰু মিলে পুনি আঈ। পদ সৰোজ মেলে দোউ ভাঈ ॥
ৰামু লখনু দসৰথ কে ঢোটা। দীন্হি অসীস দেখি ভল জোটা ॥
ৰামহি চিতই ৰহে থকি লোচন। ৰূপ অপাৰ মাৰ মদ মোচন ॥
দো. বহুৰি বিলোকি বিদেহ সন কহহু কাহ অতি ভীৰ ॥
পূছত জানি অজান জিমি ব্যাপেউ কোপু সৰীৰ ॥ ২৬৯ ॥
সমাচাৰ কহি জনক সুনাএ। জেহি কাৰন মহীপ সব আএ ॥
সুনত বচন ফিৰি অনত নিহাৰে। দেখে চাপখংড মহি ডাৰে ॥
অতি ৰিস বোলে বচন কঠোৰা। কহু জড জনক ধনুষ কৈ তোৰা ॥
বেগি দেখাউ মূঢ ন ত আজূ। উলটউঁ মহি জহঁ লহি তৱ ৰাজূ ॥
অতি ডৰু উতৰু দেত নৃপু নাহীং। কুটিল ভূপ হৰষে মন মাহীং ॥
সুৰ মুনি নাগ নগৰ নৰ নাৰী ॥ সোচহিং সকল ত্ৰাস উৰ ভাৰী ॥
মন পছিতাতি সীয মহতাৰী। বিধি অব সঁৱৰী বাত বিগাৰী ॥
ভৃগুপতি কৰ সুভাউ সুনি সীতা। অৰধ নিমেষ কলপ সম বীতা ॥
দো. সভয বিলোকে লোগ সব জানি জানকী ভীৰু।
হৃদযঁ ন হৰষু বিষাদু কছু বোলে শ্ৰীৰঘুবীৰু ॥ ২৭০ ॥
মাসপাৰাযণ, নৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নাথ সংভুধনু ভংজনিহাৰা। হোইহি কেউ এক দাস তুম্হাৰা ॥
আযসু কাহ কহিঅ কিন মোহী। সুনি ৰিসাই বোলে মুনি কোহী ॥
সেৱকু সো জো কৰৈ সেৱকাঈ। অৰি কৰনী কৰি কৰিঅ লৰাঈ ॥
সুনহু ৰাম জেহিং সিৱধনু তোৰা। সহসবাহু সম সো ৰিপু মোৰা ॥
সো বিলগাউ বিহাই সমাজা। ন ত মাৰে জৈহহিং সব ৰাজা ॥
সুনি মুনি বচন লখন মুসুকানে। বোলে পৰসুধৰহি অপমানে ॥
বহু ধনুহীং তোৰীং লৰিকাঈং। কবহুঁ ন অসি ৰিস কীন্হি গোসাঈং ॥
এহি ধনু পৰ মমতা কেহি হেতূ। সুনি ৰিসাই কহ ভৃগুকুলকেতূ ॥
দো. ৰে নৃপ বালক কালবস বোলত তোহি ন সঁমাৰ ॥
ধনুহী সম তিপুৰাৰি ধনু বিদিত সকল সংসাৰ ॥ ২৭১ ॥
লখন কহা হঁসি হমৰেং জানা। সুনহু দেৱ সব ধনুষ সমানা ॥
কা ছতি লাভু জূন ধনু তৌৰেং। দেখা ৰাম নযন কে ভোৰেং ॥
ছুঅত টূট ৰঘুপতিহু ন দোসূ। মুনি বিনু কাজ কৰিঅ কত ৰোসূ ।
বোলে চিতই পৰসু কী ওৰা। ৰে সঠ সুনেহি সুভাউ ন মোৰা ॥
বালকু বোলি বধউঁ নহিং তোহী। কেৱল মুনি জড জানহি মোহী ॥
বাল ব্ৰহ্মচাৰী অতি কোহী। বিস্ৱ বিদিত ছত্ৰিযকুল দ্ৰোহী ॥
ভুজবল ভূমি ভূপ বিনু কীন্হী। বিপুল বাৰ মহিদেৱন্হ দীন্হী ॥
সহসবাহু ভুজ ছেদনিহাৰা। পৰসু বিলোকু মহীপকুমাৰা ॥
দো. মাতু পিতহি জনি সোচবস কৰসি মহীসকিসোৰ।
গৰ্ভন্হ কে অৰ্ভক দলন পৰসু মোৰ অতি ঘোৰ ॥ ২৭২ ॥
বিহসি লখনু বোলে মৃদু বানী। অহো মুনীসু মহা ভটমানী ॥
পুনি পুনি মোহি দেখাৱ কুঠাৰূ। চহত উডাৱন ফূঁকি পহাৰূ ॥
ইহাঁ কুম্হডবতিযা কোউ নাহীং। জে তৰজনী দেখি মৰি জাহীং ॥
দেখি কুঠাৰু সৰাসন বানা। মৈং কছু কহা সহিত অভিমানা ॥
ভৃগুসুত সমুঝি জনেউ বিলোকী। জো কছু কহহু সহউঁ ৰিস ৰোকী ॥
সুৰ মহিসুৰ হৰিজন অৰু গাঈ। হমৰেং কুল ইন্হ পৰ ন সুৰাঈ ॥
বধেং পাপু অপকীৰতি হাৰেং। মাৰতহূঁ পা পৰিঅ তুম্হাৰেং ॥
কোটি কুলিস সম বচনু তুম্হাৰা। ব্যৰ্থ ধৰহু ধনু বান কুঠাৰা ॥
দো. জো বিলোকি অনুচিত কহেউঁ ছমহু মহামুনি ধীৰ।
সুনি সৰোষ ভৃগুবংসমনি বোলে গিৰা গভীৰ ॥ ২৭৩ ॥
কৌসিক সুনহু মংদ যহু বালকু। কুটিল কালবস নিজ কুল ঘালকু ॥
ভানু বংস ৰাকেস কলংকূ। নিপট নিৰংকুস অবুধ অসংকূ ॥
কাল কৱলু হোইহি ছন মাহীং। কহউঁ পুকাৰি খোৰি মোহি নাহীং ॥
তুম্হ হটকউ জৌং চহহু উবাৰা। কহি প্ৰতাপু বলু ৰোষু হমাৰা ॥
লখন কহেউ মুনি সুজস তুম্হাৰা। তুম্হহি অছত কো বৰনৈ পাৰা ॥
অপনে মুঁহ তুম্হ আপনি কৰনী। বাৰ অনেক ভাঁতি বহু বৰনী ॥
নহিং সংতোষু ত পুনি কছু কহহূ। জনি ৰিস ৰোকি দুসহ দুখ সহহূ ॥
বীৰব্ৰতী তুম্হ ধীৰ অছোভা। গাৰী দেত ন পাৱহু সোভা ॥
দো. সূৰ সমৰ কৰনী কৰহিং কহি ন জনাৱহিং আপু।
বিদ্যমান ৰন পাই ৰিপু কাযৰ কথহিং প্ৰতাপু ॥ ২৭৪ ॥
তুম্হ তৌ কালু হাঁক জনু লাৱা। বাৰ বাৰ মোহি লাগি বোলাৱা ॥
সুনত লখন কে বচন কঠোৰা। পৰসু সুধাৰি ধৰেউ কৰ ঘোৰা ॥
অব জনি দেই দোসু মোহি লোগূ। কটুবাদী বালকু বধজোগূ ॥
বাল বিলোকি বহুত মৈং বাঁচা। অব যহু মৰনিহাৰ ভা সাঁচা ॥
কৌসিক কহা ছমিঅ অপৰাধূ। বাল দোষ গুন গনহিং ন সাধূ ॥
খৰ কুঠাৰ মৈং অকৰুন কোহী। আগেং অপৰাধী গুৰুদ্ৰোহী ॥
উতৰ দেত ছোডউঁ বিনু মাৰেং। কেৱল কৌসিক সীল তুম্হাৰেং ॥
ন ত এহি কাটি কুঠাৰ কঠোৰেং। গুৰহি উৰিন হোতেউঁ শ্ৰম থোৰেং ॥
দো. গাধিসূনু কহ হৃদযঁ হঁসি মুনিহি হৰিঅৰই সূঝ।
অযময খাঁড ন ঊখময অজহুঁ ন বূঝ অবূঝ ॥ ২৭৫ ॥
কহেউ লখন মুনি সীলু তুম্হাৰা। কো নহি জান বিদিত সংসাৰা ॥
মাতা পিতহি উৰিন ভএ নীকেং। গুৰ ৰিনু ৰহা সোচু বড জীকেং ॥
সো জনু হমৰেহি মাথে কাঢা। দিন চলি গএ ব্যাজ বড বাঢা ॥
অব আনিঅ ব্যৱহৰিআ বোলী। তুৰত দেউঁ মৈং থৈলী খোলী ॥
সুনি কটু বচন কুঠাৰ সুধাৰা। হায হায সব সভা পুকাৰা ॥
ভৃগুবৰ পৰসু দেখাৱহু মোহী। বিপ্ৰ বিচাৰি বচউঁ নৃপদ্ৰোহী ॥
মিলে ন কবহুঁ সুভট ৰন গাঢে। দ্ৱিজ দেৱতা ঘৰহি কে বাঢে ॥
অনুচিত কহি সব লোগ পুকাৰে। ৰঘুপতি সযনহিং লখনু নেৱাৰে ॥
দো. লখন উতৰ আহুতি সৰিস ভৃগুবৰ কোপু কৃসানু।
বঢত দেখি জল সম বচন বোলে ৰঘুকুলভানু ॥ ২৭৬ ॥
নাথ কৰহু বালক পৰ ছোহূ। সূধ দূধমুখ কৰিঅ ন কোহূ ॥
জৌং পৈ প্ৰভু প্ৰভাউ কছু জানা। তৌ কি বৰাবৰি কৰত অযানা ॥
জৌং লৰিকা কছু অচগৰি কৰহীং। গুৰ পিতু মাতু মোদ মন ভৰহীং ॥
কৰিঅ কৃপা সিসু সেৱক জানী। তুম্হ সম সীল ধীৰ মুনি গ্যানী ॥
ৰাম বচন সুনি কছুক জুডানে। কহি কছু লখনু বহুৰি মুসকানে ॥
হঁসত দেখি নখ সিখ ৰিস ব্যাপী। ৰাম তোৰ ভ্ৰাতা বড পাপী ॥
গৌৰ সৰীৰ স্যাম মন মাহীং। কালকূটমুখ পযমুখ নাহীং ॥
সহজ টেঢ অনুহৰই ন তোহী। নীচু মীচু সম দেখ ন মৌহীং ॥
দো. লখন কহেউ হঁসি সুনহু মুনি ক্ৰোধু পাপ কৰ মূল।
জেহি বস জন অনুচিত কৰহিং চৰহিং বিস্ৱ প্ৰতিকূল ॥ ২৭৭ ॥
মৈং তুম্হাৰ অনুচৰ মুনিৰাযা। পৰিহৰি কোপু কৰিঅ অব দাযা ॥
টূট চাপ নহিং জুৰহি ৰিসানে। বৈঠিঅ হোইহিং পায পিৰানে ॥
জৌ অতি প্ৰিয তৌ কৰিঅ উপাঈ। জোৰিঅ কোউ বড গুনী বোলাঈ ॥
বোলত লখনহিং জনকু ডেৰাহীং। মষ্ট কৰহু অনুচিত ভল নাহীং ॥
থৰ থৰ কাপহিং পুৰ নৰ নাৰী। ছোট কুমাৰ খোট বড ভাৰী ॥
ভৃগুপতি সুনি সুনি নিৰভয বানী। ৰিস তন জৰই হোই বল হানী ॥
বোলে ৰামহি দেই নিহোৰা। বচউঁ বিচাৰি বংধু লঘু তোৰা ॥
মনু মলীন তনু সুংদৰ কৈসেং। বিষ ৰস ভৰা কনক ঘটু জৈসৈং ॥
দো. সুনি লছিমন বিহসে বহুৰি নযন তৰেৰে ৰাম।
গুৰ সমীপ গৱনে সকুচি পৰিহৰি বানী বাম ॥ ২৭৮ ॥
অতি বিনীত মৃদু সীতল বানী। বোলে ৰামু জোৰি জুগ পানী ॥
সুনহু নাথ তুম্হ সহজ সুজানা। বালক বচনু কৰিঅ নহিং কানা ॥
বৰৰৈ বালক একু সুভাঊ। ইন্হহি ন সংত বিদূষহিং কাঊ ॥
তেহিং নাহীং কছু কাজ বিগাৰা। অপৰাধী মেং নাথ তুম্হাৰা ॥
কৃপা কোপু বধু বঁধব গোসাঈং। মো পৰ কৰিঅ দাস কী নাঈ ॥
কহিঅ বেগি জেহি বিধি ৰিস জাঈ। মুনিনাযক সোই কৰৌং উপাঈ ॥
কহ মুনি ৰাম জাই ৰিস কৈসেং। অজহুঁ অনুজ তৱ চিতৱ অনৈসেং ॥
এহি কে কংঠ কুঠাৰু ন দীন্হা। তৌ মৈং কাহ কোপু কৰি কীন্হা ॥
দো. গৰ্ভ স্ত্ৰৱহিং অৱনিপ ৰৱনি সুনি কুঠাৰ গতি ঘোৰ।
পৰসু অছত দেখউঁ জিঅত বৈৰী ভূপকিসোৰ ॥ ২৭৯ ॥
বহই ন হাথু দহই ৰিস ছাতী। ভা কুঠাৰু কুংঠিত নৃপঘাতী ॥
ভযউ বাম বিধি ফিৰেউ সুভাঊ। মোৰে হৃদযঁ কৃপা কসি কাঊ ॥
আজু দযা দুখু দুসহ সহাৱা। সুনি সৌমিত্ৰ বিহসি সিৰু নাৱা ॥
বাউ কৃপা মূৰতি অনুকূলা। বোলত বচন ঝৰত জনু ফূলা ॥
জৌং পৈ কৃপাঁ জৰিহিং মুনি গাতা। ক্ৰোধ ভএঁ তনু ৰাখ বিধাতা ॥
দেখু জনক হঠি বালক এহূ। কীন্হ চহত জড জমপুৰ গেহূ ॥
বেগি কৰহু কিন আঁখিন্হ ওটা। দেখত ছোট খোট নৃপ ঢোটা ॥
বিহসে লখনু কহা মন মাহীং। মূদেং আঁখি কতহুঁ কোউ নাহীং ॥
দো. পৰসুৰামু তব ৰাম প্ৰতি বোলে উৰ অতি ক্ৰোধু।
সংভু সৰাসনু তোৰি সঠ কৰসি হমাৰ প্ৰবোধু ॥ ২৮০ ॥
বংধু কহই কটু সংমত তোৰেং। তূ ছল বিনয কৰসি কৰ জোৰেং ॥
কৰু পৰিতোষু মোৰ সংগ্ৰামা। নাহিং ত ছাড কহাউব ৰামা ॥
ছলু তজি কৰহি সমৰু সিৱদ্ৰোহী। বংধু সহিত ন ত মাৰউঁ তোহী ॥
ভৃগুপতি বকহিং কুঠাৰ উঠাএঁ। মন মুসকাহিং ৰামু সিৰ নাএঁ ॥
গুনহ লখন কৰ হম পৰ ৰোষূ। কতহুঁ সুধাইহু তে বড দোষূ ॥
টেঢ জানি সব বংদই কাহূ। বক্ৰ চংদ্ৰমহি গ্ৰসই ন ৰাহূ ॥
ৰাম কহেউ ৰিস তজিঅ মুনীসা। কৰ কুঠাৰু আগেং যহ সীসা ॥
জেংহিং ৰিস জাই কৰিঅ সোই স্ৱামী। মোহি জানি আপন অনুগামী ॥
দো. প্ৰভুহি সেৱকহি সমৰু কস তজহু বিপ্ৰবৰ ৰোসু।
বেষু বিলোকেং কহেসি কছু বালকহূ নহিং দোসু ॥ ২৮১ ॥
দেখি কুঠাৰ বান ধনু ধাৰী। ভৈ লৰিকহি ৰিস বীৰু বিচাৰী ॥
নামু জান পৈ তুম্হহি ন চীন্হা। বংস সুভাযঁ উতৰু তেংহিং দীন্হা ॥
জৌং তুম্হ ঔতেহু মুনি কী নাঈং। পদ ৰজ সিৰ সিসু ধৰত গোসাঈং ॥
ছমহু চূক অনজানত কেৰী। চহিঅ বিপ্ৰ উৰ কৃপা ঘনেৰী ॥
হমহি তুম্হহি সৰিবৰি কসি নাথা ॥ কহহু ন কহাঁ চৰন কহঁ মাথা ॥
ৰাম মাত্ৰ লঘু নাম হমাৰা। পৰসু সহিত বড নাম তোহাৰা ॥
দেৱ একু গুনু ধনুষ হমাৰেং। নৱ গুন পৰম পুনীত তুম্হাৰেং ॥
সব প্ৰকাৰ হম তুম্হ সন হাৰে। ছমহু বিপ্ৰ অপৰাধ হমাৰে ॥
দো. বাৰ বাৰ মুনি বিপ্ৰবৰ কহা ৰাম সন ৰাম।
বোলে ভৃগুপতি সৰুষ হসি তহূঁ বংধু সম বাম ॥ ২৮২ ॥
নিপটহিং দ্ৱিজ কৰি জানহি মোহী। মৈং জস বিপ্ৰ সুনাৱউঁ তোহী ॥
চাপ স্ত্ৰুৱা সৰ আহুতি জানূ। কোপ মোৰ অতি ঘোৰ কৃসানু ॥
সমিধি সেন চতুৰংগ সুহাঈ। মহা মহীপ ভএ পসু আঈ ॥
মৈ এহি পৰসু কাটি বলি দীন্হে। সমৰ জগ্য জপ কোটিন্হ কীন্হে ॥
মোৰ প্ৰভাউ বিদিত নহিং তোৰেং। বোলসি নিদৰি বিপ্ৰ কে ভোৰেং ॥
ভংজেউ চাপু দাপু বড বাঢা। অহমিতি মনহুঁ জীতি জগু ঠাঢা ॥
ৰাম কহা মুনি কহহু বিচাৰী। ৰিস অতি বডি লঘু চূক হমাৰী ॥
ছুঅতহিং টূট পিনাক পুৰানা। মৈং কহি হেতু কৰৌং অভিমানা ॥
দো. জৌং হম নিদৰহিং বিপ্ৰ বদি সত্য সুনহু ভৃগুনাথ।
তৌ অস কো জগ সুভটু জেহি ভয বস নাৱহিং মাথ ॥ ২৮৩ ॥
দেৱ দনুজ ভূপতি ভট নানা। সমবল অধিক হোউ বলৱানা ॥
জৌং ৰন হমহি পচাৰৈ কোঊ। লৰহিং সুখেন কালু কিন হোঊ ॥
ছত্ৰিয তনু ধৰি সমৰ সকানা। কুল কলংকু তেহিং পাৱঁৰ আনা ॥
কহউঁ সুভাউ ন কুলহি প্ৰসংসী। কালহু ডৰহিং ন ৰন ৰঘুবংসী ॥
বিপ্ৰবংস কৈ অসি প্ৰভুতাঈ। অভয হোই জো তুম্হহি ডেৰাঈ ॥
সুনু মৃদু গূঢ বচন ৰঘুপতি কে। উঘৰে পটল পৰসুধৰ মতি কে ॥
ৰাম ৰমাপতি কৰ ধনু লেহূ। খৈংচহু মিটৈ মোৰ সংদেহূ ॥
দেত চাপু আপুহিং চলি গযঊ। পৰসুৰাম মন বিসময ভযঊ ॥
দো. জানা ৰাম প্ৰভাউ তব পুলক প্ৰফুল্লিত গাত।
জোৰি পানি বোলে বচন হ্দযঁ ন প্ৰেমু অমাত ॥ ২৮৪ ॥
জয ৰঘুবংস বনজ বন ভানূ। গহন দনুজ কুল দহন কৃসানু ॥
জয সুৰ বিপ্ৰ ধেনু হিতকাৰী। জয মদ মোহ কোহ ভ্ৰম হাৰী ॥
বিনয সীল কৰুনা গুন সাগৰ। জযতি বচন ৰচনা অতি নাগৰ ॥
সেৱক সুখদ সুভগ সব অংগা। জয সৰীৰ ছবি কোটি অনংগা ॥
কৰৌং কাহ মুখ এক প্ৰসংসা। জয মহেস মন মানস হংসা ॥
অনুচিত বহুত কহেউঁ অগ্যাতা। ছমহু ছমামংদিৰ দোউ ভ্ৰাতা ॥
কহি জয জয জয ৰঘুকুলকেতূ। ভৃগুপতি গএ বনহি তপ হেতূ ॥
অপভযঁ কুটিল মহীপ ডেৰানে। জহঁ তহঁ কাযৰ গৱঁহিং পৰানে ॥
দো. দেৱন্হ দীন্হীং দুংদুভীং প্ৰভু পৰ বৰষহিং ফূল।
হৰষে পুৰ নৰ নাৰি সব মিটী মোহময সূল ॥ ২৮৫ ॥
অতি গহগহে বাজনে বাজে। সবহিং মনোহৰ মংগল সাজে ॥
জূথ জূথ মিলি সুমুখ সুনযনীং। কৰহিং গান কল কোকিলবযনী ॥
সুখু বিদেহ কৰ বৰনি ন জাঈ। জন্মদৰিদ্ৰ মনহুঁ নিধি পাঈ ॥
গত ত্ৰাস ভই সীয সুখাৰী। জনু বিধু উদযঁ চকোৰকুমাৰী ॥
জনক কীন্হ কৌসিকহি প্ৰনামা। প্ৰভু প্ৰসাদ ধনু ভংজেউ ৰামা ॥
মোহি কৃতকৃত্য কীন্হ দুহুঁ ভাঈং। অব জো উচিত সো কহিঅ গোসাঈ ॥
কহ মুনি সুনু নৰনাথ প্ৰবীনা। ৰহা বিবাহু চাপ আধীনা ॥
টূটতহীং ধনু ভযউ বিবাহূ। সুৰ নৰ নাগ বিদিত সব কাহু ॥
দো. তদপি জাই তুম্হ কৰহু অব জথা বংস ব্যৱহাৰু।
বূঝি বিপ্ৰ কুলবৃদ্ধ গুৰ বেদ বিদিত আচাৰু ॥ ২৮৬ ॥
দূত অৱধপুৰ পঠৱহু জাঈ। আনহিং নৃপ দসৰথহি বোলাঈ ॥
মুদিত ৰাউ কহি ভলেহিং কৃপালা। পঠএ দূত বোলি তেহি কালা ॥
বহুৰি মহাজন সকল বোলাএ। আই সবন্হি সাদৰ সিৰ নাএ ॥
হাট বাট মংদিৰ সুৰবাসা। নগৰু সঁৱাৰহু চাৰিহুঁ পাসা ॥
হৰষি চলে নিজ নিজ গৃহ আএ। পুনি পৰিচাৰক বোলি পঠাএ ॥
ৰচহু বিচিত্ৰ বিতান বনাঈ। সিৰ ধৰি বচন চলে সচু পাঈ ॥
পঠএ বোলি গুনী তিন্হ নানা। জে বিতান বিধি কুসল সুজানা ॥
বিধিহি বংদি তিন্হ কীন্হ অৰংভা। বিৰচে কনক কদলি কে খংভা ॥
দো. হৰিত মনিন্হ কে পত্ৰ ফল পদুমৰাগ কে ফূল।
ৰচনা দেখি বিচিত্ৰ অতি মনু বিৰংচি কৰ ভূল ॥ ২৮৭ ॥
বেনি হৰিত মনিময সব কীন্হে। সৰল সপৰব পৰহিং নহিং চীন্হে ॥
কনক কলিত অহিবেল বনাঈ। লখি নহি পৰই সপৰন সুহাঈ ॥
তেহি কে ৰচি পচি বংধ বনাএ। বিচ বিচ মুকতা দাম সুহাএ ॥
মানিক মৰকত কুলিস পিৰোজা। চীৰি কোৰি পচি ৰচে সৰোজা ॥
কিএ ভৃংগ বহুৰংগ বিহংগা। গুংজহিং কূজহিং পৱন প্ৰসংগা ॥
সুৰ প্ৰতিমা খংভন গঢী কাঢী। মংগল দ্ৰব্য লিএঁ সব ঠাঢী ॥
চৌংকেং ভাঁতি অনেক পুৰাঈং। সিংধুৰ মনিময সহজ সুহাঈ ॥
দো. সৌৰভ পল্লৱ সুভগ সুঠি কিএ নীলমনি কোৰি ॥
হেম বৌৰ মৰকত ঘৱৰি লসত পাটময ডোৰি ॥ ২৮৮ ॥
ৰচে ৰুচিৰ বৰ বংদনিবাৰে। মনহুঁ মনোভৱঁ ফংদ সঁৱাৰে ॥
মংগল কলস অনেক বনাএ। ধ্ৱজ পতাক পট চমৰ সুহাএ ॥
দীপ মনোহৰ মনিময নানা। জাই ন বৰনি বিচিত্ৰ বিতানা ॥
জেহিং মংডপ দুলহিনি বৈদেহী। সো বৰনৈ অসি মতি কবি কেহী ॥
দূলহু ৰামু ৰূপ গুন সাগৰ। সো বিতানু তিহুঁ লোক উজাগৰ ॥
জনক ভৱন কৈ সৌভা জৈসী। গৃহ গৃহ প্ৰতি পুৰ দেখিঅ তৈসী ॥
জেহিং তেৰহুতি তেহি সময নিহাৰী। তেহি লঘু লগহিং ভুৱন দস চাৰী ॥
জো সংপদা নীচ গৃহ সোহা। সো বিলোকি সুৰনাযক মোহা ॥
দো. বসই নগৰ জেহি লচ্ছ কৰি কপট নাৰি বৰ বেষু ॥
তেহি পুৰ কৈ সোভা কহত সকুচহিং সাৰদ সেষু ॥ ২৮৯ ॥
পহুঁচে দূত ৰাম পুৰ পাৱন। হৰষে নগৰ বিলোকি সুহাৱন ॥
ভূপ দ্ৱাৰ তিন্হ খবৰি জনাঈ। দসৰথ নৃপ সুনি লিএ বোলাঈ ॥
কৰি প্ৰনামু তিন্হ পাতী দীন্হী। মুদিত মহীপ আপু উঠি লীন্হী ॥
বাৰি বিলোচন বাচত পাঁতী। পুলক গাত আঈ ভৰি ছাতী ॥
ৰামু লখনু উৰ কৰ বৰ চীঠী। ৰহি গএ কহত ন খাটী মীঠী ॥
পুনি ধৰি ধীৰ পত্ৰিকা বাঁচী। হৰষী সভা বাত সুনি সাঁচী ॥
খেলত ৰহে তহাঁ সুধি পাঈ। আএ ভৰতু সহিত হিত ভাঈ ॥
পূছত অতি সনেহঁ সকুচাঈ। তাত কহাঁ তেং পাতী আঈ ॥
দো. কুসল প্ৰানপ্ৰিয বংধু দোউ অহহিং কহহু কেহিং দেস।
সুনি সনেহ সানে বচন বাচী বহুৰি নৰেস ॥ ২৯০ ॥
সুনি পাতী পুলকে দোউ ভ্ৰাতা। অধিক সনেহু সমাত ন গাতা ॥
প্ৰীতি পুনীত ভৰত কৈ দেখী। সকল সভাঁ সুখু লহেউ বিসেষী ॥
তব নৃপ দূত নিকট বৈঠাৰে। মধুৰ মনোহৰ বচন উচাৰে ॥
ভৈযা কহহু কুসল দোউ বাৰে। তুম্হ নীকেং নিজ নযন নিহাৰে ॥
স্যামল গৌৰ ধৰেং ধনু ভাথা। বয কিসোৰ কৌসিক মুনি সাথা ॥
পহিচানহু তুম্হ কহহু সুভাঊ। প্ৰেম বিবস পুনি পুনি কহ ৰাঊ ॥
জা দিন তেং মুনি গএ লৱাঈ। তব তেং আজু সাঁচি সুধি পাঈ ॥
কহহু বিদেহ কৱন বিধি জানে। সুনি প্ৰিয বচন দূত মুসকানে ॥
দো. সুনহু মহীপতি মুকুট মনি তুম্হ সম ধন্য ন কোউ।
ৰামু লখনু জিন্হ কে তনয বিস্ৱ বিভূষন দোউ ॥ ২৯১ ॥
পূছন জোগু ন তনয তুম্হাৰে। পুৰুষসিংঘ তিহু পুৰ উজিআৰে ॥
জিন্হ কে জস প্ৰতাপ কেং আগে। সসি মলীন ৰবি সীতল লাগে ॥
তিন্হ কহঁ কহিঅ নাথ কিমি চীন্হে। দেখিঅ ৰবি কি দীপ কৰ লীন্হে ॥
সীয স্ৱযংবৰ ভূপ অনেকা। সমিটে সুভট এক তেং একা ॥
সংভু সৰাসনু কাহুঁ ন টাৰা। হাৰে সকল বীৰ বৰিআৰা ॥
তীনি লোক মহঁ জে ভটমানী। সভ কৈ সকতি সংভু ধনু ভানী ॥
সকই উঠাই সৰাসুৰ মেৰূ। সোউ হিযঁ হাৰি গযউ কৰি ফেৰূ ॥
জেহি কৌতুক সিৱসৈলু উঠাৱা। সোউ তেহি সভাঁ পৰাভউ পাৱা ॥
দো. তহাঁ ৰাম ৰঘুবংস মনি সুনিঅ মহা মহিপাল।
ভংজেউ চাপ প্ৰযাস বিনু জিমি গজ পংকজ নাল ॥ ২৯২ ॥
সুনি সৰোষ ভৃগুনাযকু আএ। বহুত ভাঁতি তিন্হ আঁখি দেখাএ ॥
দেখি ৰাম বলু নিজ ধনু দীন্হা। কৰি বহু বিনয গৱনু বন কীন্হা ॥
ৰাজন ৰামু অতুলবল জৈসেং। তেজ নিধান লখনু পুনি তৈসেং ॥
কংপহি ভূপ বিলোকত জাকেং। জিমি গজ হৰি কিসোৰ কে তাকেং ॥
দেৱ দেখি তৱ বালক দোঊ। অব ন আঁখি তৰ আৱত কোঊ ॥
দূত বচন ৰচনা প্ৰিয লাগী। প্ৰেম প্ৰতাপ বীৰ ৰস পাগী ॥
সভা সমেত ৰাউ অনুৰাগে। দূতন্হ দেন নিছাৱৰি লাগে ॥
কহি অনীতি তে মূদহিং কানা। ধৰমু বিচাৰি সবহিং সুখ মানা ॥
দো. তব উঠি ভূপ বসিষ্ঠ কহুঁ দীন্হি পত্ৰিকা জাই।
কথা সুনাঈ গুৰহি সব সাদৰ দূত বোলাই ॥ ২৯৩ ॥
সুনি বোলে গুৰ অতি সুখু পাঈ। পুন্য পুৰুষ কহুঁ মহি সুখ ছাঈ ॥
জিমি সৰিতা সাগৰ মহুঁ জাহীং। জদ্যপি তাহি কামনা নাহীং ॥
তিমি সুখ সংপতি বিনহিং বোলাএঁ। ধৰমসীল পহিং জাহিং সুভাএঁ ॥
তুম্হ গুৰ বিপ্ৰ ধেনু সুৰ সেবী। তসি পুনীত কৌসল্যা দেবী ॥
সুকৃতী তুম্হ সমান জগ মাহীং। ভযউ ন হৈ কোউ হোনেউ নাহীং ॥
তুম্হ তে অধিক পুন্য বড কাকেং। ৰাজন ৰাম সৰিস সুত জাকেং ॥
বীৰ বিনীত ধৰম ব্ৰত ধাৰী। গুন সাগৰ বৰ বালক চাৰী ॥
তুম্হ কহুঁ সৰ্ব কাল কল্যানা। সজহু বৰাত বজাই নিসানা ॥
দো. চলহু বেগি সুনি গুৰ বচন ভলেহিং নাথ সিৰু নাই।
ভূপতি গৱনে ভৱন তব দূতন্হ বাসু দেৱাই ॥ ২৯৪ ॥
ৰাজা সবু ৰনিৱাস বোলাঈ। জনক পত্ৰিকা বাচি সুনাঈ ॥
সুনি সংদেসু সকল হৰষানীং। অপৰ কথা সব ভূপ বখানীং ॥
প্ৰেম প্ৰফুল্লিত ৰাজহিং ৰানী। মনহুঁ সিখিনি সুনি বাৰিদ বনী ॥
মুদিত অসীস দেহিং গুৰু নাৰীং। অতি আনংদ মগন মহতাৰীং ॥
লেহিং পৰস্পৰ অতি প্ৰিয পাতী। হৃদযঁ লগাই জুডাৱহিং ছাতী ॥
ৰাম লখন কৈ কীৰতি কৰনী। বাৰহিং বাৰ ভূপবৰ বৰনী ॥
মুনি প্ৰসাদু কহি দ্ৱাৰ সিধাএ। ৰানিন্হ তব মহিদেৱ বোলাএ ॥
দিএ দান আনংদ সমেতা। চলে বিপ্ৰবৰ আসিষ দেতা ॥
সো. জাচক লিএ হঁকাৰি দীন্হি নিছাৱৰি কোটি বিধি।
চিৰু জীৱহুঁ সুত চাৰি চক্ৰবৰ্তি দসৰত্থ কে ॥ ২৯৫ ॥
কহত চলে পহিৰেং পট নানা। হৰষি হনে গহগহে নিসানা ॥
সমাচাৰ সব লোগন্হ পাএ। লাগে ঘৰ ঘৰ হোনে বধাএ ॥
ভুৱন চাৰি দস ভৰা উছাহূ। জনকসুতা ৰঘুবীৰ বিআহূ ॥
সুনি সুভ কথা লোগ অনুৰাগে। মগ গৃহ গলীং সঁৱাৰন লাগে ॥
জদ্যপি অৱধ সদৈৱ সুহাৱনি। ৰাম পুৰী মংগলময পাৱনি ॥
তদপি প্ৰীতি কৈ প্ৰীতি সুহাঈ। মংগল ৰচনা ৰচী বনাঈ ॥
ধ্ৱজ পতাক পট চামৰ চাৰু। ছাৱা পৰম বিচিত্ৰ বজাৰূ ॥
কনক কলস তোৰন মনি জালা। হৰদ দূব দধি অচ্ছত মালা ॥
দো. মংগলময নিজ নিজ ভৱন লোগন্হ ৰচে বনাই।
বীথীং সীচীং চতুৰসম চৌকেং চাৰু পুৰাই ॥ ২৯৬ ॥
জহঁ তহঁ জূথ জূথ মিলি ভামিনি। সজি নৱ সপ্ত সকল দুতি দামিনি ॥
বিধুবদনীং মৃগ সাৱক লোচনি। নিজ সৰুপ ৰতি মানু বিমোচনি ॥
গাৱহিং মংগল মংজুল বানীং। সুনিকল ৰৱ কলকংঠি লজানীং ॥
ভূপ ভৱন কিমি জাই বখানা। বিস্ৱ বিমোহন ৰচেউ বিতানা ॥
মংগল দ্ৰব্য মনোহৰ নানা। ৰাজত বাজত বিপুল নিসানা ॥
কতহুঁ বিৰিদ বংদী উচ্চৰহীং। কতহুঁ বেদ ধুনি ভূসুৰ কৰহীং ॥
গাৱহিং সুংদৰি মংগল গীতা। লৈ লৈ নামু ৰামু অৰু সীতা ॥
বহুত উছাহু ভৱনু অতি থোৰা। মানহুঁ উমগি চলা চহু ওৰা ॥
দো. সোভা দসৰথ ভৱন কই কো কবি বৰনৈ পাৰ।
জহাঁ সকল সুৰ সীস মনি ৰাম লীন্হ অৱতাৰ ॥ ২৯৭ ॥
ভূপ ভৰত পুনি লিএ বোলাঈ। হয গয স্যংদন সাজহু জাঈ ॥
চলহু বেগি ৰঘুবীৰ বৰাতা। সুনত পুলক পূৰে দোউ ভ্ৰাতা ॥
ভৰত সকল সাহনী বোলাএ। আযসু দীন্হ মুদিত উঠি ধাএ ॥
ৰচি ৰুচি জীন তুৰগ তিন্হ সাজে। বৰন বৰন বৰ বাজি বিৰাজে ॥
সুভগ সকল সুঠি চংচল কৰনী। অয ইৱ জৰত ধৰত পগ ধৰনী ॥
নানা জাতি ন জাহিং বখানে। নিদৰি পৱনু জনু চহত উডানে ॥
তিন্হ সব ছযল ভএ অসৱাৰা। ভৰত সৰিস বয ৰাজকুমাৰা ॥
সব সুংদৰ সব ভূষনধাৰী। কৰ সৰ চাপ তূন কটি ভাৰী ॥
দো. ছৰে ছবীলে ছযল সব সূৰ সুজান নবীন।
জুগ পদচৰ অসৱাৰ প্ৰতি জে অসিকলা প্ৰবীন ॥ ২৯৮ ॥
বাঁধে বিৰদ বীৰ ৰন গাঢে। নিকসি ভএ পুৰ বাহেৰ ঠাঢে ॥
ফেৰহিং চতুৰ তুৰগ গতি নানা। হৰষহিং সুনি সুনি পৱন নিসানা ॥
ৰথ সাৰথিন্হ বিচিত্ৰ বনাএ। ধ্ৱজ পতাক মনি ভূষন লাএ ॥
চৱঁৰ চাৰু কিংকিন ধুনি কৰহী। ভানু জান সোভা অপহৰহীং ॥
সাৱঁকৰন অগনিত হয হোতে। তে তিন্হ ৰথন্হ সাৰথিন্হ জোতে ॥
সুংদৰ সকল অলংকৃত সোহে। জিন্হহি বিলোকত মুনি মন মোহে ॥
জে জল চলহিং থলহি কী নাঈ। টাপ ন বূড বেগ অধিকাঈ ॥
অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ সবু সাজু বনাঈ। ৰথী সাৰথিন্হ লিএ বোলাঈ ॥
দো. চঢি চঢি ৰথ বাহেৰ নগৰ লাগী জুৰন বৰাত।
হোত সগুন সুন্দৰ সবহি জো জেহি কাৰজ জাত ॥ ২৯৯ ॥
কলিত কৰিবৰন্হি পৰীং অঁবাৰীং। কহি ন জাহিং জেহি ভাঁতি সঁৱাৰীং ॥
চলে মত্তগজ ঘংট বিৰাজী। মনহুঁ সুভগ সাৱন ঘন ৰাজী ॥
বাহন অপৰ অনেক বিধানা। সিবিকা সুভগ সুখাসন জানা ॥
তিন্হ চঢি চলে বিপ্ৰবৰ ৱৃন্দা। জনু তনু ধৰেং সকল শ্ৰুতি ছংদা ॥
মাগধ সূত বংদি গুনগাযক। চলে জান চঢি জো জেহি লাযক ॥
বেসৰ ঊঁট বৃষভ বহু জাতী। চলে বস্তু ভৰি অগনিত ভাঁতী ॥
কোটিন্হ কাঁৱৰি চলে কহাৰা। বিবিধ বস্তু কো বৰনৈ পাৰা ॥
চলে সকল সেৱক সমুদাঈ। নিজ নিজ সাজু সমাজু বনাঈ ॥
দো. সব কেং উৰ নিৰ্ভৰ হৰষু পূৰিত পুলক সৰীৰ।
কবহিং দেখিবে নযন ভৰি ৰামু লখনূ দোউ বীৰ ॥ ৩০০ ॥
গৰজহিং গজ ঘংটা ধুনি ঘোৰা। ৰথ ৰৱ বাজি হিংস চহু ওৰা ॥
নিদৰি ঘনহি ঘুৰ্ম্মৰহিং নিসানা। নিজ পৰাই কছু সুনিঅ ন কানা ॥
মহা ভীৰ ভূপতি কে দ্ৱাৰেং। ৰজ হোই জাই পষান পবাৰেং ॥
চঢী অটাৰিন্হ দেখহিং নাৰীং। লিঁএঁ আৰতী মংগল থাৰী ॥
গাৱহিং গীত মনোহৰ নানা। অতি আনংদু ন জাই বখানা ॥
তব সুমংত্ৰ দুই স্পংদন সাজী। জোতে ৰবি হয নিংদক বাজী ॥
দোউ ৰথ ৰুচিৰ ভূপ পহিং আনে। নহিং সাৰদ পহিং জাহিং বখানে ॥
ৰাজ সমাজু এক ৰথ সাজা। দূসৰ তেজ পুংজ অতি ভ্ৰাজা ॥
দো. তেহিং ৰথ ৰুচিৰ বসিষ্ঠ কহুঁ হৰষি চঢাই নৰেসু।
আপু চঢেউ স্পংদন সুমিৰি হৰ গুৰ গৌৰি গনেসু ॥ ৩০১ ॥
সহিত বসিষ্ঠ সোহ নৃপ কৈসেং। সুৰ গুৰ সংগ পুৰংদৰ জৈসেং ॥
কৰি কুল ৰীতি বেদ বিধি ৰাঊ। দেখি সবহি সব ভাঁতি বনাঊ ॥
সুমিৰি ৰামু গুৰ আযসু পাঈ। চলে মহীপতি সংখ বজাঈ ॥
হৰষে বিবুধ বিলোকি বৰাতা। বৰষহিং সুমন সুমংগল দাতা ॥
ভযউ কোলাহল হয গয গাজে। ব্যোম বৰাত বাজনে বাজে ॥
সুৰ নৰ নাৰি সুমংগল গাঈ। সৰস ৰাগ বাজহিং সহনাঈ ॥
ঘংট ঘংটি ধুনি বৰনি ন জাহীং। সৰৱ কৰহিং পাইক ফহৰাহীং ॥
কৰহিং বিদূষক কৌতুক নানা। হাস কুসল কল গান সুজানা ।
দো. তুৰগ নচাৱহিং কুঁঅৰ বৰ অকনি মৃদংগ নিসান ॥
নাগৰ নট চিতৱহিং চকিত ডগহিং ন তাল বঁধান ॥ ৩০২ ॥
বনই ন বৰনত বনী বৰাতা। হোহিং সগুন সুংদৰ সুভদাতা ॥
চাৰা চাষু বাম দিসি লেঈ। মনহুঁ সকল মংগল কহি দেঈ ॥
দাহিন কাগ সুখেত সুহাৱা। নকুল দৰসু সব কাহূঁ পাৱা ॥
সানুকূল বহ ত্ৰিবিধ বযাৰী। সঘট সৱাল আৱ বৰ নাৰী ॥
লোৱা ফিৰি ফিৰি দৰসু দেখাৱা। সুৰভী সনমুখ সিসুহি পিআৱা ॥
মৃগমালা ফিৰি দাহিনি আঈ। মংগল গন জনু দীন্হি দেখাঈ ॥
ছেমকৰী কহ ছেম বিসেষী। স্যামা বাম সুতৰু পৰ দেখী ॥
সনমুখ আযউ দধি অৰু মীনা। কৰ পুস্তক দুই বিপ্ৰ প্ৰবীনা ॥
দো. মংগলময কল্যানময অভিমত ফল দাতাৰ।
জনু সব সাচে হোন হিত ভএ সগুন এক বাৰ ॥ ৩০৩ ॥
মংগল সগুন সুগম সব তাকেং। সগুন ব্ৰহ্ম সুংদৰ সুত জাকেং ॥
ৰাম সৰিস বৰু দুলহিনি সীতা। সমধী দসৰথু জনকু পুনীতা ॥
সুনি অস ব্যাহু সগুন সব নাচে। অব কীন্হে বিৰংচি হম সাঁচে ॥
এহি বিধি কীন্হ বৰাত পযানা। হয গয গাজহিং হনে নিসানা ॥
আৱত জানি ভানুকুল কেতূ। সৰিতন্হি জনক বঁধাএ সেতূ ॥
বীচ বীচ বৰ বাস বনাএ। সুৰপুৰ সৰিস সংপদা ছাএ ॥
অসন সযন বৰ বসন সুহাএ। পাৱহিং সব নিজ নিজ মন ভাএ ॥
নিত নূতন সুখ লখি অনুকূলে। সকল বৰাতিন্হ মংদিৰ ভূলে ॥
দো. আৱত জানি বৰাত বৰ সুনি গহগহে নিসান।
সজি গজ ৰথ পদচৰ তুৰগ লেন চলে অগৱান ॥ ৩০৪ ॥
মাসপাৰাযণ,দসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
কনক কলস ভৰি কোপৰ থাৰা। ভাজন ললিত অনেক প্ৰকাৰা ॥
ভৰে সুধাসম সব পকৱানে। নানা ভাঁতি ন জাহিং বখানে ॥
ফল অনেক বৰ বস্তু সুহাঈং। হৰষি ভেংট হিত ভূপ পঠাঈং ॥
ভূষন বসন মহামনি নানা। খগ মৃগ হয গয বহুবিধি জানা ॥
মংগল সগুন সুগংধ সুহাএ। বহুত ভাঁতি মহিপাল পঠাএ ॥
দধি চিউৰা উপহাৰ অপাৰা। ভৰি ভৰি কাঁৱৰি চলে কহাৰা ॥
অগৱানন্হ জব দীখি বৰাতা।উৰ আনংদু পুলক ভৰ গাতা ॥
দেখি বনাৱ সহিত অগৱানা। মুদিত বৰাতিন্হ হনে নিসানা ॥
দো. হৰষি পৰসপৰ মিলন হিত কছুক চলে বগমেল।
জনু আনংদ সমুদ্ৰ দুই মিলত বিহাই সুবেল ॥ ৩০৫ ॥
বৰষি সুমন সুৰ সুংদৰি গাৱহিং। মুদিত দেৱ দুংদুভীং বজাৱহিং ॥
বস্তু সকল ৰাখীং নৃপ আগেং। বিনয কীন্হ তিন্হ অতি অনুৰাগেং ॥
প্ৰেম সমেত ৰাযঁ সবু লীন্হা। ভৈ বকসীস জাচকন্হি দীন্হা ॥
কৰি পূজা মান্যতা বডাঈ। জনৱাসে কহুঁ চলে লৱাঈ ॥
বসন বিচিত্ৰ পাঁৱডে পৰহীং। দেখি ধনহু ধন মদু পৰিহৰহীং ॥
অতি সুংদৰ দীন্হেউ জনৱাসা। জহঁ সব কহুঁ সব ভাঁতি সুপাসা ॥
জানী সিযঁ বৰাত পুৰ আঈ। কছু নিজ মহিমা প্ৰগটি জনাঈ ॥
হৃদযঁ সুমিৰি সব সিদ্ধি বোলাঈ। ভূপ পহুনঈ কৰন পঠাঈ ॥
দো. সিধি সব সিয আযসু অকনি গঈং জহাঁ জনৱাস।
লিএঁ সংপদা সকল সুখ সুৰপুৰ ভোগ বিলাস ॥ ৩০৬ ॥
নিজ নিজ বাস বিলোকি বৰাতী। সুৰ সুখ সকল সুলভ সব ভাঁতী ॥
বিভৱ ভেদ কছু কোউ ন জানা। সকল জনক কৰ কৰহিং বখানা ॥
সিয মহিমা ৰঘুনাযক জানী। হৰষে হৃদযঁ হেতু পহিচানী ॥
পিতু আগমনু সুনত দোউ ভাঈ। হৃদযঁ ন অতি আনংদু অমাঈ ॥
সকুচন্হ কহি ন সকত গুৰু পাহীং। পিতু দৰসন লালচু মন মাহীং ॥
বিস্ৱামিত্ৰ বিনয বডি দেখী। উপজা উৰ সংতোষু বিসেষী ॥
হৰষি বংধু দোউ হৃদযঁ লগাএ। পুলক অংগ অংবক জল ছাএ ॥
চলে জহাঁ দসৰথু জনৱাসে। মনহুঁ সৰোবৰ তকেউ পিআসে ॥
দো. ভূপ বিলোকে জবহিং মুনি আৱত সুতন্হ সমেত।
উঠে হৰষি সুখসিংধু মহুঁ চলে থাহ সী লেত ॥ ৩০৭ ॥
মুনিহি দংডৱত কীন্হ মহীসা। বাৰ বাৰ পদ ৰজ ধৰি সীসা ॥
কৌসিক ৰাউ লিযে উৰ লাঈ। কহি অসীস পূছী কুসলাঈ ॥
পুনি দংডৱত কৰত দোউ ভাঈ। দেখি নৃপতি উৰ সুখু ন সমাঈ ॥
সুত হিযঁ লাই দুসহ দুখ মেটে। মৃতক সৰীৰ প্ৰান জনু ভেংটে ॥
পুনি বসিষ্ঠ পদ সিৰ তিন্হ নাএ। প্ৰেম মুদিত মুনিবৰ উৰ লাএ ॥
বিপ্ৰ বৃংদ বংদে দুহুঁ ভাঈং। মন ভাৱতী অসীসেং পাঈং ॥
ভৰত সহানুজ কীন্হ প্ৰনামা। লিএ উঠাই লাই উৰ ৰামা ॥
হৰষে লখন দেখি দোউ ভ্ৰাতা। মিলে প্ৰেম পৰিপূৰিত গাতা ॥
দো. পুৰজন পৰিজন জাতিজন জাচক মংত্ৰী মীত।
মিলে জথাবিধি সবহি প্ৰভু পৰম কৃপাল বিনীত ॥ ৩০৮ ॥
ৰামহি দেখি বৰাত জুডানী। প্ৰীতি কি ৰীতি ন জাতি বখানী ॥
নৃপ সমীপ সোহহিং সুত চাৰী। জনু ধন ধৰমাদিক তনুধাৰী ॥
সুতন্হ সমেত দসৰথহি দেখী। মুদিত নগৰ নৰ নাৰি বিসেষী ॥
সুমন বৰিসি সুৰ হনহিং নিসানা। নাকনটীং নাচহিং কৰি গানা ॥
সতানংদ অৰু বিপ্ৰ সচিৱ গন। মাগধ সূত বিদুষ বংদীজন ॥
সহিত বৰাত ৰাউ সনমানা। আযসু মাগি ফিৰে অগৱানা ॥
প্ৰথম বৰাত লগন তেং আঈ। তাতেং পুৰ প্ৰমোদু অধিকাঈ ॥
ব্ৰহ্মানংদু লোগ সব লহহীং। বঢহুঁ দিৱস নিসি বিধি সন কহহীং ॥
দো. ৰামু সীয সোভা অৱধি সুকৃত অৱধি দোউ ৰাজ।
জহঁ জহঁ পুৰজন কহহিং অস মিলি নৰ নাৰি সমাজ ॥ ।৩০৯ ॥
জনক সুকৃত মূৰতি বৈদেহী। দসৰথ সুকৃত ৰামু ধৰেং দেহী ॥
ইন্হ সম কাঁহু ন সিৱ অৱৰাধে। কাহিঁ ন ইন্হ সমান ফল লাধে ॥
ইন্হ সম কোউ ন ভযউ জগ মাহীং। হৈ নহিং কতহূঁ হোনেউ নাহীং ॥
হম সব সকল সুকৃত কৈ ৰাসী। ভএ জগ জনমি জনকপুৰ বাসী ॥
জিন্হ জানকী ৰাম ছবি দেখী। কো সুকৃতী হম সৰিস বিসেষী ॥
পুনি দেখব ৰঘুবীৰ বিআহূ। লেব ভলী বিধি লোচন লাহূ ॥
কহহিং পৰসপৰ কোকিলবযনীং। এহি বিআহঁ বড লাভু সুনযনীং ॥
বডেং ভাগ বিধি বাত বনাঈ। নযন অতিথি হোইহহিং দোউ ভাঈ ॥
দো. বাৰহিং বাৰ সনেহ বস জনক বোলাউব সীয।
লেন আইহহিং বংধু দোউ কোটি কাম কমনীয ॥ ৩১০ ॥
বিবিধ ভাঁতি হোইহি পহুনাঈ। প্ৰিয ন কাহি অস সাসুৰ মাঈ ॥
তব তব ৰাম লখনহি নিহাৰী। হোইহহিং সব পুৰ লোগ সুখাৰী ॥
সখি জস ৰাম লখনকৰ জোটা। তৈসেই ভূপ সংগ দুই ঢোটা ॥
স্যাম গৌৰ সব অংগ সুহাএ। তে সব কহহিং দেখি জে আএ ॥
কহা এক মৈং আজু নিহাৰে। জনু বিৰংচি নিজ হাথ সঁৱাৰে ॥
ভৰতু ৰামহী কী অনুহাৰী। সহসা লখি ন সকহিং নৰ নাৰী ॥
লখনু সত্ৰুসূদনু একৰূপা। নখ সিখ তে সব অংগ অনূপা ॥
মন ভাৱহিং মুখ বৰনি ন জাহীং। উপমা কহুঁ ত্ৰিভুৱন কোউ নাহীং ॥
ছং. উপমা ন কোউ কহ দাস তুলসী কতহুঁ কবি কোবিদ কহৈং।
বল বিনয বিদ্যা সীল সোভা সিংধু ইন্হ সে এই অহৈং ॥
পুৰ নাৰি সকল পসাৰি অংচল বিধিহি বচন সুনাৱহীং ॥
ব্যাহিঅহুঁ চাৰিউ ভাই এহিং পুৰ হম সুমংগল গাৱহীং ॥
সো. কহহিং পৰস্পৰ নাৰি বাৰি বিলোচন পুলক তন।
সখি সবু কৰব পুৰাৰি পুন্য পযোনিধি ভূপ দোউ ॥ ৩১১ ॥
এহি বিধি সকল মনোৰথ কৰহীং। আনঁদ উমগি উমগি উৰ ভৰহীং ॥
জে নৃপ সীয স্ৱযংবৰ আএ। দেখি বংধু সব তিন্হ সুখ পাএ ॥
কহত ৰাম জসু বিসদ বিসালা। নিজ নিজ ভৱন গএ মহিপালা ॥
গএ বীতি কুছ দিন এহি ভাঁতী। প্ৰমুদিত পুৰজন সকল বৰাতী ॥
মংগল মূল লগন দিনু আৱা। হিম ৰিতু অগহনু মাসু সুহাৱা ॥
গ্ৰহ তিথি নখতু জোগু বৰ বাৰূ। লগন সোধি বিধি কীন্হ বিচাৰূ ॥
পঠৈ দীন্হি নাৰদ সন সোঈ। গনী জনক কে গনকন্হ জোঈ ॥
সুনী সকল লোগন্হ যহ বাতা। কহহিং জোতিষী আহিং বিধাতা ॥
দো. ধেনুধূৰি বেলা বিমল সকল সুমংগল মূল।
বিপ্ৰন্হ কহেউ বিদেহ সন জানি সগুন অনুকুল ॥ ৩১২ ॥
উপৰোহিতহি কহেউ নৰনাহা। অব বিলংব কৰ কাৰনু কাহা ॥
সতানংদ তব সচিৱ বোলাএ। মংগল সকল সাজি সব ল্যাএ ॥
সংখ নিসান পনৱ বহু বাজে। মংগল কলস সগুন সুভ সাজে ॥
সুভগ সুআসিনি গাৱহিং গীতা। কৰহিং বেদ ধুনি বিপ্ৰ পুনীতা ॥
লেন চলে সাদৰ এহি ভাঁতী। গএ জহাঁ জনৱাস বৰাতী ॥
কোসলপতি কৰ দেখি সমাজূ। অতি লঘু লাগ তিন্হহি সুৰৰাজূ ॥
ভযউ সমউ অব ধাৰিঅ পাঊ। যহ সুনি পৰা নিসানহিং ঘাঊ ॥
গুৰহি পূছি কৰি কুল বিধি ৰাজা। চলে সংগ মুনি সাধু সমাজা ॥
দো. ভাগ্য বিভৱ অৱধেস কৰ দেখি দেৱ ব্ৰহ্মাদি।
লগে সৰাহন সহস মুখ জানি জনম নিজ বাদি ॥ ৩১৩ ॥
সুৰন্হ সুমংগল অৱসৰু জানা। বৰষহিং সুমন বজাই নিসানা ॥
সিৱ ব্ৰহ্মাদিক বিবুধ বৰূথা। চঢে বিমানন্হি নানা জূথা ॥
প্ৰেম পুলক তন হৃদযঁ উছাহূ। চলে বিলোকন ৰাম বিআহূ ॥
দেখি জনকপুৰু সুৰ অনুৰাগে। নিজ নিজ লোক সবহিং লঘু লাগে ॥
চিতৱহিং চকিত বিচিত্ৰ বিতানা। ৰচনা সকল অলৌকিক নানা ॥
নগৰ নাৰি নৰ ৰূপ নিধানা। সুঘৰ সুধৰম সুসীল সুজানা ॥
তিন্হহি দেখি সব সুৰ সুৰনাৰীং। ভএ নখত জনু বিধু উজিআৰীং ॥
বিধিহি ভযহ আচৰজু বিসেষী। নিজ কৰনী কছু কতহুঁ ন দেখী ॥
দো. সিৱঁ সমুঝাএ দেৱ সব জনি আচৰজ ভুলাহু।
হৃদযঁ বিচাৰহু ধীৰ ধৰি সিয ৰঘুবীৰ বিআহু ॥ ৩১৪ ॥
জিন্হ কৰ নামু লেত জগ মাহীং। সকল অমংগল মূল নসাহীং ॥
কৰতল হোহিং পদাৰথ চাৰী। তেই সিয ৰামু কহেউ কামাৰী ॥
এহি বিধি সংভু সুৰন্হ সমুঝাৱা। পুনি আগেং বৰ বসহ চলাৱা ॥
দেৱন্হ দেখে দসৰথু জাতা। মহামোদ মন পুলকিত গাতা ॥
সাধু সমাজ সংগ মহিদেৱা। জনু তনু ধৰেং কৰহিং সুখ সেৱা ॥
সোহত সাথ সুভগ সুত চাৰী। জনু অপবৰগ সকল তনুধাৰী ॥
মৰকত কনক বৰন বৰ জোৰী। দেখি সুৰন্হ ভৈ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
পুনি ৰামহি বিলোকি হিযঁ হৰষে। নৃপহি সৰাহি সুমন তিন্হ বৰষে ॥
দো. ৰাম ৰূপু নখ সিখ সুভগ বাৰহিং বাৰ নিহাৰি।
পুলক গাত লোচন সজল উমা সমেত পুৰাৰি ॥ ৩১৫ ॥
কেকি কংঠ দুতি স্যামল অংগা। তডিত বিনিংদক বসন সুৰংগা ॥
ব্যাহ বিভূষন বিবিধ বনাএ। মংগল সব সব ভাঁতি সুহাএ ॥
সৰদ বিমল বিধু বদনু সুহাৱন। নযন নৱল ৰাজীৱ লজাৱন ॥
সকল অলৌকিক সুংদৰতাঈ। কহি ন জাই মনহীং মন ভাঈ ॥
বংধু মনোহৰ সোহহিং সংগা। জাত নচাৱত চপল তুৰংগা ॥
ৰাজকুঅঁৰ বৰ বাজি দেখাৱহিং। বংস প্ৰসংসক বিৰিদ সুনাৱহিং ॥
জেহি তুৰংগ পৰ ৰামু বিৰাজে। গতি বিলোকি খগনাযকু লাজে ॥
কহি ন জাই সব ভাঁতি সুহাৱা। বাজি বেষু জনু কাম বনাৱা ॥
ছং. জনু বাজি বেষু বনাই মনসিজু ৰাম হিত অতি সোহঈ।
আপনেং বয বল ৰূপ গুন গতি সকল ভুৱন বিমোহঈ ॥
জগমগত জীনু জৰাৱ জোতি সুমোতি মনি মানিক লগে।
কিংকিনি ললাম লগামু ললিত বিলোকি সুৰ নৰ মুনি ঠগে ॥
দো. প্ৰভু মনসহিং লযলীন মনু চলত বাজি ছবি পাৱ।
ভূষিত উডগন তডিত ঘনু জনু বৰ বৰহি নচাৱ ॥ ৩১৬ ॥
জেহিং বৰ বাজি ৰামু অসৱাৰা। তেহি সাৰদউ ন বৰনৈ পাৰা ॥
সংকৰু ৰাম ৰূপ অনুৰাগে। নযন পংচদস অতি প্ৰিয লাগে ॥
হৰি হিত সহিত ৰামু জব জোহে। ৰমা সমেত ৰমাপতি মোহে ॥
নিৰখি ৰাম ছবি বিধি হৰষানে। আঠই নযন জানি পছিতানে ॥
সুৰ সেনপ উৰ বহুত উছাহূ। বিধি তে ডেৱঢ লোচন লাহূ ॥
ৰামহি চিতৱ সুৰেস সুজানা। গৌতম শ্ৰাপু পৰম হিত মানা ॥
দেৱ সকল সুৰপতিহি সিহাহীং। আজু পুৰংদৰ সম কোউ নাহীং ॥
মুদিত দেৱগন ৰামহি দেখী। নৃপসমাজ দুহুঁ হৰষু বিসেষী ॥
ছং. অতি হৰষু ৰাজসমাজ দুহু দিসি দুংদুভীং বাজহিং ঘনী।
বৰষহিং সুমন সুৰ হৰষি কহি জয জযতি জয ৰঘুকুলমনী ॥
এহি ভাঁতি জানি বৰাত আৱত বাজনে বহু বাজহীং।
ৰানি সুআসিনি বোলি পৰিছনি হেতু মংগল সাজহীং ॥
দো. সজি আৰতী অনেক বিধি মংগল সকল সঁৱাৰি।
চলীং মুদিত পৰিছনি কৰন গজগামিনি বৰ নাৰি ॥ ৩১৭ ॥
বিধুবদনীং সব সব মৃগলোচনি। সব নিজ তন ছবি ৰতি মদু মোচনি ॥
পহিৰেং বৰন বৰন বৰ চীৰা। সকল বিভূষন সজেং সৰীৰা ॥
সকল সুমংগল অংগ বনাএঁ। কৰহিং গান কলকংঠি লজাএঁ ॥
কংকন কিংকিনি নূপুৰ বাজহিং। চালি বিলোকি কাম গজ লাজহিং ॥
বাজহিং বাজনে বিবিধ প্ৰকাৰা। নভ অৰু নগৰ সুমংগলচাৰা ॥
সচী সাৰদা ৰমা ভৱানী। জে সুৰতিয সুচি সহজ সযানী ॥
কপট নাৰি বৰ বেষ বনাঈ। মিলীং সকল ৰনিৱাসহিং জাঈ ॥
কৰহিং গান কল মংগল বানীং। হৰষ বিবস সব কাহুঁ ন জানী ॥
ছং. কো জান কেহি আনংদ বস সব ব্ৰহ্মু বৰ পৰিছন চলী।
কল গান মধুৰ নিসান বৰষহিং সুমন সুৰ সোভা ভলী ॥
আনংদকংদু বিলোকি দূলহু সকল হিযঁ হৰষিত ভঈ ॥
অংভোজ অংবক অংবু উমগি সুঅংগ পুলকাৱলি ছঈ ॥
দো. জো সুখ ভা সিয মাতু মন দেখি ৰাম বৰ বেষু।
সো ন সকহিং কহি কলপ সত সহস সাৰদা সেষু ॥ ৩১৮ ॥
নযন নীৰু হটি মংগল জানী। পৰিছনি কৰহিং মুদিত মন ৰানী ॥
বেদ বিহিত অৰু কুল আচাৰূ। কীন্হ ভলী বিধি সব ব্যৱহাৰূ ॥
পংচ সবদ ধুনি মংগল গানা। পট পাঁৱডে পৰহিং বিধি নানা ॥
কৰি আৰতী অৰঘু তিন্হ দীন্হা। ৰাম গমনু মংডপ তব কীন্হা ॥
দসৰথু সহিত সমাজ বিৰাজে। বিভৱ বিলোকি লোকপতি লাজে ॥
সমযঁ সমযঁ সুৰ বৰষহিং ফূলা। সাংতি পঢহিং মহিসুৰ অনুকূলা ॥
নভ অৰু নগৰ কোলাহল হোঈ। আপনি পৰ কছু সুনই ন কোঈ ॥
এহি বিধি ৰামু মংডপহিং আএ। অৰঘু দেই আসন বৈঠাএ ॥
ছং. বৈঠাৰি আসন আৰতী কৰি নিৰখি বৰু সুখু পাৱহীং ॥
মনি বসন ভূষন ভূৰি ৱাৰহিং নাৰি মংগল গাৱহীং ॥
ব্ৰহ্মাদি সুৰবৰ বিপ্ৰ বেষ বনাই কৌতুক দেখহীং।
অৱলোকি ৰঘুকুল কমল ৰবি ছবি সুফল জীৱন লেখহীং ॥
দো. নাঊ বাৰী ভাট নট ৰাম নিছাৱৰি পাই।
মুদিত অসীসহিং নাই সিৰ হৰষু ন হৃদযঁ সমাই ॥ ৩১৯ ॥
মিলে জনকু দসৰথু অতি প্ৰীতীং। কৰি বৈদিক লৌকিক সব ৰীতীং ॥
মিলত মহা দোউ ৰাজ বিৰাজে। উপমা খোজি খোজি কবি লাজে ॥
লহী ন কতহুঁ হাৰি হিযঁ মানী। ইন্হ সম এই উপমা উৰ আনী ॥
সামধ দেখি দেৱ অনুৰাগে। সুমন বৰষি জসু গাৱন লাগে ॥
জগু বিৰংচি উপজাৱা জব তেং। দেখে সুনে ব্যাহ বহু তব তেং ॥
সকল ভাঁতি সম সাজু সমাজূ। সম সমধী দেখে হম আজূ ॥
দেৱ গিৰা সুনি সুংদৰ সাঁচী। প্ৰীতি অলৌকিক দুহু দিসি মাচী ॥
দেত পাঁৱডে অৰঘু সুহাএ। সাদৰ জনকু মংডপহিং ল্যাএ ॥
ছং. মংডপু বিলোকি বিচীত্ৰ ৰচনাঁ ৰুচিৰতাঁ মুনি মন হৰে ॥
নিজ পানি জনক সুজান সব কহুঁ আনি সিংঘাসন ধৰে ॥
কুল ইষ্ট সৰিস বসিষ্ট পূজে বিনয কৰি আসিষ লহী।
কৌসিকহি পূজত পৰম প্ৰীতি কি ৰীতি তৌ ন পৰৈ কহী ॥
দো. বামদেৱ আদিক ৰিষয পূজে মুদিত মহীস।
দিএ দিব্য আসন সবহি সব সন লহী অসীস ॥ ৩২০ ॥
বহুৰি কীন্হ কোসলপতি পূজা। জানি ঈস সম ভাউ ন দূজা ॥
কীন্হ জোৰি কৰ বিনয বডাঈ। কহি নিজ ভাগ্য বিভৱ বহুতাঈ ॥
পূজে ভূপতি সকল বৰাতী। সমধি সম সাদৰ সব ভাঁতী ॥
আসন উচিত দিএ সব কাহূ। কহৌং কাহ মূখ এক উছাহূ ॥
সকল বৰাত জনক সনমানী। দান মান বিনতী বৰ বানী ॥
বিধি হৰি হৰু দিসিপতি দিনৰাঊ। জে জানহিং ৰঘুবীৰ প্ৰভাঊ ॥
কপট বিপ্ৰ বৰ বেষ বনাএঁ। কৌতুক দেখহিং অতি সচু পাএঁ ॥
পূজে জনক দেৱ সম জানেং। দিএ সুআসন বিনু পহিচানেং ॥
ছং. পহিচান কো কেহি জান সবহিং অপান সুধি ভোৰী ভঈ।
আনংদ কংদু বিলোকি দূলহু উভয দিসি আনঁদ মঈ ॥
সুৰ লখে ৰাম সুজান পূজে মানসিক আসন দএ।
অৱলোকি সীলু সুভাউ প্ৰভু কো বিবুধ মন প্ৰমুদিত ভএ ॥
দো. ৰামচংদ্ৰ মুখ চংদ্ৰ ছবি লোচন চাৰু চকোৰ।
কৰত পান সাদৰ সকল প্ৰেমু প্ৰমোদু ন থোৰ ॥ ৩২১ ॥
সমউ বিলোকি বসিষ্ঠ বোলাএ। সাদৰ সতানংদু সুনি আএ ॥
বেগি কুঅঁৰি অব আনহু জাঈ। চলে মুদিত মুনি আযসু পাঈ ॥
ৰানী সুনি উপৰোহিত বানী। প্ৰমুদিত সখিন্হ সমেত সযানী ॥
বিপ্ৰ বধূ কুলবৃদ্ধ বোলাঈং। কৰি কুল ৰীতি সুমংগল গাঈং ॥
নাৰি বেষ জে সুৰ বৰ বামা। সকল সুভাযঁ সুংদৰী স্যামা ॥
তিন্হহি দেখি সুখু পাৱহিং নাৰীং। বিনু পহিচানি প্ৰানহু তে প্যাৰীং ॥
বাৰ বাৰ সনমানহিং ৰানী। উমা ৰমা সাৰদ সম জানী ॥
সীয সঁৱাৰি সমাজু বনাঈ। মুদিত মংডপহিং চলীং লৱাঈ ॥
ছং. চলি ল্যাই সীতহি সখীং সাদৰ সজি সুমংগল ভামিনীং।
নৱসপ্ত সাজেং সুংদৰী সব মত্ত কুংজৰ গামিনীং ॥
কল গান সুনি মুনি ধ্যান ত্যাগহিং কাম কোকিল লাজহীং।
মংজীৰ নূপুৰ কলিত কংকন তাল গতী বৰ বাজহীং ॥
দো. সোহতি বনিতা বৃংদ মহুঁ সহজ সুহাৱনি সীয।
ছবি ললনা গন মধ্য জনু সুষমা তিয কমনীয ॥ ৩২২ ॥
সিয সুংদৰতা বৰনি ন জাঈ। লঘু মতি বহুত মনোহৰতাঈ ॥
আৱত দীখি বৰাতিন্হ সীতা ॥ ৰূপ ৰাসি সব ভাঁতি পুনীতা ॥
সবহি মনহিং মন কিএ প্ৰনামা। দেখি ৰাম ভএ পূৰনকামা ॥
হৰষে দসৰথ সুতন্হ সমেতা। কহি ন জাই উৰ আনঁদু জেতা ॥
সুৰ প্ৰনামু কৰি বৰসহিং ফূলা। মুনি অসীস ধুনি মংগল মূলা ॥
গান নিসান কোলাহলু ভাৰী। প্ৰেম প্ৰমোদ মগন নৰ নাৰী ॥
এহি বিধি সীয মংডপহিং আঈ। প্ৰমুদিত সাংতি পঢহিং মুনিৰাঈ ॥
তেহি অৱসৰ কৰ বিধি ব্যৱহাৰূ। দুহুঁ কুলগুৰ সব কীন্হ অচাৰূ ॥
ছং. আচাৰু কৰি গুৰ গৌৰি গনপতি মুদিত বিপ্ৰ পুজাৱহীং।
সুৰ প্ৰগটি পূজা লেহিং দেহিং অসীস অতি সুখু পাৱহীং ॥
মধুপৰ্ক মংগল দ্ৰব্য জো জেহি সময মুনি মন মহুঁ চহৈং।
ভৰে কনক কোপৰ কলস সো সব লিএহিং পৰিচাৰক ৰহৈং ॥ ১ ॥
কুল ৰীতি প্ৰীতি সমেত ৰবি কহি দেত সবু সাদৰ কিযো।
এহি ভাঁতি দেৱ পুজাই সীতহি সুভগ সিংঘাসনু দিযো ॥
সিয ৰাম অৱলোকনি পৰসপৰ প্ৰেম কাহু ন লখি পৰৈ ॥
মন বুদ্ধি বৰ বানী অগোচৰ প্ৰগট কবি কৈসেং কৰৈ ॥ ২ ॥
দো. হোম সময তনু ধৰি অনলু অতি সুখ আহুতি লেহিং।
বিপ্ৰ বেষ ধৰি বেদ সব কহি বিবাহ বিধি দেহিং ॥ ৩২৩ ॥
জনক পাটমহিষী জগ জানী। সীয মাতু কিমি জাই বখানী ॥
সুজসু সুকৃত সুখ সুদংৰতাঈ। সব সমেটি বিধি ৰচী বনাঈ ॥
সমউ জানি মুনিবৰন্হ বোলাঈ। সুনত সুআসিনি সাদৰ ল্যাঈ ॥
জনক বাম দিসি সোহ সুনযনা। হিমগিৰি সংগ বনি জনু মযনা ॥
কনক কলস মনি কোপৰ ৰূৰে। সুচি সুংগধ মংগল জল পূৰে ॥
নিজ কৰ মুদিত ৰাযঁ অৰু ৰানী। ধৰে ৰাম কে আগেং আনী ॥
পঢহিং বেদ মুনি মংগল বানী। গগন সুমন ঝৰি অৱসৰু জানী ॥
বৰু বিলোকি দংপতি অনুৰাগে। পায পুনীত পখাৰন লাগে ॥
ছং. লাগে পখাৰন পায পংকজ প্ৰেম তন পুলকাৱলী।
নভ নগৰ গান নিসান জয ধুনি উমগি জনু চহুঁ দিসি চলী ॥
জে পদ সৰোজ মনোজ অৰি উৰ সৰ সদৈৱ বিৰাজহীং।
জে সকৃত সুমিৰত বিমলতা মন সকল কলি মল ভাজহীং ॥ ১ ॥
জে পৰসি মুনিবনিতা লহী গতি ৰহী জো পাতকমঈ।
মকৰংদু জিন্হ কো সংভু সিৰ সুচিতা অৱধি সুৰ বৰনঈ ॥
কৰি মধুপ মন মুনি জোগিজন জে সেই অভিমত গতি লহৈং।
তে পদ পখাৰত ভাগ্যভাজনু জনকু জয জয সব কহৈ ॥ ২ ॥
বৰ কুঅঁৰি কৰতল জোৰি সাখোচাৰু দোউ কুলগুৰ কৰৈং।
ভযো পানিগহনু বিলোকি বিধি সুৰ মনুজ মুনি আঁনদ ভৰৈং ॥
সুখমূল দূলহু দেখি দংপতি পুলক তন হুলস্যো হিযো।
কৰি লোক বেদ বিধানু কন্যাদানু নৃপভূষন কিযো ॥ ৩ ॥
হিমৱংত জিমি গিৰিজা মহেসহি হৰিহি শ্ৰী সাগৰ দঈ।
তিমি জনক ৰামহি সিয সমৰপী বিস্ৱ কল কীৰতি নঈ ॥
ক্যোং কৰৈ বিনয বিদেহু কিযো বিদেহু মূৰতি সাৱঁৰী।
কৰি হোম বিধিৱত গাঁঠি জোৰী হোন লাগী ভাৱঁৰী ॥ ৪ ॥
দো. জয ধুনি বংদী বেদ ধুনি মংগল গান নিসান।
সুনি হৰষহিং বৰষহিং বিবুধ সুৰতৰু সুমন সুজান ॥ ৩২৪ ॥
কুঅঁৰু কুঅঁৰি কল ভাৱঁৰি দেহীং ॥ নযন লাভু সব সাদৰ লেহীং ॥
জাই ন বৰনি মনোহৰ জোৰী। জো উপমা কছু কহৌং সো থোৰী ॥
ৰাম সীয সুংদৰ প্ৰতিছাহীং। জগমগাত মনি খংভন মাহীং ।
মনহুঁ মদন ৰতি ধৰি বহু ৰূপা। দেখত ৰাম বিআহু অনূপা ॥
দৰস লালসা সকুচ ন থোৰী। প্ৰগটত দুৰত বহোৰি বহোৰী ॥
ভএ মগন সব দেখনিহাৰে। জনক সমান অপান বিসাৰে ॥
প্ৰমুদিত মুনিন্হ ভাৱঁৰী ফেৰী। নেগসহিত সব ৰীতি নিবেৰীং ॥
ৰাম সীয সিৰ সেংদুৰ দেহীং। সোভা কহি ন জাতি বিধি কেহীং ॥
অৰুন পৰাগ জলজু ভৰি নীকেং। সসিহি ভূষ অহি লোভ অমী কেং ॥
বহুৰি বসিষ্ঠ দীন্হ অনুসাসন। বৰু দুলহিনি বৈঠে এক আসন ॥
ছং. বৈঠে বৰাসন ৰামু জানকি মুদিত মন দসৰথু ভএ।
তনু পুলক পুনি পুনি দেখি অপনেং সুকৃত সুৰতৰু ফল নএ ॥
ভৰি ভুৱন ৰহা উছাহু ৰাম বিবাহু ভা সবহীং কহা।
কেহি ভাঁতি বৰনি সিৰাত ৰসনা এক যহু মংগলু মহা ॥ ১ ॥
তব জনক পাই বসিষ্ঠ আযসু ব্যাহ সাজ সঁৱাৰি কৈ।
মাঁডৱী শ্ৰুতিকীৰতি উৰমিলা কুঅঁৰি লঈং হঁকাৰি কে ॥
কুসকেতু কন্যা প্ৰথম জো গুন সীল সুখ সোভামঈ।
সব ৰীতি প্ৰীতি সমেত কৰি সো ব্যাহি নৃপ ভৰতহি দঈ ॥ ২ ॥
জানকী লঘু ভগিনী সকল সুংদৰি সিৰোমনি জানি কৈ।
সো তনয দীন্হী ব্যাহি লখনহি সকল বিধি সনমানি কৈ ॥
জেহি নামু শ্ৰুতকীৰতি সুলোচনি সুমুখি সব গুন আগৰী।
সো দঈ ৰিপুসূদনহি ভূপতি ৰূপ সীল উজাগৰী ॥ ৩ ॥
অনুৰুপ বৰ দুলহিনি পৰস্পৰ লখি সকুচ হিযঁ হৰষহীং।
সব মুদিত সুংদৰতা সৰাহহিং সুমন সুৰ গন বৰষহীং ॥
সুংদৰী সুংদৰ বৰন্হ সহ সব এক মংডপ ৰাজহীং।
জনু জীৱ উৰ চাৰিউ অৱস্থা বিমুন সহিত বিৰাজহীং ॥ ৪ ॥
দো. মুদিত অৱধপতি সকল সুত বধুন্হ সমেত নিহাৰি।
জনু পাৰ মহিপাল মনি ক্ৰিযন্হ সহিত ফল চাৰি ॥ ৩২৫ ॥
জসি ৰঘুবীৰ ব্যাহ বিধি বৰনী। সকল কুঅঁৰ ব্যাহে তেহিং কৰনী ॥
কহি ন জাই কছু দাইজ ভূৰী। ৰহা কনক মনি মংডপু পূৰী ॥
কংবল বসন বিচিত্ৰ পটোৰে। ভাঁতি ভাঁতি বহু মোল ন থোৰে ॥
গজ ৰথ তুৰগ দাস অৰু দাসী। ধেনু অলংকৃত কামদুহা সী ॥
বস্তু অনেক কৰিঅ কিমি লেখা। কহি ন জাই জানহিং জিন্হ দেখা ॥
লোকপাল অৱলোকি সিহানে। লীন্হ অৱধপতি সবু সুখু মানে ॥
দীন্হ জাচকন্হি জো জেহি ভাৱা। উবৰা সো জনৱাসেহিং আৱা ॥
তব কৰ জোৰি জনকু মৃদু বানী। বোলে সব বৰাত সনমানী ॥
ছং. সনমানি সকল বৰাত আদৰ দান বিনয বডাই কৈ।
প্ৰমুদিত মহা মুনি বৃংদ বংদে পূজি প্ৰেম লডাই কৈ ॥
সিৰু নাই দেৱ মনাই সব সন কহত কৰ সংপুট কিএঁ।
সুৰ সাধু চাহত ভাউ সিংধু কি তোষ জল অংজলি দিএঁ ॥ ১ ॥
কৰ জোৰি জনকু বহোৰি বংধু সমেত কোসলৰায সোং।
বোলে মনোহৰ বযন সানি সনেহ সীল সুভায সোং ॥
সংবংধ ৰাজন ৰাৱৰেং হম বডে অব সব বিধি ভএ।
এহি ৰাজ সাজ সমেত সেৱক জানিবে বিনু গথ লএ ॥ ২ ॥
এ দাৰিকা পৰিচাৰিকা কৰি পালিবীং কৰুনা নঈ।
অপৰাধু ছমিবো বোলি পঠএ বহুত হৌং ঢীট্যো কঈ ॥
পুনি ভানুকুলভূষন সকল সনমান নিধি সমধী কিএ।
কহি জাতি নহিং বিনতী পৰস্পৰ প্ৰেম পৰিপূৰন হিএ ॥ ৩ ॥
বৃংদাৰকা গন সুমন বৰিসহিং ৰাউ জনৱাসেহি চলে।
দুংদুভী জয ধুনি বেদ ধুনি নভ নগৰ কৌতূহল ভলে ॥
তব সখীং মংগল গান কৰত মুনীস আযসু পাই কৈ।
দূলহ দুলহিনিন্হ সহিত সুংদৰি চলীং কোহবৰ ল্যাই কৈ ॥ ৪ ॥
দো. পুনি পুনি ৰামহি চিতৱ সিয সকুচতি মনু সকুচৈ ন।
হৰত মনোহৰ মীন ছবি প্ৰেম পিআসে নৈন ॥ ৩২৬ ॥
মাসপাৰাযণ, গ্যাৰহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
স্যাম সৰীৰু সুভাযঁ সুহাৱন। সোভা কোটি মনোজ লজাৱন ॥
জাৱক জুত পদ কমল সুহাএ। মুনি মন মধুপ ৰহত জিন্হ ছাএ ॥
পীত পুনীত মনোহৰ ধোতী। হৰতি বাল ৰবি দামিনি জোতী ॥
কল কিংকিনি কটি সূত্ৰ মনোহৰ। বাহু বিসাল বিভূষন সুংদৰ ॥
পীত জনেউ মহাছবি দেঈ। কৰ মুদ্ৰিকা চোৰি চিতু লেঈ ॥
সোহত ব্যাহ সাজ সব সাজে। উৰ আযত উৰভূষন ৰাজে ॥
পিঅৰ উপৰনা কাখাসোতী। দুহুঁ আঁচৰন্হি লগে মনি মোতী ॥
নযন কমল কল কুংডল কানা। বদনু সকল সৌংদৰ্জ নিধানা ॥
সুংদৰ ভৃকুটি মনোহৰ নাসা। ভাল তিলকু ৰুচিৰতা নিৱাসা ॥
সোহত মৌৰু মনোহৰ মাথে। মংগলময মুকুতা মনি গাথে ॥
ছং. গাথে মহামনি মৌৰ মংজুল অংগ সব চিত চোৰহীং।
পুৰ নাৰি সুৰ সুংদৰীং বৰহি বিলোকি সব তিন তোৰহীং ॥
মনি বসন ভূষন ৱাৰি আৰতি কৰহিং মংগল গাৱহিং।
সুৰ সুমন বৰিসহিং সূত মাগধ বংদি সুজসু সুনাৱহীং ॥ ১ ॥
কোহবৰহিং আনে কুঁঅৰ কুঁঅৰি সুআসিনিন্হ সুখ পাই কৈ।
অতি প্ৰীতি লৌকিক ৰীতি লাগীং কৰন মংগল গাই কৈ ॥
লহকৌৰি গৌৰি সিখাৱ ৰামহি সীয সন সাৰদ কহৈং।
ৰনিৱাসু হাস বিলাস ৰস বস জন্ম কো ফলু সব লহৈং ॥ ২ ॥
নিজ পানি মনি মহুঁ দেখিঅতি মূৰতি সুৰূপনিধান কী।
চালতি ন ভুজবল্লী বিলোকনি বিৰহ ভয বস জানকী ॥
কৌতুক বিনোদ প্ৰমোদু প্ৰেমু ন জাই কহি জানহিং অলীং।
বৰ কুঅঁৰি সুংদৰ সকল সখীং লৱাই জনৱাসেহি চলীং ॥ ৩ ॥
তেহি সময সুনিঅ অসীস জহঁ তহঁ নগৰ নভ আনঁদু মহা।
চিৰু জিঅহুঁ জোৰীং চাৰু চাৰযো মুদিত মন সবহীং কহা ॥
জোগীন্দ্ৰ সিদ্ধ মুনীস দেৱ বিলোকি প্ৰভু দুংদুভি হনী।
চলে হৰষি বৰষি প্ৰসূন নিজ নিজ লোক জয জয জয ভনী ॥ ৪ ॥
দো. সহিত বধূটিন্হ কুঅঁৰ সব তব আএ পিতু পাস।
সোভা মংগল মোদ ভৰি উমগেউ জনু জনৱাস ॥ ৩২৭ ॥
পুনি জেৱনাৰ ভঈ বহু ভাঁতী। পঠএ জনক বোলাই বৰাতী ॥
পৰত পাঁৱডে বসন অনূপা। সুতন্হ সমেত গৱন কিযো ভূপা ॥
সাদৰ সবকে পায পখাৰে। জথাজোগু পীঢন্হ বৈঠাৰে ॥
ধোএ জনক অৱধপতি চৰনা। সীলু সনেহু জাই নহিং বৰনা ॥
বহুৰি ৰাম পদ পংকজ ধোএ। জে হৰ হৃদয কমল মহুঁ গোএ ॥
তীনিউ ভাঈ ৰাম সম জানী। ধোএ চৰন জনক নিজ পানী ॥
আসন উচিত সবহি নৃপ দীন্হে। বোলি সূপকাৰী সব লীন্হে ॥
সাদৰ লগে পৰন পনৱাৰে। কনক কীল মনি পান সঁৱাৰে ॥
দো. সূপোদন সুৰভী সৰপি সুংদৰ স্ৱাদু পুনীত।
ছন মহুঁ সব কেং পৰুসি গে চতুৰ সুআৰ বিনীত ॥ ৩২৮ ॥
পংচ কৱল কৰি জেৱন লাগে। গাৰি গান সুনি অতি অনুৰাগে ॥
ভাঁতি অনেক পৰে পকৱানে। সুধা সৰিস নহিং জাহিং বখানে ॥
পৰুসন লগে সুআৰ সুজানা। বিংজন বিবিধ নাম কো জানা ॥
চাৰি ভাঁতি ভোজন বিধি গাঈ। এক এক বিধি বৰনি ন জাঈ ॥
ছৰস ৰুচিৰ বিংজন বহু জাতী। এক এক ৰস অগনিত ভাঁতী ॥
জেৱঁত দেহিং মধুৰ ধুনি গাৰী। লৈ লৈ নাম পুৰুষ অৰু নাৰী ॥
সময সুহাৱনি গাৰি বিৰাজা। হঁসত ৰাউ সুনি সহিত সমাজা ॥
এহি বিধি সবহীং ভৌজনু কীন্হা। আদৰ সহিত আচমনু দীন্হা ॥
দো. দেই পান পূজে জনক দসৰথু সহিত সমাজ।
জনৱাসেহি গৱনে মুদিত সকল ভূপ সিৰতাজ ॥ ৩২৯ ॥
নিত নূতন মংগল পুৰ মাহীং। নিমিষ সৰিস দিন জামিনি জাহীং ॥
বডে ভোৰ ভূপতিমনি জাগে। জাচক গুন গন গাৱন লাগে ॥
দেখি কুঅঁৰ বৰ বধুন্হ সমেতা। কিমি কহি জাত মোদু মন জেতা ॥
প্ৰাতক্ৰিযা কৰি গে গুৰু পাহীং। মহাপ্ৰমোদু প্ৰেমু মন মাহীং ॥
কৰি প্ৰনাম পূজা কৰ জোৰী। বোলে গিৰা অমিঅঁ জনু বোৰী ॥
তুম্হৰী কৃপাঁ সুনহু মুনিৰাজা। ভযউঁ আজু মৈং পূৰনকাজা ॥
অব সব বিপ্ৰ বোলাই গোসাঈং। দেহু ধেনু সব ভাঁতি বনাঈ ॥
সুনি গুৰ কৰি মহিপাল বডাঈ। পুনি পঠএ মুনি বৃংদ বোলাঈ ॥
দো. বামদেউ অৰু দেৱৰিষি বালমীকি জাবালি।
আএ মুনিবৰ নিকৰ তব কৌসিকাদি তপসালি ॥ ৩৩০ ॥
দংড প্ৰনাম সবহি নৃপ কীন্হে। পূজি সপ্ৰেম বৰাসন দীন্হে ॥
চাৰি লচ্ছ বৰ ধেনু মগাঈ। কামসুৰভি সম সীল সুহাঈ ॥
সব বিধি সকল অলংকৃত কীন্হীং। মুদিত মহিপ মহিদেৱন্হ দীন্হীং ॥
কৰত বিনয বহু বিধি নৰনাহূ। লহেউঁ আজু জগ জীৱন লাহূ ॥
পাই অসীস মহীসু অনংদা। লিএ বোলি পুনি জাচক বৃংদা ॥
কনক বসন মনি হয গয স্যংদন। দিএ বূঝি ৰুচি ৰবিকুলনংদন ॥
চলে পঢত গাৱত গুন গাথা। জয জয জয দিনকৰ কুল নাথা ॥
এহি বিধি ৰাম বিআহ উছাহূ। সকই ন বৰনি সহস মুখ জাহূ ॥
দো. বাৰ বাৰ কৌসিক চৰন সীসু নাই কহ ৰাউ।
যহ সবু সুখু মুনিৰাজ তৱ কৃপা কটাচ্ছ পসাউ ॥ ৩৩১ ॥
জনক সনেহু সীলু কৰতূতী। নৃপু সব ভাঁতি সৰাহ বিভূতী ॥
দিন উঠি বিদা অৱধপতি মাগা। ৰাখহিং জনকু সহিত অনুৰাগা ॥
নিত নূতন আদৰু অধিকাঈ। দিন প্ৰতি সহস ভাঁতি পহুনাঈ ॥
নিত নৱ নগৰ অনংদ উছাহূ। দসৰথ গৱনু সোহাই ন কাহূ ॥
বহুত দিৱস বীতে এহি ভাঁতী। জনু সনেহ ৰজু বঁধে বৰাতী ॥
কৌসিক সতানংদ তব জাঈ। কহা বিদেহ নৃপহি সমুঝাঈ ॥
অব দসৰথ কহঁ আযসু দেহূ। জদ্যপি ছাডি ন সকহু সনেহূ ॥
ভলেহিং নাথ কহি সচিৱ বোলাএ। কহি জয জীৱ সীস তিন্হ নাএ ॥
দো. অৱধনাথু চাহত চলন ভীতৰ কৰহু জনাউ।
ভএ প্ৰেমবস সচিৱ সুনি বিপ্ৰ সভাসদ ৰাউ ॥ ৩৩২ ॥
পুৰবাসী সুনি চলিহি বৰাতা। বূঝত বিকল পৰস্পৰ বাতা ॥
সত্য গৱনু সুনি সব বিলখানে। মনহুঁ সাঁঝ সৰসিজ সকুচানে ॥
জহঁ জহঁ আৱত বসে বৰাতী। তহঁ তহঁ সিদ্ধ চলা বহু ভাঁতী ॥
বিবিধ ভাঁতি মেৱা পকৱানা। ভোজন সাজু ন জাই বখানা ॥
ভৰি ভৰি বসহঁ অপাৰ কহাৰা। পঠঈ জনক অনেক সুসাৰা ॥
তুৰগ লাখ ৰথ সহস পচীসা। সকল সঁৱাৰে নখ অৰু সীসা ॥
মত্ত সহস দস সিংধুৰ সাজে। জিন্হহি দেখি দিসিকুংজৰ লাজে ॥
কনক বসন মনি ভৰি ভৰি জানা। মহিষীং ধেনু বস্তু বিধি নানা ॥
দো. দাইজ অমিত ন সকিঅ কহি দীন্হ বিদেহঁ বহোৰি।
জো অৱলোকত লোকপতি লোক সংপদা থোৰি ॥ ৩৩৩ ॥
সবু সমাজু এহি ভাঁতি বনাঈ। জনক অৱধপুৰ দীন্হ পঠাঈ ॥
চলিহি বৰাত সুনত সব ৰানীং। বিকল মীনগন জনু লঘু পানীং ॥
পুনি পুনি সীয গোদ কৰি লেহীং। দেই অসীস সিখাৱনু দেহীং ॥
হোএহু সংতত পিযহি পিআৰী। চিৰু অহিবাত অসীস হমাৰী ॥
সাসু সসুৰ গুৰ সেৱা কৰেহূ। পতি ৰুখ লখি আযসু অনুসৰেহূ ॥
অতি সনেহ বস সখীং সযানী। নাৰি ধৰম সিখৱহিং মৃদু বানী ॥
সাদৰ সকল কুঅঁৰি সমুঝাঈ। ৰানিন্হ বাৰ বাৰ উৰ লাঈ ॥
বহুৰি বহুৰি ভেটহিং মহতাৰীং। কহহিং বিৰংচি ৰচীং কত নাৰীং ॥
দো. তেহি অৱসৰ ভাইন্হ সহিত ৰামু ভানু কুল কেতু।
চলে জনক মংদিৰ মুদিত বিদা কৰাৱন হেতু ॥ ৩৩৪ ॥
চাৰিঅ ভাই সুভাযঁ সুহাএ। নগৰ নাৰি নৰ দেখন ধাএ ॥
কোউ কহ চলন চহত হহিং আজূ। কীন্হ বিদেহ বিদা কৰ সাজূ ॥
লেহু নযন ভৰি ৰূপ নিহাৰী। প্ৰিয পাহুনে ভূপ সুত চাৰী ॥
কো জানৈ কেহি সুকৃত সযানী। নযন অতিথি কীন্হে বিধি আনী ॥
মৰনসীলু জিমি পাৱ পিঊষা। সুৰতৰু লহৈ জনম কৰ ভূখা ॥
পাৱ নাৰকী হৰিপদু জৈসেং। ইন্হ কৰ দৰসনু হম কহঁ তৈসে ॥
নিৰখি ৰাম সোভা উৰ ধৰহূ। নিজ মন ফনি মূৰতি মনি কৰহূ ॥
এহি বিধি সবহি নযন ফলু দেতা। গএ কুঅঁৰ সব ৰাজ নিকেতা ॥
দো. ৰূপ সিংধু সব বংধু লখি হৰষি উঠা ৰনিৱাসু।
কৰহি নিছাৱৰি আৰতী মহা মুদিত মন সাসু ॥ ৩৩৫ ॥
দেখি ৰাম ছবি অতি অনুৰাগীং। প্ৰেমবিবস পুনি পুনি পদ লাগীং ॥
ৰহী ন লাজ প্ৰীতি উৰ ছাঈ। সহজ সনেহু বৰনি কিমি জাঈ ॥
ভাইন্হ সহিত উবটি অন্হৱাএ। ছৰস অসন অতি হেতু জেৱাঁএ ॥
বোলে ৰামু সুঅৱসৰু জানী। সীল সনেহ সকুচময বানী ॥
ৰাউ অৱধপুৰ চহত সিধাএ। বিদা হোন হম ইহাঁ পঠাএ ॥
মাতু মুদিত মন আযসু দেহূ। বালক জানি কৰব নিত নেহূ ॥
সুনত বচন বিলখেউ ৰনিৱাসূ। বোলি ন সকহিং প্ৰেমবস সাসূ ॥
হৃদযঁ লগাই কুঅঁৰি সব লীন্হী। পতিন্হ সৌংপি বিনতী অতি কীন্হী ॥
ছং. কৰি বিনয সিয ৰামহি সমৰপী জোৰি কৰ পুনি পুনি কহৈ।
বলি জাঁউ তাত সুজান তুম্হ কহুঁ বিদিত গতি সব কী অহৈ ॥
পৰিৱাৰ পুৰজন মোহি ৰাজহি প্ৰানপ্ৰিয সিয জানিবী।
তুলসীস সীলু সনেহু লখি নিজ কিংকৰী কৰি মানিবী ॥
সো. তুম্হ পৰিপূৰন কাম জান সিৰোমনি ভাৱপ্ৰিয।
জন গুন গাহক ৰাম দোষ দলন কৰুনাযতন ॥ ৩৩৬ ॥
অস কহি ৰহী চৰন গহি ৰানী। প্ৰেম পংক জনু গিৰা সমানী ॥
সুনি সনেহসানী বৰ বানী। বহুবিধি ৰাম সাসু সনমানী ॥
ৰাম বিদা মাগত কৰ জোৰী। কীন্হ প্ৰনামু বহোৰি বহোৰী ॥
পাই অসীস বহুৰি সিৰু নাঈ। ভাইন্হ সহিত চলে ৰঘুৰাঈ ॥
মংজু মধুৰ মূৰতি উৰ আনী। ভঈ সনেহ সিথিল সব ৰানী ॥
পুনি ধীৰজু ধৰি কুঅঁৰি হঁকাৰী। বাৰ বাৰ ভেটহিং মহতাৰীং ॥
পহুঁচাৱহিং ফিৰি মিলহিং বহোৰী। বঢী পৰস্পৰ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
পুনি পুনি মিলত সখিন্হ বিলগাঈ। বাল বচ্ছ জিমি ধেনু লৱাঈ ॥
দো. প্ৰেমবিবস নৰ নাৰি সব সখিন্হ সহিত ৰনিৱাসু।
মানহুঁ কীন্হ বিদেহপুৰ কৰুনাঁ বিৰহঁ নিৱাসু ॥ ৩৩৭ ॥
সুক সাৰিকা জানকী জ্যাএ। কনক পিংজৰন্হি ৰাখি পঢাএ ॥
ব্যাকুল কহহিং কহাঁ বৈদেহী। সুনি ধীৰজু পৰিহৰই ন কেহী ॥
ভএ বিকল খগ মৃগ এহি ভাঁতি। মনুজ দসা কৈসেং কহি জাতী ॥
বংধু সমেত জনকু তব আএ। প্ৰেম উমগি লোচন জল ছাএ ॥
সীয বিলোকি ধীৰতা ভাগী। ৰহে কহাৱত পৰম বিৰাগী ॥
লীন্হি ৰাঁয উৰ লাই জানকী। মিটী মহামৰজাদ গ্যান কী ॥
সমুঝাৱত সব সচিৱ সযানে। কীন্হ বিচাৰু ন অৱসৰ জানে ॥
বাৰহিং বাৰ সুতা উৰ লাঈ। সজি সুংদৰ পালকীং মগাঈ ॥
দো. প্ৰেমবিবস পৰিৱাৰু সবু জানি সুলগন নৰেস।
কুঁঅৰি চঢাঈ পালকিন্হ সুমিৰে সিদ্ধি গনেস ॥ ৩৩৮ ॥
বহুবিধি ভূপ সুতা সমুঝাঈ। নাৰিধৰমু কুলৰীতি সিখাঈ ॥
দাসীং দাস দিএ বহুতেৰে। সুচি সেৱক জে প্ৰিয সিয কেৰে ॥
সীয চলত ব্যাকুল পুৰবাসী। হোহিং সগুন সুভ মংগল ৰাসী ॥
ভূসুৰ সচিৱ সমেত সমাজা। সংগ চলে পহুঁচাৱন ৰাজা ॥
সময বিলোকি বাজনে বাজে। ৰথ গজ বাজি বৰাতিন্হ সাজে ॥
দসৰথ বিপ্ৰ বোলি সব লীন্হে। দান মান পৰিপূৰন কীন্হে ॥
চৰন সৰোজ ধূৰি ধৰি সীসা। মুদিত মহীপতি পাই অসীসা ॥
সুমিৰি গজাননু কীন্হ পযানা। মংগলমূল সগুন ভএ নানা ॥
দো. সুৰ প্ৰসূন বৰষহি হৰষি কৰহিং অপছৰা গান।
চলে অৱধপতি অৱধপুৰ মুদিত বজাই নিসান ॥ ৩৩৯ ॥
নৃপ কৰি বিনয মহাজন ফেৰে। সাদৰ সকল মাগনে টেৰে ॥
ভূষন বসন বাজি গজ দীন্হে। প্ৰেম পোষি ঠাঢে সব কীন্হে ॥
বাৰ বাৰ বিৰিদাৱলি ভাষী। ফিৰে সকল ৰামহি উৰ ৰাখী ॥
বহুৰি বহুৰি কোসলপতি কহহীং। জনকু প্ৰেমবস ফিৰৈ ন চহহীং ॥
পুনি কহ ভূপতি বচন সুহাএ। ফিৰিঅ মহীস দূৰি বডি আএ ॥
ৰাউ বহোৰি উতৰি ভএ ঠাঢে। প্ৰেম প্ৰবাহ বিলোচন বাঢে ॥
তব বিদেহ বোলে কৰ জোৰী। বচন সনেহ সুধাঁ জনু বোৰী ॥
কৰৌ কৱন বিধি বিনয বনাঈ। মহাৰাজ মোহি দীন্হি বডাঈ ॥
দো. কোসলপতি সমধী সজন সনমানে সব ভাঁতি।
মিলনি পৰসপৰ বিনয অতি প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাতি ॥ ৩৪০ ॥
মুনি মংডলিহি জনক সিৰু নাৱা। আসিৰবাদু সবহি সন পাৱা ॥
সাদৰ পুনি ভেংটে জামাতা। ৰূপ সীল গুন নিধি সব ভ্ৰাতা ॥
জোৰি পংকৰুহ পানি সুহাএ। বোলে বচন প্ৰেম জনু জাএ ॥
ৰাম কৰৌ কেহি ভাঁতি প্ৰসংসা। মুনি মহেস মন মানস হংসা ॥
কৰহিং জোগ জোগী জেহি লাগী। কোহু মোহু মমতা মদু ত্যাগী ॥
ব্যাপকু ব্ৰহ্মু অলখু অবিনাসী। চিদানংদু নিৰগুন গুনৰাসী ॥
মন সমেত জেহি জান ন বানী। তৰকি ন সকহিং সকল অনুমানী ॥
মহিমা নিগমু নেতি কহি কহঈ। জো তিহুঁ কাল একৰস ৰহঈ ॥
দো. নযন বিষয মো কহুঁ ভযউ সো সমস্ত সুখ মূল।
সবই লাভু জগ জীৱ কহঁ ভএঁ ঈসু অনুকুল ॥ ৩৪১ ॥
সবহি ভাঁতি মোহি দীন্হি বডাঈ। নিজ জন জানি লীন্হ অপনাঈ ॥
হোহিং সহস দস সাৰদ সেষা। কৰহিং কলপ কোটিক ভৰি লেখা ॥
মোৰ ভাগ্য ৰাউৰ গুন গাথা। কহি ন সিৰাহিং সুনহু ৰঘুনাথা ॥
মৈ কছু কহউঁ এক বল মোৰেং। তুম্হ ৰীঝহু সনেহ সুঠি থোৰেং ॥
বাৰ বাৰ মাগউঁ কৰ জোৰেং। মনু পৰিহৰৈ চৰন জনি ভোৰেং ॥
সুনি বৰ বচন প্ৰেম জনু পোষে। পূৰনকাম ৰামু পৰিতোষে ॥
কৰি বৰ বিনয সসুৰ সনমানে। পিতু কৌসিক বসিষ্ঠ সম জানে ॥
বিনতী বহুৰি ভৰত সন কীন্হী। মিলি সপ্ৰেমু পুনি আসিষ দীন্হী ॥
দো. মিলে লখন ৰিপুসূদনহি দীন্হি অসীস মহীস।
ভএ পৰস্পৰ প্ৰেমবস ফিৰি ফিৰি নাৱহিং সীস ॥ ৩৪২ ॥
বাৰ বাৰ কৰি বিনয বডাঈ। ৰঘুপতি চলে সংগ সব ভাঈ ॥
জনক গহে কৌসিক পদ জাঈ। চৰন ৰেনু সিৰ নযনন্হ লাঈ ॥
সুনু মুনীস বৰ দৰসন তোৰেং। অগমু ন কছু প্ৰতীতি মন মোৰেং ॥
জো সুখু সুজসু লোকপতি চহহীং। কৰত মনোৰথ সকুচত অহহীং ॥
সো সুখু সুজসু সুলভ মোহি স্ৱামী। সব সিধি তৱ দৰসন অনুগামী ॥
কীন্হি বিনয পুনি পুনি সিৰু নাঈ। ফিৰে মহীসু আসিষা পাঈ ॥
চলী বৰাত নিসান বজাঈ। মুদিত ছোট বড সব সমুদাঈ ॥
ৰামহি নিৰখি গ্ৰাম নৰ নাৰী। পাই নযন ফলু হোহিং সুখাৰী ॥
দো. বীচ বীচ বৰ বাস কৰি মগ লোগন্হ সুখ দেত।
অৱধ সমীপ পুনীত দিন পহুঁচী আই জনেত ॥ ৩৪৩ ॥
হনে নিসান পনৱ বৰ বাজে। ভেৰি সংখ ধুনি হয গয গাজে ॥
ঝাঁঝি বিৰৱ ডিংডমীং সুহাঈ। সৰস ৰাগ বাজহিং সহনাঈ ॥
পুৰ জন আৱত অকনি বৰাতা। মুদিত সকল পুলকাৱলি গাতা ॥
নিজ নিজ সুংদৰ সদন সঁৱাৰে। হাট বাট চৌহট পুৰ দ্ৱাৰে ॥
গলীং সকল অৰগজাঁ সিংচাঈ। জহঁ তহঁ চৌকেং চাৰু পুৰাঈ ॥
বনা বজাৰু ন জাই বখানা। তোৰন কেতু পতাক বিতানা ॥
সফল পূগফল কদলি ৰসালা। ৰোপে বকুল কদংব তমালা ॥
লগে সুভগ তৰু পৰসত ধৰনী। মনিময আলবাল কল কৰনী ॥
দো. বিবিধ ভাঁতি মংগল কলস গৃহ গৃহ ৰচে সঁৱাৰি।
সুৰ ব্ৰহ্মাদি সিহাহিং সব ৰঘুবৰ পুৰী নিহাৰি ॥ ৩৪৪ ॥
ভূপ ভৱন তেহি অৱসৰ সোহা। ৰচনা দেখি মদন মনু মোহা ॥
মংগল সগুন মনোহৰতাঈ। ৰিধি সিধি সুখ সংপদা সুহাঈ ॥
জনু উছাহ সব সহজ সুহাএ। তনু ধৰি ধৰি দসৰথ দসৰথ গৃহঁ ছাএ ॥
দেখন হেতু ৰাম বৈদেহী। কহহু লালসা হোহি ন কেহী ॥
জুথ জূথ মিলি চলীং সুআসিনি। নিজ ছবি নিদৰহিং মদন বিলাসনি ॥
সকল সুমংগল সজেং আৰতী। গাৱহিং জনু বহু বেষ ভাৰতী ॥
ভূপতি ভৱন কোলাহলু হোঈ। জাই ন বৰনি সমউ সুখু সোঈ ॥
কৌসল্যাদি ৰাম মহতাৰীং। প্ৰেম বিবস তন দসা বিসাৰীং ॥
দো. দিএ দান বিপ্ৰন্হ বিপুল পূজি গনেস পুৰাৰী।
প্ৰমুদিত পৰম দৰিদ্ৰ জনু পাই পদাৰথ চাৰি ॥ ৩৪৫ ॥
মোদ প্ৰমোদ বিবস সব মাতা। চলহিং ন চৰন সিথিল ভএ গাতা ॥
ৰাম দৰস হিত অতি অনুৰাগীং। পৰিছনি সাজু সজন সব লাগীং ॥
বিবিধ বিধান বাজনে বাজে। মংগল মুদিত সুমিত্ৰাঁ সাজে ॥
হৰদ দূব দধি পল্লৱ ফূলা। পান পূগফল মংগল মূলা ॥
অচ্ছত অংকুৰ লোচন লাজা। মংজুল মংজৰি তুলসি বিৰাজা ॥
ছুহে পুৰট ঘট সহজ সুহাএ। মদন সকুন জনু নীড বনাএ ॥
সগুন সুংগধ ন জাহিং বখানী। মংগল সকল সজহিং সব ৰানী ॥
ৰচীং আৰতীং বহুত বিধানা। মুদিত কৰহিং কল মংগল গানা ॥
দো. কনক থাৰ ভৰি মংগলন্হি কমল কৰন্হি লিএঁ মাত।
চলীং মুদিত পৰিছনি কৰন পুলক পল্লৱিত গাত ॥ ৩৪৬ ॥
ধূপ ধূম নভু মেচক ভযঊ। সাৱন ঘন ঘমংডু জনু ঠযঊ ॥
সুৰতৰু সুমন মাল সুৰ বৰষহিং। মনহুঁ বলাক অৱলি মনু কৰষহিং ॥
মংজুল মনিময বংদনিৱাৰে। মনহুঁ পাকৰিপু চাপ সঁৱাৰে ॥
প্ৰগটহিং দুৰহিং অটন্হ পৰ ভামিনি। চাৰু চপল জনু দমকহিং দামিনি ॥
দুংদুভি ধুনি ঘন গৰজনি ঘোৰা। জাচক চাতক দাদুৰ মোৰা ॥
সুৰ সুগন্ধ সুচি বৰষহিং বাৰী। সুখী সকল সসি পুৰ নৰ নাৰী ॥
সমউ জানী গুৰ আযসু দীন্হা। পুৰ প্ৰবেসু ৰঘুকুলমনি কীন্হা ॥
সুমিৰি সংভু গিৰজা গনৰাজা। মুদিত মহীপতি সহিত সমাজা ॥
দো. হোহিং সগুন বৰষহিং সুমন সুৰ দুংদুভীং বজাই।
বিবুধ বধূ নাচহিং মুদিত মংজুল মংগল গাই ॥ ৩৪৭ ॥
মাগধ সূত বংদি নট নাগৰ। গাৱহিং জসু তিহু লোক উজাগৰ ॥
জয ধুনি বিমল বেদ বৰ বানী। দস দিসি সুনিঅ সুমংগল সানী ॥
বিপুল বাজনে বাজন লাগে। নভ সুৰ নগৰ লোগ অনুৰাগে ॥
বনে বৰাতী বৰনি ন জাহীং। মহা মুদিত মন সুখ ন সমাহীং ॥
পুৰবাসিংহ তব ৰায জোহাৰে। দেখত ৰামহি ভএ সুখাৰে ॥
কৰহিং নিছাৱৰি মনিগন চীৰা। বাৰি বিলোচন পুলক সৰীৰা ॥
আৰতি কৰহিং মুদিত পুৰ নাৰী। হৰষহিং নিৰখি কুঁঅৰ বৰ চাৰী ॥
সিবিকা সুভগ ওহাৰ উঘাৰী। দেখি দুলহিনিন্হ হোহিং সুখাৰী ॥
দো. এহি বিধি সবহী দেত সুখু আএ ৰাজদুআৰ।
মুদিত মাতু পৰুছনি কৰহিং বধুন্হ সমেত কুমাৰ ॥ ৩৪৮ ॥
কৰহিং আৰতী বাৰহিং বাৰা। প্ৰেমু প্ৰমোদু কহৈ কো পাৰা ॥
ভূষন মনি পট নানা জাতী ॥ কৰহী নিছাৱৰি অগনিত ভাঁতী ॥
বধুন্হ সমেত দেখি সুত চাৰী। পৰমানংদ মগন মহতাৰী ॥
পুনি পুনি সীয ৰাম ছবি দেখী ॥ মুদিত সফল জগ জীৱন লেখী ॥
সখীং সীয মুখ পুনি পুনি চাহী। গান কৰহিং নিজ সুকৃত সৰাহী ॥
বৰষহিং সুমন ছনহিং ছন দেৱা। নাচহিং গাৱহিং লাৱহিং সেৱা ॥
দেখি মনোহৰ চাৰিউ জোৰীং। সাৰদ উপমা সকল ঢঁঢোৰীং ॥
দেত ন বনহিং নিপট লঘু লাগী। একটক ৰহীং ৰূপ অনুৰাগীং ॥
দো. নিগম নীতি কুল ৰীতি কৰি অৰঘ পাঁৱডে দেত।
বধুন্হ সহিত সুত পৰিছি সব চলীং লৱাই নিকেত ॥ ৩৪৯ ॥
চাৰি সিংঘাসন সহজ সুহাএ। জনু মনোজ নিজ হাথ বনাএ ॥
তিন্হ পৰ কুঅঁৰি কুঅঁৰ বৈঠাৰে। সাদৰ পায পুনিত পখাৰে ॥
ধূপ দীপ নৈবেদ বেদ বিধি। পূজে বৰ দুলহিনি মংগলনিধি ॥
বাৰহিং বাৰ আৰতী কৰহীং। ব্যজন চাৰু চামৰ সিৰ ঢৰহীং ॥
বস্তু অনেক নিছাৱৰ হোহীং। ভৰীং প্ৰমোদ মাতু সব সোহীং ॥
পাৱা পৰম তত্ত্ৱ জনু জোগীং। অমৃত লহেউ জনু সংতত ৰোগীং ॥
জনম ৰংক জনু পাৰস পাৱা। অংধহি লোচন লাভু সুহাৱা ॥
মূক বদন জনু সাৰদ ছাঈ। মানহুঁ সমৰ সূৰ জয পাঈ ॥
দো. এহি সুখ তে সত কোটি গুন পাৱহিং মাতু অনংদু ॥
ভাইন্হ সহিত বিআহি ঘৰ আএ ৰঘুকুলচংদু ॥ ৩৫০(ক) ॥
লোক ৰীত জননী কৰহিং বৰ দুলহিনি সকুচাহিং।
মোদু বিনোদু বিলোকি বড ৰামু মনহিং মুসকাহিং ॥ ৩৫০(খ) ॥
দেৱ পিতৰ পূজে বিধি নীকী। পূজীং সকল বাসনা জী কী ॥
সবহিং বংদি মাগহিং বৰদানা। ভাইন্হ সহিত ৰাম কল্যানা ॥
অংতৰহিত সুৰ আসিষ দেহীং। মুদিত মাতু অংচল ভৰি লেংহীং ॥
ভূপতি বোলি বৰাতী লীন্হে। জান বসন মনি ভূষন দীন্হে ॥
আযসু পাই ৰাখি উৰ ৰামহি। মুদিত গএ সব নিজ নিজ ধামহি ॥
পুৰ নৰ নাৰি সকল পহিৰাএ। ঘৰ ঘৰ বাজন লগে বধাএ ॥
জাচক জন জাচহি জোই জোঈ। প্ৰমুদিত ৰাউ দেহিং সোই সোঈ ॥
সেৱক সকল বজনিআ নানা। পূৰন কিএ দান সনমানা ॥
দো. দেংহিং অসীস জোহাৰি সব গাৱহিং গুন গন গাথ।
তব গুৰ ভূসুৰ সহিত গৃহঁ গৱনু কীন্হ নৰনাথ ॥ ৩৫১ ॥
জো বসিষ্ঠ অনুসাসন দীন্হী। লোক বেদ বিধি সাদৰ কীন্হী ॥
ভূসুৰ ভীৰ দেখি সব ৰানী। সাদৰ উঠীং ভাগ্য বড জানী ॥
পায পখাৰি সকল অন্হৱাএ। পূজি ভলী বিধি ভূপ জেৱাঁএ ॥
আদৰ দান প্ৰেম পৰিপোষে। দেত অসীস চলে মন তোষে ॥
বহু বিধি কীন্হি গাধিসুত পূজা। নাথ মোহি সম ধন্য ন দূজা ॥
কীন্হি প্ৰসংসা ভূপতি ভূৰী। ৰানিন্হ সহিত লীন্হি পগ ধূৰী ॥
ভীতৰ ভৱন দীন্হ বৰ বাসু। মন জোগৱত ৰহ নৃপ ৰনিৱাসূ ॥
পূজে গুৰ পদ কমল বহোৰী। কীন্হি বিনয উৰ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
দো. বধুন্হ সমেত কুমাৰ সব ৰানিন্হ সহিত মহীসু।
পুনি পুনি বংদত গুৰ চৰন দেত অসীস মুনীসু ॥ ৩৫২ ॥
বিনয কীন্হি উৰ অতি অনুৰাগেং। সুত সংপদা ৰাখি সব আগেং ॥
নেগু মাগি মুনিনাযক লীন্হা। আসিৰবাদু বহুত বিধি দীন্হা ॥
উৰ ধৰি ৰামহি সীয সমেতা। হৰষি কীন্হ গুৰ গৱনু নিকেতা ॥
বিপ্ৰবধূ সব ভূপ বোলাঈ। চৈল চাৰু ভূষন পহিৰাঈ ॥
বহুৰি বোলাই সুআসিনি লীন্হীং। ৰুচি বিচাৰি পহিৰাৱনি দীন্হীং ॥
নেগী নেগ জোগ সব লেহীং। ৰুচি অনুৰুপ ভূপমনি দেহীং ॥
প্ৰিয পাহুনে পূজ্য জে জানে। ভূপতি ভলী ভাঁতি সনমানে ॥
দেৱ দেখি ৰঘুবীৰ বিবাহূ। বৰষি প্ৰসূন প্ৰসংসি উছাহূ ॥
দো. চলে নিসান বজাই সুৰ নিজ নিজ পুৰ সুখ পাই।
কহত পৰসপৰ ৰাম জসু প্ৰেম ন হৃদযঁ সমাই ॥ ৩৫৩ ॥
সব বিধি সবহি সমদি নৰনাহূ। ৰহা হৃদযঁ ভৰি পূৰি উছাহূ ॥
জহঁ ৰনিৱাসু তহাঁ পগু ধাৰে। সহিত বহূটিন্হ কুঅঁৰ নিহাৰে ॥
লিএ গোদ কৰি মোদ সমেতা। কো কহি সকই ভযউ সুখু জেতা ॥
বধূ সপ্ৰেম গোদ বৈঠাৰীং। বাৰ বাৰ হিযঁ হৰষি দুলাৰীং ॥
দেখি সমাজু মুদিত ৰনিৱাসূ। সব কেং উৰ অনংদ কিযো বাসূ ॥
কহেউ ভূপ জিমি ভযউ বিবাহূ। সুনি হৰষু হোত সব কাহূ ॥
জনক ৰাজ গুন সীলু বডাঈ। প্ৰীতি ৰীতি সংপদা সুহাঈ ॥
বহুবিধি ভূপ ভাট জিমি বৰনী। ৰানীং সব প্ৰমুদিত সুনি কৰনী ॥
দো. সুতন্হ সমেত নহাই নৃপ বোলি বিপ্ৰ গুৰ গ্যাতি।
ভোজন কীন্হ অনেক বিধি ঘৰী পংচ গই ৰাতি ॥ ৩৫৪ ॥
মংগলগান কৰহিং বৰ ভামিনি। ভৈ সুখমূল মনোহৰ জামিনি ॥
অঁচই পান সব কাহূঁ পাএ। স্ত্ৰগ সুগংধ ভূষিত ছবি ছাএ ॥
ৰামহি দেখি ৰজাযসু পাঈ। নিজ নিজ ভৱন চলে সিৰ নাঈ ॥
প্ৰেম প্ৰমোদ বিনোদু বঢাঈ। সমউ সমাজু মনোহৰতাঈ ॥
কহি ন সকহি সত সাৰদ সেসূ। বেদ বিৰংচি মহেস গনেসূ ॥
সো মৈ কহৌং কৱন বিধি বৰনী। ভূমিনাগু সিৰ ধৰই কি ধৰনী ॥
নৃপ সব ভাঁতি সবহি সনমানী। কহি মৃদু বচন বোলাঈ ৰানী ॥
বধূ লৰিকনীং পৰ ঘৰ আঈং। ৰাখেহু নযন পলক কী নাঈ ॥
দো. লৰিকা শ্ৰমিত উনীদ বস সযন কৰাৱহু জাই।
অস কহি গে বিশ্ৰামগৃহঁ ৰাম চৰন চিতু লাই ॥ ৩৫৫ ॥
ভূপ বচন সুনি সহজ সুহাএ। জৰিত কনক মনি পলঁগ ডসাএ ॥
সুভগ সুৰভি পয ফেন সমানা। কোমল কলিত সুপেতীং নানা ॥
উপবৰহন বৰ বৰনি ন জাহীং। স্ত্ৰগ সুগংধ মনিমংদিৰ মাহীং ॥
ৰতনদীপ সুঠি চাৰু চঁদোৱা। কহত ন বনই জান জেহিং জোৱা ॥
সেজ ৰুচিৰ ৰচি ৰামু উঠাএ। প্ৰেম সমেত পলঁগ পৌঢাএ ॥
অগ্যা পুনি পুনি ভাইন্হ দীন্হী। নিজ নিজ সেজ সযন তিন্হ কীন্হী ॥
দেখি স্যাম মৃদু মংজুল গাতা। কহহিং সপ্ৰেম বচন সব মাতা ॥
মাৰগ জাত ভযাৱনি ভাৰী। কেহি বিধি তাত তাডকা মাৰী ॥
দো. ঘোৰ নিসাচৰ বিকট ভট সমৰ গনহিং নহিং কাহু ॥
মাৰে সহিত সহায কিমি খল মাৰীচ সুবাহু ॥ ৩৫৬ ॥
মুনি প্ৰসাদ বলি তাত তুম্হাৰী। ঈস অনেক কৰৱৰেং টাৰী ॥
মখ ৰখৱাৰী কৰি দুহুঁ ভাঈ। গুৰু প্ৰসাদ সব বিদ্যা পাঈ ॥
মুনিতয তৰী লগত পগ ধূৰী। কীৰতি ৰহী ভুৱন ভৰি পূৰী ॥
কমঠ পীঠি পবি কূট কঠোৰা। নৃপ সমাজ মহুঁ সিৱ ধনু তোৰা ॥
বিস্ৱ বিজয জসু জানকি পাঈ। আএ ভৱন ব্যাহি সব ভাঈ ॥
সকল অমানুষ কৰম তুম্হাৰে। কেৱল কৌসিক কৃপাঁ সুধাৰে ॥
আজু সুফল জগ জনমু হমাৰা। দেখি তাত বিধুবদন তুম্হাৰা ॥
জে দিন গএ তুম্হহি বিনু দেখেং। তে বিৰংচি জনি পাৰহিং লেখেং ॥
দো. ৰাম প্ৰতোষীং মাতু সব কহি বিনীত বৰ বৈন।
সুমিৰি সংভু গুৰ বিপ্ৰ পদ কিএ নীদবস নৈন ॥ ৩৫৭ ॥
নীদউঁ বদন সোহ সুঠি লোনা। মনহুঁ সাঁঝ সৰসীৰুহ সোনা ॥
ঘৰ ঘৰ কৰহিং জাগৰন নাৰীং। দেহিং পৰসপৰ মংগল গাৰীং ॥
পুৰী বিৰাজতি ৰাজতি ৰজনী। ৰানীং কহহিং বিলোকহু সজনী ॥
সুংদৰ বধুন্হ সাসু লৈ সোঈ। ফনিকন্হ জনু সিৰমনি উৰ গোঈ ॥
প্ৰাত পুনীত কাল প্ৰভু জাগে। অৰুনচূড বৰ বোলন লাগে ॥
বংদি মাগধন্হি গুনগন গাএ। পুৰজন দ্ৱাৰ জোহাৰন আএ ॥
বংদি বিপ্ৰ সুৰ গুৰ পিতু মাতা। পাই অসীস মুদিত সব ভ্ৰাতা ॥
জননিন্হ সাদৰ বদন নিহাৰে। ভূপতি সংগ দ্ৱাৰ পগু ধাৰে ॥
দো. কীন্হ সৌচ সব সহজ সুচি সৰিত পুনীত নহাই।
প্ৰাতক্ৰিযা কৰি তাত পহিং আএ চাৰিউ ভাই ॥ ৩৫৮ ॥
নৱান্হপাৰাযণ,তীসৰা ৱিশ্ৰাম
ভূপ বিলোকি লিএ উৰ লাঈ। বৈঠৈ হৰষি ৰজাযসু পাঈ ॥
দেখি ৰামু সব সভা জুডানী। লোচন লাভ অৱধি অনুমানী ॥
পুনি বসিষ্টু মুনি কৌসিক আএ। সুভগ আসনন্হি মুনি বৈঠাএ ॥
সুতন্হ সমেত পূজি পদ লাগে। নিৰখি ৰামু দোউ গুৰ অনুৰাগে ॥
কহহিং বসিষ্টু ধৰম ইতিহাসা। সুনহিং মহীসু সহিত ৰনিৱাসা ॥
মুনি মন অগম গাধিসুত কৰনী। মুদিত বসিষ্ট বিপুল বিধি বৰনী ॥
বোলে বামদেউ সব সাঁচী। কীৰতি কলিত লোক তিহুঁ মাচী ॥
সুনি আনংদু ভযউ সব কাহূ। ৰাম লখন উৰ অধিক উছাহূ ॥
দো. মংগল মোদ উছাহ নিত জাহিং দিৱস এহি ভাঁতি।
উমগী অৱধ অনংদ ভৰি অধিক অধিক অধিকাতি ॥ ৩৫৯ ॥
সুদিন সোধি কল কংকন ছৌৰে। মংগল মোদ বিনোদ ন থোৰে ॥
নিত নৱ সুখু সুৰ দেখি সিহাহীং। অৱধ জন্ম জাচহিং বিধি পাহীং ॥
বিস্ৱামিত্ৰু চলন নিত চহহীং। ৰাম সপ্ৰেম বিনয বস ৰহহীং ॥
দিন দিন সযগুন ভূপতি ভাঊ। দেখি সৰাহ মহামুনিৰাঊ ॥
মাগত বিদা ৰাউ অনুৰাগে। সুতন্হ সমেত ঠাঢ ভে আগে ॥
নাথ সকল সংপদা তুম্হাৰী। মৈং সেৱকু সমেত সুত নাৰী ॥
কৰব সদা লৰিকনঃ পৰ ছোহূ। দৰসন দেত ৰহব মুনি মোহূ ॥
অস কহি ৰাউ সহিত সুত ৰানী। পৰেউ চৰন মুখ আৱ ন বানী ॥
দীন্হ অসীস বিপ্ৰ বহু ভাঁতী। চলে ন প্ৰীতি ৰীতি কহি জাতী ॥
ৰামু সপ্ৰেম সংগ সব ভাঈ। আযসু পাই ফিৰে পহুঁচাঈ ॥
দো. ৰাম ৰূপু ভূপতি ভগতি ব্যাহু উছাহু অনংদু।
জাত সৰাহত মনহিং মন মুদিত গাধিকুলচংদু ॥ ৩৬০ ॥
বামদেৱ ৰঘুকুল গুৰ গ্যানী। বহুৰি গাধিসুত কথা বখানী ॥
সুনি মুনি সুজসু মনহিং মন ৰাঊ। বৰনত আপন পুন্য প্ৰভাঊ ॥
বহুৰে লোগ ৰজাযসু ভযঊ। সুতন্হ সমেত নৃপতি গৃহঁ গযঊ ॥
জহঁ তহঁ ৰাম ব্যাহু সবু গাৱা। সুজসু পুনীত লোক তিহুঁ ছাৱা ॥
আএ ব্যাহি ৰামু ঘৰ জব তেং। বসই অনংদ অৱধ সব তব তেং ॥
প্ৰভু বিবাহঁ জস ভযউ উছাহূ। সকহিং ন বৰনি গিৰা অহিনাহূ ॥
কবিকুল জীৱনু পাৱন জানী ॥ ৰাম সীয জসু মংগল খানী ॥
তেহি তে মৈং কছু কহা বখানী। কৰন পুনীত হেতু নিজ বানী ॥
ছং. নিজ গিৰা পাৱনি কৰন কাৰন ৰাম জসু তুলসী কহ্যো।
ৰঘুবীৰ চৰিত অপাৰ বাৰিধি পাৰু কবি কৌনেং লহ্যো ॥
উপবীত ব্যাহ উছাহ মংগল সুনি জে সাদৰ গাৱহীং।
বৈদেহি ৰাম প্ৰসাদ তে জন সৰ্বদা সুখু পাৱহীং ॥
সো. সিয ৰঘুবীৰ বিবাহু জে সপ্ৰেম গাৱহিং সুনহিং।
তিন্হ কহুঁ সদা উছাহু মংগলাযতন ৰাম জসু ॥ ৩৬১ ॥
ইতি শ্ৰীমদ্ৰামচৰিতমানসে সকলকলিকলুষবিধ্ৱংসনে
প্ৰথমঃ সোপানঃ সমাপ্তঃ।
(বালকাণ্ড সমাপ্ত)