Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧.૧૩

(Srimad Bhagavatam Canto 1, Chapter 13 — Dhṛtarāṣṭra Leaves Home at Vidura's Word in Gujarati)

Vyasa

Also known as vidurastirthayatrayam maitreyadatmano gatim

Dhṛtarāṣṭra Leaves Home at Vidura's Word. Śrīmad Bhāgavatam Canto 1, Chapter 13 — 60 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

સૂત ઉવાચ
વિદુરસ્તીર્થયાત્રાયાં મૈત્રેયાદાત્મનો ગતિમ્ ।
જ્ઞાત્વાગાદ્ધાસ્તિનપુરં તયાવાપ્તવિવિત્સિતઃ ॥ ૧ ॥
યાવતઃ કૃતવાન્ પ્રશ્નાન્ ક્ષત્તા કૌષારવાગ્રતઃ ।
જાતૈકભક્તિર્ગોવિન્દે તેભ્યશ્ચોપરરામ હ ॥ ૨ ॥
તં બન્ધુમાગતં દૃષ્ટ્વા ધર્મપુત્રઃ સહાનુજઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રો યુયુત્સુશ્ચ સૂતઃ શારદ્વતઃ પૃથા ॥ ૩ ॥
ગાન્ધારી દ્રૌપદી બ્રહ્મન્ સુભદ્રા ચોત્તરા કૃપી ।
અન્યાશ્ચ જામયઃ પાણ્ડોર્જ્ઞાતયઃ સસુતાઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૪ ॥
પ્રત્યુજ્જગ્મુઃ પ્રહર્ષેણ પ્રાણં તન્વ ઇવાગતમ્ ।
અભિસઙ્ગમ્ય વિધિવત્ પરિષ્વઙ્ગાભિવાદનૈઃ ॥ ૫ ॥
મુમુચુઃ પ્રેમબાષ્પૌઘં વિરહૌત્કણ્ઠ્યકાતરાઃ ।
રાજા તમર્હયાઞ્ચક્રે કૃતાસનપરિગ્રહમ્ ॥ ૬ ॥
તં ભુક્તવન્તં વિશ્રાન્તમાસીનં સુખમાસને ।
પ્રશ્રયાવનતો રાજા પ્રાહ તેષાં ચ શૃણ્વતામ્ ॥ ૭ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
અપિ સ્મરથ નો યુષ્મત્પક્ષચ્છાયાસમેધિતાન્ ।
વિપદ્ગણાદ્વિષાગ્ન્યાદેર્મોચિતા યત્સમાતૃકાઃ ॥ ૮ ॥
કયા વૃત્ત્યા વર્તિતં વશ્ચરદ્ભિઃ ક્ષિતિમણ્ડલમ્ ।
તીર્થાનિ ક્ષેત્રમુખ્યાનિ સેવિતાનીહ ભૂતલે ॥ ૯ ॥
ભવદ્વિધા ભાગવતાસ્તીર્થભૂતાઃ સ્વયં વિભો ।
તીર્થીકુર્વન્તિ તીર્થાનિ સ્વાન્તઃસ્થેન ગદાભૃતા ॥ ૧૦ ॥
અપિ નઃ સુહૃદસ્તાત બાન્ધવાઃ કૃષ્ણદેવતાઃ ।
દૃષ્ટાઃ શ્રુતા વા યદવઃ સ્વપુર્યાં સુખમાસતે ॥ ૧૧ ॥
ઇત્યુક્તો ધર્મરાજેન સર્વં તત્ સમવર્ણયત્ ।
યથાનુભૂતં
ક્રમશો વિના યદુકુલક્ષયમ્ ॥ ૧૨ ॥
નન્વપ્રિયં દુર્વિષહં નૃણાં
સ્વયમુપસ્થિતમ્ ।
નાવેદયત્ સકરુણો દુઃખિતાન્ દ્રષ્ટુમક્ષમઃ ॥ ૧૩ ॥
કઞ્ચિત્કાલમથાવાત્સીત્સત્કૃતો દેવવત્સુખમ્ ।
ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય શ્રેયસ્કૃત્સર્વેષાં સુખમાવહન્ ॥ ૧૪ ॥
અબિભ્રદર્યમા દણ્ડં યથાવદઘકારિષુ ।
યાવદ્દધાર શૂદ્રત્વં શાપાદ્વર્ષશતં યમઃ ॥ ૧૫ ॥
યુધિષ્ઠિરો લબ્ધરાજ્યો દૃષ્ટ્વા પૌત્રં કુલન્ધરમ્ ।
ભ્રાતૃભિર્લોકપાલાભૈર્મુમુદે પરયા શ્રિયા ॥ ૧૬ ॥
એવં ગૃહેષુ સક્તાનાં પ્રમત્તાનાં તદીહયા ।
અત્યક્રામદવિજ્ઞાતઃ કાલઃ પરમદુસ્તરઃ ॥ ૧૭ ॥
વિદુરસ્તદભિપ્રેત્ય ધૃતરાષ્ટ્રમભાષત ।
રાજન્નિર્ગમ્યતાં શીઘ્રં પશ્યેદં ભયમાગતમ્ ॥ ૧૮ ॥
પ્રતિક્રિયા ન યસ્યેહ કુતશ્ચિત્કર્હિચિત્પ્રભો ।
સ એષ ભગવાન્ કાલઃ સર્વેષાં નઃ સમાગતઃ ॥ ૧૯ ॥
યેન ચૈવાભિપન્નોઽયં પ્રાણૈઃ પ્રિયતમૈરપિ ।
જનઃ સદ્યો વિયુજ્યેત કિમુતાન્યૈર્ધનાદિભિઃ ॥ ૨૦ ॥
પિતૃભ્રાતૃસુહૃત્પુત્રા હતાસ્તે વિગતં વયમ્ ।
આત્મા ચ જરયા ગ્રસ્તઃ પરગેહમુપાસસે ॥ ૨૧ ॥
અન્ધઃ પુરૈવ વધિરો મન્દપ્રજ્ઞાશ્ચ સામ્પ્રતમ્ ।
વિશીર્ણદન્તો મન્દાગ્નિઃ સરાગઃ કફમુદ્વહન્ ॥ ૨૨ ॥
અહો મહીયસી જન્તોર્જીવિતાશા યથા ભવાન્ ।
ભીમાપવર્જિતં
પિણ્ડમાદત્તે ગૃહપાલવત્ ॥ ૨૩ ॥
અગ્નિર્નિસૃષ્ટો દત્તશ્ચ ગરો દારાશ્ચ
દૂષિતાઃ ।
હૃતં ક્ષેત્રં ધનં યેષાં તદ્દત્તૈરસુભિઃ કિયત્ ॥ ૨૪ ॥
તસ્યાપિ તવ દેહોઽયં કૃપણસ્ય જિજીવિષોઃ ।
પરૈત્યનિચ્છતો જીર્ણો જરયા વાસસી ઇવ ॥ ૨૫ ॥
ગતસ્વાર્થમિમં દેહં વિરક્તો મુક્તબન્ધનઃ ।
અવિજ્ઞાતગતિર્જહ્યાત્ સ વૈ ધીર ઉદાહૃતઃ ॥ ૨૬ ॥
યઃ સ્વકાત્પરતો વેહ જાતનિર્વેદ આત્મવાન્ ।
હૃદિ કૃત્વા હરિં ગેહાત્પ્રવ્રજેત્સ નરોત્તમઃ ॥ ૨૭ ॥
અથોદીચીં દિશં યાતુ સ્વૈરજ્ઞાતગતિર્ભવાન્ ।
ઇતોઽર્વાક્પ્રાયશઃ કાલઃ પુંસાં ગુણવિકર્ષણઃ ॥ ૨૮ ॥
એવં રાજા વિદુરેણાનુજેન
પ્રજ્ઞાચક્ષુર્બોધિત આજમીઢઃ ।
છિત્ત્વા સ્વેષુ સ્નેહપાશાન્દ્રઢિમ્નો
નિશ્ચક્રામ ભ્રાતૃસન્દર્શિતાધ્વા ॥ ૨૯ ॥
પતિં પ્રયાન્તં સુબલસ્ય પુત્રી
પતિવ્રતા ચાનુજગામ સાધ્વી ।
હિમાલયં ન્યસ્તદણ્ડપ્રહર્ષં
મનસ્વિનામિવ સત્સમ્પ્રહારઃ ॥ ૩૦ ॥
અજાતશત્રુઃ કૃતમૈત્રો હુતાગ્નિ-
ર્વિપ્રાન્નત્વા
તિલગોભૂમિરુક્મૈઃ ।
ગૃહં પ્રવિષ્ટો ગુરુવન્દનાય
ન ચાપશ્યત્પિતરૌ
સૌબલીં ચ ॥ ૩૧ ॥
તત્ર સઞ્જયમાસીનં પપ્રચ્છોદ્વિગ્નમાનસઃ ।
ગાવલ્ગણે ક્વ નસ્તાતો વૃદ્ધો હીનશ્ચ નેત્રયોઃ ॥ ૩૨ ॥
અમ્બા ચ હતપુત્રાર્તા પિતૃવ્યઃ ક્વ ગતઃ સુહૃત્ ।
અપિ મય્યકૃતપ્રજ્ઞે હતબન્ધુઃ સ ભાર્યયા ।
આશંસમાનઃ શમલં ગઙ્ગાયાં દુઃખિતોઽપતત્ ॥ ૩૩ ॥
પિતર્યુપરતે પાણ્ડૌ સર્વાન્નઃ સુહૃદઃ શિશૂન્ ।
અરક્ષતાં વ્યસનતઃ પિતૃવ્યૌ ક્વ ગતાવિતઃ ॥ ૩૪ ॥
સૂત ઉવાચ
કૃપયા સ્નેડહવૈક્લવ્યાત્સૂતો વિરહકર્શિતઃ ।
આત્મેશ્વરમચક્ષાણો ન પ્રત્યાહાતિપીડિતઃ ॥ ૩૫ ॥
વિમૃજ્યાશ્રૂણિ પાણિભ્યાં
વિષ્ટભ્યાત્માનમાત્મના ।
અજાતશત્રું પ્રત્યૂચે પ્રભોઃ પાદાવનુસ્મરન્ ॥ ૩૬ ॥
સઞ્જય ઉવાચ
નાહં વેદ વ્યવસિતં પિત્રોર્વઃ કુલનન્દન ।
ગાન્ધાર્યા
વા મહાબાહો મુષિતોઽસ્મિ મહાત્મભિઃ ॥ ૩૭ ॥
અથાજગામ ભગવાન્ નારદઃ સહતુમ્બુરુઃ ।
પ્રત્યુત્થાયાભિવાદ્યાહ સાનુજોઽભ્યર્ચયન્મુનિમ્ ॥ ૩૮ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
નાહં વેદ ગતિં પિત્રોર્ભગવન્ ક્વ
ગતાવિતઃ ।
અમ્બા વા હતપુત્રાર્તા ક્વ ગતા ચ તપસ્વિની ॥ ૩૯ ॥
કર્ણધાર ઇવાપારે ભગવાન્ પારદર્શકઃ ।
અથાબભાષે
ભગવાન્ નારદો મુનિસત્તમઃ ॥ ૪૦ ॥
નારદ ઉવાચ
મા કઞ્ચન શુચો રાજન્ યદીશ્વરવશં જગત્ ।
લોકાઃ સપાલા યસ્યેમે વહન્તિ બલિમીશિતુઃ ।
સ સંયુનક્તિ ભૂતાનિ સ એવ વિયુનક્તિ ચ ॥ ૪૧ ॥
યથા ગાવો નસિ પ્રોતાસ્તન્ત્યાં બદ્ધાશ્ચ દામભિઃ ।
વાક્તન્ત્યાં નામભિર્બદ્ધા વહન્તિ બલિમીશિતુઃ ॥ ૪૨ ॥
યથા ક્રીડોપસ્કરાણાં સંયોગવિગમાવિહ ।
ઇચ્છયા ક્રીડિતુઃ સ્યાતાં તથૈવેશેચ્છયા નૃણામ્ ॥ ૪૩ ॥
યન્મન્યસે ધ્રુવં લોકમધ્રુવં વા ન ચોભયમ્ ।
સર્વથા ન હિ શોચ્યાસ્તે સ્નેહાદન્યત્ર મોહજાત્ ॥ ૪૪ ॥
તસ્માજ્જહ્યઙ્ગ વૈક્લવ્યમજ્ઞાનકૃતમાત્મનઃ ।
કથં ત્વનાથાઃ કૃપણા વર્તેરંસ્તે ચ માં વિના ॥ ૪૫ ॥
કાલકર્મગુણાધીનો દેહોઽયં પાઞ્ચભૌતિકઃ ।
કથમન્યાંસ્તુ ગોપાયેત્સર્પગ્રસ્તો યથા પરમ્ ॥ ૪૬ ॥
અહસ્તાનિ સહસ્તાનામપદાનિ ચતુષ્પદામ્ ।
ફલ્ગૂનિ તત્ર મહતાં જીવો જીવસ્ય જીવનમ્ ॥ ૪૭ ॥
તદિદં ભગવાન્ રાજન્નેક આત્માત્મનાં સ્વદૃક્ ।
અન્તરોઽનન્તરો ભાતિ પશ્ય તં માયયોરુધા ॥ ૪૮ ॥
સોઽયમદ્ય મહારાજ ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ ।
કાલરૂપોઽવતીર્ણોઽસ્યામભાવાય સુરદ્વિષામ્ ॥ ૪૯ ॥
નિષ્પાદિતં દેવકૃત્યમવશેષં પ્રતીક્ષતે ।
તાવદ્ યૂયમવેક્ષધ્વં ભવેદ્ યાવદિહેશ્વરઃ ॥ ૫૦ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહ ભ્રાત્રા ગાન્ધાર્યા ચ સ્વભાર્યયા ।
દક્ષિણેન હિમવત ઋષીણામાશ્રમં ગતઃ ॥ ૫૧ ॥
સ્રોતોભિઃ સપ્તભિર્યા વૈ સ્વર્ધુની સપ્તધા વ્યધાત્ ।
સપ્તાનાં પ્રીતયે નાના સપ્તસ્રોતઃ પ્રચક્ષતે ॥ ૫૨ ॥
સ્નાત્વાનુસવનં તસ્મિન્હુત્વા ચાગ્નીન્યથાવિધિ ।
અબ્ભક્ષ ઉપશાન્તાત્મા સ આસ્તે વિગતૈષણઃ ॥ ૫૩ ॥
જિતાસનો જિતશ્વાસઃ પ્રત્યાહૃતષડિન્દ્રિયઃ ।
હરિભાવનયા ધ્વસ્તરજઃસત્ત્વતમોમલઃ ॥ ૫૪ ॥
વિજ્ઞાનાત્મનિ સંયોજ્ય ક્ષેત્રજ્ઞે પ્રવિલાપ્ય તમ્ ।
બ્રહ્મણ્યાત્માનમાધારે ઘટામ્બરમિવામ્બરે ॥ ૫૫ ॥
ધ્વસ્તમાયાગુણોદર્કો નિરુદ્ધકરણાશયઃ ।
નિવર્તિતાખિલાહાર આસ્તે સ્થાણુરિવાચલઃ ।
તસ્યાન્તરાયો મૈવાભૂઃ સન્ન્યસ્તાખિલકર્મણઃ ॥ ૫૬ ॥
સ વા અદ્યતનાદ્ રાજન્ પરતઃ પઞ્ચમેઽહનિ ।
કલેવરં હાસ્યતિ સ્વં તચ્ચ ભસ્મીભવિષ્યતિ ॥ ૫૭ ॥
દહ્યમાનેઽગ્નિભિર્દેહે પત્યુઃ પત્ની સહોટજે ।
બહિઃ સ્થિતા પતિં સાધ્વી તમગ્નિમનુ વેક્ષ્યતિ ॥ ૫૮ ॥
વિદુરસ્તુ તદાશ્ચર્યં નિશામ્ય કુરુનન્દન ।
હર્ષશોકયુતસ્તસ્માદ્ ગન્તા તીર્થનિષેવકઃ ॥ ૫૯ ॥
ઇત્યુક્ત્વાથારુહત્ સ્વર્ગં નારદઃ સહતુમ્બુરુઃ ।
યુધિષ્ઠિરો વચસ્તસ્ય હૃદિ કૃત્વાજહાચ્છુચઃ ॥ ૬૦ ॥

Explore More