সূত উৱাচ
সম্প্ৰস্থিতে দ্ৱাৰকাযাং জিষ্ণৌ বন্ধুদিদৃক্ষযা ।
জ্ঞাতুং চ পুণ্যশ্লোকস্য কৃষ্ণস্য চ ৱিচেষ্টিতম্ ॥ ১ ॥
সম্প্ৰস্থিতে দ্ৱাৰকাযাং জিষ্ণৌ বন্ধুদিদৃক্ষযা ।
জ্ঞাতুং চ পুণ্যশ্লোকস্য কৃষ্ণস্য চ ৱিচেষ্টিতম্ ॥ ১ ॥
ৱ্যতীতাঃ কতিচিন্মাসাস্তদা নাযাত্ততোঽৰ্জুনঃ ।
দদৰ্শ ঘোৰৰূপাণি নিমিত্তানি কুৰূদ্ৱহঃ ॥ ২ ॥
দদৰ্শ ঘোৰৰূপাণি নিমিত্তানি কুৰূদ্ৱহঃ ॥ ২ ॥
কালস্য চ গতিং ৰৌদ্ৰাং ৱিপৰ্যস্তৰ্তুধৰ্মিণঃ ।
পাপীযসীং নৃণাং ৱাৰ্তাং ক্ৰোধলোভানৃতাত্মনাম্ ॥ ৩ ॥
পাপীযসীং নৃণাং ৱাৰ্তাং ক্ৰোধলোভানৃতাত্মনাম্ ॥ ৩ ॥
জিহ্মপ্ৰাযং ৱ্যৱহৃতং শাঠ্যমিশ্ৰং চ সৌহৃদম্ ।
পিতৃমাতৃসুহৃদ্ভ্ৰাতৃদম্পতীনাং চ কল্কনম্ ॥ ৪ ॥
পিতৃমাতৃসুহৃদ্ভ্ৰাতৃদম্পতীনাং চ কল্কনম্ ॥ ৪ ॥
নিমিত্তান্যত্যৰিষ্টানি কালে ত্ৱনুগতে নৃণাম্ ।
লোভাদ্যধৰ্মপ্ৰকৃতিং দৃষ্ট্ৱোৱাচানুজং নৃপঃ ॥ ৫ ॥
লোভাদ্যধৰ্মপ্ৰকৃতিং দৃষ্ট্ৱোৱাচানুজং নৃপঃ ॥ ৫ ॥
যুধিষ্ঠিৰ উৱাচ
সম্প্ৰেষিতো দ্ৱাৰকাযাং জিষ্ণুৰ্বন্ধুদিদৃক্ষযা ।
জ্ঞাতুং চ পুণ্যশ্লোকস্য কৃষ্ণস্য চ ৱিচেষ্টিতম্ ॥ ৬ ॥
সম্প্ৰেষিতো দ্ৱাৰকাযাং জিষ্ণুৰ্বন্ধুদিদৃক্ষযা ।
জ্ঞাতুং চ পুণ্যশ্লোকস্য কৃষ্ণস্য চ ৱিচেষ্টিতম্ ॥ ৬ ॥
গতাঃ সপ্তাধুনা মাসা ভীমসেন তৱানুজঃ ।
নাযাতি কস্য ৱা হেতোৰ্নাহং ৱেদেদমঞ্জসা ॥ ৭ ॥
নাযাতি কস্য ৱা হেতোৰ্নাহং ৱেদেদমঞ্জসা ॥ ৭ ॥
অপি দেৱৰ্ষিণাদিষ্টঃ স কালোঽযমুপস্থিতঃ ।
যদাত্মনোঽঙ্গমাক্ৰীডং ভগৱানুত্সিসৃক্ষতি ॥ ৮ ॥
যদাত্মনোঽঙ্গমাক্ৰীডং ভগৱানুত্সিসৃক্ষতি ॥ ৮ ॥
যস্মান্নঃ সম্পদো ৰাজ্যং দাৰাঃ প্ৰাণাঃ কুলং প্ৰজাঃ ।
আসন্সপত্নৱিজযো লোকাশ্চ যদনুগ্ৰহাত্ ॥ ৯ ॥
আসন্সপত্নৱিজযো লোকাশ্চ যদনুগ্ৰহাত্ ॥ ৯ ॥
পশ্যোত্পাতান্নৰৱ্যাঘ্ৰ দিৱ্যান্ ভৌমান্ সদৈহিকান্ ।
দাৰুণান্ শংসতোঽদূৰাদ্ভযং নো বুদ্ধিমোহনম্ ॥ ১০ ॥
দাৰুণান্ শংসতোঽদূৰাদ্ভযং নো বুদ্ধিমোহনম্ ॥ ১০ ॥
ঊৰ্ৱক্ষিবাহৱো মহ্যং স্ফুৰন্ত্যঙ্গ পুনঃ পুনঃ ।
ৱেপথুশ্চাপি হৃদযে আৰাদ্দাস্যন্তি ৱিপ্ৰিযম্ ॥ ১১ ॥
ৱেপথুশ্চাপি হৃদযে আৰাদ্দাস্যন্তি ৱিপ্ৰিযম্ ॥ ১১ ॥
শিৱৈষোদ্যন্তমাদিত্যমভিৰৌত্যনলাননা ।
মামঙ্গ সাৰমেযোঽযমভিৰেভত্যভীৰুৱত্ ॥ ১২ ॥
মামঙ্গ সাৰমেযোঽযমভিৰেভত্যভীৰুৱত্ ॥ ১২ ॥
শস্তাঃ কুৰ্ৱন্তি মাং সৱ্যং দক্ষিণং পশৱোঽপৰে ।
ৱাহাংশ্চ পুৰুষৱ্যাঘ্ৰ লক্ষযে ৰুদতো মম ॥ ১৩ ॥
ৱাহাংশ্চ পুৰুষৱ্যাঘ্ৰ লক্ষযে ৰুদতো মম ॥ ১৩ ॥
মৃত্যুদূতঃ কপোতোঽযমুলূকঃ কম্পযন্ মনঃ ।
প্ৰত্যুলূকশ্চ কুহ্ৱানৈৰ্ৱিশ্ৱং ৱৈ শূন্যমিচ্ছতঃ ॥ ১৪ ॥
প্ৰত্যুলূকশ্চ কুহ্ৱানৈৰ্ৱিশ্ৱং ৱৈ শূন্যমিচ্ছতঃ ॥ ১৪ ॥
ধূম্ৰা দিশঃ পৰিধযঃ কম্পতে ভূঃ সহাদ্ৰিভিঃ ।
নিৰ্ঘাতশ্চ মহাংস্তাত সাকং চ স্তনযিত্নুভিঃ ॥ ১৫ ॥
নিৰ্ঘাতশ্চ মহাংস্তাত সাকং চ স্তনযিত্নুভিঃ ॥ ১৫ ॥
ৱাযুৰ্ৱাতি খৰস্পৰ্শো ৰজসা ৱিসৃজংস্তমঃ ।
অসৃগ্ ৱৰ্ষন্তি জলদা বীভত্সমিৱ সৰ্ৱতঃ ॥ ১৬ ॥
অসৃগ্ ৱৰ্ষন্তি জলদা বীভত্সমিৱ সৰ্ৱতঃ ॥ ১৬ ॥
সূৰ্যং হতপ্ৰভং পশ্য গ্ৰহমৰ্দং মিথো দিৱি ।
সসঙ্কুলৈৰ্ভূতগণৈৰ্জ্ৱলিতে ইৱ ৰোদসী ॥ ১৭ ॥
সসঙ্কুলৈৰ্ভূতগণৈৰ্জ্ৱলিতে ইৱ ৰোদসী ॥ ১৭ ॥
নদ্যো নদাশ্চ ক্ষুভিতাঃ সৰাংসি চ মনাংসি চ ।
ন জ্ৱলত্যগ্নিৰাজ্যেন কালোঽযং কিং ৱিধাস্যতি ॥ ১৮ ॥
ন জ্ৱলত্যগ্নিৰাজ্যেন কালোঽযং কিং ৱিধাস্যতি ॥ ১৮ ॥
ন পিবন্তি স্তনং ৱত্সা ন দুহ্যন্তি চ মাতৰঃ ।
ৰুদন্ত্যশ্ৰুমুখা গাৱো ন হৃষ্যন্ত্যৃষভা ৱ্ৰজে ॥ ১৯ ॥
ৰুদন্ত্যশ্ৰুমুখা গাৱো ন হৃষ্যন্ত্যৃষভা ৱ্ৰজে ॥ ১৯ ॥
দৈৱতানি ৰুদন্তীৱ স্ৱিদ্যন্তি হ্যুচ্চলন্তি চ ।
ইমে জনপদা গ্ৰামাঃ পুৰোদ্যানাকৰাশ্ৰমাঃ ।
ভ্ৰষ্টশ্ৰিযো নিৰানন্দাঃ কিমঘং দৰ্শযন্তি নঃ ॥ ২০ ॥
ইমে জনপদা গ্ৰামাঃ পুৰোদ্যানাকৰাশ্ৰমাঃ ।
ভ্ৰষ্টশ্ৰিযো নিৰানন্দাঃ কিমঘং দৰ্শযন্তি নঃ ॥ ২০ ॥
মন্য এতৈৰ্মহোত্পাতৈৰ্নূনং ভগৱতঃ পদৈঃ ।
অনন্যপুৰুষশ্ৰীভিৰ্হীনা ভূৰ্হতসৌভগা ॥ ২১ ॥
অনন্যপুৰুষশ্ৰীভিৰ্হীনা ভূৰ্হতসৌভগা ॥ ২১ ॥
ইতি চিন্তযতস্তস্য দৃষ্টাৰিষ্টেন চেতসা ।
ৰাজ্ঞঃ প্ৰত্যাগমদ্ ব্ৰহ্মন্ যদুপুৰ্যাঃ কপিধ্ৱজঃ ॥ ২২ ॥
ৰাজ্ঞঃ প্ৰত্যাগমদ্ ব্ৰহ্মন্ যদুপুৰ্যাঃ কপিধ্ৱজঃ ॥ ২২ ॥
তং পাদযোৰ্নিপতিতমযথাপূৰ্ৱমাতুৰম্ ।
অধোৱদনমব্বিন্দূন্ সৃজন্তং নযনাব্জযোঃ ॥ ২৩ ॥
অধোৱদনমব্বিন্দূন্ সৃজন্তং নযনাব্জযোঃ ॥ ২৩ ॥
ৱিলোক্যোদ্ৱিগ্নহৃদযো ৱিচ্ছাযমনুজং নৃপঃ ।
পৃচ্ছতি স্ম সুহৃন্মধ্যে সংস্মৰন্নাৰদেৰিতম্ ॥ ২৪ ॥
পৃচ্ছতি স্ম সুহৃন্মধ্যে সংস্মৰন্নাৰদেৰিতম্ ॥ ২৪ ॥
যুধিষ্ঠিৰ উৱাচ
কচ্চিদানৰ্তপুৰ্যাং নঃ স্ৱজনাঃ সুখমাসতে ।
মধুভোজদশাৰ্হাৰ্হসাত্ৱতান্ধকৱৃষ্ণযঃ ॥ ২৫ ॥
কচ্চিদানৰ্তপুৰ্যাং নঃ স্ৱজনাঃ সুখমাসতে ।
মধুভোজদশাৰ্হাৰ্হসাত্ৱতান্ধকৱৃষ্ণযঃ ॥ ২৫ ॥
শূৰো মাতামহঃ কচ্চিত্স্ৱস্ত্যাস্তে ৱাথ মাৰিষঃ ।
মাতুলঃ সানুজঃ কচ্চিত্কুশল্যানকদুন্দুভিঃ ॥ ২৬ ॥
মাতুলঃ সানুজঃ কচ্চিত্কুশল্যানকদুন্দুভিঃ ॥ ২৬ ॥
সপ্ত স্ৱসাৰস্তত্পত্ন্যো মাতুলান্যঃ সহাত্মজাঃ ।
আসতে সস্নুষাঃ ক্ষেমং দেৱকীপ্ৰমুখাঃ স্ৱযম্ ॥ ২৭ ॥
আসতে সস্নুষাঃ ক্ষেমং দেৱকীপ্ৰমুখাঃ স্ৱযম্ ॥ ২৭ ॥
কচ্চিদ্ৰাজাহুকো জীৱত্যসত্পুত্ৰোঽস্য চানুজঃ ।
হৃদীকঃ সসুতোঽক্ৰূৰো জযন্তগদসাৰণাঃ ॥ ২৮ ॥
হৃদীকঃ সসুতোঽক্ৰূৰো জযন্তগদসাৰণাঃ ॥ ২৮ ॥
আসতে কুশলং কচ্চিদ্যে চ শত্ৰুজিদাদযঃ ।
কচ্চিদাস্তে সুখং ৰামো ভগৱান্ সাত্ৱতাং প্ৰভুঃ ॥ ২৯ ॥
কচ্চিদাস্তে সুখং ৰামো ভগৱান্ সাত্ৱতাং প্ৰভুঃ ॥ ২৯ ॥
প্ৰদ্যুম্নঃ সৰ্ৱৱৃষ্ণীনাং সুখমাস্তে মহাৰথঃ ।
গম্ভীৰৰযোঽনিৰুদ্ধো ৱৰ্ধতে ভগৱানুত ॥ ৩০ ॥
গম্ভীৰৰযোঽনিৰুদ্ধো ৱৰ্ধতে ভগৱানুত ॥ ৩০ ॥
সুষেণশ্চাৰুদেষ্ণশ্চ সাম্বো জাম্বৱতীসুতঃ ।
অন্যে চ কাৰ্ষ্ণিপ্ৰৱৰাঃ সপুত্ৰা ঋষভাদযঃ ॥ ৩১ ॥
অন্যে চ কাৰ্ষ্ণিপ্ৰৱৰাঃ সপুত্ৰা ঋষভাদযঃ ॥ ৩১ ॥
তথৈৱানুচৰাঃ শৌৰেঃ শ্ৰুতদেৱোদ্ধৱাদযঃ ।
সুনন্দনন্দশীৰ্ষণ্যা যে চান্যে সাত্ৱতৰ্ষভাঃ ॥ ৩২ ॥
সুনন্দনন্দশীৰ্ষণ্যা যে চান্যে সাত্ৱতৰ্ষভাঃ ॥ ৩২ ॥
অপি স্ৱস্ত্যাসতে সৰ্ৱে ৰামকৃষ্ণভুজাশ্ৰযাঃ ।
অপি স্মৰন্তি কুশলমস্মাকং বদ্ধসৌহৃদাঃ ॥ ৩৩ ॥
অপি স্মৰন্তি কুশলমস্মাকং বদ্ধসৌহৃদাঃ ॥ ৩৩ ॥
ভগৱানপি গোৱিন্দো ব্ৰহ্মণ্যো ভক্তৱত্সলঃ ।
কচ্চিত্পুৰে সুধৰ্মাযাং সুখমাস্তে সুহৃদ্ৱৃতঃ ॥ ৩৪ ॥
কচ্চিত্পুৰে সুধৰ্মাযাং সুখমাস্তে সুহৃদ্ৱৃতঃ ॥ ৩৪ ॥
মঙ্গলায চ লোকানাং ক্ষেমায চ ভৱায চ ।
আস্তে যদুকুলাম্ভোধাৱাদ্যোঽনন্তসখঃ পুমান্ ॥ ৩৫ ॥
আস্তে যদুকুলাম্ভোধাৱাদ্যোঽনন্তসখঃ পুমান্ ॥ ৩৫ ॥
যদ্বাহুদণ্ডগুপ্তাযাং স্ৱপুৰ্যাং যদৱোঽৰ্চিতাঃ ।
ক্ৰীডন্তি পৰমানন্দং মহাপৌৰুষিকা ইৱ ॥ ৩৬ ॥
ক্ৰীডন্তি পৰমানন্দং মহাপৌৰুষিকা ইৱ ॥ ৩৬ ॥
যত্পাদশুশ্ৰূষণমুখ্যকৰ্মণা
সত্যাদযো দ্ৱ্যষ্টসহস্ৰযোষিতঃ ।
নিৰ্জিত্য সঙ্খ্যে ত্ৰিদশাংস্তদাশিষো
হৰন্তি ৱজ্ৰাযুধৱল্লভোচিতাঃ ॥ ৩৭ ॥
সত্যাদযো দ্ৱ্যষ্টসহস্ৰযোষিতঃ ।
নিৰ্জিত্য সঙ্খ্যে ত্ৰিদশাংস্তদাশিষো
হৰন্তি ৱজ্ৰাযুধৱল্লভোচিতাঃ ॥ ৩৭ ॥
যদ্বাহুদণ্ডাভ্যুদযানুজীৱিনো
যদুপ্ৰৱীৰা হ্যকুতোভযা মুহুঃ ।
অধিক্ৰমন্ত্যঙ্ঘ্ৰিভিৰাহৃতাং বলাত্
সভাং সুধৰ্মাং সুৰসত্তমোচিতাম্ ॥ ৩৮ ॥
যদুপ্ৰৱীৰা হ্যকুতোভযা মুহুঃ ।
অধিক্ৰমন্ত্যঙ্ঘ্ৰিভিৰাহৃতাং বলাত্
সভাং সুধৰ্মাং সুৰসত্তমোচিতাম্ ॥ ৩৮ ॥
কচ্চিত্তেঽনামযং তাত ভ্ৰষ্টতেজা ৱিভাসি মে ।
অলব্ধমানোঽৱজ্ঞাতঃ কিং ৱা তাত চিৰোষিতঃ ॥ ৩৯ ॥
অলব্ধমানোঽৱজ্ঞাতঃ কিং ৱা তাত চিৰোষিতঃ ॥ ৩৯ ॥
কচ্চিন্নাভিহতোঽভাৱৈঃ শব্দাদিভিৰমঙ্গলৈঃ ।
ন দত্তমুক্তমৰ্থিভ্য আশযা যত্প্ৰতিশ্ৰুতম্ ॥ ৪০ ॥
ন দত্তমুক্তমৰ্থিভ্য আশযা যত্প্ৰতিশ্ৰুতম্ ॥ ৪০ ॥
কচ্চিত্ত্ৱং ব্ৰাহ্মণং বালং গাং ৱৃদ্ধং ৰোগিণং স্ত্ৰিযম্ ।
শৰণোপসৃতং সত্ত্ৱং নাত্যাক্ষীঃ শৰণপ্ৰদঃ ॥ ৪১ ॥
শৰণোপসৃতং সত্ত্ৱং নাত্যাক্ষীঃ শৰণপ্ৰদঃ ॥ ৪১ ॥
কচ্চিত্ত্ৱং নাগমোঽগম্যাং গম্যাং ৱাসত্কৃতাং স্ত্ৰিযম্ ।
পৰাজিতো ৱাথ ভৱান্নোত্তমৈৰ্নাসমৈঃ পথি ॥ ৪২ ॥
পৰাজিতো ৱাথ ভৱান্নোত্তমৈৰ্নাসমৈঃ পথি ॥ ৪২ ॥
অপি স্ৱিত্পৰ্যভুঙ্ক্থাস্ত্ৱং সম্ভোজ্যান্ ৱৃদ্ধবালকান্ ।
জুগুপ্সিতং কৰ্ম কিঞ্চিত্কৃতৱান্ন যদক্ষমম্ ॥ ৪৩ ॥
জুগুপ্সিতং কৰ্ম কিঞ্চিত্কৃতৱান্ন যদক্ষমম্ ॥ ৪৩ ॥
কচ্চিত্ প্ৰেষ্ঠতমেনাথ হৃদযেনাত্মবন্ধুনা ।
শূন্যোঽস্মি ৰহিতো নিত্যং মন্যসে তেঽন্যথা ন ৰুক্ ॥ ৪৪ ॥
শূন্যোঽস্মি ৰহিতো নিত্যং মন্যসে তেঽন্যথা ন ৰুক্ ॥ ৪৪ ॥