സൂത ഉവാച
സമ്പ്രസ്ഥിതേ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണൌ ബന്ധുദിദൃക്ഷയാ ।
ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ് ॥ ൧ ॥
സമ്പ്രസ്ഥിതേ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണൌ ബന്ധുദിദൃക്ഷയാ ।
ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ് ॥ ൧ ॥
വ്യതീതാഃ കതിചിന്മാസാസ്തദാ നായാത്തതോഽര്ജുനഃ ।
ദദര്ശ ഘോരരൂപാണി നിമിത്താനി കുരൂദ്വഹഃ ॥ ൨ ॥
ദദര്ശ ഘോരരൂപാണി നിമിത്താനി കുരൂദ്വഹഃ ॥ ൨ ॥
കാലസ്യ ച ഗതിം രൌദ്രാം വിപര്യസ്തര്തുധര്മിണഃ ।
പാപീയസീം നൃണാം വാര്താം ക്രോധലോഭാനൃതാത്മനാമ് ॥ ൩ ॥
പാപീയസീം നൃണാം വാര്താം ക്രോധലോഭാനൃതാത്മനാമ് ॥ ൩ ॥
ജിഹ്മപ്രായം വ്യവഹൃതം ശാഠ്യമിശ്രം ച സൌഹൃദമ് ।
പിതൃമാതൃസുഹൃദ്ഭ്രാതൃദമ്പതീനാം ച കല്കനമ് ॥ ൪ ॥
പിതൃമാതൃസുഹൃദ്ഭ്രാതൃദമ്പതീനാം ച കല്കനമ് ॥ ൪ ॥
നിമിത്താന്യത്യരിഷ്ടാനി കാലേ ത്വനുഗതേ നൃണാമ് ।
ലോഭാദ്യധര്മപ്രകൃതിം ദൃഷ്ട്വോവാചാനുജം നൃപഃ ॥ ൫ ॥
ലോഭാദ്യധര്മപ്രകൃതിം ദൃഷ്ട്വോവാചാനുജം നൃപഃ ॥ ൫ ॥
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച
സമ്പ്രേഷിതോ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണുര്ബന്ധുദിദൃക്ഷയാ ।
ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ് ॥ ൬ ॥
സമ്പ്രേഷിതോ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണുര്ബന്ധുദിദൃക്ഷയാ ।
ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ് ॥ ൬ ॥
ഗതാഃ സപ്താധുനാ മാസാ ഭീമസേന തവാനുജഃ ।
നായാതി കസ്യ വാ ഹേതോര്നാഹം വേദേദമഞ്ജസാ ॥ ൭ ॥
നായാതി കസ്യ വാ ഹേതോര്നാഹം വേദേദമഞ്ജസാ ॥ ൭ ॥
അപി ദേവര്ഷിണാദിഷ്ടഃ സ കാലോഽയമുപസ്ഥിതഃ ।
യദാത്മനോഽങ്ഗമാക്രീഡം ഭഗവാനുത്സിസൃക്ഷതി ॥ ൮ ॥
യദാത്മനോഽങ്ഗമാക്രീഡം ഭഗവാനുത്സിസൃക്ഷതി ॥ ൮ ॥
യസ്മാന്നഃ സമ്പദോ രാജ്യം ദാരാഃ പ്രാണാഃ കുലം പ്രജാഃ ।
ആസന്സപത്നവിജയോ ലോകാശ്ച യദനുഗ്രഹാത് ॥ ൯ ॥
ആസന്സപത്നവിജയോ ലോകാശ്ച യദനുഗ്രഹാത് ॥ ൯ ॥
പശ്യോത്പാതാന്നരവ്യാഘ്ര ദിവ്യാന് ഭൌമാന് സദൈഹികാന് ।
ദാരുണാന് ശംസതോഽദൂരാദ്ഭയം നോ ബുദ്ധിമോഹനമ് ॥ ൧൦ ॥
ദാരുണാന് ശംസതോഽദൂരാദ്ഭയം നോ ബുദ്ധിമോഹനമ് ॥ ൧൦ ॥
ഊര്വക്ഷിബാഹവോ മഹ്യം സ്ഫുരന്ത്യങ്ഗ പുനഃ പുനഃ ।
വേപഥുശ്ചാപി ഹൃദയേ ആരാദ്ദാസ്യന്തി വിപ്രിയമ് ॥ ൧൧ ॥
വേപഥുശ്ചാപി ഹൃദയേ ആരാദ്ദാസ്യന്തി വിപ്രിയമ് ॥ ൧൧ ॥
ശിവൈഷോദ്യന്തമാദിത്യമഭിരൌത്യനലാനനാ ।
മാമങ്ഗ സാരമേയോഽയമഭിരേഭത്യഭീരുവത് ॥ ൧൨ ॥
മാമങ്ഗ സാരമേയോഽയമഭിരേഭത്യഭീരുവത് ॥ ൧൨ ॥
ശസ്താഃ കുര്വന്തി മാം സവ്യം ദക്ഷിണം പശവോഽപരേ ।
വാഹാംശ്ച പുരുഷവ്യാഘ്ര ലക്ഷയേ രുദതോ മമ ॥ ൧൩ ॥
വാഹാംശ്ച പുരുഷവ്യാഘ്ര ലക്ഷയേ രുദതോ മമ ॥ ൧൩ ॥
മൃത്യുദൂതഃ കപോതോഽയമുലൂകഃ കമ്പയന് മനഃ ।
പ്രത്യുലൂകശ്ച കുഹ്വാനൈര്വിശ്വം വൈ ശൂന്യമിച്ഛതഃ ॥ ൧൪ ॥
പ്രത്യുലൂകശ്ച കുഹ്വാനൈര്വിശ്വം വൈ ശൂന്യമിച്ഛതഃ ॥ ൧൪ ॥
ധൂമ്രാ ദിശഃ പരിധയഃ കമ്പതേ ഭൂഃ സഹാദ്രിഭിഃ ।
നിര്ഘാതശ്ച മഹാംസ്താത സാകം ച സ്തനയിത്നുഭിഃ ॥ ൧൫ ॥
നിര്ഘാതശ്ച മഹാംസ്താത സാകം ച സ്തനയിത്നുഭിഃ ॥ ൧൫ ॥
വായുര്വാതി ഖരസ്പര്ശോ രജസാ വിസൃജംസ്തമഃ ।
അസൃഗ് വര്ഷന്തി ജലദാ ബീഭത്സമിവ സര്വതഃ ॥ ൧൬ ॥
അസൃഗ് വര്ഷന്തി ജലദാ ബീഭത്സമിവ സര്വതഃ ॥ ൧൬ ॥
സൂര്യം ഹതപ്രഭം പശ്യ ഗ്രഹമര്ദം മിഥോ ദിവി ।
സസങ്കുലൈര്ഭൂതഗണൈര്ജ്വലിതേ ഇവ രോദസീ ॥ ൧൭ ॥
സസങ്കുലൈര്ഭൂതഗണൈര്ജ്വലിതേ ഇവ രോദസീ ॥ ൧൭ ॥
നദ്യോ നദാശ്ച ക്ഷുഭിതാഃ സരാംസി ച മനാംസി ച ।
ന ജ്വലത്യഗ്നിരാജ്യേന കാലോഽയം കിം വിധാസ്യതി ॥ ൧൮ ॥
ന ജ്വലത്യഗ്നിരാജ്യേന കാലോഽയം കിം വിധാസ്യതി ॥ ൧൮ ॥
ന പിബന്തി സ്തനം വത്സാ ന ദുഹ്യന്തി ച മാതരഃ ।
രുദന്ത്യശ്രുമുഖാ ഗാവോ ന ഹൃഷ്യന്ത്യൃഷഭാ വ്രജേ ॥ ൧൯ ॥
രുദന്ത്യശ്രുമുഖാ ഗാവോ ന ഹൃഷ്യന്ത്യൃഷഭാ വ്രജേ ॥ ൧൯ ॥
ദൈവതാനി രുദന്തീവ സ്വിദ്യന്തി ഹ്യുച്ചലന്തി ച ।
ഇമേ ജനപദാ ഗ്രാമാഃ പുരോദ്യാനാകരാശ്രമാഃ ।
ഭ്രഷ്ടശ്രിയോ നിരാനന്ദാഃ കിമഘം ദര്ശയന്തി നഃ ॥ ൨൦ ॥
ഇമേ ജനപദാ ഗ്രാമാഃ പുരോദ്യാനാകരാശ്രമാഃ ।
ഭ്രഷ്ടശ്രിയോ നിരാനന്ദാഃ കിമഘം ദര്ശയന്തി നഃ ॥ ൨൦ ॥
മന്യ ഏതൈര്മഹോത്പാതൈര്നൂനം ഭഗവതഃ പദൈഃ ।
അനന്യപുരുഷശ്രീഭിര്ഹീനാ ഭൂര്ഹതസൌഭഗാ ॥ ൨൧ ॥
അനന്യപുരുഷശ്രീഭിര്ഹീനാ ഭൂര്ഹതസൌഭഗാ ॥ ൨൧ ॥
ഇതി ചിന്തയതസ്തസ്യ ദൃഷ്ടാരിഷ്ടേന ചേതസാ ।
രാജ്ഞഃ പ്രത്യാഗമദ് ബ്രഹ്മന് യദുപുര്യാഃ കപിധ്വജഃ ॥ ൨൨ ॥
രാജ്ഞഃ പ്രത്യാഗമദ് ബ്രഹ്മന് യദുപുര്യാഃ കപിധ്വജഃ ॥ ൨൨ ॥
തം പാദയോര്നിപതിതമയഥാപൂര്വമാതുരമ് ।
അധോവദനമബ്ബിന്ദൂന് സൃജന്തം നയനാബ്ജയോഃ ॥ ൨൩ ॥
അധോവദനമബ്ബിന്ദൂന് സൃജന്തം നയനാബ്ജയോഃ ॥ ൨൩ ॥
വിലോക്യോദ്വിഗ്നഹൃദയോ വിച്ഛായമനുജം നൃപഃ ।
പൃച്ഛതി സ്മ സുഹൃന്മധ്യേ സംസ്മരന്നാരദേരിതമ് ॥ ൨൪ ॥
പൃച്ഛതി സ്മ സുഹൃന്മധ്യേ സംസ്മരന്നാരദേരിതമ് ॥ ൨൪ ॥
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച
കച്ചിദാനര്തപുര്യാം നഃ സ്വജനാഃ സുഖമാസതേ ।
മധുഭോജദശാര്ഹാര്ഹസാത്വതാന്ധകവൃഷ്ണയഃ ॥ ൨൫ ॥
കച്ചിദാനര്തപുര്യാം നഃ സ്വജനാഃ സുഖമാസതേ ।
മധുഭോജദശാര്ഹാര്ഹസാത്വതാന്ധകവൃഷ്ണയഃ ॥ ൨൫ ॥
ശൂരോ മാതാമഹഃ കച്ചിത്സ്വസ്ത്യാസ്തേ വാഥ മാരിഷഃ ।
മാതുലഃ സാനുജഃ കച്ചിത്കുശല്യാനകദുന്ദുഭിഃ ॥ ൨൬ ॥
മാതുലഃ സാനുജഃ കച്ചിത്കുശല്യാനകദുന്ദുഭിഃ ॥ ൨൬ ॥
സപ്ത സ്വസാരസ്തത്പത്ന്യോ മാതുലാന്യഃ സഹാത്മജാഃ ।
ആസതേ സസ്നുഷാഃ ക്ഷേമം ദേവകീപ്രമുഖാഃ സ്വയമ് ॥ ൨൭ ॥
ആസതേ സസ്നുഷാഃ ക്ഷേമം ദേവകീപ്രമുഖാഃ സ്വയമ് ॥ ൨൭ ॥
കച്ചിദ്രാജാഹുകോ ജീവത്യസത്പുത്രോഽസ്യ ചാനുജഃ ।
ഹൃദീകഃ സസുതോഽക്രൂരോ ജയന്തഗദസാരണാഃ ॥ ൨൮ ॥
ഹൃദീകഃ സസുതോഽക്രൂരോ ജയന്തഗദസാരണാഃ ॥ ൨൮ ॥
ആസതേ കുശലം കച്ചിദ്യേ ച ശത്രുജിദാദയഃ ।
കച്ചിദാസ്തേ സുഖം രാമോ ഭഗവാന് സാത്വതാം പ്രഭുഃ ॥ ൨൯ ॥
കച്ചിദാസ്തേ സുഖം രാമോ ഭഗവാന് സാത്വതാം പ്രഭുഃ ॥ ൨൯ ॥
പ്രദ്യുമ്നഃ സര്വവൃഷ്ണീനാം സുഖമാസ്തേ മഹാരഥഃ ।
ഗമ്ഭീരരയോഽനിരുദ്ധോ വര്ധതേ ഭഗവാനുത ॥ ൩൦ ॥
ഗമ്ഭീരരയോഽനിരുദ്ധോ വര്ധതേ ഭഗവാനുത ॥ ൩൦ ॥
സുഷേണശ്ചാരുദേഷ്ണശ്ച സാമ്ബോ ജാമ്ബവതീസുതഃ ।
അന്യേ ച കാര്ഷ്ണിപ്രവരാഃ സപുത്രാ ഋഷഭാദയഃ ॥ ൩൧ ॥
അന്യേ ച കാര്ഷ്ണിപ്രവരാഃ സപുത്രാ ഋഷഭാദയഃ ॥ ൩൧ ॥
തഥൈവാനുചരാഃ ശൌരേഃ ശ്രുതദേവോദ്ധവാദയഃ ।
സുനന്ദനന്ദശീര്ഷണ്യാ യേ ചാന്യേ സാത്വതര്ഷഭാഃ ॥ ൩൨ ॥
സുനന്ദനന്ദശീര്ഷണ്യാ യേ ചാന്യേ സാത്വതര്ഷഭാഃ ॥ ൩൨ ॥
അപി സ്വസ്ത്യാസതേ സര്വേ രാമകൃഷ്ണഭുജാശ്രയാഃ ।
അപി സ്മരന്തി കുശലമസ്മാകം ബദ്ധസൌഹൃദാഃ ॥ ൩൩ ॥
അപി സ്മരന്തി കുശലമസ്മാകം ബദ്ധസൌഹൃദാഃ ॥ ൩൩ ॥
ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദോ ബ്രഹ്മണ്യോ ഭക്തവത്സലഃ ।
കച്ചിത്പുരേ സുധര്മായാം സുഖമാസ്തേ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥ ൩൪ ॥
കച്ചിത്പുരേ സുധര്മായാം സുഖമാസ്തേ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥ ൩൪ ॥
മങ്ഗലായ ച ലോകാനാം ക്ഷേമായ ച ഭവായ ച ।
ആസ്തേ യദുകുലാമ്ഭോധാവാദ്യോഽനന്തസഖഃ പുമാന് ॥ ൩൫ ॥
ആസ്തേ യദുകുലാമ്ഭോധാവാദ്യോഽനന്തസഖഃ പുമാന് ॥ ൩൫ ॥
യദ്ബാഹുദണ്ഡഗുപ്തായാം സ്വപുര്യാം യദവോഽര്ചിതാഃ ।
ക്രീഡന്തി പരമാനന്ദം മഹാപൌരുഷികാ ഇവ ॥ ൩൬ ॥
ക്രീഡന്തി പരമാനന്ദം മഹാപൌരുഷികാ ഇവ ॥ ൩൬ ॥
യത്പാദശുശ്രൂഷണമുഖ്യകര്മണാ
സത്യാദയോ ദ്വ്യഷ്ടസഹസ്രയോഷിതഃ ।
നിര്ജിത്യ സങ്ഖ്യേ ത്രിദശാംസ്തദാശിഷോ
ഹരന്തി വജ്രായുധവല്ലഭോചിതാഃ ॥ ൩൭ ॥
സത്യാദയോ ദ്വ്യഷ്ടസഹസ്രയോഷിതഃ ।
നിര്ജിത്യ സങ്ഖ്യേ ത്രിദശാംസ്തദാശിഷോ
ഹരന്തി വജ്രായുധവല്ലഭോചിതാഃ ॥ ൩൭ ॥
യദ്ബാഹുദണ്ഡാഭ്യുദയാനുജീവിനോ
യദുപ്രവീരാ ഹ്യകുതോഭയാ മുഹുഃ ।
അധിക്രമന്ത്യങ്ഘ്രിഭിരാഹൃതാം ബലാത്
സഭാം സുധര്മാം സുരസത്തമോചിതാമ് ॥ ൩൮ ॥
യദുപ്രവീരാ ഹ്യകുതോഭയാ മുഹുഃ ।
അധിക്രമന്ത്യങ്ഘ്രിഭിരാഹൃതാം ബലാത്
സഭാം സുധര്മാം സുരസത്തമോചിതാമ് ॥ ൩൮ ॥
കച്ചിത്തേഽനാമയം താത ഭ്രഷ്ടതേജാ വിഭാസി മേ ।
അലബ്ധമാനോഽവജ്ഞാതഃ കിം വാ താത ചിരോഷിതഃ ॥ ൩൯ ॥
അലബ്ധമാനോഽവജ്ഞാതഃ കിം വാ താത ചിരോഷിതഃ ॥ ൩൯ ॥
കച്ചിന്നാഭിഹതോഽഭാവൈഃ ശബ്ദാദിഭിരമങ്ഗലൈഃ ।
ന ദത്തമുക്തമര്ഥിഭ്യ ആശയാ യത്പ്രതിശ്രുതമ് ॥ ൪൦ ॥
ന ദത്തമുക്തമര്ഥിഭ്യ ആശയാ യത്പ്രതിശ്രുതമ് ॥ ൪൦ ॥
കച്ചിത്ത്വം ബ്രാഹ്മണം ബാലം ഗാം വൃദ്ധം രോഗിണം സ്ത്രിയമ് ।
ശരണോപസൃതം സത്ത്വം നാത്യാക്ഷീഃ ശരണപ്രദഃ ॥ ൪൧ ॥
ശരണോപസൃതം സത്ത്വം നാത്യാക്ഷീഃ ശരണപ്രദഃ ॥ ൪൧ ॥
കച്ചിത്ത്വം നാഗമോഽഗമ്യാം ഗമ്യാം വാസത്കൃതാം സ്ത്രിയമ് ।
പരാജിതോ വാഥ ഭവാന്നോത്തമൈര്നാസമൈഃ പഥി ॥ ൪൨ ॥
പരാജിതോ വാഥ ഭവാന്നോത്തമൈര്നാസമൈഃ പഥി ॥ ൪൨ ॥
അപി സ്വിത്പര്യഭുങ്ക്ഥാസ്ത്വം സമ്ഭോജ്യാന് വൃദ്ധബാലകാന് ।
ജുഗുപ്സിതം കര്മ കിഞ്ചിത്കൃതവാന്ന യദക്ഷമമ് ॥ ൪൩ ॥
ജുഗുപ്സിതം കര്മ കിഞ്ചിത്കൃതവാന്ന യദക്ഷമമ് ॥ ൪൩ ॥
കച്ചിത് പ്രേഷ്ഠതമേനാഥ ഹൃദയേനാത്മബന്ധുനാ ।
ശൂന്യോഽസ്മി രഹിതോ നിത്യം മന്യസേ തേഽന്യഥാ ന രുക് ॥ ൪൪ ॥
ശൂന്യോഽസ്മി രഹിതോ നിത്യം മന്യസേ തേഽന്യഥാ ന രുക് ॥ ൪൪ ॥