સૂત ઉવાચ
સમ્પ્રસ્થિતે દ્વારકાયાં જિષ્ણૌ બન્ધુદિદૃક્ષયા ।
જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્ ॥ ૧ ॥
સમ્પ્રસ્થિતે દ્વારકાયાં જિષ્ણૌ બન્ધુદિદૃક્ષયા ।
જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્ ॥ ૧ ॥
વ્યતીતાઃ કતિચિન્માસાસ્તદા નાયાત્તતોઽર્જુનઃ ।
દદર્શ ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ કુરૂદ્વહઃ ॥ ૨ ॥
દદર્શ ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ કુરૂદ્વહઃ ॥ ૨ ॥
કાલસ્ય ચ ગતિં રૌદ્રાં વિપર્યસ્તર્તુધર્મિણઃ ।
પાપીયસીં નૃણાં વાર્તાં ક્રોધલોભાનૃતાત્મનામ્ ॥ ૩ ॥
પાપીયસીં નૃણાં વાર્તાં ક્રોધલોભાનૃતાત્મનામ્ ॥ ૩ ॥
જિહ્મપ્રાયં વ્યવહૃતં શાઠ્યમિશ્રં ચ સૌહૃદમ્ ।
પિતૃમાતૃસુહૃદ્ભ્રાતૃદમ્પતીનાં ચ કલ્કનમ્ ॥ ૪ ॥
પિતૃમાતૃસુહૃદ્ભ્રાતૃદમ્પતીનાં ચ કલ્કનમ્ ॥ ૪ ॥
નિમિત્તાન્યત્યરિષ્ટાનિ કાલે ત્વનુગતે નૃણામ્ ।
લોભાદ્યધર્મપ્રકૃતિં દૃષ્ટ્વોવાચાનુજં નૃપઃ ॥ ૫ ॥
લોભાદ્યધર્મપ્રકૃતિં દૃષ્ટ્વોવાચાનુજં નૃપઃ ॥ ૫ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
સમ્પ્રેષિતો દ્વારકાયાં જિષ્ણુર્બન્ધુદિદૃક્ષયા ।
જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્ ॥ ૬ ॥
સમ્પ્રેષિતો દ્વારકાયાં જિષ્ણુર્બન્ધુદિદૃક્ષયા ।
જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્ ॥ ૬ ॥
ગતાઃ સપ્તાધુના માસા ભીમસેન તવાનુજઃ ।
નાયાતિ કસ્ય વા હેતોર્નાહં વેદેદમઞ્જસા ॥ ૭ ॥
નાયાતિ કસ્ય વા હેતોર્નાહં વેદેદમઞ્જસા ॥ ૭ ॥
અપિ દેવર્ષિણાદિષ્ટઃ સ કાલોઽયમુપસ્થિતઃ ।
યદાત્મનોઽઙ્ગમાક્રીડં ભગવાનુત્સિસૃક્ષતિ ॥ ૮ ॥
યદાત્મનોઽઙ્ગમાક્રીડં ભગવાનુત્સિસૃક્ષતિ ॥ ૮ ॥
યસ્માન્નઃ સમ્પદો રાજ્યં દારાઃ પ્રાણાઃ કુલં પ્રજાઃ ।
આસન્સપત્નવિજયો લોકાશ્ચ યદનુગ્રહાત્ ॥ ૯ ॥
આસન્સપત્નવિજયો લોકાશ્ચ યદનુગ્રહાત્ ॥ ૯ ॥
પશ્યોત્પાતાન્નરવ્યાઘ્ર દિવ્યાન્ ભૌમાન્ સદૈહિકાન્ ।
દારુણાન્ શંસતોઽદૂરાદ્ભયં નો બુદ્ધિમોહનમ્ ॥ ૧૦ ॥
દારુણાન્ શંસતોઽદૂરાદ્ભયં નો બુદ્ધિમોહનમ્ ॥ ૧૦ ॥
ઊર્વક્ષિબાહવો મહ્યં સ્ફુરન્ત્યઙ્ગ પુનઃ પુનઃ ।
વેપથુશ્ચાપિ હૃદયે આરાદ્દાસ્યન્તિ વિપ્રિયમ્ ॥ ૧૧ ॥
વેપથુશ્ચાપિ હૃદયે આરાદ્દાસ્યન્તિ વિપ્રિયમ્ ॥ ૧૧ ॥
શિવૈષોદ્યન્તમાદિત્યમભિરૌત્યનલાનના ।
મામઙ્ગ સારમેયોઽયમભિરેભત્યભીરુવત્ ॥ ૧૨ ॥
મામઙ્ગ સારમેયોઽયમભિરેભત્યભીરુવત્ ॥ ૧૨ ॥
શસ્તાઃ કુર્વન્તિ માં સવ્યં દક્ષિણં પશવોઽપરે ।
વાહાંશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્ર લક્ષયે રુદતો મમ ॥ ૧૩ ॥
વાહાંશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્ર લક્ષયે રુદતો મમ ॥ ૧૩ ॥
મૃત્યુદૂતઃ કપોતોઽયમુલૂકઃ કમ્પયન્ મનઃ ।
પ્રત્યુલૂકશ્ચ કુહ્વાનૈર્વિશ્વં વૈ શૂન્યમિચ્છતઃ ॥ ૧૪ ॥
પ્રત્યુલૂકશ્ચ કુહ્વાનૈર્વિશ્વં વૈ શૂન્યમિચ્છતઃ ॥ ૧૪ ॥
ધૂમ્રા દિશઃ પરિધયઃ કમ્પતે ભૂઃ સહાદ્રિભિઃ ।
નિર્ઘાતશ્ચ મહાંસ્તાત સાકં ચ સ્તનયિત્નુભિઃ ॥ ૧૫ ॥
નિર્ઘાતશ્ચ મહાંસ્તાત સાકં ચ સ્તનયિત્નુભિઃ ॥ ૧૫ ॥
વાયુર્વાતિ ખરસ્પર્શો રજસા વિસૃજંસ્તમઃ ।
અસૃગ્ વર્ષન્તિ જલદા બીભત્સમિવ સર્વતઃ ॥ ૧૬ ॥
અસૃગ્ વર્ષન્તિ જલદા બીભત્સમિવ સર્વતઃ ॥ ૧૬ ॥
સૂર્યં હતપ્રભં પશ્ય ગ્રહમર્દં મિથો દિવિ ।
સસઙ્કુલૈર્ભૂતગણૈર્જ્વલિતે ઇવ રોદસી ॥ ૧૭ ॥
સસઙ્કુલૈર્ભૂતગણૈર્જ્વલિતે ઇવ રોદસી ॥ ૧૭ ॥
નદ્યો નદાશ્ચ ક્ષુભિતાઃ સરાંસિ ચ મનાંસિ ચ ।
ન જ્વલત્યગ્નિરાજ્યેન કાલોઽયં કિં વિધાસ્યતિ ॥ ૧૮ ॥
ન જ્વલત્યગ્નિરાજ્યેન કાલોઽયં કિં વિધાસ્યતિ ॥ ૧૮ ॥
ન પિબન્તિ સ્તનં વત્સા ન દુહ્યન્તિ ચ માતરઃ ।
રુદન્ત્યશ્રુમુખા ગાવો ન હૃષ્યન્ત્યૃષભા વ્રજે ॥ ૧૯ ॥
રુદન્ત્યશ્રુમુખા ગાવો ન હૃષ્યન્ત્યૃષભા વ્રજે ॥ ૧૯ ॥
દૈવતાનિ રુદન્તીવ સ્વિદ્યન્તિ હ્યુચ્ચલન્તિ ચ ।
ઇમે જનપદા ગ્રામાઃ પુરોદ્યાનાકરાશ્રમાઃ ।
ભ્રષ્ટશ્રિયો નિરાનન્દાઃ કિમઘં દર્શયન્તિ નઃ ॥ ૨૦ ॥
ઇમે જનપદા ગ્રામાઃ પુરોદ્યાનાકરાશ્રમાઃ ।
ભ્રષ્ટશ્રિયો નિરાનન્દાઃ કિમઘં દર્શયન્તિ નઃ ॥ ૨૦ ॥
મન્ય એતૈર્મહોત્પાતૈર્નૂનં ભગવતઃ પદૈઃ ।
અનન્યપુરુષશ્રીભિર્હીના ભૂર્હતસૌભગા ॥ ૨૧ ॥
અનન્યપુરુષશ્રીભિર્હીના ભૂર્હતસૌભગા ॥ ૨૧ ॥
ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય દૃષ્ટારિષ્ટેન ચેતસા ।
રાજ્ઞઃ પ્રત્યાગમદ્ બ્રહ્મન્ યદુપુર્યાઃ કપિધ્વજઃ ॥ ૨૨ ॥
રાજ્ઞઃ પ્રત્યાગમદ્ બ્રહ્મન્ યદુપુર્યાઃ કપિધ્વજઃ ॥ ૨૨ ॥
તં પાદયોર્નિપતિતમયથાપૂર્વમાતુરમ્ ।
અધોવદનમબ્બિન્દૂન્ સૃજન્તં નયનાબ્જયોઃ ॥ ૨૩ ॥
અધોવદનમબ્બિન્દૂન્ સૃજન્તં નયનાબ્જયોઃ ॥ ૨૩ ॥
વિલોક્યોદ્વિગ્નહૃદયો વિચ્છાયમનુજં નૃપઃ ।
પૃચ્છતિ સ્મ સુહૃન્મધ્યે સંસ્મરન્નારદેરિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
પૃચ્છતિ સ્મ સુહૃન્મધ્યે સંસ્મરન્નારદેરિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
કચ્ચિદાનર્તપુર્યાં નઃ સ્વજનાઃ સુખમાસતે ।
મધુભોજદશાર્હાર્હસાત્વતાન્ધકવૃષ્ણયઃ ॥ ૨૫ ॥
કચ્ચિદાનર્તપુર્યાં નઃ સ્વજનાઃ સુખમાસતે ।
મધુભોજદશાર્હાર્હસાત્વતાન્ધકવૃષ્ણયઃ ॥ ૨૫ ॥
શૂરો માતામહઃ કચ્ચિત્સ્વસ્ત્યાસ્તે વાથ મારિષઃ ।
માતુલઃ સાનુજઃ કચ્ચિત્કુશલ્યાનકદુન્દુભિઃ ॥ ૨૬ ॥
માતુલઃ સાનુજઃ કચ્ચિત્કુશલ્યાનકદુન્દુભિઃ ॥ ૨૬ ॥
સપ્ત સ્વસારસ્તત્પત્ન્યો માતુલાન્યઃ સહાત્મજાઃ ।
આસતે સસ્નુષાઃ ક્ષેમં દેવકીપ્રમુખાઃ સ્વયમ્ ॥ ૨૭ ॥
આસતે સસ્નુષાઃ ક્ષેમં દેવકીપ્રમુખાઃ સ્વયમ્ ॥ ૨૭ ॥
કચ્ચિદ્રાજાહુકો જીવત્યસત્પુત્રોઽસ્ય ચાનુજઃ ।
હૃદીકઃ સસુતોઽક્રૂરો જયન્તગદસારણાઃ ॥ ૨૮ ॥
હૃદીકઃ સસુતોઽક્રૂરો જયન્તગદસારણાઃ ॥ ૨૮ ॥
આસતે કુશલં કચ્ચિદ્યે ચ શત્રુજિદાદયઃ ।
કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામો ભગવાન્ સાત્વતાં પ્રભુઃ ॥ ૨૯ ॥
કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામો ભગવાન્ સાત્વતાં પ્રભુઃ ॥ ૨૯ ॥
પ્રદ્યુમ્નઃ સર્વવૃષ્ણીનાં સુખમાસ્તે મહારથઃ ।
ગમ્ભીરરયોઽનિરુદ્ધો વર્ધતે ભગવાનુત ॥ ૩૦ ॥
ગમ્ભીરરયોઽનિરુદ્ધો વર્ધતે ભગવાનુત ॥ ૩૦ ॥
સુષેણશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સામ્બો જામ્બવતીસુતઃ ।
અન્યે ચ કાર્ષ્ણિપ્રવરાઃ સપુત્રા ઋષભાદયઃ ॥ ૩૧ ॥
અન્યે ચ કાર્ષ્ણિપ્રવરાઃ સપુત્રા ઋષભાદયઃ ॥ ૩૧ ॥
તથૈવાનુચરાઃ શૌરેઃ શ્રુતદેવોદ્ધવાદયઃ ।
સુનન્દનન્દશીર્ષણ્યા યે ચાન્યે સાત્વતર્ષભાઃ ॥ ૩૨ ॥
સુનન્દનન્દશીર્ષણ્યા યે ચાન્યે સાત્વતર્ષભાઃ ॥ ૩૨ ॥
અપિ સ્વસ્ત્યાસતે સર્વે રામકૃષ્ણભુજાશ્રયાઃ ।
અપિ સ્મરન્તિ કુશલમસ્માકં બદ્ધસૌહૃદાઃ ॥ ૩૩ ॥
અપિ સ્મરન્તિ કુશલમસ્માકં બદ્ધસૌહૃદાઃ ॥ ૩૩ ॥
ભગવાનપિ ગોવિન્દો બ્રહ્મણ્યો ભક્તવત્સલઃ ।
કચ્ચિત્પુરે સુધર્માયાં સુખમાસ્તે સુહૃદ્વૃતઃ ॥ ૩૪ ॥
કચ્ચિત્પુરે સુધર્માયાં સુખમાસ્તે સુહૃદ્વૃતઃ ॥ ૩૪ ॥
મઙ્ગલાય ચ લોકાનાં ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ ।
આસ્તે યદુકુલામ્ભોધાવાદ્યોઽનન્તસખઃ પુમાન્ ॥ ૩૫ ॥
આસ્તે યદુકુલામ્ભોધાવાદ્યોઽનન્તસખઃ પુમાન્ ॥ ૩૫ ॥
યદ્બાહુદણ્ડગુપ્તાયાં સ્વપુર્યાં યદવોઽર્ચિતાઃ ।
ક્રીડન્તિ પરમાનન્દં મહાપૌરુષિકા ઇવ ॥ ૩૬ ॥
ક્રીડન્તિ પરમાનન્દં મહાપૌરુષિકા ઇવ ॥ ૩૬ ॥
યત્પાદશુશ્રૂષણમુખ્યકર્મણા
સત્યાદયો દ્વ્યષ્ટસહસ્રયોષિતઃ ।
નિર્જિત્ય સઙ્ખ્યે ત્રિદશાંસ્તદાશિષો
હરન્તિ વજ્રાયુધવલ્લભોચિતાઃ ॥ ૩૭ ॥
સત્યાદયો દ્વ્યષ્ટસહસ્રયોષિતઃ ।
નિર્જિત્ય સઙ્ખ્યે ત્રિદશાંસ્તદાશિષો
હરન્તિ વજ્રાયુધવલ્લભોચિતાઃ ॥ ૩૭ ॥
યદ્બાહુદણ્ડાભ્યુદયાનુજીવિનો
યદુપ્રવીરા હ્યકુતોભયા મુહુઃ ।
અધિક્રમન્ત્યઙ્ઘ્રિભિરાહૃતાં બલાત્
સભાં સુધર્માં સુરસત્તમોચિતામ્ ॥ ૩૮ ॥
યદુપ્રવીરા હ્યકુતોભયા મુહુઃ ।
અધિક્રમન્ત્યઙ્ઘ્રિભિરાહૃતાં બલાત્
સભાં સુધર્માં સુરસત્તમોચિતામ્ ॥ ૩૮ ॥
કચ્ચિત્તેઽનામયં તાત ભ્રષ્ટતેજા વિભાસિ મે ।
અલબ્ધમાનોઽવજ્ઞાતઃ કિં વા તાત ચિરોષિતઃ ॥ ૩૯ ॥
અલબ્ધમાનોઽવજ્ઞાતઃ કિં વા તાત ચિરોષિતઃ ॥ ૩૯ ॥
કચ્ચિન્નાભિહતોઽભાવૈઃ શબ્દાદિભિરમઙ્ગલૈઃ ।
ન દત્તમુક્તમર્થિભ્ય આશયા યત્પ્રતિશ્રુતમ્ ॥ ૪૦ ॥
ન દત્તમુક્તમર્થિભ્ય આશયા યત્પ્રતિશ્રુતમ્ ॥ ૪૦ ॥
કચ્ચિત્ત્વં બ્રાહ્મણં બાલં ગાં વૃદ્ધં રોગિણં સ્ત્રિયમ્ ।
શરણોપસૃતં સત્ત્વં નાત્યાક્ષીઃ શરણપ્રદઃ ॥ ૪૧ ॥
શરણોપસૃતં સત્ત્વં નાત્યાક્ષીઃ શરણપ્રદઃ ॥ ૪૧ ॥
કચ્ચિત્ત્વં નાગમોઽગમ્યાં ગમ્યાં વાસત્કૃતાં સ્ત્રિયમ્ ।
પરાજિતો વાથ ભવાન્નોત્તમૈર્નાસમૈઃ પથિ ॥ ૪૨ ॥
પરાજિતો વાથ ભવાન્નોત્તમૈર્નાસમૈઃ પથિ ॥ ૪૨ ॥
અપિ સ્વિત્પર્યભુઙ્ક્થાસ્ત્વં સમ્ભોજ્યાન્ વૃદ્ધબાલકાન્ ।
જુગુપ્સિતં કર્મ કિઞ્ચિત્કૃતવાન્ન યદક્ષમમ્ ॥ ૪૩ ॥
જુગુપ્સિતં કર્મ કિઞ્ચિત્કૃતવાન્ન યદક્ષમમ્ ॥ ૪૩ ॥
કચ્ચિત્ પ્રેષ્ઠતમેનાથ હૃદયેનાત્મબન્ધુના ।
શૂન્યોઽસ્મિ રહિતો નિત્યં મન્યસે તેઽન્યથા ન રુક્ ॥ ૪૪ ॥
શૂન્યોઽસ્મિ રહિતો નિત્યં મન્યસે તેઽન્યથા ન રુક્ ॥ ૪૪ ॥